Giáo trình những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa mác lênin dành cho sinh viên đại học, cao đẳng khối không chuyên ngành mác lênin, tư tưởng hồ chí minh

Chủ nghĩa Mác - Lênin và ba bộ phận câu thành c 'hiỉ nghhì Mdc - Lêniĩi la hệ thống các quan điểm và học thuyc^t khoa học do C.Mdc‘ và Ph.Ảngghen' xây dựng, V'I-Lcnin^ bảo vẹ và phát tr

B ộ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

GIÁO TRINH

CỦA CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN

DÀNH CHO SINH VIÊN ĐẠI HỌC, CAO ĐẰNG KHỐI KHỒNG CHUYÊN

NGÀNH MÁC - LÊNIN, TU TƯỞNG Hồ CHÍ MINH

(Tái bản có sủa chũa)

Bién muc trén xuát bán phấm của Thư viên Quòc ^ia Vicl Nam

Giáo tnnh nhừrig nguyên lý cơ bán cúa chủ nghĩa Mác Leiiin

: Dành cho sinh viên đai hoc cao đảng khòì khổng chuyên ngànii Mác-Lênin tư tưởng Hổ Chí Minh - Tái bán có sửa chữa ỉl ; Chính tri Quòc gia, 2014 - 492ir ; 2lcin

ĐTTS ghi: Bô Giáo duc và Đào ĩạo

1 Chú nghĩa Mác-Lcnin 2 Nguyéii lí 3 Giâo trinh

335.43 - dc23

CrK0039p ('IP

CTQ(^20|4

B ộ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

GIÁO TRlNH

CỦA CHỦ NGHĨA MÁC ■ LÊNIN

.NH CH J SINH VIÊN ĐẠI HỌC, CAO ĐẢNG KHỐI KHỔNG CHUYÊN

VGẢNH MÁC - LÊNIN, TU TUỞNG H ồ CHÍ M INH

(Tái bản có sủa chũia)

NHV XUÃT b ả n c h í n h t r ị q u ố c g i a - s ụ THẬT

Hả Nội • 2014

BAN CHỈ ĐẠO BIÊN SOẠN CHƯƠNG TRÌNH, GIÁO TRÍNH CÁC MÔN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

- PGS TS NGUYỄN VIẾT THÔNG Tổng Chủ biên

CỦA CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN

TS PHẠM VĂN SINH - GS TS PHẠM QUANG PHAN

- PGS TS ĐÀO PHƯƠNG LIÊN

- TS DƯƠNG VĂN DUYÊN

- TS TRẦN HÙNG

- CN NGUYỄN ĐĂNG QUANG

CHÚ DẪN CỦA NHÀ XUẤT BẢN

Dưởi sư i hi đtU) cut\ Trung ươni;, từ năm 2004, Bộ Giáo duc

va Dao tao phôi hớp với Nha xuât ban C hinh tn quôV gia - Sự

t h ậ t x u ã t b à n ỉ>ộ g i a o t n n h d u n g t r o n g các t r ư ù n g d ạ i h t x v à

I aci đãng trong Cả nưỏr gổni 5 bộ mỏn: Triết học Mdc - Lênin,

Kmh tê chính trị Mcu - Lênin, c hu nghĩa xã hội k h o a học, Lịch

su’ Dang C^ộng ^cin Việt Nanì, Tư tưởng Hồ C'hí Minh Bộ ịựăo

xuât ban bộ giao trinh cac môn học lý luận chính trị dành cho sinh viẽn đại họi', cao dáng khối không chuyên ngánh Mác - Lêi\in, tư tưđng Hổ C'hi Minh do PGS TS Nguyễn Viết Thông lan^ Tỏng C'hù hiôn, gồm ba môn:

CÙÌO triĩĩh Nhứiìg nguvên ìỷ cơ hản củcì chủ nghùì Mác

-lẽiìỊĩì.

- LÌUỈO trinh ỉ ư tườiìị^ Hổ Chỉ Minh.

- Ciiìo trinh Dường lôii ch h nụìỉ\í;cihì ỈẰỈng Cộni^s^ỉn ViỌt N.ÌIV- Gỉđo trinh Những nguyên !ỷ cơ bẩn củd chủ nghìã MÁÌ -

L ê n i n d o t ậ p t h ể Cdi nhà k h o d hcH, g i ã n g v i ê n c ó k i n h ngl ì i ệi i ì

I ùa một sỏ trường đại học' biên soạn, TS Phạm Văn Sinh va

GS TS Phạm Quang Phan đồng c hủ biên đả đáp uììg yẽu cáu của thực tiễn giảng dạv yã học tập của học sinh, sinh viéiì.

Xin giới thiệu với bạn đọc'

Tháng ỉ nầiiì 2014

N H À XUẤT BẢN C1 l Í N i ỉ TRỊ Q U Ố c: GIA - s ư T H Â r

LỜI NỔI ĐẨU

riiưc hiện các nghị quvết củd Đảng Cộng sản Việt Nam,

nhat la Nghị quyết Trung ưttỉig 5 khod X về công tác tư tưởng,

ly luán, bdo chí trước yêu cầu mới, ngày 18-9-2008, Bộ Giáo dục

va Dao tao đà ban hànlì Quyết định số 52/2008/QĐ-BGDDT ban hanh chưctng trinh môn học Những nguycn lý cỡ bản củd chu nghĩd Mác - Lênin dành cho sinh vién khôi không chuyên nganh Mác " Lỏnừì, tư tưởng Hồ Chí Mừih vả phối hỢp với

Nhà xuất bản Chíiih ữị quốc gia - Sự tììật xuât bản Giáo trình

N h ữ ng nguyên l ý cơ b in của ch ủ nghĩa M ác - Lênin dành

cho sừih viên các trường đại học, cao đăng khối không chuyên ngành Mác “ Lẽnin, tư tưởng Hồ Chí Mừủì

Trong quá trình biên soạn, tập thể tác giả đã kế thừa

những nội dung của giáo trìrứì Triết học Mác - Lênừì, Kừứì

tâ học chính trị Mác - Lênin, C hả'nghĩa xả h ộ i khoa học của

Hội đồng Trung ương chỉ đạo biên soạn giáo trình quốc gia cac bộ môn khoa học Mác - Lẻnùì, tư tưởng Hồ Chí Mứứì và

CÁC giáo trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức biên

soạn Tập thể tác giả đã nhận đưỢc góp ý của nhiều tập thể,

n h ư Học viện Chính trị - H ành chính quốc gia Hồ Chí Minh, Ban Tuyến giáo Trung ương và cá nhân các nhà khoa học, đội ngũ giảng viên các trường đại học, cao đăng

trong cả nước, đặc biệt là củd PGS TS Tỏ Hiiv Rua,

GS TS Phùng Hữu Phú, GS Nguyễn Dức Bình, CỈS IS ỉè

LưỢc, GS TS Trần Phúc Thăng, GS TS Hoàng Chí Bảo,

GS TS Trầii Ngcx Hiên, GS Hồ Văn Thông, PGS TS Dưiỉnịy

Văn Thịnh, PGS TS Nguyễn Văn Oánh, PGS TS Nguyễn Văn Hảo, PGS TS Nguyễn Đức Bách, TS Phạm Vãn c liiii, ThS Phùng Thanh Thuỷ, ThS Nghiêm Thị Châu Giang

Sau một thời gian thực hiện, tiếp thu nhữĩig góp ý

đáng của các trường đại học, cao đáng, của đội ngũ ị;iảng viên lý luận chứih trị, của các nhà khoa học; tiếp thu tinh thần Nghị quyết Đại hội XI của Đảng Cộng sản Việt Nani, Ban Chỉ đạo và tập thể tác giả đã tiến hành sửa chửa, bf> sung giáo trình Tuy nhiên, do những hạn chê khách quan

và chủ quan nên vẫn còn những nội du n g cần tiếp tục đưỢc

bổ sung và sửa đổi, chúng tôi rât m ong nhận đưỢc nhiềii góp ý đ ể lần tái bản sau giáo trình được hoàn chỉnh hơn.Thư góp ý xm gửi về Bộ Giáo dục vá Đáo tạo (Vụ Giáo

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠ()

CHƯƠNG MỞ ĐẨU

NHẬP MÔN NHỮNG NGUYÊN LÝ cơ BẢN

CỦA CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN

1 Chủ nghĩa Mác - Lênin và ba bộ phận câu thành

c 'hiỉ nghhì Mdc - Lêniĩi la hệ thống các quan điểm và học

thuyc^t khoa học do C.Mdc‘ và Ph.Ảngghen' xây dựng, V'I-Lcnin^ bảo vẹ và phát triển; được hirili tliàiứi và phát triển

1 C.Mác (Karl Marx, 1818 - 1883) (người Đức): Nhà lý luận, nhà chmh trị, nhã triết học duy vật biệiì chứng, nhà kừih tế học chíinh trị, người sáng lập ra chủ nghĩa xã hội khoa học, lãnh tụ của gi-ii cáp vô sản quốc tế

