Tư tưởng nữ quyền trong ca dao việt nam (2016)

Một trong những bi u hiện c a tư tư ng nữ quyền trong văn học th hiện việc bắt đầu chú đến các khái niệm về giới và bình đẳng giới trênmọi bình diện.. , sựxác lập thức phái t nh và nữ qu

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA NGỮ VĂN

======

PHẠM THỊ VÂN ANH

TƯ TƯỞNG NỮ QUYỀN

TRONG CA DAO VIỆT NAM

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Lí luận Văn học

Người hướng dẫn khoa học

ThS NGUYỄN THỊ VÂN ANH

HÀ NỘI, 2016

LỜI CẢM ƠN

Trước hết, tôi xin chân thành cảm ơn đến các thầy cô giáo trườngĐại học Sư Phạm Hà Nội 2, đặc biệt là các thầy cô trong khoa Ngữ Văn đãdạy bảo tận tình cho tôi suốt thời gian học tập tại trường và tạo điều kiện tốtnhất cho tôi hoàn thành khóa luận này Tôi xin gửi lời biết ơn sâu sắc đến,

ThS Nguyễn Thị Vân Anh - người đã dành rất nhiều thời gian tâm huyết

hướng dẫn tôi nghiên cứu và hoàn thành khóa luận này Đồng thời, tôi xin gửilời biết ơn sâu sắc đến gia đình và bạn bè đã động viên giúp đỡ tôi trong suốtquá trình học tập cũng như thực hiện khóa luận

Hà Nội, ngày tháng năm 2016

Tác giả khóa luận

Ph m Thị Vân Anh

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan khoá luận này là công trình nghiên cứu c a cá nhân

tôi dưới sự hướng dẫn c a ThS Nguyễn Thị Vân Anh hóa luận là kết

quả nghiên cứu c a cá nhân tôi, không có sự tr ng lặp với bất k côngtrình nghiên cứu nào đã t ng đư c công bố Những tư liệu đư c tr ch dẫntrong khóa luận là trung thực hóa luận đư c trình bày theo yêu cầu, quy

đ nh c a hoa Ngữ Văn, trường Đại học Sư phạm Hà Nội

Hà Nội, ngày tháng năm 2016

Tác giả khóa luận

Ph m Thị Vân Anh

MỤC LỤC

ĐẦU 1

do chọn đề tài 1

ch sử vấn đề 2

c đ ch và nhiệm v nghiên cứu 4

Đối tư ng và phạm vi nghiên cứu 5

Phương pháp nghiên cứu 5

Đóng góp c a khóa luận 5

ấu trúc c a khóa luận 6

N UN 7

hương hái quát về ch ngh a nữ quyền và phê bình nữ quyền 7

hái niệm ch ngh a nữ quyền 7

hái niệm nữ quyền 7

h ngh a nữ quyền, nguồn gốc và quá trình phát tri n 8

Phê bình nữ quyền 10

Văn học nữ quyền 14

hương Những yếu tố th hiện tư tư ng nữ quyền trong ca dao 16

Người ph nữ với sự thức về thân phận t ng thuộc 16

Ph nữ là nạn nhân c a tập t c hôn nhân sắp đặt 16

Người ph nữ là nạn nhân c a chế độ đa thê 24

Người ph nữ với thái độ bất bình và thức phản kháng 29

ất bình với chế độ đa thê 29

2.2.2 ất bình với c lệ th tiết thờ chồng 32

2.2.3 ất bình với tập t c cha m đặt đâu con ngồi đấy 35

2.3.1 hát vọng tự ch 44

hát vọng t nh d c c a người ph nữ 50

T U N 57

T U TH H

tư ng nữ quyền, đề cập đến những tác phẩm cất cao tiếng nói nghệ thuật đ đứng về nữ giới, bảo vệ nữ giới và th hiện những đặc t nh riêng, những khátkhao hạnh phúc c a phái yếu

1.2 Một trong những bi u hiện c a tư tư ng nữ quyền trong văn học th hiện việc bắt đầu chú đến các khái niệm về giới và bình đẳng giới trênmọi bình diện Xã hội loài người càng phát tri n thì tiếng nói đ i quyền bìnhđẳng, quyền sống c a người ph nữ càng đư c chú trọng và đề cao, phong trào nữ quyền không ng ng phát tri n, v a lan rộng trên toàn thế giới, v athấm sâu vào mọi l nh vực trong xã hội Văn học nữ quyền xuất hiện nhưtiếng nói đ i quyền bình đẳng c a ph nữ toàn nhân loại Tư tư ng nữ quyềnkhông ch có trong những sáng tác hiện đại mà nó đã xuất hiện t rất lâu trongnhững câu ca dao xưa Người ph nữ xưa đã thức đư c thân phận c a mìnhcất lên tiếng nói than thân và nhen nhói thức đấu tranh đ i quyền bình đẳnggiới, phản kháng mạnh m với những h t c phong kiến xưa, tuy nhiên nó vẫn c n yếu ớt Họ muốn tự hát, ng i ca và khẳng đ nh vẻ đ p, vai tr , thiênchức c a giới mình Qua văn chương, họ muốn xác lập một cách nhìn riêng,một giọng điệu riêng th hiện Tư tư ng nữ quyền

1.3 Trước khi văn học Việt Nam hình thành d ng văn học nữ thì tư

tư ng nữ quyền đã xuất hiện trong các câu ca dao xưa chứng kiến sự pháttri n mạnh m c a phong trào nữ quyền – một phong trào đấu tranh vì quyềnbình đẳng cho phái nữ, có ảnh hư ng mạnh m và ăn sâu vào đời sống văn

học ên cạnh đó, l thuyết nữ quyền, phê bình văn học nữ quyền ra đời tạonên một khuynh hướng nghiên cứu văn học hiện đại, song hành c ng hoạtđộng sáng tác văn chương c a nữ giới huynh hướng nghiên cứu nữ quyềnđang dần tr thành một trào lưu phê bình văn học mới có sức hấp dẫn vớinhiều nhà phê bình húng tôi chọn và thực hiện nghiên cứu đề tài: Tư tư ng

nữ quyền trong ca dao Việt Nam đ có cái nhìn mới về vấn đề này

2 Lịch s v n

Theo sự khảo sát c a chúng tôi, vấn đề nữ quyền trong văn học Việt Nam đã đư c một số nhà nghiên cứu quan tâm những tầm mức khác nhau Phần lớn các bài viết và công trình nghiên cứu đều xuất hiện trong thập niên đầu c a thế k XX này Trước đó, thế k XX, người ta ch yếu bàn luận đến vấn đề nam nữ bình quyền, giải phóng ph nữ trên báo ch và hoạt động diễn thuyết với t nh chất như một phong trào xã hội ó th nói giai đoạn này Phan hôi đư c xem là người khai sáng cho phê bình nữ quyền Việt Nam Ông đã có nhiều bài viết về văn học nữ và vấn đề nữ quyền trong văn học như: Về văn học c a ph nữ Việt Nam (Ph nữ tân văn, số 1, 2/5/1929), Văn học với nữ tánh (Ph nữ tân văn, số 2, 9/5/1929),

Theo tục ngữ phong dao xét về sự sanh hoạt của phụ nữ nước ta (Ph nữ

tân văn, t số đến số 8, năm 9 9)…

Năm 00 , Nguyễn Đăng Điệp với bài viết Vấn đề phái tính và âm

hưởng nữ quyền trong văn học Việt Nam đương đại” đã tạo ra một cú hic

cho hướng nghiên cứu văn học Việt Nam t góc nhìn phái t nh và l thuyết phê bình nữ quyền ài viết đã ch ra: Sự hình thành c a văn học nữ t nh và

sự xuất hiện mạnh m c a âm hư ng nữ quyền trong văn học minh chứng cho

t nh dân ch c a thời đại ngày nay

Năm 0 đã có thêm một công trình nghiên cứu chuyên sâu nữa vềvấn đề nữ quyền trong văn học Việt Nam đó là luận án tiến s Ngữ văn c a

