Văn hóa truyền thông đại chúng ở việt nam trong điều kiện kinh tế thị trường và toàn cầu hóa

Nhiều nhà nghiên cứu truyền thông đã nhấn mạnh về vai trò của truyền thông đại chúng trong đời sôhg xã hội, không chi đơn thuần là hoạt động truyền đạt thông tin, mà còn có nhiệm vụ xây

VÂN HÓA TRUYỀN THÔNG ĐẠI CHÚNG ở VIỆT NAM TRONG ĐIẼU KIỆN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG VÂ TOÀN CẨU HÓA

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

PGS.TS Đặng Thị Thu Hương

VĂN HÓA TRUYỀN THÔNG ĐẠI CHÚNG

ở VIỆT NAM

VÀ TOÀN CẦU HÓA

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

Nhóm biên soạn

PGS.TS Nguyễn ĩh àn h Lợi TS.Trẩn Bá Dung

PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ PGS.TS Đinh Văn Hường PGS.TS Mai Quỳnh Nam

MỤC LỤC

Trang

Lời tựa 11 Lời nói đ ấu 15

M ở đ ầ u 19

Chương I

TRUYỂN THÔNG ĐẠI CHÚNG, VẪN HÓA ĐẠI CHÚNG

VÀ VẨN HÓA TRUYỀN THÔNG ĐẠI CHÚNG

TRONG BỐI CẢNH TOÀN CẨU HÓA

1.1 Khái niệm 41 1.2 Nghiên cứu văn hóa truyến thông đại chúng - quan điểm tiếp cận liên ngành

và đa n g à n h 51 1.3 Văn hóa, truyền thông đại chúng, tư tưởng và bá quyền 65 1.4 Cơ chế tác động của truyển thông đại chúng đối với văn hóa đại chúng

và đặc điểm của văn hóa truỵển thông đại chúng 72 1.5 Văn hóa truyển thông đại chúng trong bổi cảnh toàn cấu h ó a 87 1.6 Hệ thống truyền thông đại chúng Việt Nam trong bỗi cảnh kinh tế thị trường 97

VẰN HÓA TRUYỂN THÔNG ĐẠI CHÚNG ở VIỆT NAM

Chương III

VĂN HÓA TRUYÉN THÔNG ĐẠI CHÚNG VIỆT NAM NHÌN Từ KÊNH TRUYỀN THÔNG ĐẠI CHÚNG

3.1 Điếu kiện hưởng thụ văn hóa truyển thông đại chúng của người dân

và những vấn để bát cập của khoảng cách công nghệ số 155 3.2 Định hướng giá trị thông qua những tấm gương điển hình

và vấn để người "nổi tiếng" trên các phương tiện

truỵển thông đại chúng hiện n a y 164 3.3 Văn hóa phản biện và sự dân chủ hóa đời sổng xã hội

trong bổi cảnh bùng nổ truỵển thòng đại ch ú n g 174 3.4 Văn hóa đọc và văn hóa nghe nhìn trong bối cảnh truyền thông kỹ thuật sổ 180 3.5 Hội nhập văn hóa truyền thông đại chúng quốc tế

và vấn để giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc truyền th ố n g 188

và sự hình thành các hình thức văn hóa giải trí mới 222 4.5 Sựthay đổi trong tiêu dùng văn hóa và văn hóa tiêu dùng dưới ảnh hưởng

của văn hóa truyền thông đại ch ú n g 233 4.6 Ngôn ngữ thời công nghệ sổ và sự giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt 242 4.7 Đánh giá của còng chúng vế báo chí truyền thông Việt N a m 245

MỤC LỤC

C h ư ơ n g V

VẪN HỐA TRUYỀN THÔNG ĐẠI CHÚNG: NHÌN VỀ PHÍA TƯƠNG LAI

5.1 Xu thế văn hóa truyền thông đại chúng trên thế g iớ i 253 5.2 Một số vấn để đặt ra đổi với văn hóa truyền thông đại chúng Việt N a m 256 5.3 Giải pháp phát triển báo chí truyền thông

và văn hóa truyền thông đại chúng ở Việt N am 259 Kết lu ậ n 299 Tài liệu tham khảo 305

LỜI TỰA

Toàn cẩu hoá là xu thế tất yêu, khách quan, đã và đang tác động mạnh mẽ tói tất cả các lĩnh vực trong đời sông xã hội ở mọi quốc gia trên th ế giới Báo chí truyền thông là một trong những lĩnh vực chịu ảnh hưởng rõ rệt nhất của tiến trình toàn cầu hóa Nhờ sự phát triển của công nghệ số, báo chí truyền thông có sự biến đổi chưa từng có với truyền thông hội tụ, đa phương tiện, mạng xã hội toàn cầu đồng thời, sự phát triêh này trờ thành nhân tố biên thế giới thành ngôi làng chung, thúc đẩy quá trình toàn cầu hóa ngày càng sâu sắc

Truyền thông đại chúng Việt Nam thực sự hội nhập với thế giới kể từ năm 1997, thời điểm Việt Nam chính thức hòa mạng Internet toàn cầu Chỉ sau một vài năm, diện mạo truyền thông đại chúng ở Việt Nam đã thay đôi vượt bậc cả về số lượng và chất lượng: báo chí nói riêng và các phương tiện truyền thông đại chủng (PTTTĐC) nói chung không chỉ truyền tải thông tin tới công chúng với tốc độ nhanh hơn bao giờ hết, mà còn ngày một chuyên biệt và chuyên nghiệp hơn trong việc đáp ứng các yêu cầu, thị hiếu khác nhau của công chúng

Từ giữa thế kỷ XX, cùng với sự phát triển của khoa học kỹ thuật, đời sôhg vật châ't và tinh thần của con người không ngừng được nâng lên, đổng thời đưa đến nliững thay đổi căn bản trong sáng tạo, sản xuất, truyền bá, và hưởng thụ, sừ dụng các sản phẩm văn hóa Nêu ừrrớc đây, quá ữình sản xuất, thưởng thức các giá trị văn hóa được thực hiện theo phương ửiức cổ điển:

v A n h ó a t r u y ể n t h ô n g đ ạ i c h ú n g ở v i ệ t n a m

những sáng tạo văn hóa thường bắt đầu từ các cá nhân, là sự sáng tạo mang dấu ấn cá nhân, có tính độc đáo, tính đơn nhất, thì giờ đây, sản phẩm văn hóa được sản xuất hàng loạt, có số lượng lớn với sự hỗ trợ của máy móc và công nghệ Trước khi phát thanh ra đời, các sản phẩm văn hóa chỉ phục vụ cho các tầng lớp có điều kiện và có trình độ Iihất định Ngày nay, đối tượng thụ hưởng các sản phẩm văn hóa là đại đa số dân chúng Những giá trị văn hóa được phô cập, truyền bá thông qua các phương tiện thông tin đại chúng như phát thanh, tiếp đó là truyền hình, Internet giúp phục vụ cho đông đảo công chúng một cách nhanh nhất, tiện lợi nhất, đã tạo ra nền văn hóa truyền thông đại chúng

Đ ể các nhà nghiên cứu, các nhà hoạch định chính sách, đặc biệt là các thế hệ sinh viên, học viên, nghiên cứu sinh ngành báo chí truyền thông, văn hóa học, hiểu sâu sắc hơn về văn hóa truyền thông đại chúng, những vấn đề lý luận và thực tiên phát triển văn hóa truyền thông đại chúng trên thế giới và Việt Nam,

chúng tôi xuất bản cuốn sách '‘Văn hóa truyền thôn<ị đại chúng ờ

Việt Nam trong điều kiện kinh tê'thị trườn<ị và toàn cẩu hóa” Đây là

một trong những kết quả nghiên CÚ0J chính của Đề tài khoa học cấp Nhà nước mã số KX.03.18/11-15, do PGS.TS Đặng Thị Thu Hương làm Chủ nhiệm đề tài

Dựa trên nhiều nguồn tu liệu phong phú trong và ngoài nước, với cách tiếp cận đa ngành và liên ngành, cuôri sách chuyên khảo này là công trình đầu tiên hệ thống hóa cơ sở lí luận và phương pháp nghiên CÚII về vân đề truyền thông đại chúng, văn hóa đại chúng và văn hóa truyền thông đại chúng,

cơ chế và ánh hưởng tác động của kinh tế thị trường và toàn cầu hóa tới văn hóa truyền thông đại chúng Các tác giả đã khảo sát, tổng kết và nêu rõ thực trạng, cũng Iiltư nêu bật những thành tựu và hạn chế của văn hóa truvển thông đại

LỜI TỰA n

chúng ở nước ta hiện nay Những khảo cứu về văn hóa truyền thông đại chúng của Trung Quốc, Hàn Quốc và Mỹ được giới thiệu nhằm đem lại thông tin gợi mờ và kinh nghiệm phát triển văn hóa truyền thông đại chúng ở những quốc gia này

Cuốn sách chuyên khảo là tài liệu thiê't thực cho các sinh viên, học viên, nghiên cứu sinh ngành Báo chí Truyền thông, Văn hóa học và những ai quan tâm đến lĩnh vực này

Xin trân trọng giới thiệu cuốn sách cùng bạn đọc

Các tác giả

LỜI NÓI ĐẨU

Văn hóa là khái niệm mang nội hàm rộng lớn với râ't nhiều

cách hiểu khác nhau, liên quan đến mọi mặt đời sông vật chất

và tinh thần của con người Văn hóa là nền tảng tinh thần của

xã hội, là sức mạnh nội sinh của sự phát triển, được biểu hiện trong cuộc sống bằng nhiều hình thái và qua nhiều hoạt động,