2 Ph.Ảngghen (Priedrich Engels, 1820 - 1895) (người Đức): Nhài Ịý luận, nhà chính trị, nhã triết học duy vật biện chứng, lãnh

tụ ctủa giai cấp vô sản quôV tế, người cùng C.Mác sáng lập ra chủ nỊ^hiĩa xã h ộ i k h o a h ọ c

3 V.I.Lènĩn (Vlddimir liich Lenin, 1870 “ 1924) (người Nga): Nhai Ịy luận, nhà chính trị, nhà triẽt học duy vật biện chứng, người bảo vệ và phat triển chủ nghĩa Mác trong tlìời đại đế quôV chủ n^;htĩa, ngưởi sáng lập ra Đảng Cộng sản Liên Xô và Nhà nước

XốVĩìêX lãnh tụ t ùa giai cấp vỏ sản Nga vả giai cấp vô sản quốc tế.

trên cơ sở tổng kêt thực tiễn và kẽ thừa những gia tn lư

tưởng của nhân loại; là th ế giới quan, phưctng pháp ịnận

chung nhất của nhận thức khoa học và ửìưc tiễn cdch inan)»;

là khoa học về sư nghiệp giải phóng giai câp vô sản, giỏi phóng nhân dân lao động khỏi mọi chế độ áp bức, bóc lộl và tiến tới giải phóng con người

Chủ nghĩa Mác - Lênừì được cấu thành từ ba bộ phận lý

luận cơ bản có môi quan hệ mật thiết với nhau, đỏ là: triêỉ

học Mác " Lênin, kừilì tê học chứứi trị Mác - Lénin va chủ nghĩa xã h ộ i khoa học.

Triết học Mác - Lênin nghiên cứu những quy luật vận động, phát ữiển chung nhât của tự nhiên, xã hội và tư duy; xây dựng tììế giới quan và phương pháp luận chung nhất của nhận thức khoa học và thực tiễn cách mạng

Trên cơ sở ứiê giới quan và phương pháp luận triết học,

kừửi tế học chừih trị Mác - Lênừi nghiên cứu những quy luật

kừih tế của xã hội, đặc biệt là những quy luật kinh tế của quá trình ra đời, phát triển, suy tàn của phương thức sản xuất tư bản chủ nghìá và sự ra đời, phát triển của phưcfng thức sản xuât mới - phương thức sản xuât cộng sản chủ nghĩa

Chủ nghĩa xã hội khoa học là kết quả tât nhiên củai sự

vận d ụ n g tììế giới quan, phương pháp luận triết học Vd k ứửi

tế học chứứì trị Mác - Lênin váo việc nghiên cứu làm sáng tỏ những quy luật khách quan của quá trình cách m ạng xã hội chủ nghĩa - bước chuyển biêVi lịch sử từ chủ nghĩa tư ban lOn chủ nghĩa xã hội và tiến tới chủ nghĩa cộng sản

Ba bộ phận lý luận câu thành chủ nghĩa Mác - Lênin í'ó đối tưỢng nghiên cứu cụ thể khác nhau nhưng đều nằm tĩíong

niot lié Ihóng lý ỉuậii khíìd học tlìônj’ nhát đo la khoa học

vt* s u ’ n ^ ; h i ẹ p jMtii p l i o i ự ; g i a i c â p v ỏ s ả n , g i a i Ị ì h ó n g n h â n

d i\ \' \ l a o đ ỏ n t > k h ỏ i t h ê đ ỏ a p h u \ , b ố t l ộ t Vd t i ê n t ở i gịcỉi

pỉinng con nj;ười

2 Khái lược sự ra đời và phát triển của chủ nghĩa Mác - Lênin

t th e ( lìia thanh hdi giai duạn lởn: Ghìỉ tioàn hiỉứi thcinh Vcì

phdit triển chù nghĩiì Mdc, do C.Mck Vd Ph.Àngghen thực

hiệia; g ú ỉ đchìn h c i o vệ Vcì p h á t triển chủ nghĩđ Mdc thảnh cIìÙị nghĩa Míìc - Lênịn, đo VM.Lénúì thực hiện.

a) NhũTìg điéu kiện, tién đ é của s ự ra đởí chủ nghĩa Mác

- Diều kiên kinh tê - Xcĩ lìội:

C hủ nghĩa Mác ra đời vào những nám 40 của thế kỷ XIX

D ây là ửìời kỳ phưc]íng thức sản xuât tư bản chủ nghĩa ở các nưoiíc l â y Âu đã phát triển mạnh mẽ trên nền tảng của cuộc caí-ỉh niạng công nghiệp được thưc hiện trước tiên ở nưôc

kliỏmg những đánh dâu bước chuyển biến từ nển sản xuât thủ công tư bản chủ nghĩa sang nền sản xuât đại công nghiiộp tư bản chủ nghĩa, mà còn làm thay đổi sâu sắc cục

d iện xã hội, trước hết là sự hình thành và phát triển của giai cáp vô sản

Mâu thuần sâu sắc giữa lực lượng sản xuât mang tính xã hội hód với quan hệ sản xuât mang tính tư nhân tư bản chủ nj;hũa đã IxV lộ qua cuộc khủng hoảng kinh tế năm 1825 và

hang lodt cuộc đâu tranh của lỏng nhản chòng lai t hu tu bản, tiẽu biểu là: cuộc khởi nghĩa t ủa cổng nhân ơ I.vỏnj; (Pháp) nám 1831, 1834; phong trào Hiên chưc^ìg (Anli) tư

năm 1835 đẽn năm 1848; cuộc khởi nghĩa củd cònị\ nhan li

Xilêdi (Dức) năm 1844, V.V Dó là nhừng bàng c htmg lịi h su thể hiện giai câp vô sản đã trở thành một lưc ỉượng t hinh trị

công bằng và tiến bộ xã hội

Thực tiền cách mạng của giai câp vô sản đặt ra yôu t iu khách quan là phải đưỢc soi sáng bằng Iv luận khod hiH Chủ nghĩa Mác ra đời là sự đ áp ứng yẽu cầu khách quan đỏ; đồng thời, chính thực tiỗn cách m ạng cùng trơ thành tiền đe thực tiễn cho sự khái quát và phát triển không ngừiig Iv luân của chủ nghĩa Mác

- Tiền J ề lý luận:

Chủ nghĩa Mác ra đời không chỉ xuâl phát từ nhu ciu khách quan của lịch sử, mà còn là kết quả của sự kê thừa tinh hoa di sản lý luận của nhân loại, trong đó, trực tiỏp nhất là triết học cổ điển Đức, kmh tê học chính trị cổ điển Anh và chủ nghĩa xã hội không tưởng ở các nước Pháp vá Anh

Triết học cô diên Dức, đặc biệt là triết học của

G.V.Ph.Hêghen^ và L.Phoiơbắc“ đã ảnh hưởng sâu sắc đến

1 G.V.Ph.Hêghen (George VViỉhelm Priedrich Hegel, 1770 - 1831) (người Đức); Giáo sư triết học, nhà triết học duv târn khtKh quan tiêu biểu cho triêt học cô điển Dức

2 L.Phoiơbắc (Ludvvig Peuerbach, 1804 - 1872) (ngưởi DiiV) Giáo sư triết học, nhả triết học duv vật

SII lỉiỉìlì llìtinlì thô y^]ơ\ qiuin va ỊilìưíMìi; Ịih.ỉỊi luâỉì trirt litH

n a c h u n ^ ^ h i a Mi U ,

( l a o lo'ĩi i Uíì l l í \ ^ h t * n l a l n > n g k h i Ị'»lìẽ p h a i ì p l ì ư o ì ì g plia[> s i c u h i i i h , l á n đ t ĩ u t i r n t r o n ) ; l n l i s ư t ư d u v ( lia l ì h â n k)tji, đcỉ c l i r n đ a l đ u ' ọ \ ĩ ì o i I Ucì p l ì t ' p b i ộ n c h i r t ì g

i-iuoi ‘.ianí; ly luận thãt d^c thóng qua một hệ thống CíK quv luàt, plìtìni iru I rên t ô sơ phỏ phdn tính rhât duy tám thán

‘iìtìi nhãn h ộ p Iv" Iron^; pht‘p biện t hứiìg cua i ỉêgheiì, xây dimg thanh rông plìóp biện chưng duy vậl

c M a c va Ph.Angghen dd phẽ phdn nhiêu hạn chê Cd về

Hỏn quan đến việc giải quvêt các vân dề xà hội củd L.Phoio'băc, song, hdi ônị.; cũng đánh giá cao Vdi trò tư tưởng của L.Ị^hoiớbắc trong t uộc đâu trdiìh chống chủ nghĩa duy

tâm, tôn giáo, khảng định giới tư Iihiẽn là tính thứ nhấì, tồn

td! vừih viễn, không phụ thuộc vào ý thức của con người Chủ nghĩa duy vật, vô thẩn của L.Phoiơbắc đã tạo tiền để quan trọng cho bước chuyên biến của C.Mác và Ph.Ảngghen

từ thế giới quan duy tâm sang thê giới quan duy vật - một tiền đề lý luận của quá trìiih chuyển từ lập trường chủ nghĩa dân chủ - cách mạng sang lập trường chủ nghĩa cộng sản

Kiỉứi tẽ học chính trị c ổ diên A n h vứi những đại biểu

lớn của nó là A.Xmít^ và Đ.Ricácđô^ đã góp phần tích cực

1 A.Xmit (Adam Smith, 1723 - 1790) (người Anh): Giáo sư lỏgích học, giáo sư triết học đạo đức, nhà kinh tếhọc

2 D.Ricácđô (David Rkardo, 1772 - 1823) (người Anh); Nhá kinh tếhtK

V d o quá trình hình thành quan niệm duv vật vổ lỊi h s u rua chủ nghĩa Mác.