Nguyễn Th Thanh Xuân với đề tài: “Vấn đề phái tính và âm hưởng nữ quyền

trong văn học Việt Nam đương đại (qua sáng tác của một số nhà văn nữ tiêu biểu)” Luận án đã đư c tác giả bảo vệ thành công tại Viện Hàn lâm HXH

Việt Nam Trong công trình này, Nguyễn Th Thanh Xuân tập trung tri n khainhững bình diện cơ bản: Thứ nhất, tác giả dành trọn v n một chương cho việctìm hi u thức phái t nh và âm hư ng nữ quyền trong văn học truyền thống(bao gồm văn học dân gian, văn học trung đại, văn học đầu thế k XX đến

9 , văn học 1945 - 9 ) Hai chương tiếp theo, tác giả đi vào giải quyếtnhiệm v trọng tâm c a luận án đó là tìm hi u thức phái t nh và âm hư ng

nữ quyền trong sáng tác c a một số nhà văn nữ tiêu bi u Trong phần , sựxác lập thức phái t nh và nữ quyền trong văn học Việt Nam truyền thống tácgiả đã viết: Xã hội phong kiến đầy rẫy những h t c đã khiến những người

ph nữ Việt Nam truyền thống tr thành những kẻ nô lệ, ph thuộc vào đànông và đôi khi ch nh họ cũng chấp nhận điều đó hông tự giải cứu chomình đư c trong cuộc sống thực, một số người ph nữ đã lấy văn đàn làmcứu cánh húng ta có th nhận thấy rõ điều này trong văn học dân gian, vàđặc biệt là trong văn học Việt Nam thời Trung đại Tuy nhiên, những bi uhiện phản kháng với những bất công trong xã hội đối với người ph nữ trongvăn học Việt Nam truyền thống dường như ch là một sự quẫy đạp vô vọng

b i một khi thức cá nhân c n b tôn giáo chi phối và nhận thức văn hóa c acon người chưa phát tri n đến một trình độ nhất đ nh thì thức phái t nh chưa

th tr thành thức tự giác 8; tr

Năm 0 , bài viết c a Đặng Th Vân hi, k yếu Hội thảo Q Nữquyền – những vấn đề l luận và thực tiễn , ngày 8 0 0 , Nxb Đại học Sưphạm Hà Nội t tr - 8 ) đã viết: hái niệm nữ quyền lần đầu tiên đư cnhắc đến trong bài Về thói trọng nam khinh nữ c a ta trên Đông ương Tạp

ch Đ T ) ngày 9 Trong bài này, sau khi phân t ch thực trạng đ a

v ph nữ Việt Nam trong gia đình và xã hội, tác giả kêu gọi ph nữ đấu tranhsao cho nữ quyền chúng ta ngày càng nhớn đ cho các thầy nó đố dám lên mặt tu mi mà bắt nạt cân quắc Như vậy, nữ quyền trong bài báo này ch

là đ cho nam giới không th bắt nạt ph nữ đư c nữa Lần thứ hai nữquyền đư c nhắc đến trong m c Nhời đàn bà số ngày 9 trên Trung Bắc TânVăn T TV) khi đặt vấn đề muốn mang tư tư ng c ng ch em bànbạc đ đúc lấy nữ quyền dạy bảo nhau chóng nên người khôn ngoan, tài đảm

đ gây nên một giống n i mạnh bạo, mai sau này chiếm lấy một phần nữ sửvới hoàn cầu Năm 9 , trên T TV trong m c Nhời đàn bà, Nguyễn Văn

V nh có àn về nữ quyền cho rằng người đàn bà trời sinh ra đ làm bạn, đ gánh vác một công việc với người đàn ông chứ không phải đ làm thân trâungựa và việc coi thường ph nữ c a người đàn ông Việt Nam xưa nay là mộtcách tự làm thiệt mình vì đã coi thường một người làm bạn với mình, mộtngười c ng gánh vác công việc với mình [173; tr 180]

Tóm lại, qua việc khảo sát một số công trình nghiên cứu về vấn đề nữquyền, chúng tôi nhận thấy các tác giả bài viết đã có sự quan tâm những tầmmức khác nhau đối với vấn đề nữ quyền Nhưng nhìn chung, những bài viết

và công trình k trên mới ch nêu lên một vài nhận xét mang t nh chất kháiquát hoặc sơ bộ về tinh thần giải phóng ph nữ các sáng tác c a các tác giảnói riêng chứ chưa tập trung phân t ch và ch ra những dấu hiệu th hiện tư

tư ng nữ quyền trong cao dao một cách hệ thống Xuất phát t thực tiễn v anêu, chúng tôi hi vọng rằng, đề tài khoa học này s góp phần làm sáng tỏ hơnnhững yếu tố th hiện tư tư ng nữ quyền trong ca dao

3 M c ích và nhiệm v nghiên c u

Thông qua đề tài, người viết muốn đưa ra cái nhìn cơ bản, khái quát về

l thuyết văn học nữ quyền, tư tư ng nữ quyền, cũng như tư tư ng nữ quyềntrong ca dao nói riêng và trong văn học dân gian nói chung

Tư tư ng nữ quyền trong ca dao Việt Nam

hảo sát qua các câu ca dao dân ca viết về người ph nữ Việt Nam

5 Phư ng pháp nghiên c u

Khi thực hiện đề tài này chúng tôi thực hiện nhiều phương pháp nghiêncứu khác nhau:

Phương pháp hệ thống: Hệ thống lại những luận đi m hay những vấn đề

đư c đặt ra trong những công trình nghiên cứu về nữ quyền

Phương pháp liên ngành: Tư tư ng nữ quyền có liên quan đến nhiều l nhvực như ch nh tr , văn hóa, xã hội,… Vì vậy khi thực hiện đề tài này chúng tôi

s sử d ng phương pháp liên ngành đ có cái nhìn bao quát vấn đề

Phương pháp xã hội học: Tư tư ng nữ quyền trong ca dao đề cập tớinhiều vấn đề mà xã hội quan tâm, nên chúng tôi s phân t ch c th những

bi u hiện c a nó đ có cái nhìn ch nh xác nhất

Ngoài ra chúng tôi c n sử d ng kết h p một số phương pháp như so sánh,thống kê, phân t ch, đ đưa ra những luận đi m khái quát nhất cho vấn đề

6 Đóng góp c a khóa luận

hóa luận có những đóng góp mới sau đây:

- Hệ thống và l giải một cách cơ bản những vấn đề l luận về nữ quyềntrong ca dao

- ước đầu ch ra đư c thức về nữ quyền trong ca dao

- hóa luận s là tài liệu tham khảo hữu ch cho cho công tác giảng dạy

về phái t nh và nữ quyền trong văn học

7 C u tr c c a khóa luận

Ngoài phần đầu, ết luận và Tài liệu tham khảo, nội dung c a khóaluận gồm hai chương

hương : hái quát về ch ngh a nữ quyền và phê bình nữ quyền

hương : Những yếu tố th hiện tư tư ng nữ quyền trong ca dao

NỘI DUNG

CHƯƠNG 1: KH I QU T VỀ CH NGH A NỮ QUYỀN

VÀ PH NH NỮ QUYỀN 1.1 Khái niệm ch ngh a n quy n

1.1.1.