ở đó con người giữ vị trí chủ đạo và trung tâm

Văn hóa là sản phẩm của loài người, được hình thành và phát triển trong môi quan hệ thích nghi giữa con người với tự nhiên, giữa con người vói xã hội, và cũng chính văn hóa lại tham gia vào việc tạo nên con người, duy trì sự phát triến bền vững cho xã hội Văn hóa, theo cách hiểu của xã hội học và nhân học, không chỉ liên quan đến đời sống tinh thần mà còn là lối sống, bao gồm cả phương thức sản xuất và công nghệ, khối tri thức và cách tạo ra tri thức, cách suy nghĩ và cảm xúc, cách sinh hoạt và giải trí, cách giáo dục và đào tạo con người Văn hóa được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác thông qua quá trình xã hội hóa - hoạt động không chỉ bó hẹp trong mối quan

hệ giao tiêp trực tỉêp giữa cá nhân với gia đình và cộng đồng xã hội, mà còn thông qua các mối quan hệ giao tiỀp gián tiỄp giữa

con người với các PTTTĐC

Khó mà hình dung cuộc sông của chúng ta trong xã hội hiện đại mà thiếu vắng các PTTTĐC Truyền thông kết nối chúng ta với thế giới, giúp chúng ta liên hệ được với thực tê' xã hội rộng rãi, đa chiều nằm ngoài môi trường xung quanh bên

cạnh ta hàng ngày Truyền thông góp một phần quan trọng trong sự phát triêh của chúng ta, xây dựng sự hiêli biết của chúng ta về chính bản thân mình và th ế giới Nhiều nhà nghiên cứu truyền thông đã nhấn mạnh về vai trò của truyền thông đại chúng trong đời sôhg xã hội, không chi đơn thuần là hoạt động truyền đạt thông tin, mà còn có nhiệm vụ xây dựng, duy trì và phát triển nền văn hóa.

Với sự ra đời của báo in, phát thanh, truyền hình, và Internet, thế kỷ XX là thế kỷ mà các PTTTĐC có những bước phát triển mạnh mẽ, tạo tiền đề cho sự phát triển của xã hội thông tín trong nền kinh tế tri thức ở thế kỳ XXL Các PTTTĐC là tác nhân cơ bản tạo nên văn hóa đại chúng, và chính sự liên kết chặt chẽ này đã làm xuất hiện văn hóa truyền thông đại chúng.Các kênh truyền thông rời rạc, riêng rẽ đang trở nên hội tụ, tích hợp và đa phương tiện trong thời đại kỹ thuật số Dòng chảy thông tin không phải một chiều, hai chiều mà đa chiều tạo nên thời đại bùng nổ thông tin, trong đó nhiều giá trị tốt xấu đan xen nhau và khó kiểm soát hơn bao giờ hê't Diện mạo

mới của truyền thông đại chúng đang tạo nên làn sóng mới vê'

văn hóa truyền thông đại chúng, và tác động ngược trở lại, tạo nên sự thay đổi về văn hóa, xã hội, kinh tế và cả chính trị của xã hội loài người

Trong bối cảnh kinh tế thị trường và toàn cầu hóa hiện nay, việc nhận diện rõ ràng, sâu sắc bản chất của văn hóa truyền thông đại chúng, đánh giá toàn diện về văn hóa truyền thông đại chúng, nghiên cứu cơ ch ế hình thành, cũng như vai trò tác động của văn hóa truyền thông đại chúng đối với xã hội và công chúng Việt Nam, để từ đó đưa ra những tiêu chí nhằm tiếp cận các vấn đề của truyền thông đại chúng dưới góc độ truyền thông đại chúng, xã hội học và văn hóa học, là m ột việc làm có ý nghĩa lý luận và thực tiễn

VĂN HÓA TRUYỀN THÔNG ĐẠI CHÚNG ở VIỆT NAM

LỜI NÓI ĐẨU

(3

Chính vì vậy, chuyên khảo này sẽ bổ sung cơ sở lí luận cho nhiều học phẩn ở bậc cử nhân, thạc sỹ và tiến sĩ tại các cơ sở đào tạo báo chí truyền thông, văn hóa học, trong cả nước,

như "Cơ sở lí ìuận háo chí truyền thông", "Các học thuyết v ề truyền

thông đại chúng", và đặc biệt là học phẩn "Truyền thông đại chúng

và văn hóa đại chúng'',

Cuốn sách chuyên khảo này chắt lọc các kết quả nghiên cứu chính của Đề tài khoa học cấp Nhà nước, mã số KX.03.18/11-15 thuộc Chương trình Khoa học và Công nghệ trọng điểm mã số KX.03/11-15 Kết quả khoa học của đề tài kêt tinh công sức lao động học thuật trong nhiều năm của một tập thể các nhà khoa học, làm việc trên tinh thần phối hợp chặt chẽ, đầy tâm huyê't Đ ể hoàn thành cuốn chuyên khảo này, chúng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đối với sự ủng hộ, giúp

đỡ của Bộ Khoa học và Công nghệ, Văn phòng các Chương trình Khoa học và Công nghệ trọng điểm cấp Nhà nước, Ban Chủ nhiệm Chương trình KX.03/11-15 Tôi cũng xin bảy tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với Đại học Quốc gia Hà Nội, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (cơ quan chủ trì đề tài), các

cơ quan phối hợp triển khai nghiên cứu như Ban Tuyên giáo Trung ương, Bộ Thông tin và Truyền thông, Hội Nhà báo Việt Nam, Đại học Văn hóa, Khoa Báo chí và Truyền thông (Trường Đại học Khoa Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố

Hổ Chí Minh), Khoa Báo chí và Truyền thông (Trường Đại học Khoa học H uê),

Nhân dịp này, chiing tôi xin được tri ân sự giúp đỡ vô cìing quý báu của các nhà khoa học, các thầy giáo, cô giáo như GS Hà Minh Đúq GS.TS Nguyễn Chí Bền, PGS.TS Nguyễn Thị Minh Thái, PGS.TS Dương Xuân Sơn, PGS.TS Nguyễn Thị Thanh Huyền, PGS.TS Phạm Duy Đức, PGS.TS Đinh Thị Vân Chi, PGS.TS Bùi Hoài Sơn, PGS.TS Nguyễn Toàn Thắng, PGS.TS Ngô

VĂN HÓA TRUYỀN THÔNG ĐẠI CHÚNG ở VIỆT NAM

Văn Giá, PGS.TS Phạm Minh Sơn, PGS.TS Hoàng Anh, PGS.TS

Vũ Duy Thông, TS Nguyễn Thị Quý Phương, TS Đỗ Anh Đức, ThS Phạm Đình Lân, ThS Lê Thu Hà, ThS Nguyễn Đình Hậu, ThS Hoàng Thị Thu Hà, ThS Nguyễn Minh, ThS Nguyễn Cao Cường, ThS Nguyễn Thị Hằng, và nhiều bạn bè đổng nghiệp.Mặc dù đã cố gắng hết sức, nhưng chuyên khảo không tránh khỏi thiếu sót, chúng tôi râ't mong nhận được sự góp ý, chỉ dẫn của các nhà nghiên cihi, các thầy giáo, cô giáo, các anh chị em sinh viên, học viên, nghiên cứu sinh và quý vị độc giả để tiếp tục hoàn thiện hơn công trình nghiên cứu của mình

Xin trân trọng cảm ơn!

PGS.TS Đặng Thị Thu Hương

MỞ ĐẨU

Văn hóa là giá trị vật chất và tinh thần được hình thành và chọn lọc trong quá trình lịch sử lâu dài, là hệ giá trị, chuẩn mực

đế thúc đẩy và điều chỉnh hoạt động của con người, là động lực

đế phát triển xã hội theo hướng nhân văn, bền vững Các phương tiện truyền thông đại chúng (PTTTĐC), đặc biệt là truyền hình và Internet đang góp phần làm cho th ế giới giao lưu, quan hệ mật thiết về văn hóa - thông tin Các PTTTĐC, vói những sản phẩm sản xuất hàng loạt, chuyên chở nhiều giá trị văn hóa được truyền đêh cho công chúng, vừa tăng thêm nhận thức văn hóa, vừa góp phần tạo ra cả "nền văn hóa đại chúng" cho rất đông người

Văn hóa đại chúng gắn liền với sự xuất hiện của công nghiệp văn hóa (culture industry) - thuật ngữ xuất hiện lần đầu

tiên trong bài tiểu luận kinh điển "Công nghiệp văn hóa: Biện

chứng của thời đại khai sáng" của Max Horkheim er và Theodor

Andorno vào năm 1947, trong đó, hai đại diện tiêu biểu của trường phái Frankfurt cho rằng, văn hóa đã được thương phẩm hóa, được con người mua bán, và nó dường như mất đi khả năng đóng vai trò phê phán mang tính trừu tượng Họ cho rằng văn hóa đại chúng thuộc về nền văn hóa công nghiệp, trong đó, nguyên tắc thương nghiệp thay th ế cho nguyên tắc nghệ thu ật yêu cầu thị trường thay thế cho yêu cầu tinh thần, và điều này khiến cho văn hóa đại chúng trở nên tầm thường và chỉ mang ý