A.Xmít và D.Ricácđô là những người có công ìơn

trong việc mở đ ầu xây dựng lý luận vể giá trị của lao cíộng trong lĩnh vực nghiên cứu kinh tê học chính trị Các ôi\g

đã đưa ra những kết luận quan trọng về giá trị và n^uổn gốc của lợi nhuận, về tính chât quan trọng hàng đầu cũa quá trình sản xuât vật chât; về nhửng quy luật kinh tế

Song, do những hạn c h ế về phương ph áp nghiên cứu nùn

các nhà kinh tế học chính trị cổ điển Anh đã không hây đưỢc tính lịch sử của giá trị; không thây được m âu ứ u ầ n của hàng hóa vâ sản xuât hàng hóa; không thấy đưỢc tính hai m ặt của lao động sản xuât hàng hóa cũng n h ư ki ông phân biệt được sản xuất hàng hóa giản đơn với sản <uất hảng hóa tư bản chủ nghĩa; chưa phân tích được chính xác những biểu hiện của giá trị trong phương thức sản xuầt tư bản chủ nghĩa

Kế thừa những yếu tố khoa học ữ on g lý luận về gìá trị lao động và những tư tưởng tiến bộ của các nhà kinh tế học chính trị cổ điển Anh, C.Mác đã giải quyết những bê^ tắc mà bản thân các nhà kừih tế học chửứi trị cổ điển Anh đã không thể vượt qua đưỢc đ ể xây dựng nên lý luận về g-á trị thặng dư, luận chứng khoa học về bản chât bóc lột của chủ nghĩa tư bản và nguồn gôc kừứi tê dẫn đến sự diệt von? tât yếu của chủ nghĩa tư bản củng nh ư sự ra đời tât yếu của chủ nghĩa xã hội

Chủ nghỉa xã hội không tưởng đã có một quá bình phát ìTiển

\ciu tl.u \ a đt'n đỉnh c v à o cuôi thê kv XVIII, d á u ihê ky XIX

V(ìi i\K nha tu tường liêu biêu la H Xanh Xịmôn^;', S.Phuriê"

v.i K C')(H*n\ ( lìii nr,lììa xà hôi khỏiìj^, tining the hiện dậrn nv\

các nhà chủ nghĩa xã hội không tưởng về lịch sử, về đặc tTimg của xã hội tương lai đã trở thành một trong những tiền

đề lý luận quan ư ọ n g cho sự ra đời của lý luận khoa học về chủ nghĩa xã hội ữ on g chủ nghĩa Mác

1 H.Xanh Ximông (Claude Henri de Rouvroy Saint Simon, 17b0 - 1825) (người Pháp): Nhà triết học, nhà kinh tế học, nhà hoạt động xà hội không tưởng

2 S.Phurié (Charles Pourier, 1772 - 1837) (người Pháp); Nhà trtét

học, nhà kũìh tê học, nhá hoạt động xã hội không tưỏỉng.

3 R.ôoen (Robert Owen, 1771 - 1858) (người Anh): Nhà hoạt động xã hội không tưởng, chủ cỏng xưỏng bỏng sợi

- Tiổn dổ khod h ọ i tưIihiõn:

Ọ u y lu ậ t bảo toàn và ch u yển h o á năng Iư ợ n ^ dà

chihig m inh một cách khoa học về mối quan hệ không tách rời nh au, sự chuyên hoá lẫn n h a u và được bảo toàn của các hình thức vận đ ộ n g của vật chất trong giới tự

nhiên T h u y ế t tiến tìoá đã đem lại cơ sở khoa học vổ sự

ph át sinh, p h át triển đa d ạn g bởi tính di truyền, biến dị

vả mối liên hệ hữu cơ giữa các loài thực vật, động vật

trong quá trình chọn lọc tự nhiên T h u y ế t tê'h à o lả một

căn cứ khoa học chứng m inh sự thố ng nhât về m ặt nguồn gốc, hình thái và câu tạo vật chât của cơ thể thực vật, động vật và giải thích quá trình p h á t triển sự sôVig trong mối liên hệ của chúng

Quy luật bảo toàn và chuyển hoá năng lượng, thuyết tiến hoá và thuyết tế bào là những thành tựu khoa học bác

bỏ tư duy siêu hình và quan điểm thần học về vai ư ò của

“Đẩhg Sáng Thê^’; khàng định tính đúng đắn của quan điểm duy vật biện chứng về th ế giới vật chât là vô cùng, vô tận, tự tồn tại, tự vận động, tự chuyển hoá; khăng định tính khoa học của quan điểm duy vật biện chứng trong nhận thức và thực tiễn

\ l iu ' VtìV, Mí rj đoi t ua chu n^^hitì McH la lìÌỊMì tươnỵ, ỈÌỘỊÌ cjuv luát; no \ u\í la san Ị^liãin I ua tinh liinli kiĩìh té - x,i hoi đuonj; thoi, tu a tĩi tlìiú lìhtiiì lotU Ihé lìÌỊMì trong

i u linlì vư'c khoa luH, vư\i la ki‘t qua C iìcỉ Iìãiij^ lu'c tư đuv

ttUi v a t i i i h t h á n n h á i ì \ ã n t u a n h ừ n ^ ; S c i n g l ạ p

ru m )

b) Giai đoạn hỉnh thành và phát triến chủ nghĩa Mác

CjÌcỉì đ o c i n h i n h t h a n h \ \ \ p h a t t r i ể n c h ủ n g h ĩ a M a c d o

C’ MtU va Ph.Ăngghen ihưt hiòn, diỏn ra từ những năm

1842 ’ 1843 đên những nãni 1847 - 1848; sau đó, từ năm 1849 đốn năm 1895 là quá trình phat triển sâu sắc hơn, hoàn thiộiì hơn Trong giai đoạn này, cùng với các hoạt động

thức tiỗn, C.Mác Và Ph.Ảngghen đã nghiên cứu tư tưởng

của nhán loại trên nhiều lĩnh vưc từ thời cổ đại cho đến xã hội đưvíng thời để từng bước củng cố, bô sung và hoàn thiện quan điểm của mình

Những tác phẩm như Bản tháo kùứi tê - triết học năm 1844 (C.Mác, 1844), Gia đinh thẩn thánh (C.Mác và Ph.Ảngghen, 1845), Luận cương v ể Phoiơbắc (C.Mác, 1845), H ệ tư tưởng

Dức (C.Mác và Ph.Ăngghen, 1845 - 1846), v.v đã thể hiện rõ

nét việc C.Mác vá Ph.Ảngghen kế thừa tinh hoa trong quan điểm duy vật và phép biện chứng của các bậc tiền bối đê xây dựtig thế giới quan duy vật biện chứng và phép biện chứng

d u y vật.

Đến tác phẩm S ự khôn cùng của ừ iêíh ọ c (C.Mác, 1847) và Tuyền ngôn củâ Đảng Cộng (CMáe-và-PỊrAĩ\gghen, 1848),

chủ nghĩa Mác đã đưỢc trình bày n h ư một chỉnh thô C.K quan đicm nền tảng với ba bộ phận lý luận cấu thanh

Trong tác phẩm S ư k h ô n c ù n g củd triết học, C.Mác đa ilế

xuât n h ữ n g nguyên lý của chủ nghĩa d u v vật biện t hưng, chủ nghĩa xã hội khoa học và bước đầu the hiện tư tưởng

về giá trị thặng dư Tuyên n g ô n của D ảng C ộng Sđn Id

Trong tác phẩm này, cơ sở triết học đã đ ư ợ c thể hiộn Síĩu

sắc trong sự thỏng nhât hửu cơ với các quan đicm kinh te

và cdc q uan điểm chính trị - xã hội- Tuyên ngôn cuă Dảng

Cộng sản bước đ ầu đã chỉ ra n h ữ n g quy luật vận độiig

của lịch sử, the hiện tư tưởng cơ bản về lý luận hình thái kinh tẻ - xã hội Theo tư tưởng đó, sản xuất vật chât giữ vai trò quyết định sự tổn tại và phát triển cửd Xd hội; phương thức sản xuất v ật chât q uyết định quá trình sinh hoạt, dời sống chính trị và đời sống tinh thần củd xã hội

Tuyên ng ô n của Đ ảng C ộng sản cũng cho thấy từ khi có

giai câp thì lịch sử p h át triển của xã hội là lịch sử đấu tranh giai câp; trong đ âu tranh giai cấp, giai cấp vô sản chỉ có thể tự giải phóng m ình nếu đồng thời và vĩnh viễn giải phóng toàn thể nhân loại Với những quan đicm cơ

bản này, C.Mác và Ph.Ả ngghen đã sáng lập ra c h ủ nghùì

d u y vậ t lịch sử.