Nữ quyền feminism) xuất hiện ồ ạt trong văn chương nghệ thuật, đisâu vào mọi l nh vực đời sống và chi phối mạnh m tư tư ng cũng như hoạtđộng c a con người nói chung ó rất nhiều cách hi u khác nhau về kháiniệm nữ quyền, nhưng theo cách hi u thông thường nhất nữ quyền là: Quyềnbình đẳng c a người ph trên mọi l nh vực kinh tế, xã hội và giáo d c… háiniệm Nữ quyền cấp độ rộng là quyền l i c a người ph nữ trong thếtương quan với nam giới đ đạt đư c tới cái gọi là nam nữ bình quyền cấp độ h p thì nữ quyền có liên quan đến các khái niệm như giới t nh ,phái t nh trong văn học

ó th nói, nữ quyền với tư cách là một khái niệm ch xuất hiện ch nhthức khi h ngh a nữ quyền ra đời

hái niệm nữ quyền eminism, women s right) gắn liền với hoạtđộng ch nh tr và xã hội, sinh ra t thức về sự bình đẳng trên phương diệngiới Nói một cách khái quát, khái niệm này ch quyền l i về ch nh tr và xãhội c a người ph nữ Thông qua những hoạt động đấu tranh ch nh tr và

xã hội, giới nữ đ i lại những l i ch ch nh đáng c a mình đ đạt đến sựbình đẳng với nam giới

Đây là một khái niệm khá quen thuộc với con người thời hiện đại, cómức độ ph biến rộng trong phạm vi xã hội Tuy nhiên, với nội hàm và ngoại

diên c a nó, khái niệm này lại gây nên những phản ứng khác nhau do đặc th

l ch sử, văn hóa, ch nh tr , xã hội… gắn liền với vấn đề nữ quyền mỗi quốcgia, mỗi dân tộc lại khác nhau

1.1.2 n

Ch ngh a nữ quyền (Feminism) vốn là một trào lưu ch nh tr gắn liềnvới phong trào cách mạng tư sản cận đại Nó đư c kh i phát t cuộc đấutranh đ i quyền bình đẳng nam nữ c a một nhóm ph nữ Paris ngay sau khiách mạng tư sản Pháp b ng n 89) àn sóng nữ quyền t đây lan nhanh

và rộng khắp thế giới suốt hơn hai thế k Ph nữ khắp nơi đấu tranh đ i tănglương, giảm giờ làm, đ i phúc l i xã hội về bảo hi m, các chế độ thai sản vàđặc biệt là quyền đư c bầu cử… Những nỗ lực đấu tranh ấy cuối c ng cũng

có tác d ng buộc các th chế ch nh tr phải th a nhận quyền dân ch c a giới

nữ Do vậy, t sau Chiến tranh thế giới thứ hai, hầu khắp các quốc gia trên thếgiới đều lần lư t công nhận nam nữ bình quyền trong Hiến pháp c a mình

h ngh a nữ quyền xuất hiện là do sự bất bình đẳng về giới vì nữ t nh

t xưa đến nay về ch nh tr b áp bức về xã hội b chèn ép nhận chìm về kinh

tế thì cam ch u nghèo kh về văn hóa b nam t nh tước đoạt đàn bà con gái t

đư c đi học) tư tư ng tình cảm rơi vào trạng thái đè nén ngay cả trong vấn đềhôn nhân - gia đình ph nữ cũng không có quyền đ nh doạt Trong xã hội cũ

ph nữ ch sống với bản năng c a một người đàn bà là sinh con và chăm locho gia đình ản năng đó gắn liền với người ph nữ một cách bất di bất

d ch Đàn bà như một nhân chứng c a qu dữ - bản năng c a người ph nữchứa đựng cả hạnh phúc lẫn kh đau

Trong trường k l ch sử nữ t nh không ch b lệ thuộc đ a v thấp kémsống trong sự nương tựa trong xã hội cũng như trong thiên nhiên không baogiờ đư c phát huy điều kiện kinh tế lại nghèo khó khốn đốn trình độ văn hóa

yếu kém không hề đư c học tập dạy dỗ vấn đề nữ t nh về lâu về dài thànhbệnh tật Tất cả những sự kiện đó là đi m ch yếu đ cho ch ngh a nữ quyền

và dẫn đến đi m xuất phát đồng lớn tiếng đ i hỏi và duy trì nữ quyền

Ch ngh a nữ quyền là một phong trào đấu tranh ch nh tr đ i quyềnbình đẳng cho giới nữ qua các cuộc bi u tình và diễn thuyết diễn ra mạnh mcác nước phương Tây, Âu … t thế k XV đến nay ó th xem đây

là một sự kiện đặc biệt, thu hút sự quan tâm c a nhân loại tiến bộ b i mộtnửa thế giới này là ph nữ khắp mọi châu l c, ph nữ dường như đã tìm

đư c tiếng nói chung Đó là tiếng nói c a những con người đồng cảnh ngộ những thân phận t ng thuộc truyền kiếp trong trường kì l ch sử Do thế, t

-l nh vực đấu tranh ch nh tr , ch ngh a nữ quyền -lấn sân sang rất nhiều

l nh vực khác c a đời sống

Ch ngh a nữ quyền là một hiện tư ng phức tạp, không dễ nắm bắt trọn

v n, b i bản thân nó hàm chứa nhiều xu hướng và giai đoạn đấu tranh khácnhau Theo các nhà nghiên cứu phong trào nữ quyền thì quá trình phát tri n

c a ch ngh a nữ quyền có th đư c khái quát thành ba xu hướng tương ứngvới ba làn sóng nữ quyền tiêu bi u, đó là:

àn sóng nữ quyền thứ nhất (The First Wave of feminism) diễn ra vàocuối thế k XIX giai đoạn này, ph nữ đấu tranh ch yếu đ i các quyền l inhư: đ i trả lương ngang bằng với nam giới, đ i tăng lương và giảm giờ làm,quyền đư c bầu cử, quyền đư c m rộng ngành nghề đối với ph nữ…

àn sóng nữ quyền thứ hai (The Second Wave of feminism) diễn ra t năm 9 8 đến 9 8 Người kh i xướng c a làn sóng nữ quyền giai đoạn này

là nữ văn s Pháp Simon de eauvoir 908 – 98 ) c ng với tác phẩm n itiếng Giới t nh thứ hai 9 9) Đây là công trình đặt nền móng cho việcnghiên cứu ph nữ t góc nhìn giới gender) Nó đưa đến một phong trào đấutranh chống lại những áp chế phi l c a nền văn hóa ph quyền bấy lâu đối với

ph nữ Theo Simon de Beauvoir, sự bất bình đẳng này không xuất phát t nétkhác biệt sinh học giữa cơ th nam và nữ mà ch nh là do những nguyên tắcvăn hóa – xã hội nam quyền buộc người ph nữ rơi vào tình thế t ng thuộc

àn sóng nữ quyền thứ ba (The Third Wave of feminism) diễn ra t thậpniên 990 đến nay ác nhà nữ quyền thời kì này đi sâu phân t ch mọi phươngdiện bất bình đẳng mà trật tự nam quyền đã tạo ra như: kinh tế, ch nh tr , khoahọc, văn hóa, rồi đến cả những vấn đề tệ nạn xã hội trong đó người ph nữ tr thành nạn nhân thảm thương nhất như là H V S, buôn bán tình d c, bạolực gia đình…

Như thế, qua những chặng đường phát tri n, có th nhận thấy ch ngh a nữ quyền thực chất là một phong trào đấu tranh ch nh tr - xã hội tiến

bộ, góp phần quan trọng vào công cuộc cải biến tư tư ng – xã hội lớn lao

bi u Tuyên ngôn quyền l i ph nữ 90) và nữ văn s nh aryWollstonecraft cho ra đời công trình iện hộ cho nữ quyền (1792) Tuynhiên, phê bình nữ quyền ch thực sự tr thành một phong trào khoa học vàođầu thế k XX khi có sự xuất hiện c a các nữ tác gia như: Virginia Woolf(1882 – 1941) với tác phẩm Một căn ph ng cho riêng mình 9 9) và đặc biệt

là Simon de eauvoir 908 – 1986) với tác phẩm Giới t nh thứ hai (1949)