VĂN HÓA TRUYỂN THÔNG ĐẠI CHÚNG ở VIỆT NAM,

nghĩa minh họa, không có quan hệ gì tới tính chân thực hoặc giá trị nghệ thuật’

Các học già của trường phái Frankfurt cho rằng, công chúng là những người tiêu thụ thụ động, không có kha năng đề kháng trước sự thuyết phục của các PTTTĐC, là các cá nhân đang bị biến thành nhũng khối đại chúng (masses), chỉ biết làm theo người khác, và không còn óc phê phán Theo họ, tính đại chúng trong các sản phẩm văn hóa đại chúng xét về mặt ý thức

hệ, đại diện cho sự sáng tạo cám tính của tập đoàn chiếm hữu

tư bản văn hóa xã hội, là sự lừa dối, chế ngự đại chúng một cách công khai của chủ nghĩa cực quyền trong xã hội tư bản thông qua các hoạt động giải trí^ Nói cách khác, tính đại chúng của văn hóa đại chúng không phải do quảng đại quẩn chúng quyê't định, không phải nảy sinh từ nhu cầu của bản thân quảng đại quần chúng nhân dân, và vì vậy, tính đại chúng của văn hóa đại chúng nằrn ngoài đại chúng Các học giả của trường phái Frankfurt phê phán các đặc trưng của văn hóa đại chúng gồm: xu hướng hàng hóa hóa, xu hướng kỹ thuật hóa, xu hướng tiêu chuẩn hóa và xu hướng cưỡng bức hóa

Cũng cần phải nói thêm rằng, trước khi trường phái Frankfurt lên tiếng phê phán mạnh mẽ công nghiệp văn hóa, F.R Leavis và một số nhà nghiên cứu khác như Q.D Leavis và T.s Eliot cũng đã chi trích "văn hóa đại chúng", trên lập trường

cua văn hóa tinh hoa (elite culture) Trong tác phẩm ''Khai hóa

văn minh và văn hóa thiểu sô*' (1930), Leavis cho rằng văn hóa đại

chúng không có giá trị thẩm mỹ như văn hóa tinh hoa - loại văn

Đặng Thị Thu Hương, 2013 "M ột số vâh đề về truyền thông đại chúng, văn hóa đại chúng và văn hóa truyền thông trong kỷ nguyên kỹ thuật sô'"

In trong sách "Văn hóa iniyền thôn<ị đại cliiìng troiiq bôl cảìiỉi hội nhập", NXB

Thông tin và Truyền thông.

Đặng Thị Thu Hương, 2013 Sđd.

MỞ ĐẨU

hóa được gìn giữ thông qua văn học, nghệ thuật, âm nhạc và tư tưởng, loại văn hóa chỉ do một số ít người tạo ra và một số ít người có khả năng thưởng thức và chiêm nghiệm, trong khi văn hóa đại chúng là tẩm thường và giải trí phàm tục vì "văn hóa đại chúng" là loại văn hóa tiêu dùng dành cho đại chúng có trình độ văn hóa thấp ô n g và những người cộng sự cho rằng văn hóa và thương mại là hệ nhị phân đối lập: thương mại là mối hiểm họa cơ bản của văn hóa, trong khi đó, thương mại lại gắn liền với sản phẩm đại chúng và văn hóa đại chúng

Trong tiểu luận "Sự khủn<Ị ìwản<Ị trong vãn hóa" (The Crisis

in Culture), Hannah Arendt (1960)^ viết rằng: "Truyền thông trong nền kinh tế thị trường sẽ dẫn đến việc áp đặt của giải trí đôl với văn hóa" Susan Sontag (1964)^ quan niệm, những chủ

đề do truyền thông đại chúng đê' cập đang dần trở thành những vân đề xã hội, do đó, phần lớn văn hóa của chúng ta, nhâ't là các giá trị, đang bị chi phối bởi ngành công nghiệp giải trí Một số nhà phê bình cho rằng, văn hóa đại chúng đang xuống cấp khi báo chí tràn ngập những thông tin về các ngôi sao giải trí, nhũng bức ảnh thiêu vải của người đẹp, tin tức thời sự truyền hình dần bị thay thế bởi hài kịch, những chương trìnli làm vườn, nấu ăn, thời trang, các chương trình truyền hình thực tế hay những bộ phim dài tập khiêh con người chìm đắm trong văn hóa giải trí

Trong bài viê't "A theorv of Mass Culture" (Một lý thuyết

về văn hóa đại chúng) in trong cuốn sách do B Rosenberg và D.M VVhite chủ biên về "M ass Culture" (Văn hóa đại chúng) (1957), MacDonald cho rằng: Văn hóa đại chúng là một thứ văn

' Arendt, H., 1960 The Crisis in Culture http;//www.celinecondorelli.eu/

files/ arendtcrisisinculture_v2.pdf.

Sontag_ Susan_1964_Notes_on_Camp.pdf.

hóa thiển cận, hời hợt dẫn đêh hậu qua là, qua vài thế hệ chịu ảnh hưởng, quần chúng sẽ hướng đến những sán phẩm văn hóa đơn giản, dễ dãi^ Trong bài viết "O f happiness and of despair we have no measure" (Về hạnh phúc và thất vọng mà chúng ta không đo đếm được) cũng trong cuốn sách này, Van den Haag đưa ra ý kiến rằng: tất cả các phương tiện truyền thông đại chúng cuôì cùng sẽ loại bỏ con người ra khỏi những trải nghiệm trực tiếp, làm tăng sự cách ly của họ đối với những người khác, với thực tế và với chính bản thân họ2.

Nhiều nhà phê bình truyền hình và phim ảnh cho rằng chất lượng của chương trình truyền hìrửi bị giảm sút là do các đài truyền hình theo đuổi lợi nhuận bằng cách tập trung vào những chiêu trò câu khách, phục vụ số đông Trong lĩnh vực điện ảnh, văn hóa và giá trị Hollyvvood ngày càng thống trị thế giới Khác với cách làm phim truyền thống, phim Hollyvvood nhấn mạnh đềh việc gây sô"c và hành động kỳ quái, cũng như

sử dụng các kỹ xảo đặc biệt, với các chủ đề tập trung đến bản năng của con người về bạo lực, trả thù và tình dục

Đô'i lập với trường phái Frankfurt về lập trường và phương pháp nghiên cứu, là trường phái Birmingham (Anh), với các đại diện tiêu biểu là Raymond Wiliams, Stuart Hall, Tony Bennett, Janet VVollacott và John Fiske Một số công trình của Raymond VViliams đã đặt nền móng cho nhiều lĩnh vực nghiên cứu liên

quan đến các vâh đề văn hóa và chính trị, như tác phẩm "Văn

hóa và xã hội", xuâ't bản lần đâu tiên năm 1958 và sau đó được

dịch và xuất bản tại nhiều nước như Italia, Nhật Bản, Hàn Quốc, Thổ Nhĩ Kỳ và CHLB Đức Năm 1974, Ravmond VVilliams tiếp

VẰN HÓA TRUYỂN THÔNG ĐẠI CHÚNG ở VIỆT NAM

' D MacDonald, 1957 A theorv of M ass Culture In B Rosenberg & D.M.

VVhite (ed) Mass Culture Free Press.

2 E Van den Haag, 1957 O f happiness and of Despair We have no measure

In B Rosenberg & D.M W hite (ed) M ass Culture.ĨTee Press.

tục cho xuâ't bản cuốn sách "Truyền hình: Công nghệ và hình thức

văn hóa", nghiên cứu chuyên sâu về lĩnh vực truyền hình, trong

đó đặc biệt nhấn mạnh đến vai trò và ý nghĩa của sự phát triển công nghệ cũng như ảnh hưởng của truyền hình đối với nền tảng văn hóa của đòi sống xã hội hiện đại

Raymond VViliams và các đại diện của truờng phái Birmingham cho rằng văn hóa đại chúng có 3 đặc trưng là: không mang tính kinh điển, chú ý tính sáng tạo của người tiêu dùng trong quá trình tiếp nhận sản phẩm văn hóa công nghiệp

và có sự loại bỏ sự khác biệt giữa nghệ thuật cao cấp và văn hóa đại chúng Họ không tán thành việc phân chia văn hóa thàixh hai loại: văn hóa cao câp (high culture) và văn hóa thấp kém (low culture), đổng thời khẳng định tính tích cực, chủ động sáng tạo của đại chúng, cũng như tính nghệ thuật và cảm giác tììẩm mỹ của đại chúng trong quá trình tiêu dùng và thụ hưởng sản phẩm văn hóa đại chúng Với thái độ lạc quan với văn hóa đại chúng, các học giả của trường phái Birmingham mở rộng nội hàm của thuật ngữ "văn hóa" và khắng định, văn hóa là thực tiễn mà cũng là kinh nghiệm, vì vậy, nghiên cứu văn hóa không chỉ giới hạn trong sản phẩm văn hóa, mà còn là toàn bộ quá trình sản xuất, phân phối, và tiêu thụ sản phẩm văn hóa

Văn hóa, bao gồm cả văn hóa vật chất và tinh thần luôn tiếp biêh và quá trình này diễn ra nhanh chóng do các nguyên nhân chủ yếu gồm phát minh, khám phá, phổ biến và khuyếch tán Với sự ra đời của phát thanh, truyền hình, và Internet, thế

kỷ XX là thế kỷ mà các phương tiện truyền thông đại chúng có những bước phát triển mạnh mẽ, tạo tiền đề cho sự phát triển của xã hội thông tin trong nền kinh tê'tri thức trong thế kỷ XXL Các phương tiện truyền thông đại chúng là tác nhân cơ bản tạo