Vận dụ n g chủ nghĩa duy vật lịch sử vào viẹc nghiên cứu toán diện phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa, C.Mác đã phát hiện ra rằng: việc tách những người sản xuất nhỏ khỏi tư liệu sản xuât bằng bạo iực là khởi điểm của sư xát

lập phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa Người lao độny

kliõnj; t (in iu lièu sản xuãt đó tu minli thưt hi(Mì I cU hoại

tạo ra liìn hoĩi giá trị sứr lao đõn^^ cutì họ, hình thanh nôn

ịụa tĩỊ thăng dư, nhưng nó Lỉi không thiUK' vể người cổng

nhãn ĩiicì thuộc vê I i g ư ờ i năm ^ ; i ừ tư liệu sản xuót - thuộc v^ổ nha tư han

Như vậy, bàng viộc tim ra lìguồn gốc cua việc hình thiỉnli trị ihãn)^^ dư, c -Mac đd ( hi rà ban chát cua sư bot

!6t tu' ban chu n^^hĩa, cho dù han chát ndv đcì bị che đây bởi lỊuan hẻ hang hóa - tiền tộ

1-V luán vế giá trị thặng d ư đưỢc C.Mấc và Ph.Ảngghon nghiên cưu va trinh bày một Cảish toan diện, sâu sắc tronjỊ

bộ Tư hJii\ Tác phẩm náv không chỉ mở đường cho sự

hình thdiìh hộ thống Iv luận kinh té chính trị mởi trên lập trường giai cáp vỏ sản, mà còn củng cỏ, phát triển qudn điểm

1 Tư hãn: Tác phẩm chủ vêu của ( -Mác về kiĩìh tê hix i-’ỈTÍnh trị, gồm l>ôn quyon^ là sư nghiệp của cả cuộc đời C.Máo va một phần

quan trọng trong cuộc đời Ph.Ảngghen C.Mác bắt đầu viết Tư hản

\'ào nhửiìg nănì 40 cùà thế kỷ XIX vã tiêp tục thực hiện nỏ cho đến khi mát (nám 1883) Quyon I của Tư ỉhìĩì đưỢc in vào năm 1867 Sau

klìi ( Mac qua đời, Ph.Ảngghen đà biên tập vả cho xuâi bản quyển

II nàm 1885, quyên III nàm 1894 Quyứii IV không xuãt bản đưỢc khi

1’h.Angght'n con sống Viện Mck’ - l.ônin của Liên Xô hiên tập và

x u á t bản q u v ê n I\' v à o nỉìừnị^ n ă n i 50 c ù a t l i ế k ỷ XX.

d u v vật lịch sử một tách vừnj’, ihtV qua Iv luân vô

hình thdi kinh tô - xã hội l.v luận nav đà trinh bav hv

thống các quy luật vận đ ộn g Víì phai triên ( lìa xã hội, clìiì

thâv sự vận động vã phát triển ấv là một qud trình lịt'h sư' ~

tự nhiên thông qua sự tác' dộng bÌỊMi chứng giữa lực lưọ’nj; sản xuất và quan hệ S d n xuát; giữa cơ sở hạ tầng vả kiên trúc thượng tầng Lý luận hình thai kinh tẽ - xã hội đd lam cho q u an điểm duv vật về lịch sử khỏng còn là một giả thuyết, mà là một nguvên Iv đã được chứng minh niột

Bộ Tư ban của C.Mác củng lá tác phẩm chủ yếu và cơ

bản đưỢc trình bàv đổng nghĩd với khoa học xã hội" thỏnj; qua việc làm sáng tỏ quy luật hình thành, phdt triển Vd diệt vong tât yếu của chủ nghĩa tư bản; sự thay th ế chủ nghĩd tư bản bằng chủ nghĩa xâ hội và sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân với tư cách là lực lượng xã hội thực hiện sự thay thê ây

Tư tưởng duv vật về lịch sử, về cách m ạng vó sản

tiếp tục được p h át triển trong tác phâm Phê p h á n cương

Ìừìh Gôta của C.Mác (1875) Trong tác phâm này, nhữrif;

v ân đề về nhà nước chuyên chính vô sản, vể thời kỳ quá

độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội, n h ữ n g giai đoạn trong quá trình xây d ự ng chủ nghĩa cộng sản, v.v

đà được đề cập với tư cách là cơ sở khoa học cho lý luận cách m ạng của giai câ'p vô sản trong các h o ạ t đ ộ n g hướng đến tương lai

1, 2 Xem V.I.Lênm: Toàn tập, Nxb Tiến bộ, Mátxcơva, 1974,

t.l, ư 166

c) Giai doạn bao vệ và phát tríến chủ nghĩa Mác

’ lkìi(.íìỉìh Iu ì ì siĩVcì nhu iủu hay \ i\plhìt tríôn chà ní]hũì Mih Xliưiìr, noni c UÓI ihờ kv XIX - đâu tỉiê kv XX, th u n^^lìĩcì

t u l \ i i ì đ a p h t \ i t r i ó i ì n i ô t ị \ \ d ị đ o c i n m ớ i là ^;icú đ o ạ n r h u

nj";Jiia đê q u ỏ t Ban I hât Ihh lot va thỏn^» trị của chu nghía tư

b à n n j ’a v b ọ r l ộ r ò n e t ; m ã n t h u ầ n t r o n g lòn^i; x ã h ộ i tư

bti n nj»av s â u scU, đ i ê n h i n h It) I i ì á u t h u ầ n g i a i c ằ p g i ữ a

lãnh đạo củd Dảng Bônsôvích đà trỏ' thành ngọn cờ đầu

c ù a t á c h m ạ n g t h ế g i ỏ i

Trong thời kỳ nàv, cùng với sự phát triển của nển đại côn^T nghiệp tư bản chủ nghĩa Id sự phát triển mạnh mẽ của khoa học tự nhien Một sô nhd khoa học tự nhiên, đặc biột

troìng lĩnh vực vật lý học, do thiếu sự vững chắc về phương

phcdp luận triết học duy vật nên đã rời vào tình trạng khủng

ht>ảiiìg tliê giới quan Sự kliủng hoảng này bị các nhả triết

học tiuy tâm lợi dụng, gây ảnh hưởng trực tiếp đến nhận

thứvt và hành dộng của các phonj^ trào cách mạng

Dâv cũng là thời kỳ chủ nghĩa Mác được truyền bá rộng rãi 'vào nước Nga Đê bảo vệ địa vị và lợi ích của giai câp tư san,, ĩihững trào lưu tư tưởng như chủ nghĩa kmh nghiệm

phẽ phán, chủ nghĩa thực tlụng, chủ nghĩa xét lại, v.v đã

nianj; danh đỏi mới rhủ nghĩd Mac đó xuvôn Lu vo phu

nhận t hiì nj;hĩa Mck'

Trong hoi lảnh như vậv, thưc tiỗn mới đặt ra nlui lân

phải phân tích, klìái quát nhĩmg ihành tưu mỡi ( ủcì su' pliat trion kliod học tự nhiên nhằm tiêp tục phat triên thô gioi qiuiu

và phư(tng pháp luân khoa học củd chủ nghĩa Mac; plicii tlurt hiện cuộc đâu tranh lý luận đô chống sư xuyên tdc và tiêp tui phát trion chù nghĩa Mác ừong điều kiện lịch sử nió'i

Hoạt động của V.l.Lỏnin đã đáp ứng đưọv nhu cáu liclì

sử nàv

' líí/ trỏ cúá V.LLênin d ô i với viộc bJo vệ Vcì pluìt tiiõn

chù nghĩđ Mác

Qua trình V.l.Lênin bảo vẹ và phát triển chu nghĩa Mdi

có thê chia thành ba ữiời kv, tưcíng ứng với ba nhu cau Cò bản khác nhau của thực tiỗn, đcS là; thời kv từ năm 189.^ đẽn năm 1907; thòi kỳ từ năm 1907 đến năm 1917; thời kv tư >du khi Cách mạng xả hội chủ nghĩa Tháng Mười Nga Ihtmli

