Tóm tắt Luận văn Thạc sĩ Kinh tế: Chính sách hỗ trợ xuất khẩu cá Tra trên địa bàn tỉnh Trà Vinh

Luận văn Thạc sĩ Kinh tế: Chính sách hỗ trợ xuất khẩu cá Tra trên địa bàn tỉnh Trà Vinh tập trung tập trung nghiên cứu một số chính sách hỗ trợ cho hoạt động xuất khẩu cá Tra từ khâu sản xuất (nuôi cá Tra) đến khâu chế biến xuất khẩu cá Tra trên địa bàn tỉnh Trà Vinh trong khuôn khổ những cam kết về nông nghiệp khi Việt Nam gia nhập WTO.

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

TRƯƠNG BẢO TRUNG

CHÍNH SÁCH HỖ TRỢ XUẤT KHẨU CÁ TRA

TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH TRÀ VINH

Chuyên ngành : Kinh tế phát triển

Mã số : 60.31.05

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

Đà Nẵng, Năm 2013

Công trình được hoàn thành tại

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

Người hướng dẫn khoa học: TS Lê Bảo

Phản biện 1: TS Ninh Thị Thu Thủy

Phản biện 2: TS Hồ Đình Bảo

Luận văn được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ Kinh tế họp tại Đại học Đà Nẵng ngày 7 tháng 9 năm

2013

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

- Trung tâm Thông tin - Học liệu, Đại học Đà Nẵng

- Thư viện Trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Cá Tra là một trong những mặt hàng xuất khẩu của Thuỷ sản Trà Vinh Nhìn chung trong những năm qua, xuất khẩu cá Tra tăng Tuy nhiên, trong năm 2012 xuất khẩu cá Tra đã có nhiều thách thức

và thách thức này được dự báo là sẽ còn diễn biến phức tạp trong những năm sau Một yêu cầu được đặt ra đối với tỉnh là cần có Giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu cá Tra mang tính ổn định để vượt qua những thách thức trước mắt và phát triển lâu dài góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của tỉnh, một trong những giải pháp đó là cần có

những chính sách hỗ trợ cho ngành này Đề tài: “Chính sách hỗ trợ xuất khẩu cá Tra trên địa bàn tỉnh Trà Vinh” được chọn nghiên

cứu trong luận văn là để góp phần thúc đẩy hoạt động xuất khẩu nhằm phát triển kinh tế xã hội của tỉnh Trà Vinh

2 Mục tiêu nghiên cứu của luận văn

- Hệ thống hóa những vấn đề lí luận về chính sách hỗ trợ xuất khẩu cá Tra trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế

- Nghiên cứu những chính sách hỗ trợ xuất khẩu cá Tra (từ khâu nuôi đến khâu chế biến xuất khẩu) của chính phủ và Ủy ban nhân dân tỉnh Trà Vinh đã ban hành và đánh giá thực trạng đi vào thực tiễn (kết quả) của những chính sách đó trên địa bàn tỉnh Trà Vinh trong những năm qua

- Đề xuất hoàn thiện các chính sách hỗ trợ xuất khẩu Cá Tra trên địa bàn tỉnh Trà Vinh cho những năm tới

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Trong khuôn khỗ của một luận văn thạc sĩ và điều kiện thực tế của tỉnh Trà Vinh, đề tài tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến chính sách hỗ

trợ xuất khẩu cá Tra trên địa bàn tỉnh Trà Vinh

- Phạm vi nghiên cứu:

+ Về nội dung: Đề tài chỉ tập trung nghiên cứu một số chính sách hỗ trợ cho hoạt động xuất khẩu cá Tra từ khâu sản xuất (nuôi cá Tra) đến khâu chế biến xuất khẩu cá Tra trên địa bàn tỉnh Trà Vinh trong khuôn khỗ những cam kết về nông nghiệp khi Việt Nam gia nhập WTO

+ Về không gian: Đề tài nghiên cứu các nội dung nói trên ở tỉnh Trà Vinh

+ Về thời gian: Nghiên cứu thực trạng từ năm 2007 - 2012 Các đề xuất hoàn thiện chính sách hỗ trợ xuất khẩu cá Tra trong luận văn có ý nghĩa trong những năm trước mắt

4 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện các mục tiêu trên đề tài sử dụng các phương pháp sau: thống kê phân tích, phân tích tổng hợp, phân tích thực chứng, phân tích chuẩn tắc

