Thế giới nhân vật trong truyện ngụ ngôn lep toonxxtôi và ý nghĩa giáo dục đối với học sinh tiểu học (2014)

Chuyên luận phản ánh cái nhìn bao quát về nhà văn Nga, từ tiểu sử, sự nghiệp sáng tác đến tầm ảnh hưởng thế giới lớnlao của L.Tôn-xtôi trong thế kỷ 20 Nghiên cứu về truyện Ngụ ngôn từ tr

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA GIÁO DỤ C TIỂU

HỌC

ĐÀO THỊ KIM DUNG

THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN NGỤ NGÔN LEP TÔNXTÔI VÀ Ý NGHĨA GIÁO DỤC

ĐỐI VỚI HỌC SINH TIỂU HỌC

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Văn học thiếu nhi

HÀ NỘI - 2014

LỜI CẢM ƠN

Em xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới cô giáo: T.S Lê Thị Thu Hiền giảng viên tổ văn học nước ngoài trường ĐHSP Hà Nội 2 - người đã tận tìnhhướng dẫn, giúp đỡ em trong suốt quá trình nghiên cứu và thực hiện khoáluận này

-Qua đây, em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới các thầy cô giáo trong khoaGiáo dục Tiểu học đã tạo mọi điều kiện giúp đỡ em hoàn thành khoá luận này.Với điều kiện, thời gian nghiên cứu và vốn kiến thức còn hạn chế, chắcchắn đề tài của em sẽ không tránh khỏi những thiếu sót Em kính mong nhậnđược sự góp ý của quý thầy cô và các bạn để đề tài của em thực sự có chấtlượng và hữu ích

Em xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày tháng năm 2014

Sinh viên

Đào Thị Kim Dung

LỜI CAM ĐOAN

Tôi câm đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi Những kết quả và các

số liệu trong luận văn chưa được ai công bố dưới bất cứ hình thức nào Tôihoàn toàn chịu trách nhiệm về sự cam đoan này

Hà Nội, ngày tháng năm 2014

Sinh viên

Đào Thị Kim Dung

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 3

3 Mục đích nghiên cứu 4

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 5

5 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 5

6 Phương pháp nghiên cứu 5

7 Nội dung của khóa luận 5

NỘI DUNG 6

Chương 1 CÁC LOẠI NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN NGỤ NGÔN LEP TÔNXTÔI 6

1.1 Khái niệm nhân vật và thế giới nhân vật 6

1.1.1 Khái niệm nhân vật 6

1.1.2 Thế giới nhân vật 7

1.2 Truyện Ngụ ngôn của Lep Tonxtoi 9

1.2.1 Khái niệm ngụ ngôn 9

1.2.2 Nguồn gốc truyện Ngụ ngôn Lep Tônxtôi 10

1.3 Các loại nhân vật trong truyện ngụ ngôn Lep Tônxtôi 11

1.3.1 Loại nhân vật là con người 11

1.3.2 Loại nhân vật là loài vật 13

1.4 Tiểu kết 20

Chương 2 NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN NGỤ NGÔN LEPTONXTOI 21

2.1 Xây dựng nhân vật kiểu cặp đôi 21

2.1.1 Cặp nhân vật tương đồng 21

2.1.2 Cặp nhân vật tương phản 25

2.2 Xây dựng nhân vật qua ngôn ngữ 29

2.2.1 Ngôn ngữ người kể chuyện 29

2.2.2 Ngôn ngữ nhân vật 31

2.3 Miêu tả nhân vật thông qua hành động 33

2.4 Một số thủ pháp nghệ thuật khác 34

2.4.1 Nghệ thuật nhân hóa 34

2.4.2 Nghệ thuật ẩn dụ 40

2.5 Tiểu kết 43

Chương 3 TRUYỆN NGỤ NGÔN LEP TÔNXTÔI VÀ Ý NGHĨA GIÁO DỤC ĐỐI VỚI HỌC SINH TIỂU HỌC 44

3.1 Về thể loại 44

3.2 Về nhân vật 44

3.3 Về ngôn ngữ 45

3.4 Ý nghĩa giáo dục của truyện Ngụ ngôn Lep Tônxtôi đối với học sinh tiểu học 45

KẾT LUẬN 52

TÀI LIỆU THAM KHẢO 53

và tiên tiến nhất của nhân loại, là một trong những thành tựu rực rỡ nhất củavăn học thế giới.