N hữ ìig năm 1893 - 1907 Và thời kv V.l.Lênin tập trung

chống phái dân túy* Tác phẩm N hữ iig^'ngư ời bcìiì iìản ' lá

thê nào Vii họ dâu traiứi chơnịỊ lĩhừiig người iỉâĩi chú - Xcì hội

1 Phtii dần túv: Phái theo hệ tư tưởng tư sản duv tâm, đụi

diện là Mikhaìlốpxki, Bacunin, Pỉêkhanốp về xã hội, phái Ján

túy không tháy vai trò của quần chúng nhân dân, vai trò của lìón

minh công - nông và vai trò của cách mạng vổ sản; họ tuyệt đối hóa vai trò của cá nhân, lấv công xã nông thôn là hạt nhán t ủa

‘chủ n ^ h ĩ a xã hội", n ô n g d â n d ư ớ i s ự liình đ ạ o c ù a Irí thứi là

động lực chính của cách mạng và chủ trưttng đấu tranh ỏưỡì

dạng khủng bố cá nhân

r,ì ’ (IH^)4) CIKÌ V M L ò n i n \'UW p h ê p h a n t í i ì h i h â t i l u ỵ

tíiii \ *.J n h u ì i j ; s j i l â m n ^ ; h i ê i i ì l r ọ n j ; t ù a p h t i i n a v k h i n h ệ n tluỉ nliửnj; vãn đê vổ IỊi h sư - Xtì hội, vưa vạrh ra V đỏ fủd

h o .liL iiiiuVn x u v ô n t ạ c t h ủ n p , h ĩ a M á c b c ì n g CtU li x ó a n h ò a

v \ii tcK phám L jiìi í;ì^ (1902), V.l.Lénin đci phát trion

quai điõm của chu nghỉd Mac về các hình thuv đâu tranh

g i a i c â p c ủ a g i a i c â p v ỏ Scỉn t r ư ớ c k h i g i a n h c h í n h q u v ề n

V.I ênin đã đổ cập nhiều đỏn đâu ìTảnh kinh tế, đâu tranh

chíih trị, dâu tranh tư tưởng; đặc b iệ t óng nhân mạnh đến quátrình hình thành hệ tư tiíớng củd giai cấp vỏ sản

^uộc cách m ạng Nga 1905 - 1907 thât bại Thưc tiễn

cuộ cách mạng nàv đưực V.l.Lenin tổng kết trong tác phân kinh điên mầu mực Hái sách ỉưỢí' củđ Dang dân chủ -

AŨ /ộ/ trom; Ctkiì m ạ n g dân chủ (1905) ơ đây, chủ nghĩa

M ãK đd đượt phát triển sâu sắc những vân dề vể phương

phd^ cách mạng, nhân tỏ chủ quan và nhân tô khách quai, Vdi trò củd q uần chúng nhân dân, vai trò của các đảiv, chính trị, v.v trong cách m ạng tư sản giai đoạn đ ế

q uỏ c h ủ nghĩa

^hĩm g năm 1907 - 1917 la thời kỳ diễn ra cuộc khủng hoảig vé thố giới quan ở nhiểu nhà vật lý h(X\ Điều này tác đòn, khổng nhỏ đến việc xuât hiện những tư tưởng duy tâm

theo quan diểm của chủ nghĩa Mukh(t^ Viì phu nhận (.hu nghĩa Mác V.l.Lênin đd tổng kêt toàn bộ thanh tưu khi>a h(V

tư nhiên c uối thê kv XIX, đầu thẻ kv XX; tông kõt nhừn);

kiẹn lịch sử giai đoạn nàv để viết tác phâm C hù níỊ/iỉá LỈUV

vát ựj chú nghĩd kinh nghiệm p h ê p h á n (1909) Băiig viòc

đưa ra định nghĩa kinh điển về vật chất, mối qu an hệ ị\niả

vật chất và V thức, giữa tồn tại xã hội và V thức Xd hội,

bảo vộ Vd phát triển chủ nghĩa Mác lên một tầm cao mdi Việc bảo vệ và phát triển này còn thể hiện rỏ nét tư tưởng của V.l.Lcnừi về nguồn gốc lịch sử, bản chất và kết cấu cũa

chủ nghĩa Mác trong tác phâm Ba nguồn góc và ba hộ phận

câu ửiành chủ nghĩa Mác (1913), về phép biện chứng trong

tác phẩm B út k ý ữ iết học (1914 - 1916), về nhà nước chuyén

chmh vô sản, bạo lực cách mạng, vai ữ ò của đảng cộng sản

và con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội trong tác phẩm

Nhà nước và cách mạng{ì9V7), V.V

Cách mạng Tháng Mười Nga năm 1917 thảnh công đã mở

ra một ứìời đại mới - thời đại quá độ từ chủ nghía tư bản ìùn

chủ nghĩa xã hội trên phạm vi quốc tê Sự kiện nảy làm nảy sừứi những nhu cầu mới về lý luận mà thời C.Mác, Ph.Ảngghen chưa được đặt ra V.l.Lênừi đã tôVig kêt thực tiôn cách mạng của quần chúng nhân dân, tiếp tục bảo vệ phép

1 Chú nghĩa Makhơ: Hệ tư tưởng do Makhơ - nhà vật lý học

và triết học duy tâm chủ quan, người Áo - lá đại biểu Makhơ phù

nhận tính khách quan của thê giới vật chất, quan niệm các dạng tồn tại của vật chất chỉ lá “phức hỢp các cảm giác’' và các giả thiết khoa học phải đưỢc thay thê bằng những quan sát trực tiếp, V.V

biòn t 'liuììv; L Utỉ t h u Iiy^hũì M i H , đcUi Iranli kliõnj» klì(ìan n h ư ợ n i ' ,

\ ’o'i t l i u Ii^;liia i l ì i ẽ t t r u n j ; , t l ì i n ó t n j ; u v bi(*n; đ ó n j ; t h o i p h a t

ỉruMi ' jUiìn itiôin I ua i liu Ii)’jìỉa McU vê nhân to quvêt định

thăn):; loi I u a n ì õ i c h ê đ ó x a h ỏ i , v é J*icù t â|>, v ó h a i n h i ệ n i v u ( ti bai ỉ I Utì ^ýai v à['t v ô saiì, \ ' é c lii õn l ư ọ \ Vtì Scn li l ư o \ ( u a t iK

í-l.iH); ' v ô s a n troiì)^, đ i é u k i ệ n IỊt.h s u n u i ị , v c i h ơ ì k ỳ q u a đ ộ , v ê

ki' lìoac lì \á v dimp, c liủ ndiia \a hỏị theo c hình Stu h kinh tòI » 1 7

íiìoi (r\lí:r), v.v qiui môt loat tcU phãni nói liên^; như: Bộnỉĩ lĩu

t r ĩ ' Lì k h u v u h " ỉro iiiỊ p h o ĩ U Ị //v?í) i òĩỤỉ Scìn (1920), L j i l \ ì n Tí* Cíìĩiii L ÌOtìn, I ' t ‘ t i i i h h ì n h t r ư ì A l ĩ h ì t \ \ ì XV n ỉ n h i í ; Siì ì L ì i ĩ ì c ủ c ì ccic

d(Vĩỉj chỉ ĩơ rò tx k ì rà Bukhánn (1921), v é chính Scìch kiĩih tô

ỉno'ĩ(ĩ 921), Biìỉi vố tliuê lưitĩii; tíiưi {\92\), V.V

V(JÌ nh ừ iìg cóng hiến to lơn ơ Cci bd bộ phận lý luận cảu

thanh chủ nghĩd Mdc, tên tuổi cùd V.i.Lẽnin dã gắn liền với chủ ng^hĩa Mác, đánh dáu bước phdt triển toàn diộn của chủ

nghia Mdc thành chù nghĩd Mac - Lênin.

nhán líoại/ m ột nhà nước kiểu mới - nhà nước chuyên chừứì

vỏ sản (Công xã Pari) đưỢc thành lập

Thuing Tám nảm 1903, chính đảng vô sản đầu Hẽn của giai

cấp vỏ sản đưỢc xây dựng thTO tư tưởng của chủ nghĩa Mác -

n ả n g C ông nhân dân chủ “ xã hội (Bônsêvích) Nga Dó là m ột

dàng miKxít chân chính, lãnh đạo Í UỘC' C cu h mtìng nàiìi 1905 ii

nước Nga

Tháng Mười năm 1917, cuộc i\H'h mcỉnj; xã hội chu nj’hĩa

nguyên mới cho lịch sử nhân loại

Năm 1919, Quốc tẽ Cộng sản đưỢc ihtỉnh lập; năm 1922, Liên bang Cộng hod xã hội chủ nghĩd Xôviêt ra đời đanh dáu

sự liên minh giai cấp vỏ sản trong nhiều quốc gid Với suv

mạnh củđ liên minh, cỏng tu ộ c chống phátxít trong CliũMi tranh thê giới thứ hai khỏng chỉ hảo vệ đưỢc thành quả i át lì mạng của giai câp v ỏ sản, mà còn đưd chù lìghĩd Xd hội phát

trion ra ngoài biên giới Liên bang Xôviêt (Liên Xò), hình

thành nên cộng đổng các nước xà hội chủ nghĩa đ o Liên x ỏ

dẫn dầu, với các thành viên như: Mỏng c ổ , Ba Lan, Runumi, Hunggdri, Viẹt Nam, Tiẹp Khắc, Nam Tư, Anbdni, Bungdri, Cộng hòa dân chủ nhân dân Triều Tiên, C ộng hòd dân cliù Dức, Trung Quốc, Cuba