5 Bố cục của luận văn

Chương 1: Cơ sở lí luận

Chương 2: Thực trạng chính sách hỗ trợ xuất khẩu cá Tra trên địa bàn tỉnh Trà Vinh

Chương 3: Hoàn thiện chính sách hỗ trợ xuất khẩu cá Tra trên địa bàn tỉnh Trà Vinh

6 Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Trong thời gian qua, đã có nhiều công trình khoa học, các nghiên cứu, hội thảo, bài viết về phát triển ngành thủy sản, đáng chú

ý là một số công trình sau: ”TS Lâm Minh Châu: Xuất khẩu thủy sản miền Trung - Những lợi thế và giải pháp phát triển - Tạp chí kinh tế

và phát triển, số 91, tháng 01/2005, TS Lê Bảo: Nghiên cứu chính

sách tài chính hỗ trợ phát triển bền vững ngành nuôi tôm ở các tỉnh duyên hải Miền Trung - kỷ yếu hội thảo khoa học - trường Đại học kinh tế - Đại học Đà Nẵng 06/2005, PGS.TS Nguyễn Hữu Dũng Tổng Thư ký VASEP WTO, Thách thức và cơ hội với thuỷ sản - Tạp chí Thương mại Thuỷ Sản ”

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN 1.1 KHÁI QUÁT VỀ CHÍNH SÁCH HỖ TRỢ XUẤT KHẨU

1.1.1 Khái niệm chính sách

Chính sách là hệ thống các hoạt động có tính toán và mục tiêu của chính quyền

1.1.2 Khái niệm về chính sách hỗ trợ xuất khẩu

Chính sách hỗ trợ xuất khẩu là một hệ thống các nguyên tắc, biện pháp kinh tế, hành chính và pháp luật thích hợp mà Nhà nước

áp dụng nhằm tạo điều kiện và giúp đỡ các doanh nghiệp thông qua các chính sách trợ giúp về mặt tài chính và các hỗ trợ khác để thực hiện các mục tiêu xác định trong lĩnh vực xuất khẩu của một nước trong một thời kì nhất định

1.1.3 Tổ chức thương mại thế giới WTO và những cam kết về nông nghiệp khi Việt Nam gia nhập WTO

Theo cam kết khi gia nhập WTO thì Việt Nam cần phải đưa ra những cam kết của mình trong lĩnh vực nông nghiệp sẽ đàm phán trên 3 khía cạnh là tiếp cận thị trường, hỗ trợ trong nước và trợ cấp xuất khẩu Hiện tại, các bộ ngành liên quan đang xây dựng chương trình cải cách trong nước trong lĩnh vực nông nghiệp

Hỗ trợ trong nước được phân thành 3 dạng: dạng hộp xanh lá cây (green box), hộp xanh lam(blue box) và hộp hổ phách (amber box)

1.1.4 Vai trò của ngành hàng xuất khẩu cá Tra

- Đa dạng hóa mặt hàng xuất khẩu, nâng cao kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam, góp phần cân bằng cán cân thương mại

- Giải quyết công ăn việc làm và nâng cao thu nhập quốc nội,

khai thác hiệu quả nguồn lực có hạn

- Góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tăng dần tỷ trọng sản xuất công nghiệp dịch vụ

- Là tiền đề để các ngành công nghiệp phụ trợ phát triển như: bao bì, đóng gói, in và các ngành dịch vụ: vận chuyển, môi giới…

1.1.5 Đặc điểm của hoạt động nuôi cá Tra xuất khẩu

a Thủy vực là tư liệu sản xuất không thể thay thế

b Đối tượng hoạt động nuôi cá Tra là sinh vật thủy sinh

c Nuôi cá tra mang tính thời vụ

d Nuôi cá Tra mang tính vùng rõ rệt

1.2 NỘI DUNG CHÍNH SÁCH HỔ TRỢ XUẤT KHẨU CÁ TRA TRONG KHUÔN KHỔ CAM KẾT GIA NHẬP WTO VỀ NÔNG NGHIỆP

1.2.1 Chính sách nghiên cứu, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật

Nâng cao tỷ lệ thu hồi hay nói cách khác là giảm hao hụt đòi hỏi người nuôi và nhà chế biến xuất khẩu cá Tra phải sử dụng công nghệ, kỹ thuật nhất định trong sản xuất Dưới tốc độ của tiến bộ khoa học kỹ thuật như hiện nay để theo kịp thì ngoài khả năng của nhà sản xuất Do đó cần có chính sách nghiên cứu, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật của nhà nước để hỗ trợ ngành cá Tra phát triền nói chung và hỗ trợ xuất khẩu cá Tra nói riêng