Nhắc đến văn học Nga, không thể không nhắc tới L.Tônxtôi, LépNikôlaiêvitsơ Tônxtôi (Lev Nikôlaievitch Toistoi) - nhà văn vĩ đại của nướcNga Lep Tônxtôi xuất thân trong một gia đình quý tộc nông thôn Thời thơ

ấu và niên thiếu, Lep Tônxtôi sống giữa cảnh thiên nhiên tươi đẹp ở ấpIaxnaia Pôliana của gia đình Tônxtôi say xưa tìm đọc những tác phẩm vănhọc trong thư viện của cha mình có tới hàng vạn cuốn

Năm 16 tuổi, Tônxtôi được gia đình gửi tới Cadan học đại học Lúc đầu,ông học ngành ngôn ngữ phương Đông, sau đổi sang ngành Luật Được hainăm, ông bỏ trường đại học và gia nhập quân đội L.Tônxtôi đã cùng đồng độichiến đấu bảo vệ thành phố Xêvaxtôpôn trước cuộc tấn công của liên quânAnh - Pháp trong chiến tranh Crưm (1853 - 1856) Tônxtôi đã viết một sốtruyện kí về Xêvaxtôpôn ca ngợi những hành động anh hùng của nững ngườilính Nga chân chính

Sau khi xuất ngũ, Tônxtôi đi du lịch qua nhiều nước ở châu Âu, sau trở

về sống ở ấp của mình và hết lòng giúp đỡ những người nông dân nghèo

L.Tônxtôi đã sáng tác bộ tiểu thuyết “Chiến tranh và hòa bình” gồm 4 tập,

được viết từ 1864 -1869, đã tái hiện một cách sinh động cuộc chiến đấu ngoancường và chiến thắng hiển hách của quân dân Nga đầu thế kỷ XIX chống lạicuộc xâm lược quân Pháp dưới quyền thống lĩnh của Napôlêông.

Mấy năm sau, Tônxtôi đưa ra một kiệt tác thứ hai, “Anna Karênina”(1877) Trong tác phẩm này, nhà văn đã tỏ ra có khả năng phân tích tâm lýtuyệt vời và đã lớn tiếng tố cáo luật pháp vô nhân đạo của xã hội quý tộc tưsản Nga, ước vọng đem lại tự do và cuộc sống no đủ, yên vui cho nhân dân.Tônxtôi còn phơi bày cái xấu của nhà thờ Chính thống giáo Nga tham giatước đoạt hạnh phúc của con người, đày đọa nhân dân trong vòng tăm tối,nghèo khổ và bất hạnh trong tác phẩm Phục sinh (1899) Ngoài ra, ông cònviết một số tiểu thuyết, truyện ngắn, kịch biểu lộ tư tưởng phản kháng củaông Toàn bộ tác phẩm của Lép Tônxtôi được Lênin coi là “Tấm gương phảnánh cách mạng Nga” thế kỷ XIX

Là một trong những nền văn học có nhiều thành tựu rực rỡ và có tầm ảnhhưởng sâu rộng nhất đối với nhân loại, văn học Nga cũng có một vị trí vữngchắc và ảnh hưởng sâu rộng tới văn học Việt Nam, cả trong giới sáng tác,nghiên cứu, phê bình lẫn đông đảo công chúng bạn đọc Vị trí vững chắc ấy

đã được củng cố trong thời kì Liên Xô giữ vai trò “người anh cả” của hệthống chủ nghĩa xã hội toàn thế giới.Trong các trường, khoa nghiên cứu vănhọc ở Việt Nam không thể thiếu chuyên ngành văn học Nga, đặc biệt là cáctrường sư phạm và khoa học xã hội - nhân văn

Trong chương trình dạy Tiếng Việt ở bậc Tiểu học, riêng các tác phẩmthuộc bộ phận văn học nước ngoài được đưa vào chương trình với trên dưới

100 tác phẩm Các tác phẩm này bao gồm nhiều thể loại như truyện dân gian(truyện thần thoại, truyện cổ tích, truyện ngụ ngôn, truyện cười ) và nhữngcâu chuyện viết về các danh nhân, về người thật việc thật Các tác phẩm thuộccác thể loại này có ý nghĩa giáo dục vô cùng to lớn đối với học sinh tiểu họcđặc biệt là truyện ngụ ngôn

Truyện ngụ ngôn có thể nói là một trong những thể loại truyện góp phầnlàm nên sự đa dạng và phong phú của nền văn học Cùng với việc đấu tranhtrực diện nhằm phê phán những thói hư, tật xấu trong xã hội, loại truyện nàydùng cách mượn lời ngụ ý, mượn lời các con vật, đồ vật, chim muông, hoa lá