Những sự kiện lịch sử vĩ đại nói trôn đã cô vù mạnh mò phong trào cách mạng của giai câp cổng nhân và nhán dân lao động toàn thế giới; thức tỉnh, cổ vũ mạnh mõ phong trào đâu tranh giải phóng của nhân dân các nước thuộc dịa Vai trò định hướng của chủ nghĩa Mác - Lênin đà đem Idi nlũmg thành quả lớn lao cho sự nghiệp vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội

Song, do nhiều nguyên nhân khdch quan vả chủ L|uan,

từ cuôì những năm 80 của thê kỷ XX, hộ thống xã hội chu nghĩa bị khủng hoảng và rơi vào giai đoạn thoái trảo Nhưng

ngdV cả khi hệ thống xả hội chủ nghĩa bị k h ủn g h o ả n g và rơi

vào giai đoạn thoái trào thì tư tưởng xã hội chủ nghĩa vẫn

tõi 11 1 t r ô n phcìĩìì vi t ] u ó c tí'*; t ] u v ( 4 t á i i ’1 x â \ ' thcỉiìỉi t ô n g

V lì I\^;liia xã ỈIOI v an đưọ\ khăni; đinh o' nhiêu qiKH v j ( h ’IỈ tiưoní; đi theo con đưoỉij; Xíl hói chu Mi^ỉiìa vâiì hm

l ó i ^ í.ì' I cU l u ỉ i H klìLi V'ưV M v hì t inli,

L'vìt đirm t UJ thoi đai lì^av Iiav la sư' biôn đói nhanh <iìt)n^»

n h n h I h(Mì); \ \ ì đ a d a n e , đ ô n đ â u i h i b ả n chcì t í Ucỉ p h ư c í n ^ ; t l ì u v

StU x u ã t t u b a n 4 h u n g h ĩ a v ầ i ì k h ó n i ’ thtìV đ ôi ( ' h i n h VI v â v , đ é

l>aí v ô t i i a n h q u a ( ua c h u n^^hici Xcĩ h ọ i d o t n t u ẹ , m ổ h ỏ i ,

x ư o ì p m a u t u a ĩ ì h i ê u t l i ẽ h ộ n ì o i tcU) d u l ì g d ư ọ V , d ê c ó n h ừ i ì i ;

hưK phiú triến vượt bậc tron^; su' nj?;hiệp giải phóng con ngiíoi

thi iộx btìo vệ, kó tliiía, phát triên t hu nghĩd Mai - L.ónin Vtì đỏi

l>tUi tTÔn c ả p h ư i t n g d i ộ n Iv l u ậ n v à t h ự c t i ề n

Dảng Cộn^ sản Việt Nam nhận định: “Hiện tại th ủ

I\y]\à tư bản còn tiềm năng phat triển, nhưng vể bản rhât

vầi la một ch ế độ áp bức bóc lột và bât còng Những mâu

ị\iừ tính ( hât xã hội hỏa ngdV tâ n g cao củd lưc lượng sản

xuâ v^ởi c h ố đ ộ chiếm hữu tư nhân tư hản chủ nghĩa, chăng Iihinp không gidi quvết đưực mà ngàv Cdng tríỉ nên sâu

sãi Đăc điểm nôi bật trong giai đoạn hiộn nav của t h ờ i đại

Kì ik nước với chế độ xà hội và trìiilì độ phát triển khác

nh.u c u n g tổn tại, vừa hỢp ìãi., vừa đâu tranh, canh tranh

g d \g ă t VỊ lợi ich quốc gia, dàn t ộ t Cuộc đâu tranh t ùd nhân

dâi cac nước vì hòa bình, dộc lập dân tộc, dân chủ, phdt tiiêì \'d tiến bộ xá hội dù gảp nhiểu kho khăn, thách thức,

n h m ^ sè cỏ lìhừiìg bưóc tiôh m(>i ThtXì t/uy ỉu â t tiên hóiì

i Ucì //( /? su, hhìi lụ^ười ĩìIuU dinh sc ticii t<ĩ'i i ỉìu nyliLì \J /;ô/’' ' ị y • « ’

tu lưởn^;, kim dìỉ iitìin ( ho haiih dônị\ la bươ< plìat triôn

L]uan Irọn^^, tT(ìnj; nhận thưv \u\ tư Ju v Iv luạn' Nhưn^ ílianh

tuXỉ ma dân lộc Việt Ndiii đã đat đưọv trong dìiõn tranh

đ ( V l ậ p , t r o n g l ì oà b ì n h , Xcív »-iifng v à t r o n g s ư Ii^^lìiộp đ ô i UMÚ

đou bcit nguồn từ dìủ n^;hĩa McìC - lÂMìin, lu' tưcì‘nj:; Hn clii

vlinh Vì vậv, phải “Vận LỈung vã phai trion sáng ttUì chù nyẬMả vlác - Lxmin, lư tưởng Hổ C hí Minh tiíMìg hoại dónị\ củci Đcinj’;

n iư ò ììg xuyên tỏng kõt thưc tiỗn, Ix) sun^, plìcìt triôn Iv luận,

giải quyết đúng đắn nhừiig vấn để do cuệx' sông đặt ra"^; “phcii kiên định chủ nghĩa Mác - Lêniix tư tưởng nổ C1ìí Minh, rììut' tiêu dộc lập dân tộc và chù nghìd xã hội"^*

II ĐỐI TƯỢNG MỤC ĐÍCH VÀ YÊU CẨU

VỂ PHƯƠNG PHÁP HỌC TẬP, NGHIÊN c ư u

1 Đối tường, mục đích học tập, nghiên cứu

- Dôi tượnfi của viẹc học tập, nghiên cứu nhihựỉ n ^u v â n

1 Dàng Cộn^ sản Việt Ntini: VJn kiọn Dlìì hội dtit IvOu Uhĩiì

q u ố c lẩ n t h ứ X i N xb c hình trị q u ỏ v gid - S ự tlìậl, \\iì N ội, 201 h

tr 68-69

2 Xem Dang Cộng S d n Việt Nam; Víỉn kiện Dtìihội đtii hịc'u Uhfn

quỏt'lẩn thứIX, Nxb Chính trị quỏt’ gia, Hà Nội, 2001, tr 84.

3 Dảng Cộng sản Việt Nam: Vân kiên D^ịhộị dcìi Ivêu tihún Í^UÌ^

tín tiiứx, Nxb Chính trị quồc' gia, Há Nội, 2006, tr 19.

4 Dàng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội áụi hfẽu toàn

quốc lần thửXI, Sđd, lr.57.

rr'ong phạm vi kinh té hcK chinh trị Mác - lx'nin, dó là

nliLig quan đỉẽỉiì cơ bán ưong h(x ứìuyõt giá trị; hcx: thuvôt giá rị tlìặng du'; htK thuyết kinh tỏ về chủ nghĩa tư bản dội:

quỵn và chủ nghia tư bản độc- quyển nhà nước; khái quát nhCng quy luật kinh tê cơ bản I ủd phương thức sản xuất lư bản chủ Ighĩa từ giai đoạn hìiilì thàiih đến giai đoạn phát triển cao

ữiứísản xuất mới - phư(:íng ửìức sản xuất cộng sản chủ nghĩa.

> o n g phạm VI chủ nghĩa xã hội khoa học, đó l ả những qiidỉ điom cơ bản về sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân

và tến trình cách mạng xà hội chủ nghĩa; những vân đề có tíi^h Ịuy luật của quá trình hình thành, phát triển hình thái kiiihtê - xã hội cộng sản chủ nghĩa và những định hướng cho íoạt dộng của giai câp công nhân trong tiến trình thưc hiộn^ứ mệnh lịch sử của mình

- M ục dích củd Ikx' tập, nglìiôn t ứxi nhừììíỊ ỉĩí^ux v n h ’ i'o' hìĩi củíì ch ủ nglìĩcì M ấc - L ênin là: nắm vừiì^; nh ữ ng qu an đionì

khod lìọc, cách mạng, nhân văn củđ chu nghĩa Mác ~ lÂMìin, hiểu rỏ cơ sở lý luận quan trọng nhât của tư tường Hồ Chí Minh, đường lối cách m ạng củd Dảng Cộng sản Việt Nam,

cách mạng, xây đựng niềm tin và lý tưởng cách mạng; vận dụng sáng tạo nó trong hoạt động nhận thức và thưt tiễn, trong rèn luyện và tu dưỡng đạo đức, đáp ứng vêu cầu của con người Việt Nam trong sự nghiệp xây dưng Tổ quôc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

2 Một số yèu cẩu cơ bản vé phương pháp học tập, nghiên cứu

Quá trinh học tập, nghiên cứu những nguyen lý cơ bản

của chủ nghĩa Mác - Lênin cần thực hiện đưực m ột sô yôn

cầu cơ bản sau đây:

Thứ ỉứiât, những luận đicm của chủ nghĩa Mác - Lênũi

được thể hiện trong những bôi cảnh cụ thể khác nhdu, Iihằm giải quyết nhừng vấn đề cụ thê khác Iihau nên hình thức thể hiện tư tưởng cũng khác nhau Vì vậy, học tập, nghiên cứu những nguyên lý cư bản của chủ nghĩa Mác - Lênin cần phải hiểu đúng từìh thần, thực chất của nó; chống xu hướng kiiili viện, giáo điều

Thứ hai, sự hình thành, phát triển những luận điểm cùa

chủ nghĩa Mác - Lônin lả một quá trìiih Trong quá trìiìlì ây

nhtin^; luân điõiiì i-ua d u i nghici Mac - l,ẽniii (.tì qUíìn hô

n i â t t h i ò t \ ’o i n l i a u , b ô s un ^ ; , h ỏ ì n i n h a u V^I v a v , h o i t â p , nj»lnõìì i ư u n i o i l u ậ n đ i ê m c u a t h u n g h í a M a c - 1 ô n i n [''lìcỉi

( \\u n);hĩ(i Mac - Lênin đc hiếu rõ CC)‘ so' Iv luán qudn trọng

l ì h â t í-ua t ư t ũ o n g H ổ C h í M i n h , d ư ờ n g lối Ccith m a n g c u d

Dải}ị\ c s a n V i ê t N a m , n v n t a n g t ư t ư ờ n g c ủ a D ả n g Vi

Vi\y, plìtii n h u l ì g l u ậ n đ i ỏ m c u a c h ù n g h ĩ a M a e - L ê n i n Vti'i tlìuv t i ễ n c u h m a n g V i ộ t N c ì m v à t l i ưv t i ể n t h ờ i dcU đ ể

tịí h I lồ Chí Minh và Ddng c ộng sản Việt Naiiì đã thựt hiện tnm g tưlig giai đoạn lịch sừ

Thư tư, học tập, nghiên cứu những nguycn Iv cơ bản củd

chu nghía Mdc - Lênìn đ ể dap úìig nlìừng vêu tầu c ủ d con ngưò’i Viột Nam trong giai đoạn mới Vì vậV/ qud trinh học tập, njỊhiỏn cứu đổng thời cũng phải là quá trình giáo dục, tự giáo dụt, tu dưỡng và rèn luvện để từiig bước hoàn thiện

iTìinli trong đởi sống cá nhân củng như trong đời số n g cộng

đ ổ n g xá hội.

Thứnăiìì, chủ nghĩa Mác - Lenin không phải là hệ thống

lý luận khóp kín nhát thánh hcVt biến, má trái Idi đó Id hệ thòng Iv luận khỏng ngừĩìg phát tricn trên co’ sớ phát triển ( ùa thực tiền thời dại Vì vậv, quá tTÌnh học tập, nghiên cứu

I i h ừ i i g n g u v ô n l ý K'ơ h ả n c ủ đ i h ủ n ^ ^ h ĩ a M á c - L ổ n i n đ ổ n g

thời cũng phải la Í-Ịuá tnnh tổng kêt, đúc kẻt kinh n^;hiệm để

ị\o p plián phat trién líiih khí^d họt va linh nhân Vãu vỏn 11>

1'Ucì no, mật khcH', vi(v học tập, lìghiôn cuu t tU nvỊuvôn Iv t

lịch sử plìât trion tư tưởng nhân liìại bcTỉi nó Icỉ sư ké thưa va phát trion tinh hoa củd lịch sử đó.

Một s ố yêu cầu trên thông nhât hữu co' với nhtìu, )Mup cho quá trình học tập, nghiên cứu khỏng chỉ kẽ thừa dưỢc tinh hoa của chủ nghĩa Mác - Lênin mà quan trọng hơiì, nó

g iú p người học tập, nghiên cứu vận d ụ n g được tinh hođ ây

ư o n g các hoạt dộng nhận thức V d thực tiền.

PHẦN THỨ NHẤT

THẾ GIỚI QUAN, PHƯƠNG PHÁP LUẬN TRIẾT HỌC

CỦA CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN

Hì^ê í ; i ớ i iỊUcìii là toàn h ộ n h ữ n g quan điểm, quan niệm cúa om người về thế giới, về bản thân con nị^ười, về cuộc sỏnj v i vị tri của con người trong thê giới đỏ Thế giới quan đón; v^di trò định hướng cho toan bộ cuộc sóng của con nị>ưn, từ thưc tiễn đến hoạt dộng nhận thức thế giới cũng

n h ư ự lìhận thức bản thân để tù đó xác định lý tưởng, hệ giá

đún; ttắn, khoa học là tiền đề dể xác lập nhân sừih quan tích cực 'à trình độ phát triển của thế giới quan là một trong

nhửig tiôu chí cof bản để đánh giã sư ữư ớng thành của mỗi

cá niân cũng như của mỗi cộng đổng xà hội

^bương pháp luận là lý luận về phương pháp, là hệ tìiống

car tuan điểm, các nguyên tắc chỉ đạo con ngưừi tìm tòi, xây

và tlực tiền Phương pháp luận có nhiều câp độ; trong đó,

p h ư n g pháp luận triết học' Id phư(^g pháp luận chung nhât

The^giới quan và phư(íng pháp luận triốt htx' Icỉ Iv luạn nôn

tảng củà chủ lìghĩa Mác - lÃMìin; là sư kê lliưa và phcỉt trien tinh

hoa chủ nghĩa duy vật và phép biện chiVng trong lịch sừ tư

tưởng của nhân loại

Chủ nghĩa duy vật trong chủ nghĩa Mát - Ij}nin lã cínì

nghĩa d u y vật biện chứĩigvớì tư cách là hạt nhân Iv luận củd

thế giới quan khoa học; là chủ nghĩa d u y vật lịch sử vở ì tư cách

lá hệ thống các quan điểm duy vật biện chứng về nguồn gốc, động lực và những quy luật chung lứìất chi phối sự vận động,

phát triển xã hội loài người.

Phép biện chứng trong chủ nghĩa Mác - Lênữì lá p h ep biộn

chứĩig d u y v ậ t với tư cách là "học ửìuvết v ề sự phát triển, dưới

hmh thức hoàn bị nhât, sâu sắc nhât vả không phiến diện"’, học thuyết về tính tưcíng đối của nhận thức" - ‘‘cái mà ngày nav người ta gọi lả lý luận nhận thức hav nhận thức luận"^

Nắm vững những nội dung cơ bản về th ế giới quan và phương pháp luận triết học của chủ nghĩa Mác - Lênừỉ vừa là điều kiện tiên quyết đ ể nghiên cứu toàn bộ hệ thông lý luận

của chủ nghĩa Mác - Lênừì, vừa là điều kiện tiên quyet để

vận dụng nó một cách sáng tạo trong hoạt động nhận thứr

và thực tiễn nhằm giải quyết nhửiìg vấn đề mà đời sống xà hội của đât nước, của thời đại đang đặt ra

1 V.I.Lênừi: Toàn tập, Nxb Tiến bộ, Mátxcơva, 1980, t.23, tr 53.

2 Xem 5ƠCÍ tr 53

3 V.I Lếnm: Toàn tập, Nxb Tiến bộ, Mátxcơva, 1980, t-26, tr

tó-CHƯƠNG I

CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG

vitV giải quvết vân đê cơ bản cùd Iriổt h(K trên nền lang h e yẠơi quan duv vảt va phưttng pháp biện chímg, chu

ĩ ìghí d u v v ậ t c ủ a c h ủ n g h ĩ a M a c - L ê n i n là d ì ủ n g h ĩ a d u y v ậ t

biộn hini)V Dáv la hinh thuv: phàt triển cao nhát củd chủ

nghĩ, d u y vât, la h.ìt nhản Iv huìn củcì thếgHĨị tỊuan khoa h(K

Do đ», nắni vừiAg nhừng nội đưiìg cơ bản củd chủ nghĩd duv

vật b>n t hưng Icỉ điếu kiện tiên quvết để h ( X ' tập, nghiên cứu

nlìừn; nguyên ly cơ bản của chủ Ĩìghĩa Mác - Lênm nói riêng

\ a UWÌ bô chủ lìghĩa Mác “ L.ênin nói chung

CHỦ NGHĨA DUY VẢT BIỆN CHỨNG

1.Sự đôi lập giữa chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy tâm tong việc giảỉ quyết vấn đề cơ bản của triết học

ỉ i c t h ọ c ỉả h ẹ th ố n g tri thưc l ý luận ch u n g n h ấ t của con n;irời v ê th ê g iớ i, vè hcỉn thăn con n g ư ờ i và v ị tr í của con ỉụ ư ú ĩ tnĩnẬỊ th ê íỊÌỚi dó.