VĂN HÓA TRUYỀN THÔNG ĐẠI CHÚNG ở VIỆT NAM

nên văn hóa đại chúng* Nói như K Tuner (1984)", thì văn hóa đại chúng và truyền thông đại chúng có mối quan hệ cộng sinh phụ thuộc lẫn nhau một cách mật thiết, và chính sự liên kê't chặt

chẽ này đã làm xuất hiện văn hóa truỵền thông đại chúng {media

cuỉture) - hình thức văn hóa hình thành sau khi văn hóa đại

chúng đã phát triển đến một giai đoạn mới, với đặc trưng cơ bản chịu sự quy định bởi đặc trung của bản thân các PTTTĐC Dưới ảnh hưởng của các PTTTĐC, biêh đổi mạnh mẽ nhất của văn hóa hiện nay được nhiều nhà nghiên cứu lên tiếng cảnh báo là sự tiêp biến từ văn hóa đọc sang văn hóa nghe nhìn, từ văn hóa bút mực sang văn hóa mạng, từ văn hóa tinh hoa sang văn hóa tiêu dùng, vận hành theo quy luật của thị trường vói

xu hướng chủ yêu là hàng hóa hóa nghệ thuật và nghệ thuật hóa hàng hóa

"Xung đột văn hóa" hay "sự đụng độ của các nền văn minh"

là quan niệm do nhà tương lai học người Mỹ s.p Huntington (1993)3 đưa ra để dự báo cho sự phát triển của văn hóa nhân loại thế kỷ XXL Theo đó, nguồn gốc cơ bản của các xung đột trên th ế giới này sẽ không còn là hệ tư tường hay kinh tế nữa,

mà các ranh giới quan trọng nhất chia rẽ loài người và nguồn gốc bao trùm của các xung đột sẽ lả văn hóa; sự đụng độ giữa các nền văn minh sẽ trở thành nhân tố chi phối chính trị th ế giới

và ranh giói giữa các nền văn minh là chiến tuyến tương lai.Trong nửa sau của thế kỷ XX và đầu thế ky XXI, sự phát triển như vủ bão của khoa học và công nghệ, nhất là sự bùng

Mai Quỳnh Nam, 2010 Truyền thông đại chúng: tương tác văn hóa,

In trong: Báo chí - Những vãh đ ề lý lítậìi vả tììực tiễn, tập 7 NXB Đại hục

Quốc gia Hà Nội, tr.81 - 88.

Tuner, K., 1984 Mí7ss Media and Popiilnr Cultiire Chicago: Science Research Huntington, S.P., 1997 The Clasìi o f CìVÌlizations and tlìC Remark o f Worìá

Ordcr Penguin Books.

MỞ ĐÁU

nô của công nghệ thông tin với sự xuâ't hiện của truyền hình, video và các phương tiện nghe nhìn khác làm tăng tốc độ và đa dạng hóa các hình thức truyền thông Những tiến bộ công nghệ, kỹ thuật truyền thông trong xã hội hiện đại đã, đang và

sẽ làm thay đổi quan niệm của con người vô'n có về bản thân,

về vũ trụ, về xã hội, làm cho con người hôm nay khác xa với con người thê' kỷ trước trong việc tiếp nhận thông tin, tri thức, Truyền thông đóng góp rất lớn cho sự lan truyền và truyền tải văn hóa về chiều rộng và chiều sâu Trong mây chục năm trở lại đây, sự quan tâm của các nhà nghiên cứu về văn hóa truyền thông đại chúng ngày càng tăng lên, trên rất nhiều khía cạnh và những cấp độ khác nhau

Năm 1995, Giáo sư người Mỹ Douglas Kellner cho xuâ't bản

cuốn Văn hóa truyền thông đại chúng (Media culture), trong đó

tác giả đề cập đến những nội dung khác nhau liên quan đến các phương pháp tiếp cận mới về văn hóa, môi liên hệ giữa văn hóa truyền thông và đời sống chính trị xã hội, những vấn đề về chủ nghĩa hiện đại và hậu hiện đại trong văn hóa, xã hội và truyền thông Trước đó, năm 1989, Giáo sư Vincent Porter công bố trên

tạp chí Văn hóa, truyền thông và xã hội một bài viê't nhan đề "Sự

sắp đặt lại của truyền hình: tính đa nguyên, tính hợp pháp và thị trườn<^ tự do ở Mỹ, Tây Đức, Pháp và Vương quốc Anh", trong đó

chi rõ những tác động mạnh mẽ của hệ thống truyền thông đại chúng nói chung (truyền hình nói riêng) đối với toàn bộ đời sống văn hóa xã hội ở Tây Âu trong giai đoạn nửa cuối th ế kỷ

XX Liên tiêp trong những thập kỷ 80 và 90 của thế kỷ XX, nhiều công trình nghiên cứu tập trung về những vấn đề rất đa

dạng của văn hóa truyền thông đại chúng như: "Truyền thông,

văn hóa và xã hội'' (Collins, 1986); "Truyền hình, khán giả và nghiên cứu văn hóa" (Morley, 1992); “Văn hóa truyền thông đại chúng: đánh giá v ề truyền thông đa quốc gia" (Skovmand & Schroder, 1992);

VÀN HÓA TRUYỂN THÔNG ĐẠI CHÚNG ở VIỆT NAM.

"Văn hóa và không gian công cộng" (McGuigan, 1996); "N ghề làm báo và văn hóa đại chúng” (Gripsrud, 1992); và "Hiểu biết v ề văn hóa truyền thông đại chúng" (Stevenson, 2002)

Có thể nói, các nghiên cứu đều chỉ ra rằng, văn hóa truyền thông đại chúng là thuật ngữ chỉ xã hội tư bản phương Tây hình thành và phát triển từ th ế kỷ XX dưới tác động của hệ thông truyền thông đại chúng Thuật ngữ này ngụ ý đến toàn

bộ các tác động và định hướng tư tưởng mà các phương tiện truyền thông đem lại (chủ yếu từ tivi và ngày nay là Internet, nhưng cũng có cả báo in, phát thanh và điện ảnh), không chỉ tạo lập dư luận xã hội mà còn ảnh hưởng đến thị hiê'u và các giá trị xã hội Các nghiên cứu phần lớn đều xuất phát từ góc độ tiếp cận đa ngành báo chí truyền thông, văn hóa, xã hội học, triết học và lịch sử, và bàn luận nhiều khía cạnh, nhiều vâh đề của văn hóa truyền thông đại chúng, những cơ chế tác động và ảnh hưởng cúa nó không chi đến văn hóa, mà quan trọng hơn, đến công chúng tiếp nhận, từ đó ảnh hưởng tới toàn xã hội

Tuy nhiên, bô'i cảnh chính trị, kừứì tê' xã hội được phân tích, nghiên cứu trong các công trình nghiên cứu này là xã hội phương Tây, vì vậy, những luận giải, và những mô hình được đưa ra hoàn toàn không thế áp dụng, vận dụng một cách máy móc, nguyên si vào điều kiện đặc thù của Việt Nam hiện nay

ở Việt Nam, có một sô' công trình nghiên cứu về truvền thông đại chúng và ở mức độ nhất định cũng đã đề cập đến những bình diện khác nhau của văn hóa truyền thông đại

chúng Có thể kể tên một số tác phẩm như: "Vai trò của truyền

thông đại chúng trong giáo dục thẩm mỹ ở nước ta hiện nay" của

Trần Ngọc Tăng (2001); "Báo chí truyền thông và kinh tê'văn hóa

xã hội'' của Lê Thanh Bình (2005); "Phương tiện truyền thông mới

và những thay đổi văn hóa xã hội ở Việt Nam" của Bùi Hoài Sơn

(2008); "Những vấn đ ề văn hóa báo chí truyền thông” do Phạm

Mở ĐẦU

Ngọc T ru n g chủ biên hay một số bài viê't của tác giả Mai Quỳnh

Nam V'ề "Truyền thông đại chúng: tươriẹ tác văn hóa" (2010), "Văn

hóa đại chúng và văn hóa gia đình'' (2000)

T u y nhiên, cuốn "Những vấn đ ề vãn hóa báo chí truyền

thông" (TS Phạm Ngọc Trung chủ biên) không đề cập đêh văn

hóa truyền thông đại chúng như một thực thể, một thành tố tạo n ẽn nền văn hóa trong xã hội đương đại, mà thế hiện những suy nghĩ, kiến giải của nhóm tác giả về các vấn đề liên quan 'đến văn hóa - báo chí - truyền thông Có nghĩa là, mặc

dù, tên gọi của cuôVi sách là "Nhữn<ị vân đ ể văn hóa báo chí

truyền thông", nhưng cuốn sách thực tế là một tập hợp các bài

viết vé' 3 lĩnh vực rộng lớn là văn hóa, báo chí và truyền thông,

vì yậY, mới chỉ điểm được một vài khía cạnh của các lĩnh vực

này, v à nhóm tác giả không chủ ý nghiên cứu về "văn hóa truyền thông đại chúng"

M ột công trình nghiên cứu khá công phu, nghiêm túc về

"Truyền thông đại chúng và công chúng đại chúng ở Việt Nam" là

luận án tiến sỹ của Trần Hữu Quang (2000) Sử dụng phương pháp điều tra xã hội học với lượng mẫu lớn, ở nhiều khu vực khác nhau của Tp Hồ Chí Minh, phân tích tổng hợp tù’ hàng trăm bài báo, và tài liệu chuyên ngành trong và ngoài nước, tác giả đã có được những kết luận về vấn đề nghiên cứu như sau:

- Các giới công chúng ở Tp Hổ Chí Minh có nhiều mô thức tiê'p nhận khác nhau đối với các PTTTĐC, tùy theo những đặc điếm cá nhân và xã hội của họ

- Truyền thông đại chúng là một trong những cơ sở xã hội tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình tái sản xuất xã hội, hay nói cách khác, nó góp phần vào việc tái tạo lại cơ cấu xã hội đang tổn tai

VĂN HÓA TRUYỂN THÔNG ĐẠI CHÚNG ở VIỆT NAM

Tuy nhiên, nghiên cứu của học gia Trần Hữu Quang (2000) nhằm mục đích nhận diện và khảo sát những mô thức tiếp nhận thông tin của các tầng lớp công chúng ờ Tp Hổ Chí Minh đối với các PTTTĐC, chứ không nhằm mục đích nghiên cứu ảnh hưởng của các PTTTĐC đôl với việc hình thành nền V'ăn hóa truyền thông đại chúng trong cư dân Tp Hổ Chí Minh Đồng thời, với đối tượng nghiên cứu là cách ứng xử và thái độ của các nhóm công chúng đối với các PTTTĐC ờ Tp Hổ Chí Minh, công trình này không để cập đêh góc độ những người làm công tác truyền thông (nhà báo, phóng viên, các cơ quan thông tâVi báo chí, phát thanh truyền hình ) Bên cạnh đó, tác giả chưa có điều kiện khảo sát về các mô hình văn hóa đang tổn tại nơi dân cư Tp Hổ Chí Minh, và hướng tiếp cận văn hóa mới chi được để cập đến trong phần phác thảo giả thuyê't, do đó, những luận điểm nghiên cứu về những thay đối về thái độ đối với truyền thông đại chúng, và khả năng dân đến những thay đổi về mô hình văn hóa và ngược lại, chưa được đề cập đến trong cuốn sách này

Đề tài nghiên cứu cấp Bộ về ''Tâc dộng của Iihữn<ị phương

tiện truyền thông mới đối với đời sôh'^ văn hóa của cư dân đô thị ở Việt Nam" (khảo sát ở Hà Nội và Tp Hổ Chí Minh) do TS Bùi

Quang Thắng làm chủ nhiệm đề tài năm 2006 Nghiên cứxi này

sử dụng kê't hợp nhiều phương pháp nghiên cứu trong đó tập trung vào phương pháp điều tra xã hội học về mức độ sử dụng Internet (phỏng vấn bằng bảng hỏi 1076 người) và điện thoại di động (phỏng vấn 1035 người) về cách thức tiêp nhận thông tin của họ thông qua những phương tiện truyền thông mới nà)' Nghiên cứu này đã chỉ ra quá trình được gọi là "cá nhân hóa" (individualization) khi tiêp nhận thông tin từ Internet và thông qua sử dụng điện thoại di động Mỗi cá nhân đều có sự lựa chọn hay từ chôl những "hàng hóa văn hóa" (vô'n rất phong

MỞ ĐẨU

phú, đa dạng) chứ không phai kiểu tiêu thụ hàng hóa là sản phẩm của thời kỳ thông tin một chiều, áp đặt của các phương tiện và quan điếm truyền thông truyền thống Nghiêu cứu cũng chi ra mối liên kê't của các cá nhân trong môi trường truyền thông mới đã tạo ra những cộng đồng đặc biệt trong công chúng - cộng đồng văn bản (textual communities) và cho rằng, đối vói các PTTTĐC, "các cá nhân không có cơ hội tương tác, đặc biệt là các nhóm xã hội "ờ phía dưới" hay những nhóm

"thiểu sô'" thì nay, nhờ có các phương tiện truyền thống mới, các nhóm thiểu sô' được "trao quyền" và càng ngày họ càng có

"tiếng nói" lớn hơn đối với cộng đổng Nhò đó, sinh hoạt xã hội trở nên dân chủ hơn, đa chiều hơn và đời sôVig văn hóa cũng trở nên phong phú và đa dạng hơn, không còn mang tính một chiều nữa" Cũng theo các tác giả, "quá trình này không chi diễn ra trong lĩnh vực văn hóa, xã hội mà cả ở những lĩnh vực tưởng như ít bị tác động nhất là chính trị"

Mặc dù nêu ra một số vâh đề thể hiện sự thay đổi trong văn hóa tiếp nhận thông tin của công chúng, hình thành nên những nét văn hóa mới trong cộng đổng, tuy nhiên, nghiên cứu này chưa đặt những thay đổi/tác động về văn hóa này trong nền tảng văn hóa truyền thông đại chúng ở Việt Nam Chính vì vậy, nghiên cứu này chưa phân tích, và đánh giá được thực trạng văn hóa truyền thông đại chúng ở nước ta hiện nay, những tác động và nguyên nhân tác động đên công chúng và xã hội trong quá trình phát triển của đâ't nước; đồng thời, chưa nêu được những lực cản, những bâ't cập khiến cho các PTTTĐC có thể hạn ch ế vai trò của động lực văn hóa trong chiến lược phát triển bền vững ở Việt Nam

Sử dụng khá nhiều kê't quả nghiên cứu của đề tài "Tác động

của những phương tiện truyền thông mới đối với đời sống văn hóa của cư dân đô thị ở Việt Nam", trong cuốn sách "Phương tiện

truyền thông mới và những thay đổi văn hóa Xíĩ hội ở Việt Nam

(2008) tác giả Bùi Hoài Sơn đã nhấn mạnh tác động cua các phương tiện truyền thông mới đối với văn hóa, xã hội Việt

N am Tuy nhiên, do không đề cập đến những thay đổi/tác động về văn hóa này trong bôi cảnh văn hóa truyền thông đại chúng, nên nhóm tác giả chưa đề xuâ't được các định hướng và giải pháp chính sách để tăng cường hiệu quả của văn hóa truyền thông đại chúng trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế

Cuốn sách "Văn hóa nghe nhìn & giói trẻ" (2005) do TS Đỗ

Nam Liên chủ biên, là kết quả của đề tài nghiên cứu khoa học

"Vãn hóa nghe nhìn với giới trẻ thành phô' H ổ Chí Minh", do Sở

Khoa học và Công nghệ Tp Hồ Chí Minh quản lý Đây là một công trình nghiên cứu tương đối bài bản về ảnh hưởng của truyền hình và băng đĩa đôl với giới trẻ, nghiên cini trường hợp của giới trẻ Tp Hồ Chí Minh Công trình này hướng tới trả lời các câu hỏi như: Giới trẻ hiện nay có mối quan tâm như thế nào với truyền hình và băng đĩa? Nhu cầu của họ ra sao? Các chương trình truyền hình cũng như loại băng đĩa nào được họ

ưa thích và những ước mong của họ về truyền hình và băng đĩa trong tương lai? v.v Các phương pháp nghiên cứu và các số liệu về mẫu được trình bày đầy đủ nên kê't quả của công trình này là tương đôi tin cậy Nhóm nghiên cứu đã tiêh hành điều tra xã hội học với số lượng 440 phiếu, chia theo bốn nhóm đối tượng tại TP Hổ Chí Minh, bao gồm nhóm học sinh trung học

cơ sở, trung học phổ thông và sinh viên (220 phiêíi); nhóm kỹ

sư, viên chức, và công nhân (80 phiếu); nlióm chủ cơ sở sản xuất nhỏ và những người buôn bán, lao động tự do (70 phiêu);

và nhóm những thanh niên làm nông nghiệp (70 phiếu)

Nhóm nghiên cíni đã sử dụng khái niệm "văn hóa nghe nhìn" (audiovisual culture) vốn được nhiểu học giả nước ngoài

VĂN HÓA TRUYỀN THÔNG ĐẠi CHÚNG ở VIỆT NAM

MỞ ĐẨU

sử dụng và định nghĩa "văn hóa nghe nhìn là tổng hòa của nhu

cấu, lối sống, phong cách hưởng thụ, cách ứng xử, cũng như những thói quen hình thành dưới tác động cùa các phương tiện nghe nhìn Đẫy là một quá trình tích hợp tự nhiên trước những thay đổi của môi trường sông mà sự thích ứng dường như là khách quan theo quy luật tiếp nhận" Kết quả nghiên cứu cho thây, xem truyền hình là

hoạt động UXI tiên của giới trẻ, đạt 54,2% so với các hoạt động khác như đọc sách 8% hay đọc báo 8,2% Trong thời gian rảnh rỗi, SỐ bạn trẻ xem ti vi lên tới 98,9% Một điểm đáng chú ý về lĩnh vực quan tâm của bạn trẻ, đó là các bạn trẻ dành cho văn hóa nước ngoài sự quan tâm cao hơn văn hóa trong nước (trừ giới làm nông nghiệp), về ảnh hưởng của truyền hình và băng đĩa tới lối sông của giới trẻ; 26,1% bạn trẻ được hỏi thấy mìrứi

có bị ảnh hưởng từ các nhân vật trong phim hay các nghệ sĩ ưa thích Điều này cho thấy các nhân vật nổi tiếng này có một ảnh hưởng lìhât định tới một bộ phận giới trẻ Từ đây, nhóm nghiên cứu cũng đề xuất nhiều giải pháp để phát triển tích cực văn hóa

nghe nhìn tại Việt Nam, "làm sao đ ể nghe nhìn tuy là sản phẩm

mang tính công n<Ịhiệp cao nhưng vẫn đa dạng, phong phú, tránh tình trạng nhân bản (cloning) một cách máy móc khiến cái nào cũng giông cải nào mà nhạc trẻ là một ví dụ, nhiều v ề sô' l ư ợ n n h ư n g nghèo cá tính và phong cách".