để nói về con người, gửi vào đó một ý tưởng, một nhận xét về nhân tâm, thế

sự, một bài học về kinh nghiệm sống hay một điều răn dạy về đạo lý làmngười

Ngụ ngôn có cốt truyện ngắn nhưng rất cô đọng, hàm xúc và giàu sứcbiểu hiện, nó là một thể loại rất gần gũi với mọi người, mọi tầng lớp nhân dân

và đặc biệt là với trẻ em Giáo dục trẻ bằng ngụ ngôn là việc làm hay và bổích phù hợp với đặc điểm tâm lý và đặc điểm tư duy nhận thức của các em

Việc nghiên cứu đề tài Thế giới nhân vật trong truyện Ngụ ngôn Lep Tônxtôi và ý nghĩa giáo dục đối với học sinh Tiểu học có ý nghĩa quan

trọng, nó giúp tôi có thêm những hiểu biết về một khía cạnh của truyện ngụngôn L.Tônxtôi, giúp tôi cảm thụ được cái hay, cái đẹp và giá trị tư tưởngtrong mỗi câu chuyện Đặc biệt thông qua các tác phẩm đó, bồi dưỡng giáodục đạo đức, tư tưởng, tình cảm và thẩm mĩ cho học sinh tiểu học

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Lép Tônxtôi, tức bá tước Lép Nikôlaiêvitsơ Tônxtôi (Lev NikôlaievitchTolstoi) - nhà văn lớn của nước Nga Lép Tônxtôi xuất thân trong một giađình quý tộc nông thôn Thời thơ ấu và niên thiếu, Lép Tônxtôi sống giữacảnh thiên nhiên tươi đẹp ở ấp Iaxnaia Pôliana của gia đình (thuộc tỉnh Tula,cách Matxcơva chừng 200 km về phía Nam) Tônxtôi say sưa tìm đọc các tácphẩm văn học trong thư viện của cha mình có tới hàng vạn cuốn

Năm 16 tuổi, Tônxtôi được gia đình gửi tới Cadan học đại học Lúc đầu,ông học ngành ngôn ngữ phương Đông, sau đổi sang ngành Luật Được hainăm, ông bỏ trường đại học và gia nhập quân đội Lép Tônxtôi đã cùng đồngđội chiến đấu bảo vệ thành phố Xêvaxtôpôn trước cuộc tấn công của liên

quân Anh - Pháp trong chiến tranh Crưm (1853-1856) Tônxtôi đã viết một sốtruyện ký về Xêvaxtôpôn ca ngợi những hành động anh hùng của nhữngngười lính Nga chân chính.

Bàn về Lep Tônxtôi và những sáng tác của ông, từ xưa đến nay đã cónhiều nhà văn, nhà lý luận, nhà phê bình văn học trên thế giới cũng như trongnước đề cập đến Do khuôn khổ của một khóa luận tốt nghiệp, đặc biệt do khảnăng ngoại ngữ có hạn nên phần lịch sử nghiên cứu vấn đề chỉ xây dựng từnhững bài viết của một số tác giả nước ngoài đã dịch sang tiếng Việt và các ýkiến của các tác giả trong nước

Bài tiểu luận Tôn-xtôi (1960) của Nguyễn Tuân đến nay vẫn làm ngườiđọc ngạc nhiên trước tầm hiểu biết, vốn văn hóa rộng lớn và những nhận xéttinh tế của ông về sáng tác của nhà văn Nga Nguyễn Tuân khẳng định: 'chođến ngày nhân loại du hành vũ trụ đi hết lên các tinh cầu khác, Tôn-xtôi vẫn

là cây đại thụ sừng sững trong rừng văn đại ngàn nước Nga”

Năm 1986, sau nhiều năm nghiên cứu, giảng dạy, Nguyễn Trường Lịchcho ra mắt công trình L.N.Tôn-xtôi Chuyên luận phản ánh cái nhìn bao quát

về nhà văn Nga, từ tiểu sử, sự nghiệp sáng tác đến tầm ảnh hưởng thế giới lớnlao của L.Tôn-xtôi trong thế kỷ 20

Nghiên cứu về truyện Ngụ ngôn từ trước tới nay có rất nhiều đề tài vànghiên cứu về nhiều tác giả khác nhau, tuy nhiên đề tài mà tôi nghiên cứu là

đề tài mới và chưa có ai đi sâu vào phân tích thế giới nhân vật trong truyện

Ngụ ngôn Lep Tônxtôi cũng như ý nghĩa giáo dục của truyện đối với học sinh

Tiểu học

3 Mục đích nghiên cứu

Tìm hiểu truyện Ngụ ngôn Lep Tônxtôi để thấy được sự phong phú, đa

dạng độc đáo của thế giới nhân vật, đồng thời khám phá giá trị, ý nghĩa truyện

Ngụ ngôn Lep Tônxtôi với học sinh Tiểu học.