1.2.2 Chính sách phát triển nguồn nhân lực

Trong nuôi và chế biến xuất khẩu cá Tra thì phát triển nguồn nhân lực giữ vai trò hết sức quan trọng, đặt biệt là nguồn nhân lực có trình độ, tay nghề cao Vì trình độ của lao động trong lĩnh vực này là nhân tố ảnh hưởng đến quá trình phát triển xuất khẩu

1.2.3 Chính sách đầu tư phát triển sản xuất

Trong nuôi và chế biến cá Tra xuất khẩu là phải đầu tư vào hệ

thống giống, hệ thống các ao nuôi, các nhà máy chế biến cá và chế biến thức ăn công nghiệp Thời gian qua việc đầu tư cơ sở hạ tầng hệ thống thủy lợi quy hoạch đất đai trong nuôi cá và chế biến thức ăn, chế biến cá là rất tốt, nhưng trong thời gian tới cần phải cải tạo các

hệ thống ao nuôi, nguồn cá giống phải thích hợp với sự thay đổi điều kiện tự nhiên khu ương giống, đầu tư phải đồng bộ giữa các khâu

1.2.4 Chính sách tín dụng

Trong nuôi và chế biến xuất khẩu cá Tra chính sách tín dụng nhằm cung cấp vốn cho quá trình sản xuất như: mua con giống, mua thức ăn, mua nguyên liệu cho chế biến, máy móc thiết bị phục vụ sản xuất … Thanh toán trong xuất khẩu cá Tra là thanh toán chậm và thanh toán có kỳ hạn do đó việc thiếu vốn trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh là việc thường xuyên xảy ra đối với các cơ sở chế biến cá Tra xuất khẩu Chính sách tín dụng cho chế biến biến xuất khẩu cá Tra cần phải thỏa mản các yêu cầu về: nhu cầu vay vốn của cơ sở, khả năng thanh toán nợ của cơ sở, thời hạn cho vay, lãi suất cho vay…

1.2.5 Chính sách giá cả

a Đối với người nuôi

Cá Tra cũng cần phải có một quy định về giá cả thu mua để đảm bao người nuôi có lãi sau quá trình sản xuất, quy định đó tạm gọi là giá sàn thu mua nguyên liệu

b Đối với nhà xuất khẩu

Phong trào ồ ạt xây dựng nhà máy chế biến cá Tra kéo dài trong những năm qua, vượt quá năng lực nuôi cá, dẫn tới hậu quả xấu là lúc thì tranh mua đẩy giá cá lên cao, lúc thì tranh bán với khách hàng nước ngoài đẩy giá xuất khẩu xuống thấp, sau đó quay lại kéo giá mua cá của nông dân rớt xuống thê thảm Từ những thực

tế đó thì quy định về giá sàn xuất khẩu cá Tra là cần thiết và cấp thiết vào lúc này

1.2.6 Chính sách bảo hiểm

a Đối với người nuôi

Để bù đắp lại các rủi ro mà người nuôi cá phải chịu thì bảo hiểm trong nông nghiệp đối với cá Tra là cần thiết

b Đối với người xuất khẩu

Các doanh nghiệp xuất khẩu phải bán hàng trước rủi ro không thu được tiền về Vì thế BHTDXK là cần thiết nhằm hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu bù đắp lại phần rủi ro này

1.2.7 Chính sách phát triển thị trường xuất khẩu và xúc tiến thương mại

Trong giai đoạn khó khăn của ngành cá Tra như hiện nay thì chính sách phát triển thị trường xuất khẩu và xúc tiến thương mại là rất cần thiết và cấp thiết để cứu ngành ra khỏi bờ vực Chính sách phát triển thị trường xuất khẩu và xúc tiến thương mại là một giải pháp hữu hiệu để hỗ trợ xuất khẩu cá Tra làm giảm lượng hàng tồn kho trong nước và kích thích sản xuất, giúp cân bằng cấn cân thương mại bằng cách tăng xuất khẩu, khơi thông dùng tín dụng đang bị bế tắt,