Tuy đây là một công trình nghiên cứu khá công phu,

TS Đỗ Nam Liên chưa đề cập đến tác động của mạng Internet tới văn hóa nghe nhìn hay văn hóa đại chúng của giới trẻ tại Việt Nam, trong khi mạng Internet, với tốc độ phát triển như

vũ bão trong những năm qua đang có những ảnh hưởng đáng

kể tới các nhóm công chúng tại Việt Nam, đặc biệt là nhóm công chúng trẻ Bên cạnh đó, diện mạo của văn hóa truyền thông đại chúng thể hiện trên hệ thống các PTTTĐC cũng chưa được tác giả khảo sát, phân tích

VĂN HÓA TRUYỀN THÔNG ĐẠI CHÚNG ở ViỆT NAM

Tác giả Đặng Thị Thu Hương đã công bố một số bài viết

như: "Haỉlyu and its effect on yoỉinọ^ Vietnamese” (Làn sóng văn

hóa Hàn Quốc và ảnh hưởng của nó tới giới trẻ Việt Nam) đăng

trên tờ Korea Herald tháng 6/2009; "Ngoại giao văn hóa và triiyêh

thông văn hóa đối ngoại trong bối cảnh hội nhập cịuốc tê’’' (tạp chí Nghiên a m Quôc t ế 3/2009)) ''N<^oại giao văn hóa và thông tin đối ngoại trong bối cảnh toàn cầu hóa" (tạp chí Ngitời làni báo, 2009);

"The media ỉandscape and present policies toivards domestic and ỷoreign media content in Vietnarn" (báo cáo khoa học tại Hội thảo

quốc tế The 2009 VVorld Culture Contents Forum, Korea, 2009);

"Văn hóa truyền thông trong thời kỳ hội nhập” (2012); "Một s ố vấn

đ ề v ề truyền thông đại chúng, văn hóa đại chúng và văn hóa truyền thông trong kỷ nguyên kỹ thuật sô'(2013) Tuy các bài viê't phản

ánh khá đa dạng những vấn đề lý luận và thực tiễn về văn hóa truyền thông đại chúng, diện mạo của báo chí truyền thông Việt Nam và diện mạo của văn hóa truyền thông đại chúng Việt Nam trong kỷ nguyên kỹ thuật số, ảnh hưởng của văn hóa truyền thông Hàn Quốc thông qua hệ thống các PTTTĐC Việt Nam tác động tới giới trẻ Việt Nam, chính sách của chính phủ Việt Nam về các sản phẩm văn hóa truyền thông nội địa và nước ngoài nhung các bài viết này chưa hệ thống hóa và chưa nghiên cứu, phân tích toàn diện vâh để văn hóa truyền thông đại chúng ở Việt Nam hiện nay, chính vì vậy cũng chưa

đề xuất được những giải pháp chính sách có tính chiến lược và toàn diện cho các cơ quan quản lý, chỉ đạo báo chí

Trong bài báo khoa học "Phân tích xu hướỉig văn hóa - truyền

thông th ế giới và đ ề xuất kiến nghị cho Việt Nam", PGS.TS Lê Thanh

Bình (2010) đưa ra những nhận định về sự thay đổi của văn hóa dưới tác động, và sự phổ biêh của phương tiện truyền thông đại chúng thời hội nhập, trong đó nổi bật là sự pha trộn, lai ghép, cải biêh, hỗn dung trong văn hóa (Hybridization Culture)

MỞ ĐẨU

và giao thoa văn hóa (Cross Culture) cùng sự tương tác mạnh

mẽ giữa các nền văn hóa, và giữa văn hóa với các lĩnh vực khác Mặc dù tác giả nhìn nhận và chỉ ra sự tác động của các PTTTĐC đối với văn hóa, nhưng vẫn e dè khi coi "văn hóa truyền thông"

là m ột thực thể, một hệ thống có khả năng tác động và định hướng tư tưởng, không chỉ tạo lập dư luận xã hội mà còn ảnh hưởng đêh thị hiếu và các giá trị xã hội Chính cách sử dụng thuật ngữ "văn hóa - truyền thông" (có dấu gạch ngang) cũng thể hiện phần nào sự dè dặt của tác giả Bên cạnh đó, bài báo chưa có những dẫn chiing từ khảo sát thực tế báo chí truyền thông Việt Nam để minh chứng cho các nhận định và luận điêm của mình

Theo một cách nhìn khác, nhà nghiên cứu Mai Quỳnh Nam (2010) khẳng định: nhờ có xã hội hóa mà cá nhân tiếp nhận được nền văn hóa của xã hội Trong xã hội hiện đại, các PTTTĐC phát triển mạnh, và mặc dù trong chuỗi các tác nhân

xã hội hóa thì TTĐC ra đời muộn hơn rất nhiều so với các thiết

ch ế xã hội khác như gia đình, trường học, nhà thờ, nhưng lại sớm tỏ rõ sự tác động đối với xã hội hóa từ khả năng tạo nên

các bản đúc xã hội (từ dùng của tác giả Mai Quỳnh Nam), và đưa

ra một cách nhìn phổ biêh mang tính chuẩn hóa về văn hóa Bài

báo "Truyền thông đại chúng: tương tác văn hóa” (2010) của

PGS.TS Mai Quỳnh Nam khẳng định nhờ kỹ thuật điện tử, thông điệp từ các PTTTĐC có sức mạnh liên kết công chúng trong phạm vi rộng lớn, vượt ra khỏi biên giới quốc gia Tuy nhiên, trong giao tiêp đại chúng, mối quan hệ giữa công chúng vói TV, radio, báo viết, báo điện tử được thực hiện bằng các tương tác gián tiêp thông qua sự trao đổi và tác động lẫn nhau

Từ quan điểm đó, tác giả bài viết đặt ra câu hỏi: điều gì đã chi phôi sự khác biệt của các bộ phận công chúng trong giao tiếp đại chúng? Có nhiều yếu tô', trong đó văn hóa giữ vai trò nổi bật Sự khác biệt có nguyên nhân từ văn hóa và nhu cầu của sự

VÀN HÓA TRUYỂN THÔNG ĐẠI CHÚNG ở VIỆT NAM.

thâu hiểu Theo bài viết, điều này đã phán ánh sự liên kết ở tính

ba mặt của giao tiêp trong truyền thông đại chúng: đó là mặt tương tác, mặt thông tin và mặt nhận thức Tính đặc thù của quá trình này thể hiện ở chỗ nhận thức giữa các nhóm công chúng có thể xuất hiện mà không có sự tương tác trực tiêp của các thành viên trong nhóm với các nhà truyền thông Bù lại, các PTTTĐC là tác nhân cơ bản tạo nên văn hóa đại chúng, được đặc trưng bởi khả năng sản xuất hàng loạt, bởi độ bao phủ rộng lớn, bởi sự liên kết của các quan hệ chức năng tạo thành hệ thống đa phương tiện Nhưng chính những tác nhân này lại dẫn đến sự lo ngại bởi nguy cơ phá vỡ các quan hệ văn hóa cộng đồng được tạo nên từ trầm tích lịch sử tại các khu vực cư trú vốn có từ ngàn xưa Vì thê' truyền thông đại chúng với tư cách là một thiết chế cơ bản trong xã hội hiện đại cần phải chuẩn mực, phải duy trì các giá trị, phải tạo dựng khuôn hình văn hóa Do đó, trường phái Xã hội học Chicago đã rất coi trọng vai trò quảng bá văn hóa của truyền thông đại chúng trong việc xã hội hóa các cá nhân trong xã hội

Gần đây nhâ't và nổi bật nhâ't là Hội thảo Khoa học Quốc

gia "Văn hóa truyền thông trong thòi kỳ hội nhập" do Khoa Báo chí

và Truyền thông (Trường ĐH KHXH và NV, ĐHQG Hà Nội) phôi hợp vói Hội Nhà báo Việt Nam tổ chức Đây được coi là một trong những hội thảo lần đầu tiên và quy mô nhất bàn luận

về vâ'n đề văn hóa truyền thông đại chúng, với 54 bài tham luận của các nhà nghiên cứii, nhà khoa học, các nhà quản lí báo chí

Thứ nhất, nghiên cứu những vấn đề lý luận và cách tiếp cận

đôì với các vấn đề "truyền thông đại chúng", "văn hóa đại chúng", "văn hóa tmyển thông đại chúng", nhằm làm rõ những khái niệm cơ bản, đưa lại một cái nhìn tổng quan về các trường phái, và cách tiếp cận đối với các vấn đề trên Trên cơ sở

đó, có những đóng góp cụ thể về lý luận và cách tiếp cận trong nghiên cím về báo chí truyền thông, cũng như các vấn đề về văn hóa truyền thông đại chúng

Thứ hai, với cách tiếp cận đa ngành, chúng tôi tổ chức khảo

sát rộng rãi nhằm thu thập dữ liệu, dữ kiện để làm rõ thực trạng văn hóa truyền thông đại chúng hiện nay; nghiên ciiu cơ

ch ế tác động của văn hóa truyền thông đại chúng đối với công chúng; cũng như phân tích, đánh giá các nguyên nhân tác động đến văn hóa truyền thông đại chúng