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

Nghiên cứu các loại nhân vật trong truyện Ngụ ngôn Lep Tônxtôi và nghệ

thuật xây dựng thế giới nhân vật ấy

Nghiên cứu ý nghĩa giáo dục của truyện Ngụ ngôn Lep Tônxtôi đối với

học sinh Tiểu học

5 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

Đối tượng: các câu chuyện Ngụ ngôn của nhà văn Lep Tônxtôi

Phạm vi : Nghiên cứu về Lep Tônxtôi và các tác phẩm của ông có thểxem xét nghiên cứu nhiều vấn đề, nhiều khía cạnh khác nhau như: nội dung,nghệ thuật, xây dựng nhân vật, kết cấu… Truyện Ngụ ngôn Lep Tônxtôi córất nhiều vấn đề lý thú bởi đó là môt kho tàng tri thức văn học của một cây đạithụ Trong khuôn khổ của một khóa luận tốt nghiệp, tôi chỉ đi sâu nghiên cứu

“Thế giới nhân vật trong truyện Ngụ ngôn Lep Tônxtôi và ý nghĩa giáo dục

đối với học sinh Tiểu học” Để thực hiện đề tài này, tôi sử dụng cuốn “Kiến

và chim Bồ câu”, 2013, NXB Văn học để nghiên cứu.

6 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp thống kê

Phương pháp khảo sát

Phương pháp phân tích, tổng hợp

Phương pháp đối chiếu, so sánh

7 Nội dung của khóa luận

Khóa luận gồm 3 chương

Chương 1 Các loại nhân vật trong truyện Ngụ ngôn Lep Tônxtôi

Chương 2 Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong truyện Ngụ ngôn Lep

Tônxtôi

Chương 3 Ý nghĩa giáo dục của truyện Ngụ ngôn Lep Tônxtôi đối với

học sinh Tiểu học

NỘI DUNG

Chương 1 CÁC LOẠI NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN NGỤ

NGÔN LEP TÔNXTÔI 1.1 Khái niệm nhân vật và thế giới nhân vật

1.1.1 Khái niệm nhân vật

Cho đến nay có rất nhiều cách định nghĩa, nhiều quan niệm về nhân vậtcủa tác phẩm văn chương

- Nhân vật văn học là “con người được mô tả, thể hiện trong tác phẩmbằng phương tiện văn học… Văn học không thể thiếu nhân vật, bởi vì đó làhình thức cơ bản để văn học miêu tả thế giới một cách hình tượng… Nhân vậtvăn học là phương tiện để khái quát tính cách, số phận con người và các quanniệm về chúng” [Trần Đình Sử(chủ biên), La Khắc Hòa, Phùng Ngọc Kiếm,

Nguyễn Xuân Nam, 2011, Lý luận văn học, Tập 2, NXB Đại học Sư phạm,

T61,62,64]

- Nhân vật văn học “là một đơn vị nghệ thuật đầy tính ước lệ, không thểđồng nhất nó với con người có thật trong đời sống Nó có chức năng cơ bản làkhái quát tính cách của con người và chức năng này cũng mang tính lịch sử.Nhân vật văn học còn có khả năng dẫn dắt độc giả vào các thế giới khác nhaucủa đời sống, thể hiện quan niệm nghệ thuật và lý tưởng thẩm mỹ của nhà văn

về con người…” (Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi (đồng chủ

biên), 1992, Từ điển thuật ngữ văn học, NXB Giáo dục Hà Nội, T162).

Nhân vật văn học “là hình tượng nghệ thuật về con người, một trongnhững dấu hiệu về sự tồn tại toàn vẹn của con người trong nghệ thuật ngôn từ.Bên cạnh con người, nhân vật văn học có thể là các con vật, các loài cây, cácsinh thể hoang tưởng, được gán cho đặc điểm giống như con người…” (ĐỗĐức Hiểu, Nguyễn Huệ Chi, Phùng Văn Tửu, Trần Hữu Tá(chủ biên), 2004,

Từ điển văn học bộ mới, NXB Thế giới, T1254.