1.2.8 Chính sách bảo vệ môi trường

Nhằm bảo vệ môi trường hạn chế ô nhiểm môi trường thì cần phải có những chính về bảo vệ môi trường để bảo vệ sức khỏe con người, sinh vật trong khu vực nuôi và chế biến cá Tra xuất khẩu

1.3 CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CHÍNH SÁCH HỔ TRỢ XUẤT KHẨU CÁ TRA

1.3.1 Nhân tố về điều kiện tự nhiên

Để xuất khẩu cá Tra mang lại hiệu quả cao nhất thì người

nuôi, nhà chế biến phải biết nắm bắt được những đặc tính sinh học để khai thác, sử dụng chúng một cách phù hợp sẽ hạn chế được những hậu quả của các hiện tượng thiên tai, bên cạnh đó tận dụng được những thuận lợi của các điều kiện thời tiết khí hậu, nâng cao hiệu quả của các hoạt động kinh tế của mình

1.3.2 Nhóm nhân tố về kinh tế

Hiện nay, nhiều địa phương trên cả nước tiến hành xây dựng, nâng cấp cơ sở hạ tầng nhằm thu hút vốn đầu tư trong và ngoài nước Điều này làm góp phần thúc đẩy phát triển khu vực kinh tế này của địa phương mình

1.3.3 Nhóm nhân tố thuộc về xã hội

Đặc biệt đặc tính lao động của từng vùng sẽ là yếu tố quyết định nên chất lượng và sản lượng sản phẩm Như ở vùng lao động có đặt tính khéo tay, cần cù thì sản lượng, chất lượng sản phẩm sẽ được nâng cao

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH HỔ TRỢ XUẤT KHẨU

CÁ TRA TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH TRÀ VINH

2.1 ĐẶC ĐIỂM ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ, XÃ HỘI CỦA TỈNH TRÀ VINH ẢNH HƯỞNG ĐẾN CHÍNH SÁCH HỔ TRỢ XUẤT KHẨU CÁ TRA

2.1.1 Đặc điểm điều kiện tự nhiên

Trà Vinh nằm ở khu vực ĐBSCL giáp hai con sông lớn: Sông

Cổ Chiên và sông Hậu Thuận lợi cho việc nuôi vận chuyển và chế biến cá Tra xuất khẩu

2.1.2 Đặc điểm kinh tế

Cơ cấu kinh tế công nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ phát triển theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững đóng góp vào sự tăng trưởng kinh tế của địa phương

2.1.3 Đặc điểm xã hội

Cơ cấu lao động theo hướng thu hút nhiều lao động vào các lĩnh vực công nghiệp – xây dựng (từ 9,9% năm 2005 lên 15,1% năm 2010), dịch vụ (từ 17,8% năm 2005 lên 23,3% năm 2010); giảm dần

tỷ trọng lao động trong lĩnh vực nông nghiệp

2.2 THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH HỔ TRỢ XUẤT KHẨU CÁ TRA TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH TRÀ VINH

2.2.1 Chính sách nghiên cứu, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật nuôi, chế biến xuất khẩu cá Tra

a Các chính sách về nghiên cứu, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật nuôi, chế biến xuất khẩu cá Tra đã ban hành

Các chính sách về nghiên cứu, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật nuôi, chế biến xuất khẩu cá Tra đã ban hành gồm các chính sách sau:

Quyết định số 2033/QĐ-TTg ngày 04 tháng 12 năm 2009 của thủ Tướng Chính Phủ, Quyết định số 438/QĐ/TTg ngày 24/03/2011 của Thủ Tướng Chính Phủ, Bộ Công nghiệp nay là Bộ Công Thương còn

có chỉ thị số 08/CT-BCN ngày 10 tháng 7 năm 2007,

b Thực trạng nghiên cứu, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật nuôi, chế biến xuất khẩu cá Tra

+ Trong hoạt động nuôi cá Tra

Sở Công Thương tổ chức nhiều lớp tập huấn “Nâng cao nhận thức về sản xuất sạch hơn trong công nghiệp”

Sở Nông nghiệp và Phát triển nông tỉnh Trà Vinh, trung tâm khuyến ngư kết hợp với Đài phát thanh truyền hình Trà Vinh tổ chức nhiều cuộc tọa đàm trên tivi với chủ đề khuyến ngư có các học giả đến từ Trường Đại học Cần thơ, Trường Đại học Trà Vinh, các viện, các trung tâm nguyên cứu có uy tín trong khu vực, ngoài ra cử cán

bộ xuống các huyện có nuôi cá Tra tổ chức hướng dẫn người nuôi quy trình sản xuất cá giống, cá thương phẩm với kỹ thuật nuôi mới mang lại hiệu quả các nhất trong chăn nuôi cá Tra