T ì ò t hoc dã ra đời và phát triển trẽn hai n g àn nám.

ơ mỗi Ihời kỳ lị<^li sử khóc nhdu, triôt lìiK có dôi tựọ'iij’

n g h iên t ứu khdc nhau; so n g tổ n g kỏt toàn bộ lịch su tnôl

học, Ph Ăngghen đà khdi quát: '‘Vân đồ C(í bản lớn t ủc niọi triêt học, đảc biệt là củd triỏt học' hiộn dại, là mỏi qucn lìí‘

giữa tư d u y Vd tồn iạ\ ' \ giữa V thức và vật chât, giừc t o n

người với giới tư nhiên

Vấn đề cớ bản của triêt học có hai mặt Thứ nhât, g.ừti y thức và vật chât: cái nào có trước, cái nào có sau, cá nà(ì

quvết định cái nào? Thứ hai, con người có khd năng ;ihận

thức được thế giới hay không?

Việc giải quyỏt mặt thứ nhât ữong vân đề cơ bản c ủ< triõt

học đã chia triết học thành hai trường phái lớn: Chủ nghiì J u v

v ậ t\ã chủ nghĩa d u y tâm Việc giải quvết mạt thứ hai ưoT\}\

vấn đề cơ bản của triết học chia quan đicm về nhận ứxức hanlì

hai phái: K h ả tri luận - phái bao hàm những quan điểrr tỉiừd

nhận khả năng nhận thức của con người - và l ^ ị kh ả ưi^uận -

phái bao hàm những quan điêm phủ nhận khả năng đó

của triết học, những người cho rằng ban chất thẻ^ giới à vật chât; v ật chât lá tính thứ nhât, ý thức lá tính thứ hci; vật chât là cái có trước và quyết định V thức, được gọi à các nhà d u y vật; học thuyết của họ hỢp thành các lĩìôr phái khác nhau của chủ nghĩa duy vật NgưỢc lại, n h ữ n g Igười cho rằng: bản châ't ử ìếg iớ i lá ý thức; ý thức lả tính thúnhât,

vật chât lả tính ử\ứ hai; ý thức quyết định vật châ't, đượcgọi lá

gia, Hà Nội, 1995, t.21, tr 403

t t u ili.a l i u v l á i i i ; liiH t l ì u \ ' ô t c u i l i o liòỊ' í t l u i n l i n l i u i ì ) ; m ó n

p l i t ì k l i t U n l ì t ì u r u a c h i i n j ; h ĩ a J u \ iiìiii,

h ù n^»Jiítỉ J u v t â n ì n j ; u ô n n h â n l l i u t \ \ 1 I i ^ * u ô n

ị\iH a h ô i , đ ó ItK s u ’ xtMii \ t ' t Ị>hit‘iì t u v ô t đ ó i l i o a , t h â n

t h i U '1 liOci n i ỏ t I i i ă t , m ỏ l đ à t t i n l ì ì \ à o đ o c u ã cỊUiỉ t r i n h n h â n

thư iva thưòiìg j;ăn với lội k1i I Uci V tU l ãp, táiìi; lo'p ap

lõt n h â n ciảiì l a o c h u nj;liũì d u v táiiì Vcì t ô n

^ ; i u v u n j ; t h ư ờ n g c o m ố i Hôn lìó Iiitìt t h i é t v ớ i nhc ì u , nu\vn^;

t u a w o n h d u đ ô \ u n g l ổ n t ại v a Ịìlìcỉt t r i ê n

lị( h su, chu nj;hía du\ tãnì (ó liai hình thưc lơ Kin

là t7ỉ/ i i i ỉ / ì ũ d u v tcìin c h u i Ị i h ì n v a t7/í7 l ì i i h ĩ c ì J u v t c ì m k l u ì c h

íỊU.ìỉ C1ìù nj;hia duy tâm rhu quan thưa nhân tính thứ nhảt

i ủd tihưc Cíìn niỊười Troỉìv^ klìi phu nlìận sư tỏn tại khárh

lỊUcU cua hiện thuv, chủ nghĩa duv tám t hu quan klìăng định

mui ư vạt, hiện tưọng chỉ Itì “phưv hỢp những Cciiiì giác"

í Uiì u nhản C hù m^hũì iìu v tâm khcìi h t/í7j/u ũng tlìừd nhận

tính h ữ nhât của tinh thắn, y thức nhưng tinh thán, V thức

ằy la//r7/? lỉuìn k h à iii qudn, ý thưc khcich LỊudíi có trước, tổn

t ạ ỉ đ*c l ậ p v ứ i g i d i t ự n h i ê n , VOI c o n n g ư ờ i Vd t h o h i ệ n d ư ớ i nhiồi tẽn gọi khác nhau, như: ‘*v niệm tuvột đối”, "tinh thần tuyẹiđôT' hay "'lý tính thế giới", V.V

lôì lập với chủ nghĩa duv tâm, c|uá trình ra đời và phát

irion ủuỉ chủ nghĩđ duy vật có nguồn gốc từ thực tiển và sự

phát viển của klioa học Chính qua thực tiền Vd khai quát hóa

tri thĩC ícủa nhân loại trong nhieu lĩnh vực, chủ nghĩa duv vật

dã úv h iện lả hệ thống tri thức lý luân chung ĩihất gắn vởi lợi

ich cia Ctk' lưc lượng xã hội tiỏn b(}, địiih hưởng chi) các lực

liíont nuv trong hodt động nhận tliứv Và thựt tiễn.

2 Chủ nghĩa duy vật biện chứng - hinh thức phát triiển cao nhấỉ của chủ nghĩa duy vật

Trong lịch sử, cùng với sự phát trien rủa tliưv tiồii va lìhận thức khoa học, chủ nghĩa duv vật dã trải qua ba hirìh

tliức cơ bản là: Chủ nghĩa d u y vậ t chát phác, chủ nghũì d u y

vật siêu hiiứt và chủ nghĩà d u y vật hiện chứiig.

C h ủ n g h ĩà d u v v ậ t c h â t p h á c lá hình thức sơ khai ciủa

chủ nghĩa duy vật Trong khi thừa nhận tính th ứ nhát Cìủa vật chất, chủ nghĩd duy vật chât phác đã lý giải toàn bộ ‘sư sinh thành của th ế giới từ một hoặc một sỏ' d ạ n g vật chtât

cụ thc, cảm tính, coi đó là thực thỏ đầu tiên, là bản nguvíên của th ế giới N hững lý giải đó đưực thể hiện trong nhitểu học thuyết duy vật thòi cỏ đại ơ Trung Quốc, An Dộ 'Vd

Hy Lạp

Tuy còn rât nhiều hạn chê nhưng chủ nghĩa duy vật chiât phác về cơ bản là đúng vì nó đã lây bản thân vật chất ciủii giới tự nhiên để giải thích về giới tự nhiên

C hủ nghĩa d u y vật siêu hiiĩh là hình thức cớ bản thứ hiai

của chủ nghĩa du y vật, thể hiện tiêu biểu ừ o n g lịch sử tr:iêt

học Tây Âu thê kỷ XVII-XVIIl Đặc điểm lớn nhât của dhii nghĩa duy vật thời kỳ này là phương pháp tư duv siêu hìinh trong việc nhận thức về th ế giới

Tuy chưa phản ánh đúng th ế giới trong mối liên hệ pihổ biến và sự phát triển nhưng chủ nghĩa duy vật siỏu hình tdà góp phẩn quan trọng trong việc chống lại th ế giới quan diuy tâm và tôn giáo, nhâ't là giai đoạn lịch sử chuyển tiếp từ thìỜ! Trung cổ sang thời Phục hưng ở các nước Tâv Âu

n y à t ư k h i m o i ì\ì d ờ i d d kht K p h i K d ư Ợ c h ạ n c h ê c ủ a c h ủ

n),»ha ả u \ ' v ạ t c h ả i p h á c t h ờ i c ó đ a i v à c h ủ n g h ĩ d d u v v ặ t

s i ó i h } n h t h o i i ặ n đ ạ i ĩ â y A u , đ ạ t t ơ i t r i n h đ ộ là h ì n h t h ứ c

pha tjiê n iả o nhát của chủ nghĩa duy vật trong lịch sử.

I rêi c ơ sơ phàn anh đ u n g đăn hiện thưc khách quan trong

mối liên hệ phô hiên va sự phat triển, chủ nghĩa duy vật

biệi c h ú ìig đd cu n g cấp cỏ n g c u v ì đại cho hoạt đ ộ n g nhận

th u ik h o a hoc và thưc tiễn cách mạng.

Oiãn hộ hệ thống quan điểm rủa chủ nghĩa duy vật biện

Lhưig đưực xây dưng trên cơ sd lý giải một cách khoa học về

vật ihằứ, ý thức và mối quan hộ hiện chứng giữa vật chât vả

ý thic.

BIỆN CHỨNG VỂ VẬT CHẤT, Ý THỨC V'À MỐI QUAN HÊ GIỮA VÀT CHẤT VÀ Ý THỨC