Tóm lại, nhân vật văn học chính là con người trong tác phẩm văn học, làđứa con tinh thần, là máu thịt của nhà văn, để qua đó, nghệ sĩ thể hiện quanniệm thẩm mỹ và lý tưởng thẩm mỹ của mình về cuộc đời và con người Tuynhiên các nhà lý luận cũng nhấn mạnh đến tính nghệ thuật, tính ước lệ củanhân vật văn học Nhân vật văn học không hoàn toàn giống như con ngườithật ngoài đời vì chúng có những đặc trưng nghệ thuật và được thể hiện trongtác phẩm bằng các phương tiện văn học, thông qua lăng kính nhà văn, nhưngcũng không vì thế mà chúng kém phần chân thật Đã là tác phẩm văn học thìkhông thể thiếu nhân vật, bởi nó chính là hạt nhân của tác phẩm.

Các nhân vật trong tác phẩm văn học cũng không nhất thiết phải là conngười, nó có thể là các vị thần(thần thoại), là các nhân vật “khác loài” (Liêutrai chí dị- Bồ Tùng Linh và dòng tiểu thuyết chí quái truyền kì Trung Hoa)…

và không hiếm những tác phẩm văn học mà nhân vật “con vật” được nhân

hóa, trở thành nhân vật chính của tác phẩm văn chương như truyện Ngụ ngôn

Lep Tônxtôi và các tác phẩm cùng thể loại khác.

Xét từ phương thức thể hiện, nhân vật trong truyện Ngụ ngôn Lep

Tônxtôi phần lớn là loài vật, nên nó chỉ là một đơn vị nghệ thuật đầy tính ước

lệ, nhằm giúp nhà văn thể hiện quan niệm của mình về cuộc đời, về conngười, do vậy không thể đồng nhất nó với con người có thật trong đời sống

Có thể nói khái niệm nhân vật trong tác phẩm văn học là một khái niệm

mở, vừa cụ thể, vừa ước lệ, vừa xê dịch biên độ

Để thực hiện tốt ý đồ nghệ thuật của mình, nhà văn đã lựa chọn nhữngphương tiện nghệ thuật hữu hiệu nhằm xây dựng thành công những hìnhtượng nghệ thuật điển hình, sinh động, chịu được sự thử thách của thời gian

1.1.2 Thế giới nhân vật

Thế giới nhân vật là một tổng thể những hệ thống nhân vật được xâydựng theo quan niệm của nhà văn, và chịu sự chi phối của tư tưởng tác giả

Thế giới ấy cũng mang tính chỉnh thể của sáng tác nghệ thuật của nhà văn, có

tổ chức và có sự sống riêng, phụ thuộc vào ý thức sáng tạo của nghệ sỹ Nằmtrong thế giới nghệ thuật, thế giới nhân vật cũng là sản phẩm tinh thần, là kếtquả của trí tưởng tượng sáng tạo của nhà văn và chỉ xuất hiện trong tác phẩmvăn học Đó là một mô hình nghệ thuật có cấu trúc riêng, quy luật riêng, thểhiện ở đặc điểm con người, tâm lý, không gian, thời gian, xã hội… gắn liềnvới một quan niệm nhất định của chúng ta về tác giả Thế giới nhân vật là cảmnhận một cách trọn vẹn, toàn diện và sâu sắc của chủ thể sáng tạo về toàn bộnhân vật xuất hiện trong tác phẩm, mối quan hệ môi trường hoạt động của họ,

ý nghĩ, tư tưởng, tình cảm của họ trong cách đối nhân xử thế, trong giao lưuvới xã hội, với gia đình… Thế giới nhân vật bao quát sâu rộng hơn hình tượngnhân vật Con người trong văn học chẳng những không giống với con ngườitrong thực tại về tâm lý, hoạt động mà còn có ý nghĩa khái quát, tượng trưng