Thứ ba, đưa ra các khuyến nghị khoa học và đề xuâì: các

định hướng và giải pháp chính sách để tăng cường hiệu quả

36 VÂN HÓA TRUYỀN THÔNG ĐẠI CHÚNG ở VIỆT NAM,

của văn hóa truyền thông đại chúng trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế

Chúng tôi cố gắng khai thác một cách có hệ thống những luận điểm của c Marx, P.Engels và V.I.Lenin, tư tưởng Hổ Chí Minh về văn hóa và báo chí, đặc biệt dựa vào quan điểm, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước đối với văn hóa

và báo chí trong thòi kỳ đổi mới để tạo cơ sở định hướng cho hoạt động nghiên cứu của mình

Về phương diện lý thuyê't khoa học, chúng tôi cố gắng tham khảo rộng rãi các lý thuyết khoa học đã và đang được áp dụng để nghiên cứu về văn hóa truyền thông đại chúng trên

th ế giới và ở Việt Nam Văn hóa truyền thông đại chúng là một lĩnh vực phức tạp, rộng lớn và sâu sắc Trong quá trình triển khai nghiên cứu, chúng tôi đã nỗ lực tham khảo hàng chục công trình nghiên cứu bằng tiếng nước ngoài, khai thác

một cách có hệ thôVig các công trình khoa học, các s ố liệu, tài

liệu từ các cuộc điều tra, khảo sát đã được công bố Trên cơ sở

lý luận và Iv thuyết khoa học được xác lập, chúng tôi xây dựng hệ thông phương pháp nghiên cứu và cách tiếp cận liên ngành để triến khai nghiên cứu đề tài, trong đó có các phương pháp nghiên cứu và cách tiêp cận của xã hội học, tâm lý học, văn hóa học, và đặc biệt của báo chí học và khoa học truyền thông đại chúng

Phương pháp điều tra xã hội học: cuộc khảo sát mà chúng tôi thực hiện trong năm 2014 và 2015 là cuộc khảo sát chuyên biệt tập trung vào mục tiêu khám phá thực trạng vể điều kiện, mức độ và cách thức sử dụng các phương tiện truyền thông đại chúng của công chúng, đo lường mức độ và phạm vi tác động của truyền thông đại chúng tới đời sống, thói quen của công chúng, xác định ý kiến đánh giá bước đầu của công chúng về châ't lượng các sản phẩm văn hóa trên các PTTTĐC,

MỞ ĐÂU

cũng như đo lưòng bước đầu sự thay đồi thói quen tiêu dùng của công chúng dưới tác động của truyền thông đại chúng Cuộc khảo sát được chuẩn bị và tiến hành trong năm 2014 và

2015, với dung lượng mẫu 3011 người, tại 7 tỉnh, thành phố là Yên Bái, Hà Nội, Huế, Nha Trang, Tây Ninh, Tp Hồ Chí Minh

Sôcông chúng theo

cơ cấu mẩu

Sôcông chúng được khảo sát

Tỷ lệ(%)

Về nơi cư trú: 58,8% công chúng trong cuộc khảo sát sống

ở khu vực đô thị, 41,2% công chúng sống tại nông thôn và miển núi Tỷ lệ này khá chênh so với công bố của Tổng cục

Tống cục Thôhg kê vể kết quả điều tra dân số và nhà ờ giữa kỳ năm 2014.

v A n h ó a t r u y ẽ n t h ô n g đ ạ i c h ú n g ở v i ệ t n a m

Thống kê năm 2014, theo đó, tỷ lệ thành thị và nông thôn lần lượt là 33,1% và 66,9%, do đa phần các tinh, thành trong diện khảo sát của chúng tôi là những tỉnh, thành có mức độ đô thị hóa cao Tuy nhiên, kết quả khảo sát của chúng tôi không chỉ đảm bảo tính đại diện cho cả 3 miền, mà còn chú ý phân bổ

giữa các địa phương có mức độ phát triển khác nhau ở Việt

Nam, từ đó, có những chỉ báo so sánh về tác động của truyền thông đại chúng và văn hóa truyền thông đại chúng đối với với các nhóm công chúng khác nhau ở Việt Nam

Bỏng 2 Độ tuổi của đối tượng khảo sát

Từ 31 đến 50

Từ 51 đến 60

Từ

60 tuổi trở lên

Tổng cộng

Về thành phần tộc người, 95,8% người được khảo sát là ngưòd dân tộc Kúih, có 4,2% ngưcd được khảo sát là người các dân tộc thiểu SỐ

Về nghề nghiệp, tỷ ữọng số khảo sát trong độ tuổi lao động (từ 15 đến 60 tuổi) chiếm trên 80%, txong đó, ngành nghề phổ biêh nhất là cán bộ, viên chức, nhân viên văn phòng (30,3%); học smh, sinh viên (21,4%); kmh doanh, buôn bán (16%); làm nông/lâm/ ngư nghiệp (12,5%); công nhân (6,3%); và các ngành nghề khác

Bảng 3 Tinh trạng hôn nhân của đối tượng khảo sát

Đã lập gia đình Chưa lập gia đình Khác

MỞ ĐẨU

Về trình độ học vấn, 22,5% sô' người được hỏi có bằng đại học trở lên Tỷ lệ này khá cao so với mặt bằng chung là 7,3% (theo kê't quả Tổng điều tra dân số năm 2014 của Tổng cục Thống kê), bởi lẽ, đối tượng khảo sát của đề tài tập trung nhiều

ở thành thị, trong khi, tỷ lệ chênh lệch giữa thành thị và nông thôn đối với trình độ đại học và trên đại học là gấp 5 lần (theo kết quả Tổng điều tra dân số năm 2014 của Tổng cục Thống kê)

Tỷ lệ công chúng chưa có bằng tiểu học chiếm tỷ lệ 5%, và đại

bộ phận công chúng trong khảo sát của chúng tôi đã có bằng trung học phổ thông (47,3%)

Kê't quả điều tra xã hội học được củng cố thêm với các phỏng vấn sâu công chúng ở 7 tỉnh, thành mà chúng tôi khảo sát Các phương pháp nghiên cứu của chúng tôi đảm bảo tính trung thực do quy mô mẫu đủ lớn, kỹ thuật định lượng và định tính bổ sung cho nhau, đi kèm với những so sánh theo thời gian

và không gian cụ thê, cũng như được đôl chiếu với các nghiên cứu khác đã có từ trước đến nay

Vói công trình này, chúng tôi mong muốn mang lại những đóng góp mới cả về phương diện học thuật và thực tiễn nhằm hướng tới việc nhận diện đầy đủ, sâu sắc, cập nhật và toàn diện hơn về vấn đề văn hóa truyền thông đại chúng, cơ chế tác động đêh công chúng trong điều kiện kinh tế thị truờng và toàn cầu hóa, đổng thời đề xuất tới các cơ quan lãnh đạo, quản lí báo chí những luận điểm khoa học để hoạch định một số chính sách nhằm tăng cường hoạt động của báo chí truyền thông, văn hóa đại chúng, văn hóa truyền thông đại chúng Công trình này cũng mở ra hướng nghiên ciiu liên ngành báo chí truyền thông

- văn hóa - xã hội học, phục vụ thiết thực việc đào tạo và nghiên cihi vê' báo chí truyền thông và văn hóa, tại các cơ sở đào tạo trong cả nước

Chương I

TRUYỄN THỐNG ĐẠI CHÚNG, VẪN HÓA ĐẠI CHONC

TRONG BỐI CẢNH TOÀN CẨU HÓA

1.1 Khái niệm

Truyền thông là quá trình liên tục, qua đó chúng ta hiểu được người khác, và làm cho người khác hiểu được chúng ta (Martin p Adersen 1959 trích theo Frank Dance 1970)^ Truyền thông là một quá trình liên tục trao đổi, chia sẻ thông tin, tình cảm, kỹ năng nhằm tạo sự liên kết lẫn nhau đế dẫn tới sự thay đổi trong hành vi và nhận thức Truyền thông ra đời và phát triển do nhu cầu khách quan của xã hội về thông tin giao tiếp của loài người, do trình độ và điều kiện kinh tế - xã hội cũng như sự phát triển của khoa học kỹ thuật

Truyền thông đại chúng là một dạng thức truyền thông đặc biệt trong lịch sử loài người - khi mà người truyền thông tin có thể truyền tải thông điệp cho đông đảo quần chúng về số lưọng

và rộng khắp về địa lý - điều mà các cách thức truyền thông

' F.E.X Dance, 1970 The "Concept" of Communication Joumal of Corrưnunicatìon, June 1970, Vol.20, Issue 2, p 201-210 http://onlmelibrary wiley.com/ doi/10.1111/j.l460-2466.1970.tb00877.x/pdf.

trước đó không thể nào có được Nói theo Lerner (1957 trích theo Trần Hữu Quang, 2008)’, thì sự chuyển tiếp từ các hệ thống truyền thông truyền miệng sang các hệ thống truyền thông đại chúng chính là một trong những điều kiện và đặc điểm của quá trình chuyển đổi từ xã hội cổ truyền sang xã hội hiện đại.