Trong đây, S.Beauvor cho rằng, trong ngôn ngữ, nam t nh và nữ t nh là cáckhái niệm không đồng đẳng Chẳng hạn, trong tiếng nh, man là danh t ch đàn ông nhưng cũng có th đư c d ng với ngh a ch loài người nói chung, c nwoman thì ch có một ngh a là ph nữ mà thôi à cũng khẳng đ nh, nhữngđặc t nh mà người ta thường gán cho ph nữ như: mềm yếu, dễ thuyết ph c,cần c , t m … chẳng qua là do xã hội và văn hóa ph quyền áp đặt, mặc đ nh chứ không phải là nữ t nh thật Do vậy, S eauvor đã d ng cách gọi giới t nhthứ hai thay cho nữ t nh nhằm xóa bỏ những thiên kiến nêu trên đồng thời khẳng đ nh bản th c a giới mình à đã khuấy động các văn s nữ d ng ngôn

t đấu tranh chống lại những áp chế, ràng buộc phi l c a thế giới đàn ông đ

tự giải phóng cho giới nữ T đây tr đi, nhất là vào những thập niên 0 – 70

c a thế k XX, phê bình nữ quyền phát tri n mạnh m , sâu rộng khắp cácnước phương Tây và Âu rồi lan sang các khu vực khác ác nhà nữ quyềnluận ch trương công k ch phê bình truyền thống c a nam giới Họ cho rằng,phê bình c a nam giới trước đây đã đánh giá chưa xác đáng về sáng tác và vai

tr c a các nhà văn nữ Do vậy, phê bình nữ quyền, xuất phát t kinh nghiệmvăn học và kinh nghiệm xã hội c a nữ giới đã xem xét, đánh giá lại toàn bộnền văn học sử nhằm xác đ nh lại v tr và những giá tr mà nữ văn s mang lại– cái mà phê bình nam giới đã bỏ qua Họ cũng mong muốn bạn đọc bất k lànam hay nữ, khi đọc tác phẩm hãy đặt mình vào v thế, thân phận c a phái nữ

đ cảm nhận đư c mọi mặt giá tr c a tác phẩm đồng thời thấy đư c nhữnghạn chế, áp đặt c a phê bình nam quyền

ó th nói, cho đến thời đi m này, phê bình nữ quyền đã đi đư c mộtchặng đường dài và cũng đã đ lại những thành tựu đáng nói ằng chứngthuyết ph c cho nhận đ nh v a nêu là, phê bình nữ quyền đã đư c ghi nhậnnhư là một trào lưu khoa học, một l thuyết tiếp cận văn học n i bật c a tưduy l luận hậu hiện đại Nhằm đạt đư c m c tiêu đã đề ra, phê bình nữ

quyền đương nhiên phải xây dựng hệ thống l thuyết c a mình Theo sự phân

t ch c a các nhà nghiên cứu, phê bình nữ quyền đã hấp thu rộng rãi t ch ngh a hiện sinh, ch ngh a cấu trúc, m học tiếp nhận, đến cả ch ngh a tân

l ch sử… Phương ựu) Trong đó, ngọn nguồn l thuyết quan trọng nhất làm tiền đề cho l thuyết phê bình nữ quyền là ch ngh a giải cấu trúc, phân tâm học và ch ngh a arx Tuy nhiên, như đã nói, c ng với ch ngh a nữ quyền, phê bình nữ quyền cũng là một hiện tư ng phức tạp, phát tri n qua nhiều giai đoạn với nhiều xu hướng khác nhau ó th khái quát quá trình phát tri n c a phê bình nữ quyền thành những dạng thái theo t ng thời đi m

kế tiếp như sau:

- Phê bình về hình tư ng ph nữ Women`s image criticism): đây là ki uphê bình th nh hành vào những năm 0 với những nhà nữ quyền luận tiêu

bi u như T oi, E.Showalter, illett, olodny… Họ lấy tư cách là giới

t nh thứ hai đ đọc và đ nh giá lại toàn bộ sáng tác và v tr c a các nhà văn

nữ Họ cho rằng nền phê bình c a nam giới trước đây đã bộc lộ chứng ghét nữmisogyny) trong văn học (E.Showalter) Trên cơ s đó, khuynh hướng phêbình này đã ch ra những thiên kiến, bất công c a xã hội nam quyền đồng thờigóp phần không nhỏ vào phong trào đ i quyền bình đẳng cho giới nữ

- Phê bình lấy ph nữ làm trung tâm Women – centered criticism): loạihình phê bình này th nh hành vào thập k 70 với xu hướng có phần cực đoan

là độc tôn nữ quyền đồng thời ph nhận triệt đ nam quyền lẫn nam giới.Những gương mặt tiêu bi u c a ki u phê bình này là S.Gilbert, P.M.Spacks,K.Millett, S ubar… ác nhà phê bình theo khuynh hướng này đã phê phánmọi l thuyết liên quan đến những ưu thế, ưu việt c a nam t nh Thậm ch , họphản đối cả luyến ái d giới và ng hộ nhiệt thành luyến ái đồng t nh Họ tiếnhành xây dựng hệ thống l thuyết c a mình qua việc thiết lập các môn: Thihọc nữ t nh tìm nguồn emale poetics of afiliation), học nữ t nh emale

aesthetics) Trên cơ s đó, họ ch trương phương thức nghiên cứu c a dạngphê bình lấy ph nữ làm trung tâm bao hàm hai mặt ch nh là phát hiện vàđánh giá đồng thời luôn đặt nền văn học nữ v tr trung tâm.

- Phê bình nhận diện (Identity criticism): ki u phê bình này hình thành t những năm 80 tr lại đây Đại diện tiêu bi u c a loại hình phê bình nhận diện

là T.Eagleton, L.Robinson… Phương châm c a họ là nhìn nhận toàn diện thânphận c a người ph nữ (ch ng tộc, nghề nghiệp, môi trường sống và hoàncảnh l ch sử…) chứ không ch nhìn t kh a cạnh giới t nh ác nhà phê bìnhnhận diện cũng tỏ ra không đồng tình với tư tư ng độc tôn, biệt lập có t nhchất cực đoan c a phê bình lấy ph nữ làm trung tâm

Như vậy, phê bình nữ quyền không phải là một trào lưu thống nhất mà

có sự phân hóa thành nhiều xu hướng phức tạp trong quá trình phát tri n Dựavào đó, các nhà nghiên cứu đã tiến hành phân loại phê bình nữ quyền thànhcác dạng: phê bình nữ quyền da trắng, phê bình nữ quyền da đen, phê bình nữquyền đồng t nh luyến ái và phê bình nữ quyền c a thế giới thứ ba nhiên,cách phân loại này cũng ch mang t nh chất tương đối không th tránh khỏi sựchồng chéo, bao gộp Vấn đề quan trọng cần nhận thức đư c đây là, mộtkhuynh ướng phê bình ch có th đư c hình thành khi nó phải đạt đến trình độthức một cách tự giác Hệ thống l thuyết c a phê bình nữ quyền s là nềntảng cơ s quan trọng, giống như một thứ công c có t nh chất g i m giúpchúng tôi chứng minh những bi u hiện c a tư tư ng nữ quyền trong ca dao,như đã nói, thành tựu l thuyết c a phê bình nữ quyền phương Tây và Âu

ch yếu đóng vai tr g i m tư duy chứ không phải là thứ l thuyết sẵn có

d ng đ đóng đinh vào mọi thực tiễn văn học Do vậy, theo quan đi m c achúng tôi, l thuyết phê bình nữ quyền cần phải là l thuyết về l ch sử văn học.Theo đó, khuynh hướng nữ quyền trong văn học Việt Nam ngoài một số néttương đồng ph quát với văn học nữ quyền thế giới thì chắc chắn phải có

những bi u hiện đặc th Nét đặc th này là do hoàn cảnh l ch sử xã hội, bầu

kh quy n văn hóa, ch ng tộc… quy đ nh Vì thế, việc vận d ng máy móc nữquyền luận c a thế giới vào thực tiễn sáng tác c a văn học Việt Nam hẳn s không tránh khỏi sự khiên cưỡng