Do đó nghiên cứu thế giới nhân vật cũng khác với phân tích hình tượng nhânvật Trong lịch sử văn học, có thể nói, mỗi tác phẩm lớn, mỗi tác giả lớn đều

có thế giới nhân vật riêng Mỗi thể loại văn học cũng có thế giới nhân vật vớiquy luật riêng của nó Giống như các tác phẩm tự sự khác, thế giới nhân vật

trong truyện Ngụ ngôn Lep Tônxtôi cũng được sắp xếp, gắn kết theo ý đồ

nghệ thuật riêng của nhà văn Thế giới nhân vật ấy cũng được chia thành cáctuyến, các kiểu loại: nhân vật chính diện, hay phản diện, nhân vật tư tưởnghay tính cách, chức năng, nhân vật cõi trần thế (thực) hay nhân vật phi phàm(ảo)… Nhưng thế giới ấy không phải là sự cộng lại đơn giản của các hệ thốngriêng lẻ, mà là một chỉnh thể nghệ thuật, một sáng tạo đặc biệt bộc lộ chiềusâu quan niệm về con người của nhà văn Thế giới ấy cũng không đơn giản làmột tồn tại khác của thực tại, mà là một thế giới đã đột phá tính hữu hạn củathực tại để mở vào chiều sâu vô hạn của ý nghĩ, làm thành một thế giới ước lệtượng trưng

Do vậy khái niệm về thế giới nhân vật sẽ cung cấp cơ sở lý luận để khámphá tính sáng tạo độc đáo và toàn vẹn của đối tượng nghiên cứu.

1.2 Truyện Ngụ ngôn của Lep Tonxtoi

1.2.1 Khái niệm ngụ ngôn

Tác giả Lê Bá Hán viết: Ngụ ngôn là lời nói, mẩu chuyện có ngụ ý (ngụ

là gửi) xa xôi bóng gió được sử dụng rộng rãi trong nhiều thể loại văn học dângian và văn học thành văn (thơ ngụ ngôn, truyện ngụ ngôn, ca dao, tục ngữ).Truyện ngụ ngôn thường dùng các loài vật, đồ vật để gián tiếp nóichuyện loài người, nêu lên những bài học luân lý hoặc triết lí dưới hình thức

kín đáo (chẳng hạn: Thầy bói xem voi, Cáo mượn oai hùm, Mèo lại hoàn

mèo) Nhân vật trong truyện ngụ ngôn đa số là động vật nhưng cũng có thể là

cây cỏ, trăng sao và cũng có khi là người hoặc các bộ phận của con người.Nhưng dù loại gì đi chăng nữa thì nhân vật trong truyện ngụ ngôn cũng chỉ làphương tiện giúp cho tác giả gián tiếp nêu lên những điều muốn gửi gắm màthôi

“Ngụ ngôn là một trong những thể loại triết lý của văn học dân gian,

nó được hình thành trên cơ sở ý thức xã hội đã phát triển mạnh, đặc biệt là

sự thức tỉnh của tinh thần duy lý dân gian” (Từ điển văn học bộ mới, NXBThế giới)

Truyện ngụ ngôn có các đặc trưng: mượn thế giới loài vật và đồ vật đểnói chuyện người, mục tiêu chính của truyện ngụ ngôn đưa ra bài học triết lý

về xã hội con người, truyện ngụ ngôn được sáng tác nhằm mục đích giáo dụctrẻ em…

Ở Việt Nam, loại truyện ngụ ngôn được kể bằng văn vần phát triển khá

mạnh Ví dụ những bài ca dao tự sự như: Con mèo mà trèo cây cau, Con cò

mà đi ăn đêm,… hoặc những truyện thơ dài như: Trê, Cóc, Lục súc tranh công.

Ngoài ra trong mục “Ngụ ngôn”, trang 385 trong cuốn “Lí luận văn

học” NXBGD- 2002, Phương Lựu- Trần Đình Sử, cũng viết về thể loại ngụ

ngôn: “Ngụ ngôn là một trong những thể loại tự sự cổ xưa nhất Nó xuất hiệntrước Công nguyên trong kho tàng các văn hóa dân tộc như: Hy Lạp, Ấn Độ,

Ai Cập, Trung Quốc,…”

Tóm lại, ngụ ngôn là thể loại truyện rất ngắn, giàu hình tượng, có tính ẩn

dụ cao, viết bằng văn vần hoặc văn xuôi, thường thông qua các loài động vật,con người, thần thánh và cây cối để răn dạy con người Tính nhân cách hóacủa ngụ ngôn đã làm cho các con vật sống mãi trong đời sống chúng ta hơn banghìn năm nay

1.2.2 Nguồn gốc truyện Ngụ ngôn Lep Tônxtôi

Đại văn hào nước Nga Lep Tônxtôi sinh ra và sống gần cả cuộc đời tạiđiền trang của ông ở Yasnaya Polyana Ông rất yêu mến trẻ em và đã viếtnhiều câu chuyện cho con cái nông nô ở điền trang