Truyền thông đại chúng là một hiện tượng xã hội ngày càng chi phối sâu sắc, toàn diện mọi tiến trình và lĩnh vực đời sống xã hội Truyền thông đại chúng tiếng Anh là "mass communication", là thuật ngữ xuâ't hiện lần đầu tiên trong Lời nói đầu của Hiêh chương Liên hợp quốc về văn hóa, khoa học

và giáo dục (UNESCO) năm 1946 Theo PGS.TS Phạm Thành Hưng, truyền thông đại chúng là hoạt động truyền phát và tiêp nhận thông tin có quy mô tác động xã hội rộng rãi, đồng loạt và hiệu quả giao tiếp lớn"2 Tác giả Tạ Ngọc Tấn quan niệm:

"Truyền thông đại chúng là hoạt động giao tiếp xã hội rộng rãi, thông qua các phương tiện thông tin đại chúng"3 Truyền thông đại chúng ra đời và phát triến gắn liền với sự phát triển của xã hội loài người, và bị chi phối trực tiê'p bởi hai yếu tố là nhu cầu thông tin giao tiếp và kỹ thuật, công nghệ thông tin Đ ể thực hiện được hoạt động truyền thông trên phạm vi và quy mô rộng lớn cần có các phương tiện kỹ thuật tương ứng Do đó, truyền thông đại chúng chỉ phát triêh và thực hiện được khi loài người phát minh ra các phirơng tiện in âh, kỹ thuật truyền phát sóng tín hiệu, máy thu thanh, thu hình, máy tính điện tử, cáp quang, vệ tinh nhân tạ o

VĂN HÓA TRUYÉN THÔNG ĐẠI CHÚNG ở VIỆT NAM

’ Trần Hữu Quang, 2008 "Truyền thông đại chúng trong xã hội hiện đại".

In trên tờ Thời báo Kinh tê'Sàỉ Gòĩĩ, ngày 7/2/2008.

Quốc gia Hà Nội

3 Tạ Ngọc Tâh, 2001 Truyẽn thông đại chúng NXB Chứìh trị Quốc gia, Hà Nội.

Chương I ĨRUYÉN THÔNG ĐẠi CHÚNG, VÂN HÓA ĐẠI CHÚNG VÀ VẪN HÓA ^ 45

PGS.TS Nguyễn Văn Dững cho rằng: 'T ruyền thông đại chúng có thể được hiểu là hệ thống các phương tiện truyền thông hướng tác động vào đông đảo công chúng xã hội (nhân dân các vùng miền, cả nước, khu vực hay cộng đổng quốc tê), nhằm thông tin, chia sẻ, lôi kéo và tập hợp, giáo dục, thuyết phục và tổ chức đông đảo nhân dân tham gia giải quyết các vấn

đề kinh tế - văn hóa - xã hội đã và đang đặt ra"\ Như vậy,

truyền thông đại chúng là quá trình truyền đạt thông tin một cách rộng rãi đêh mọi người trong xã hội thông qua các phương tiện thông tin đại chúng

Thuật ngữ truyền thông đại chúng gắn liền với quá trình truyền tải thông tin một cách rộng rãi ra công chúng, thông qua kênh thông tin đại chúng Có nhiểu PTTTĐC khác nhau, phổ biến lìhât là báo in, phát thanh, truyền hình và Internet Trong thời đại bùng nổ công nghệ thông tin, các PTTTĐC có vai trò rất quan trọng đối với đời sôhg xã hội Rất nhiều người đưa ra quyết định về những vâh đề quan trọng trong cuộc sông dựa trên thông tin mà họ có được tù’ các phương tiện truyền thông Các PTTTĐC nói chung, báo chí nói riêng ra đời là để đáp lÍTig và thỏa mãn nhu cầu thông tin giao tiếp của con người và xã hội Chức năng cơ bản, khởi nguồn của báo chí là thông tin nhưng báo chí thông tin để thực hiện chức năng tư tưởng, chức năng giáo dục, thực hiện vai trò quản lý, giám sát, phản biện xã hội, thông tin để thực hiện chức năng văn hóa, giải trí

Văn hóa là khái niệm mang nội hàm rộng lớn với râ't nhiều cách hiểu khác nhau, liên quan đến mọi mặt đời sống vật chất

và tinh thần của con người Ngay từ năm 1952, hai nhà nhân loại học ngưòd Mỹ là Alừed Kroeber và Clyde Kluckhohn (1952)

đã thống kê được 164 định nghĩa khác nhau về văn hóa 50 năm

' Nguyễn Văn Dững (Chủ biên), Đỗ Thị Thu Hằng, 2012 Truyền thông - Lý

thuyết và kỹ năng cơ bản NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.

sau, TỔ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa thế giới (UNESCO,

2002) đưa ra định nghĩa: Văn hóa nên được đ ề cập đến như là một

tập hợp của những đặc trưng v ề tâm hồn, vật chất, tri thức và xúc cảm của một xã hội hay một nhóm người trong xã hội, và nó chứa đựng, ngoài văn học và nghệ thuật, cả cách sống, phương thức chung sôhg, hệ thông giá trị, truyền thống và đức tin.

Tiêp cận từ góc độ truyền thông, hai tác gia James R

VVilson và Stan Le Roy VVilson (1998) đưa ra các khái niệm: Văn

hóa thượng lưu (Elite Culture), Văn hóa bình dân (Popular

Culture) và Văn hóa đại chúng (Mass Culture)^

"Văn hóa thượng lưu" là thuật ngữ trước đây dùng để chỉ văn hóa của tầng lớp có tiền của và có quyền lực trong xã hội Đôi khi nó còn được gọi là văn hóa cao cấp (high culture)

ở châu Âu thời Trung cổ, văn hóa thượng lưu được hiểu là văn hóa dành cho giới quý tộc Nó dùng để phân biệt với "văn hóa dân gian" (folk culture) - văn hóa cùa những người nông dân Cũng vào giai đoạn ấy, văn hóa thượng lưu bao gổm: âm nhạc

cổ điển, hội họa, văn học Trong khi đó, văn hóa dân gian bao gồm các loại hình như lễ hội, truyện cổ, các làn điệu dân ca, các tập tục trong sinh hoạt cộng đổng địa phương Với cách phân loại nói trên thì những người thuộc văn hóa thượng lưu có thế thâm nhập và thấu hiểu văn hóa dân gian; còn chiều ngược lại hầu như không xảy ra

"Văn hóa bÌRh dân" (Pop Culhưe) được hiểu là văn hóa của mọi thành viên sống trong một xã hội Một cách trực quan,

nó thể hiện ra như thái độ, thói quen, hành vi Nó lý giải việc chúng ta hành động như thế nào và vì sao lại hành động như vậy; chúng ta ăn gì, mặc gì, kiêh thiê't nhà cửa, xây dụng đường

xá, nghỉ ngơi giải trí, tạo dựng các thể chế chính trị, lựa chọn và

VĂN HÓA TRUYỀN THÔNG ĐẠI CHÚNG ở VIỆT NAM

^ VVilson, J & VVilson, s L R., 1998 Mass Media, Mass Culture: Án ỉrĩtroduction

McGravv-HiIl, Inc.

theo các tín ngưỡng tôn giáo, theo đuổi các đức tin ra sao

Tóm lại, văn hóa bình dân bao gồm nhữn<ị chuẩn giá trị chung -

quy định hành vi, ứng xử, thế giới quan và lôì sôVig của một xã hội cụ thể

K ể từ thế kỷ XIX, cùng với tiến bộ của khoa học và công nghệ, đặc biệt là sự phát triển của truyền thông mà đi kèm với

nó là sự bùng nổ của nền chính trị dân chủ - tất cả những điều kiện đó đã làm cho sự phát tán văn hóa ngày càng trở nên ưiạnh mẽ Hệ quả là các "miền" văn hóa như Elite và Folk trở nên giao thoa với nhau ngày càng mạnh mẽ; và đường biên giũa chúng ngày một mờ dần Khái niệm Popular Culture cũng

vì thế mà thay thế dần khái niệm Folk Culture

Khái niệm "Văn hóa đại chúng" nổi lên từ những năm 1960 Một sô' nhà xã hội học như Edgar Morin (1962) chủ yêu nhấn mạnh phương thức sản xuất của văn hóa này theo sơ đổ sản xuất công nghiệp đại chúng, đặc biệt là sự phổ biến các PTTTĐC dẫn đến sự đồng xihất văn hóa Tuy nhiên, sự khác biệt giữa "văn hóa bình dân" và "văn hóa đại chúng" là ở chỗ: Thuật ngữ "bình dân" không hàm nghĩa là "mọi xã hội" Trên thực tê' mỗi xã hội cụ thể đều có thứ văn hóa bình dân đặc trung của nó Khi công nghệ truyền thông bắt đầu bùng nổ và vân hóa được thị trường hóa - văn hóa bình dân của mỗi xã hội

đã có cơ hội tiến triển lên một bước mới: "Văn hóa đại chúng" (Mass Culture) Đạt tới cấp độ "đại chúng", có nghĩa là những giá trị cơ bản của văn hóa â'y đã trở nên phô biến tới độ: chúng đuợc mô phỏng, bắt chước cũng như sao chép, ở hàng loạt các

xã hội khác nhau Theo đó, có thể coi "văn hóa đại chúng" là

"vàn hóa xuyên biên giới" hoặc "văn hóa xuyên quốc gia"

Sự lan tỏa của văn hóa đại chúng cùng nhịp với quá trình

mơ rộng phổ khuyếch tán của hàng hóa thuộc công nghiệp sản

Chương I TRUYÉN THÔNG ĐẠI CHÚNG, VĂN HÓA ĐẠI CHÚNG VÀ VĂN HÓA