1.3 Văn học n quy n

Văn học là đ a hạt nhạy cảm bậc nhất với mọi vấn đề c a đời sống Dovậy, ch ngh a nữ quyền với tư cách là một cuộc cách mạng tư tư ng quantrọng trên thế giới, hẳn nhiên phải có sự tác động theo những chiều hướngkhác nhau đến văn học Cuộc tranh đấu đ i quyền bình đẳng c a ph nữ trongnhiều thế k qua đã in dấu ấn đậm nét trong sáng tác văn chương c a hầu hếtcác nước trên thế giới h nh điều này đã dẫn đến sự hình thành và phát tri nmạnh m c a d ng văn học nữ quyền Văn học nữ quyền là gì? âu hỏi này

đã đư c đặt ra và đư c trả lời theo nhiều cách khác nhau ó người hi u đó làvăn học do các nhà văn nữ sáng tạo ra Nhiều người khác lại cho rằng, vănhọc nữ quyền là những tác phẩm viết về người ph nữ, đấu tranh cho quyềnbình đẳng c a ph nữ góc nhìn h p hơn, một số khác hi u văn học nữquyền ch đơn giản là những tác phẩm c a nhà văn nữ viết về sex… Trên cơ

s tham chiếu các quan niệm k trên, đồng thời xuất phát t ch nh thực tiễnsáng tác c a bộ phận văn học này, chúng tôi nhận thấy: văn học nữ quyền làcác tác phẩm văn học có th do tác giả nam hoặc tác giả nữ sáng tạo ra nhằmbộc lộ tư tư ng đấu tranh vì sự tự do, bình đẳng và quyền l i c a ph nữ trêntất cả mọi l nh vực c a đời sống xã hội Văn học nữ quyền đứng về ph a giới

nữ, th hiện những ngh suy, khát vọng bình quyền c a ph nữ đồng thời đó

c n là cái nhìn giải thiết tr đối với nền văn hóa ph quyền đã trói buộc vàbiến người ph nữ thành kẻ lệ thuộc trong suốt trường kì l ch sử nhân loại.Văn học viết về ph nữ đề cập đến tất cả các vấn đề liên quan đến người

ph nữ, số phận, t nh cách, đường đời… i văn học đư c xem là tiếng nói

c a tâm hồn, nếu có con đường đi tới tâm hồn ngắn nhất thì đó là văn học,nhất là đối với ph nữ họ phải ch u nhiều thiệt th i trong cuộc sống, các nhàvăn nữ tìm đến con đường văn học không ch bày tỏ những tâm tư tình cảm

c a mình và mong nhận đư c sự đồng cảm mà đối với họ văn học c n là conđường đ đi đến đấu tranh đ i quyền bình đẳng giới hông ch văn họctrung đại hiện đại mà ngay cả t trong những câu ca dao xưa trong văn họcdân gian cũng là phương tiện đ người ph nữ bày tỏ những tâm tư tình cảm

c a mình Qua đó họ cất lên tiếng nói than thân về số phận và khát vọng đ iquyền sống, quyền bình đẳng, quyền tự do

Văn học nữ quyền đây không phải là giới t nh c a các tác giả hay giới

t nh c a nhân vật văn học mà là nội dung sáng tác có liên quan đến quyềnsống, quyền tự do, quyền bình đẳng c a người ph nữ mỗi thời k văn học

nó đư c th hiện khác nhau, trước thời hiện đại văn học nữ quyền viết về ph

nữ nhưng toàn bộ phẩm chất, giá tr cũng như đời sống tinh thần c a họ đư cnhìn bằng đôi mắt c a nam quyền Sau này nó thoát ra khỏi hệ quy chiếu giá

tr và quan đi m nam quyền

Như vậy, quan niệm v a nêu về văn học nữ quyền s là nền tảng cơ s quan trọng, giúp chúng tôi xác đ nh đúng phạm vi khảo sát tác giả và tácphẩm văn học Rõ ràng, với cách hi u như thế, văn học nữ quyền không loại

tr các sáng tác văn học c a nhà văn nam nhưng lại có tư tư ng nữ quyền.Mặt khác, cách xác đ nh này cũng cho thấy, không phải bất cứ tác phẩm vănhọc nào c a nhà văn nữ cũng là văn học nữ quyền

CHƯƠNG 2: NHỮNG Y U TỐ TH HIỆN TƯ TƯỞNG NỮ QUYỀN

TRONG CA DAO

2.1 Người ph n với s th c v thân phận t ng thu c

a dao là tiếng đàn muôn điệu c a tâm hồ n người bình dân ên cạnhnhững giai điệu tươi vui và rộn ràng, ta c n nghe vọng không t nhữngkhúc nhạc buồn thương ai oán Đó là nỗi l ng c a những kiếp người bấthạnh, những cảnh đời trắc tr , éo le N i bật hơn cả là tiếng than c a người

ph nữ ao nhiêu tâm sự, sầu đau, phiền muộn không th tỏ bày c ng ai,

ph nữ gửi trọn vào những câu hát than thân ó l vì vậy, ca dao than thân

đã khắc họa một cách chân thực và đậm nét bi k ch c a những thân phậnđàn bà trong xã hội ngày xưa Đến với ca dao, ta bắt gặp vô vàn những nỗiđau c a người ph nữ, họ không ch thức đư c bi k ch thân phận c amình mà c n thức đư c bi k ch trong cuộc sống hôn nhân là những nỗiđau nhức nhối và dai dẳng nhất

l ng người ph nữ và mang đến cho ta cái nhìn toàn diện về họ

Quan niệm trọng nam khinh nữ Nhất nam viết hữu, thập nữ viết vô đãđẩy người ph nữ xuống đ a v thấp kém nhất xã hội h nh những điều đó đãkhiến cho họ phải v về thân phận mình bắt đầu bằng hai chữ thân em

Thân em như hạt mưa saHạt vào đài cát, hạt ra ruộng cày.

Thân phận người ph nữ trong xã hội cũ ch như những hạt mưa sa, họkhông có quyền đ i hỏi quyết đ nh cuộc đời mình mà họ ch đư c xem nhưmột giá tr vật d ng b chế độ phong kiến đè nén Họ không có chút quyềnhành gì đối với bản thân mình ngay cả quyền hành tối thi u nhất về duyênphận trong tình yêu họ cũng không th tự mình quyết đ nh Họ khóc than chi

số phận mình cất lên tiếng ca cho ch nh cuộc đời mình

Thân em như ch i đầu hè

Ph ng khi mưa gió đi về ch i chân

h i rồi lại vứt ra sân

ọi người hàng xóm có chân thì ch i

Thân em như miếng cau khôNgười thanh chuộng mỏng người khô than dày

Thân em như con cá rô thia

Ra sông mắc lưới vào đìa mắc câu

á rô thia là loài cá bé, dường như bé nhỏ nhất trong các loài cá thườngsống mương và các ao nhỏ Vì đặc biệt nhỏ bé lên rất dễ tr thành miếngmồi ngon cho các loài cá khác Người ph nữ tự v mình như loài cá này th hiện sự khiêm nhường, tự hạ mình Qua đó nói lên thân phận nhỏ bé, mất tự

do b nhiều thế lực b a vây c a người ph nữ trong xã hội phong kiến

Những hình ảnh so sánh ấy làm n i bật thân phận bơ vơ, bất trắc c a họ

Họ không th tự quyết đ nh số phận c a mình ay mắn thì đư c chỗ yênlành hạnh phúc, bất hạnh thì b rơi vào chốn lao đao và d trong hoàn cảnhnào họ cũng phải chấp nhận b i thân cá chậu chim lồng :

á cắn câu biết đâu mà gỡhim vào lồng biết th a nào raThân em như hạt mưa dàoHạt rơi xuống giếng, hạt vào vườn hoa.