Tônxtôi cho xuất bản các câu chuyện thiếu nhi của ông thành hai tập

sách có tựa đề là “Sách học vần” và “Sách để đọc” Nhiều trẻ em đã học đọc

và viết từ những quyển sách này Tônxtôi còn giới thiệu các truyện cổ tích HyLạp và La Mã do chính ông dịch cùng những câu chuyện truyền miệng khác.Ông đặc biệt yêu thích truyện ngụ ngôn của văn hào Ê-dốp, người Hy Lạp.Các truyện ngụ ngôn của Ê-dốp do Tônxtôi dịch đôi khi có dạng một câutục ngữ ("Nạn đắm tàu") hay một truyện dân gian ("Cáo và gà rừng"), và đôikhi rất giống với một câu chuyện xảy ra hằng ngày ("Hai người bạn") Ôngchuyển các sự kiện xảy ra trong truyện ngụ ngôn thành chuyện xảy ra trên quêhương ông, và tại đây chúng trở thành truyện ngụ ngôn của nước Nga, thànhnhững sáng tác rất riêng của văn hào Nga vĩ đại này

Nhiều truyện ngụ ngôn cổ mà độc giả được biết qua các bản dịch của van An-đrây-ê-vích Crư-lốp Thí dụ, những truyện ngụ ngôn như: "Chuồnchuồn và kiến", "Quạ và cáo", "Sói và sếu" Crư-lốp là nhà thơ và dịchtruyện ngụ ngôn ra bằng thơ Còn Tôn-xtôi là nhà văn và dịch cũng chínhnhững truyện ngụ ngôn ấy ra bằng văn xuôi

I-1.3 Các loại nhân vật trong truyện ngụ ngôn Lep Tônxtôi

Thế giới nhân vật trong truyện ngụ ngôn của Lep Tônxtôi đông đảophong phú vô cùng Theo kết quả khảo sát, có tới 199 nhân vật trên tổng số

102 truyện dịch Thế giới ấy có con người, thần thánh, có các loài vật… tất

cả qua đạo diễn tài năng Lep Tônxtôi đều trở thành diễn viên trên sân khấucuộc đời

Dù nhân vật là người hay không phải là người thì đều hướng tới mụcđích cuối cùng là để nói chuyện người Vì thế thế giới nhân vật được miêu tảmột cách đầy cảm hứng, lấp lánh ánh sáng của tình thương yêu chân thànhcủa tác giả đối với con người cùng tình yêu quê hương, đất nước, yêu laođộng và khát khao sống tự do

Có thể chia thế giới nhân vật của Ngụ ngôn Lep Tônxtôi ra làm hai loại,

đó là loại nhân vật là con người, loại nhân vật là loài vật, trong đó chủ yếugiống như đặc trưng của thể loại ngụ ngôn, nhân vật chiếm đa số vẫn là nhânvật loài vật, hay nói chính xác hơn là con vật

1.3.1 Loại nhân vật là con người

Truyện Ngụ ngôn Lep Tônxtôi, nhân vật chính là con người lại ít được

quan tâm và xuất hiện, chỉ có 27/203 nhân vật, chiếm tỉ lệ 13,1% Nhân vật

con người trong Ngụ ngôn Lep Tônxtôi khiến ta nhớ đến một câu chuyện rất

nổi tiếng của Việt Nam Trí khôn của ta đây Tuy tần số xuất hiện ít, nhưng

trong Ngụ ngôn Lep Tônxtôi, con người trở thành nhân vật thường được đặt

ngang bằng với các nhân vật khác(loài vật) như: Người đi đường, Kẻ nói dối,

Người làm vườn và các con, Cha và các con, Hai người bạn, Ông chủ và đầy

tớ, Người chăn cừu…

Khi đề cập đến nhân vật này, tác giả cũng không dừng lại miêu tả, haychỉ đích danh một con người, hay một tầng lớp nào trong xã hội, dường nhưông muốn hướng tới con người với ý nghĩa chung nhất, đó là con người của

cuộc đời Nhân vật con người trong Ngụ ngôn Lep Tônxtôi vì thế cũng đa

dạng vô cùng, đủ hạng người, đủ tầng lớp, nghề nghiệp, đủ các thành phần,các giai cấp trong xã hội: từ những người cùng khổ như bác nông dân, ngườichăn cừu đến bọn quý tộc cung đình, bọn quý tộc tỉnh lẻ, từ gã lưu manh, tên