Các doanh nghiệp chế biến cá Tra xuất khẩu, những nhà cung cấp thuốc phòng trị bệnh cho cá, cũng như các nhà máy chế biến thức ăn cá Tra cũng hỗ trợ kỹ thuật nuôi mới cho người nuôi mang lại hiệu quả khá cao và phòng tránh được phần lớn các thường gặp trên cá Tra

+ Trong hoạt động chế biến xuất khẩu cá Tra

Cần có những chính sách hỗ trợ các doanh nghiệp xuất khẩu vượt qua giai đoạn khó khăn, chính sách về hỗ trợ kỹ thuật, áp dụng

kỹ thuật mới là một trong những yếu tố quan trọng để giúp doanh nghiệp nhằm sản xuất ra thành phẩm với giá thành thấp nhất có thể, giảm thiểu hao hụt trong quá trình sản xuất, nâng cao tay nghề người

lao động tạo ra những sản phẩm phù hợp với thị hiếu của thị trường…

2.2.2 Chính sách phát triển nguồn nhân lực nuôi và chế biến xuất khẩu cá Tra

a Các chính sách về phát triển nguồn nhân lực nuôi và chế biến xuất khẩu cá Tra đã ban hành

Các công văn thể hiện chính sách phát triển nguồn nhân lực trong nuôi cá Tra xuất khẩu và chế biến cá Tra xuất khẩu thì gồm có:

- Quyết định số 2033/QĐ-TTg ngày 04 tháng 12 năm 2009 của thủ Tướng Chính Phủ về việc Phê duyệt đề án phát triển sản xuất và tiêu thụ cá Tra vùng đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2020

- Quyết định số 438/QĐ/TTg ngày 24/03/2011 của Thủ Tướng Chính Phủ về việc “Phê duyệt quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế -

cá giống chiếm khoản 10% trong tổng số lao động (300-500 người); lao động dịch vụ chiếm khoản 6% tổng nhu cầu lao động; lao động

kỹ thuật từ trung cấp đến đại học (50-80 người)

Lao động tham gia trong ngành chế biến cá Tra xuất khẩu ở Trà Vinh tăng qua các năm từ 567 người vào năm 2007 đến năm

2012 con số này là 1.598 người tăng gần gấp ba lần trong 5 năm, song song đó để lao động tăng như vậy là do thu nhập từ nghề này tăng gần gấp đôi từ 1.7 triệu đồng/người/tháng tăng lên 3.2 triệu động/người/tháng

2.2.3 Chính sách đầu tư phát triển nuôi và chế biến xuất khẩu cá Tra

a Các chính sách đầu tư phát triển nuôi và chế biến xuất khẩu cá Tra đã ban hành

Quyết định số 2033/QĐ-TTg ngày 04 tháng 12 năm 2009 của thủ Tướng Chính Phủ, quyết định số 1450/QĐ-UBND ngày 01/10/2008 của UBND tỉnh Trà Vinh

b Thực trạng vốn đầu tư phát triển nuôi và chế biến xuất khẩu cá Tra

b1) Vốn đầu tư phát triển nuôi cá Tra

Để nuôi được cá Tra người nuôi cần phải đầu tư: ao nuôi có độ sâu từ 1,5 - 2m, hệ thống kinh nước cấp và nước thải do cá là loài không thích hợp với nguồn nước dơ nên phải thưởng xuyên thay nước và vệ sinh đáy ao sạch sẽ do đó chi phí đầu tư nuôi cá Tra cao hơn so với các loại thủy sản khác, theo quy hoạch của tỉnh thì diện tích nuôi và sản lượng cá Tra của tỉnh cũng tăng qua mỗi chu kì 05 năm Về diện tích nuôi trồng tăng trên 1.000ha mỗi chu kì và về sản lượng thì tăng trên 100% mỗi chu kì quy hoạch

b2) Vốn đầu tư phát triển sản xuất thức ăn và chế biến cá Tra xuất khẩu

Để đáp ứng nhu cầu về thức ăn cho nuôi cá cũng như tiêu thụ hết sản lượng cá nuôi trong tỉnh và nhằm giải quyết công ăn việc