ưa là một hiện tư ng c a tự nhiên mà cơn mưa dào lại là một cơn mưabất ch t a dao đã mư n hình ảnh hạt mưa đ miêu tả thân phận người congái trong xã hội cũ Hình ảnh hạt mưa dào nói lên sự trong sáng c a ngườicon gái cũng như nói lên tâm trạng lo lắng c a cô dưới chế độ người cha,người chồng, người anh Người ph nữ không c n biết gì là tự do, họ luôn b

go ép trong đạo tam t ng tứ đức

Trong xã hội phong kiến, dưới cái bóng c a chế độ nam quyền, người

ph nữ luôn b coi thường Đàn bà, con gái ch đảm nhận vai tr c a mộtngười m , người v , suốt ngày quẩn quanh nơi xó bếp, đồng ruộng với côngviệc nội tr , đồng áng Thế nhưng, người ph nữ thức rất rõ giá tr thực sự

c a mình, giá tr tiềm tàng nằm ẩn trong vẻ đ p hình th lẫn vẻ đ p tâm hồn.Những hình ảnh v von tấm l a đào , giếng giữa đàng , c ấu gai mà tahay bắt gặp trong ca dao ch nh là bi u tư ng cho những vẻ đ p ấy Họ mềmmại, tươi mát, qu giá, sáng trong như những viên ngọc qu c a cuộc đời L

ra những con người như thế phải đư c xã hội đề cao, nâng niu và trân trọng Thế nhưng, không biết bao nhiêu cô gái đã phải khóc trong ai oán:

Thân em như tấm l a đàoPhất phơ giữa ch biết vào tay ai

Thân em như cột đình chungTay dơ cũng qu t, tay phung cũng ch i

Ngôn t thân em như g i cảm giác yếu đuối, mong manh Người ph

nữ b đặt lên bàn cân c a người s hữu và đư c đánh giá, xem xét dựa trên giá

tr sử d ng như những món hàng, vật d ng tầm thường khác uộc đời b đẩy

đưa một cách vô đ nh ngoài tầm tay với c a h ọ n nỗi đau nào hơn nỗi đaukhông làm ch đư c số phận c a mình? Bất an, vô đ nh, người ph nữ gửitrọn những đau đớn ấy vào câu ca tiếng hát làm thành chất bi có t nh đặctrưng trong nội dung c a ca dao than thân.

Thân em như giếng giữa đàngNgười khôn rửa mặt, người phàm rửa chân Người khôn đây không ch là những người hi u nhiều hay biết rộng,

t nh toán tài ái khôn đây là ch tấm l ng nhân ái, biết trân trọng phẩm giá con người Hi u theo ngh a này, người khôn là những người có th nhận

ra, quan tâm và trân trọng những giá tr tốt đ p c a tâm hồn Đó là con người

có tr tuệ, hi u rõ đạo nhân ngh a trên đời Trái ngư c với người khôn là người phàm - hạng người phàm phu t c tử, thấp kém, thô lỗ Rửa mặt là

sự coi trọng Rửa chân ám ch sự khinh miệt Tuy vậy, d là người khôn hay kẻ phàm thì họ đều nắm trong tay quyền sinh sát, quyền đ nh đoạt số phận c a người ph nữ Trong xã hội phong kiến xưa không có khái niệmbình đẳng giới Người đàn bà suốt đời nhất nhất ch biết ép mình theo khuôn

kh tam t ng tứ đức , lặng l ngậm bồ h n làm ngọt, lấy hạnh phúc c a người khác làm niềm vui, l sông, lấy sự hi sinh cho chồng con làm hạnh phúc c a ch nh mình iếng nước giữa đàng là hình ảnh g i lên sự lẻ loi, đơn chiếc V thân phận người ph nữ với giếng nước giữa đàng , tác giảdân gian c n ngầm ng i ca người ph nữ như một d ng nước mát lành, đem lại niềm vui, niềm hạnh phúc cho người khác cho d họ là người khôn hay người phàm Nhưng đáng thương thay, số phận c a họ lại thật bé nhỏ; cái tài, cái đ p c a họ hoàn toàn không đư c coi trọng hông tự quyết đ nh đư c

số phận c a bản thân, người ph nữ ch c n biết mong chờ vào sự may r i.Nếu may mắn gặp đư c người đàn ông tử tế thì có đư c một cuộc sống bình

yên c n nếu lỡ gặp phải kẻ bạc, người phàm thì xác đ nh ch u sự giày v cả

về th chất lẫn tinh thần trong suốt quãng đời c n lại

Số phận bi đát c a người ph nữ đư c th hiện trong ca dao như mộttiếng kêu thương:

ầm trầu, cầm áo, cầm khănCầm dây lưng l a, xin đ ng cầm em

T cầm là một động t ch sự cấm nắm một đồ vật gì đó, vậy màngười ph nữ đã d ng t đó đ nói về thân phận mình, chẳng khác nào thânphận người ph nữ ch như những đồ vật nhỏ bé đ cho người đời cầm nắm

à người đời đây chẳng phải ai khác ngoài những người đàn ông Người

ph nữ chẳng c n cách nào khác là phải lên tiếng van xin rằng hãy tôn trọng

họ và đ ng cầm họ hay đ ng biến họ tr thành món đồ vật trong tay

Thân phận c a những người ph nữ này lại vô c ng nhỏ bé, cuộc đời c a

họ long đong lận đận Họ phải sống trong một chế độ xã hội phong kiến lạchậu, trọng nam khinh nữ, người ph nữ không có chỗ đứng và đ a v trong xãhội Vì vậy, những người ph nữ có tài thường không đư c coi trọng đồngthời việc làm c a một người v thường t đư c người chồng cảm thông, d cho quanh năm lam lũ vất vả nuôi chồng nuôi con chăm sóc cho gia đình luôn

đư c yên ấm d mình có phải ch u thiệt th i

à người tạo ra c a cải vật chất nhưng người ph nữ trong xã hội xưa lạikhông đư c th a hư ng thành quả lao động c a mình à người kiến tạo đờisống tinh thần, là chỗ dựa cho gia đình và con cái sau này, nhưng h t c cha

m đặt đâu con ngồi đấy khiến người con gái xưa khi bước vào hôn nhân lạikhông có quyền lựa chọn hôn phu, không đư c phép tự đ nh đoạt hạnh phúc:

on vua lấy thằng bán than

Nó dắt lên ngàn cũng phải đi theo

M em tham gạo tham gà

Bắt em đ bán cho nhà cao sang.

M em tham thúng xôi rềnTham con l n béo, tham tiền Cảnh Hưng

Em đã bảo m rằng đ ng

M hấm m hứ m bưng ngay vào

ây giờ chồng thấp v caoNhư đôi đũa lệch so sao cho bằng Người ph nữ xưa dường như ch nhận về mình những đắng cay, nhọcnhằn mà không một lời oán thán chồng con, cha m Những câu ca dao nói về

sự kh đau c a người ph nữ luôn gắn liền với sự hy sinh thầm lặng nhưng v đại, họ suốt đời ch biết lo lắng cho chồng, cho con mà không hề quan tâmđến những nhu cầu cá nhân c a mình

Mấy ai thấu hi u đư c nỗi đau c a những thân gái b cha m ép duyên,phải v i lấp cả tu i xuân trong những cuộc hôn nhân đư c sắp đặt trước

Vì vậy, trong ca dao, ta bắt gặp không t những cuộc tình đ vỡ b inhững lề thói khắc khe c a chế độ phong kiến

ửa nhen mới bén duyên trầmTrách sao cha m nỡ cầm duyên con

hanh chua qu t ngọt đã t ng

n cây khế ch n trên r ng chưa ănHay là thầy m cấm ngănhông cho đôi lứa đắp chăn c ng giường

Vì ph thuộc nên họ phải lấy chồng khi c n t tu i, người ph nữ là nạn nhânđau kh nhất c a nạn tảo hôn:

ướm vàng đậu đọt m u

ấy chồng càng sớm, lời ru càng buồn

Đọt m u non nớt đê b bướm văng đến đậu vă quấy phâ ũng nhưngười ph nữ, căng lăm v sớm thì căng kh nhiều Họ gửi nỗi buồn văo lời

ru b i không th tđm sự c ng ai Những cô gâi b ĩp gả khi c n tu i niín thiếu

đê dẫn đến những bi k ch số phận, đê có những cđu ca dao tự trăo đầy cayđắng xót xa:

ấy chồng t th a mười baĐến nay mười tâm thiếp đă năm con

Ra đường thiếp hêy c n son

Về nhă thiếp đê năm con c ng chăng

Vì những h t c xưa đê khiến cho người con gâi phải lấy chồng khi c nrất trẻ, đứa trẻ mới mười ba tu i đê phải đi lấy chồng khi mă họ chưa hi uhết đư c giâ tr c a cuộc sống, chưa đư c đón những niềm vui c a tu i thơ thì

đê phải lăm v , lăm m vă lăm con dđu Nạn tảo hôn đê cướp đi tu i thơ c angười con gâi, đê ĩp buộc họ cả về th xâc lần tinh thần Vă họ tr thănh nạnnhđn c a t c tảo hôn:

ữa cơm múc nước rửa rauHầu cơm, hầu rư u, hầu trầu, hầu tăm

Đím đím dắt c đi nằmThan thđn phận gâi ôm lưng lêo giăÔng ơi ông buông tôi raKẻo người ta thấy, người ta chí cười

Người ph nữ không th chống lại những h t c hă khắc c a xê hộiphong kiến đó, nín buộc họ phải chấp nhận cuộc sống không công bằng với

họ ấy chồng giă, phải hầu hạ đ thứ, không những thế họ c n phăi chiềuchuộng cả về th xâc, d c n rất t tu i nhưng họ cũng phải lăm quen vớichuyện chăn gối v chồng, họ bất lực với thực tại

Vì nạn tảo hôn, vì những h t c lạc hậu ấy mà người con gái trong xã hộixưa không đư c hư ng tu i thanh xuân hưa k p lớn, chưa k p hi u cuộc đờithì họ đã phải gắn cuộc đời mình với con thơ, phải ch u cảnh làm dâu trămchiều cay đắng ao nhiêu gánh nặng cuộc đời đè nặng lên đôi vai gầy guộc

c a người ph nữ

Quá nhiều bất trắc đón đ i người ph nữ trên con đường đời, vì thế họluôn mang trong mình những nỗi lo âu, khắc khoải Số phận bấp bênh, hạnhphúc mong manh quá đỗi ó đư c người yêu thương chân thành đã khó, giữ

đư c người ấy và đư c sống chung lại càng khó hơn b i họ đâu có quyền tựlựa chọn hạnh phúc cho mình:

H n đá đóng rong vì h n nước chảy

H n đá bạc đầu vì b i sương sa

Em thương anh không dám nói ra

S m bằng đất, s cha bằng trời

Em với anh cũng muốn kết đôi

S vầng mây bạc trên trời mau tan

ô t p thân em là một trong những cấu trúc đi n hình quen thuộc

c a ca dao than thân Tuy có đôi nét khác nhau nội dung th hiện t ngbài nhưng nhìn chung, bài ca dao trên th hiện nỗi buồn c a người ph nữtrong xã hội xưa và phản ánh ước mơ, khát vọng c a họ về một tương laitốt đ p hơn

ó th nói, trong xã hội cũ, người ph nữ không có chút quyền hành gì,

họ sống với thân phận như cây tầm ngửi, sống nhờ vào sự quyệt đ nh, đ nhđoạt c a người khác, ngay cả trong hôn nhân, họ cũng không đư c tự doquyết đ nh Điều đó, khiến cho họ mất đi tiếng nói cá nhân c a mình, cuộcsống c a họ sướng hay kh cũng như đánh một ván bài, đư c thì đư c tất, c nkhông đư c thì có th mất tất cả h nh vì thế, bằng những câu ca dao với mô

t p thân em , người ph nữ đã thốt lên những tiếng than thân, trách phận rấtđáng đư c cảm thông, chia sẻ.

2.1.2.

hông ch trong quan hệ xã hội người ph nữ mới b xem thường màngay trong tình yêu, hôn nhân, v tr và giá tr c a họ cũng không đư c đềcao Người con gái luôn tự xem mình là bến nước , cây đa kiên đ nh đ i chờ, th y chung, son sắt ũng ch nh vì thế, ph nữ dễ rơi vào cảnh b ph bạc, b bỏ rơi và ph nữ luôn là người gánh ch u mọi kh đau khi tình yêu,hôn nhân tan vỡ ó th nói, ca dao đã th hiện một cách chân thực và sâu sắcnhững bi k ch lỡ duyên c a người ph nữ

Người con trai vốn t nh đa tình, th ch trêu hoa gh o nguyệt nên chuyện:

có mới thì nới cũ ra, mới đ trong nhà, cũ đ ngoài sân cũng là điều khótránh khỏi Khi những cuộc tình đứt gánh giữa đường , d ng nước mắtđầy xót xa c a những kiếp đàn bà dang d cứ nối tiếp nhau chảy mãi trong cadao Những giọt nước mắt ấy nhỏ xuống tận sâu tâm hồn họ và lắng lại trong

ca dao những d ng xúc cảm trào dâng, mãnh liệt như tiếng vỡ a trong đauđớn:

T ngày tôi với anhCha m đánh mắng anh tình ph tôi

ó th t anh tình ph xôi

ó cam ph qu t, có người ph ta

ó quán tình ph cây đa

a năm quán đ cây đa vẫn c n

Nhưng lạ thay, d b phản bội, d là người ch u thiệt th i trong tình yêu,người ph nữ vẫn không hề tỏ ra tuyệt tình, căm phẫn Rõ ràng là tôi - anh

mà ta nghe vẫn như tiếng gọi thiếp - chàng thiết tha, da diết Rõ ràng lớp

vỏ ngôn t là ph tình , bạc tình , trách mà ta vẫn có cảm giác người con

gái đang cố gắng trong bất lực đ n u kéo chàng trai, vẫn thấy cái tình quyếnluyến, nồng thắm trong l ng họ đang cháy âm cháy trong hi vọng mongmanh Ca dao với th thơ l c bát giàu nhạc điệu và những đặc trưng rất riêng

về mặt ngôn t không những cho thấy nỗi đau mà c n toát lên đư c vẻ đ ptâm hồn, l ng v tha và sự chung tình c a ph nữ xưa

Ngày nào anh b ng anh beoTay cất chén thuốc tay đèo múi chanh

ây giờ anh khỏi anh lành

nh mê nhan sắc anh tình ph tôi

ó th nói, ch nh những quan niệm xã hội khắt khe, vốn đã giam cầmngười ph nữ trong vách ngăn c a nỗi mặc cảm thân phận, bây giờ lại một lầnnữa đẩy tình yêu c a họ đến chỗ tan vỡ không thành Phải chăng những quanniệm c h , lạc hậu, phi l mới thực sự là vật cản bước chân người ph nữ trênhành trình kiếm tìm và góp nhặt hạnh phúc? ại một lần khát khao mà không

th có đư c hạnh phúc ngh a là thêm một bi k ch nữa xuất hiện trong cuộc đờingười ph nữ ngày xưa

nh nói với em như rìu chém xuống đáNhư rạ chém xuống đất,

Như mật rót vào tai

ây giờ anh đã nghe ai

Bỏ em chốn non đoài bơ vơ

Cuộc đời ph nữ đâu ch phải gánh ch u những bất hạnh trong tình yêu,khi đã tìm đư c bến đỗ c a cuộc đời, cứ ngỡ rằng họ s hạnh phúc, thế nhưng

họ cũng phải đối mặt với vô vàn những trái ngang, ngh ch cảnh N i bật lêntrong ca dao xưa là nỗi đau c a những thân gái phải ch u kiếp chồng chung Nỗi đau c a những người v cả có l không đư c đề cập một cách rõ néttrong ca dao, b i t nhất họ cũng có danh phận Nhưng trong niềm cảm

thương cho những kiếp chồng chung, thấp thoáng đâu đó ta bắt gặp nhữngnạn nhân c a thói có mới nới cũ Người đời thường nói: đàn ông yêu bằngmắt B i vậy, những người v cả thường là những kẻ yếu thế trong cuộc cạnhtranh khốc liệt giữa chốn tình trường Nhưng xét cho c ng, sự phai tàn xuânsắc c a họ là kết quả c a những tháng năm dài hi sinh vì chồng, vì con Ấyvậy mà đáp lại mong ước giản d c a họ là sự ph bạc phũ phàng c a nhữngông chồng gió trăng:

ó lá lốt tình ph xương sông

ó ch a bên ắc, bỏ miếu bên Ðông tồi tàn

ió đưa b i chuối sau hè

nh mê v bé bỏ bè con thơ

on thơ tay ẵm tay bồngTay dắt m chồng, đầu đội thúng bông

ước ra t những đ vỡ ấy, những người v ch t nhận ra niềm vui giađình, hạnh phúc hôn nhân mà trước đây cuộc đời đã hào phóng ban tặng cho

họ thực chất ch là ảo tư ng xa vời Họ lại tr về là ch nh họ, những conngười chưa t ng mảy may chạm tới đư c thiên đường hạnh phúc !

Người đàn ông trong xã hội xưa có quyền đư c năm thê bảy thiếp, họsẵn sàng đến với người ph nữ khác mà không hề quan tâm đến cảm xúc c angười v đang chung sống với mình ó khi người ph nữ b bỏ rơi, phải vềnhà m đẻ nhưng đa số họ đều chấp nhận cuộc sống chung chồng, chia sẻ tìnhcảm c a mình với những người v bé c a chồng Sự chăng hoa c a người đànông đã khiến cho những người ph nữ tr thành con rối trong tay họ Người

ph nữ như một món hàng không chút giá tr , th ch thì họ nâng niu c n khichán họ sẵn sàng vứt bỏ

Nhưng đau đớn hơn cả những người v cả là kiếp làm l Nào ai hi u hếtnhững nỗi niềm không th tỏ bày, họ ch biết mư n ca dao đ giải tỏa nhữngphiền

muộn chất chứa trong l ng Xã hội phong kiến cho phép Trai quân tử năm thê bảy thiếp, gái ch nh chuyên ch có một chồng đã gây ra bao cảnh đau l ng.Nhân dân hướng về những người v l - những người ch u nhiều thua thiệt hơn cả đ cảm thông, đ lắng nghe những tiếng giãi bày xót xa, cay đắng:

Thân em làm l chẳng nề

ó như ch nh thất, ngồi lê giữa đườngTối tối ch giữ mất chồngCho một manh chiếu nằm suông chuồng b

Thân em làm l vô duyênMỗi ngày một trận đ n ghen tơi bời

i ơi vậy cho rồi

n hơn làm l , chồng người kh ta

Phận làm l không ch thiệt th i về mặt tình cảm, mà họ c n phải ch ubiết bao nhiêu trận đ n ghen c a người v cả mỗi ngày một trận đ n ghentơi bời Nếu như những bi k ch thân phận hay bi k ch b ph tình là những bi

k ch rất dễ nhận thấy người ph nữ, họ dễ đư c cảm thông chia sẻ thì bi

k ch làm l có l ch họ mới thấu hết! hông có hạnh phúc, mất đi hạnh phúcliệu có đau hơn phải xé lẻ hạnh phúc, nhất là trong hôn nhân, nơi mà mỗi conngười đều mong muốn đư c hư ng hạnh phúc trọn v n, tuyệt đối? Đọc cadao, ta mới vỡ l ra rằng cái kiếp chồng chung , chồng người lại đắng cay

và kh đau hơn bội phần cái kiếp không chồng Thân phận c a người ph nữlàm l có khi là sự chấp nhận c a ch nh bản thân nhưng cũng có những sốphận b cha m sắp đặt Người ph nữ làm l luôn phải ch u sự thiệt th i, ch u

sự ganh ghét c a người v cả Người v l , họ ch là người làm mướn khôngcông và đ thỏa ham muốn nh c d c c a bọn nhà giàu ân gian đã vạch trầnbản chất xấu xa c a chế độ đa thê phong kiến

Nói đến đây không th không nhắc đến nhà thơ Hồ Xuân Hương, có l phải ch u nhiều lận đận trong đường tình duyên, hai lần làm l nhưng cả hailần đều ngắn ng i nên bà rất hi u và đồng cảm với phận c a những người ph

nữ không may mắn trong đường tình duyên Đó là nỗi kh c a người ph nữlàm l , người ph nữ không chồng mà chửa, người ph nữ chết chồng… Điềuđáng nói đây là bà dám lên tiếng tố cáo gay gắt, quyết liệt xã hội phong kiếnthối nát, m c ruỗng mà không ai dám lên tiếng Hồ Xuân Hương vạch chocon người thấy thân phận kh nh c c a người làm l , năm thì mười họa mới

đư c gần chồng

hém cha cái kiếp lấy chồng chung

ẻ đắp chăn bông kẻ lạnh lung

i cũng biết, cuộc đời cũ, đau kh chẳng phải là phần riêng dành cho ai,nhưng những người ch u đựng nhiều hơn cả vẫn là ph nữ và nỗi đau c a họbao giờ cũng có kh a cạnh chua xót, tái tê riêng Hồ Xuân Hương là nhà thơ

c a ph nữ, bà thấu hi u tất cả những nỗi đau đó bằng kinh nghiệm c a cuộcđời chung và cuộc đời riêng chẳng ra gì c a mình; và bằng tiếng thơ, muốnnói lên những tiếng nói chia sẻ với họ

Ngoài những bi k ch trên, trong ca dao, ta c n bắt gặp những bi k chkhác c a người ph nữ Đó là những cảnh đời cô đơn chiếc bóng:

h ng chành như nón không quaiNhư thuyền không lái, như gái không chồng

Người ph nữ cả đời không tìm đư c một nơi đ nương tựa, dương như

họ tr thành những người ph nữ vô duyên Họ sống cô dơn một mình, khôngchồng, không con… họ cô độc, tự mình đối mặt với mọi khó khăn c a cuộcsống Họ v cuộc đời họ như thuyền không lái chẳng khác nào con thuyền-người ph nữ trôi n i vô đ nh không có bến nào tới, con thuyền không người