ăn trộm đến người đàn bà, từ trai, gái, già, trẻ, đàn ông, đàn bà, từ thầy thuốc,thầy kiện, thương gia, những người thấp cổ bé họng đến những người quyềncao chức trọng Rõ ràng để làm nên sự phong phú đa dạng của thế giới nhân

vật trong truyện Ngụ ngôn Lep Tônxtôi, không chỉ có các nhân vật là loài vật

như khẳng định của hầu hết các nhà nghiên cứu xưa nay, mà còn có sự tham

gia đóng góp của những nhân vật là con người Ngụ ngôn Lep Tônxtôi, dường

như đã có sự tham dự nhiều hơn và thường xuyên hơn của con người Đây

cũng trở thành nét độc đáo của Ngụ ngôn Lep Tônxtôi.

Con người trong Ngụ ngôn Lep Tônxtôi hiện lên với đầy đủ những thói

hư tật xấu Đó là người thanh niên tham lam, cùng nhặt được tiền với ông

già(Người đi đường) nhưng chỉ muốn ẵm trọn một mình, cuối cùng lại bị

quan trên bắt vì tội nhặt được tiền mà không trình báo.Đó là kết cục củanhững kẻ ích kỉ, không biết nhường nhịn, chia sẻ, quá hiếu thắng, quá thamlam để rồi chính mình chịu thiệt, rút cục chỉ béo quan trên mà thôi

Từ việc xây dựng nhân vật cậu bé chăn cừu, tác giả nêu ra bài học: trong

xã hội cũng không thiếu gì những kẻ nói dối trắng trợn chỉ để trêu đùa và

chọc tức mọi người, dẫn đến kết quả đáng buồn là cả đàn cừu bị sói ăn thịt(Kẻ nói dối).

Tình cảm anh em trong nhà cũng là một đề tài phổ biến, ngợi ca tìnhđoàn kết, hợp lực giữa mọi người trong gia đình thì nhất định sẽ thành

công(Người làm vườn và các con, Cha và các con).

Sự đoàn kết, hợp tác luôn được đề cao trong mọi trường hợp, và phép

màu chỉ xảy ra với những người biết tự cứu chính mình (Đắm thuyền)

Gắn mình vào cuộc sống thực tiễn, Tônxtôi đã khám phá ra được ở đâycái bản chất của con người, của thời đại và dựng nó lên như một phòng triển

lãm mênh mông với những bức tranh khác nhau của xã hội đương thời Ông

đã dùng ngụ ngôn để vạch mặt trái của chế độ quân chủ, quất vào vươngquyền, thần quyền và những tật xấu Bên cạnh tài châm biếm và răn đời mangtính thực tế rút ra từ những kinh nghiệm xử thế là những lời động viên, khích

lệ, những đặc điểm trong sáng, ca ngợi lao động, tình yêu thương và tự donhư nền tảng của nhân phẩm

1.3.2 Loại nhân vật là loài vật

Số đông các nhân vật trong Ngụ ngôn Lep Tônxtôi là loài vật Kết quả

khảo sát cho thấy có đến 164/ 203 nhân vật trong ngụ ngôn của ông là loàivật, chiếm tỉ lệ 80,78% Kết quả này đúng với đặc trưng của thể loại ngụngôn, và hoàn toàn trùng khít với nhận định của các nhà nghiên cứu trong và

ngoài nước về nhân vật của truyện Ngụ ngôn Lep Tônxtôi.

Truyện Ngụ ngôn Lep Tônxtôi hấp dẫn thiếu nhi ở chỗ các em được nghe

những chuyện mà trong đó có những con vật quen thuộc của các em Đó lànhững con Chó, con Mèo mà hàng ngày các em vẫn nô đùa, vuốt ve chúng

Đó là những con vật quen thuộc nuôi trong nhà như con Gà, con Vịt, con Bồcâu,… Đó là các con vật chốn rừng xanh các em thường được nghe bà kểtrong truyện cổ tích hay đi xem ở vườn bách thú như: con Cáo, con Sói, Sưtử… Đôi khi là những con vật nhỏ bé như Chuột, Muỗi, Chim, Kiến, Ve…Nhân vật thường gặp trong truyện Ngụ ngôn Lep Tônxtôi là Sư tử Quakhảo sát 102 tác phẩm thì có đến 8 truyện có nhắc đến Sư tử, trong đó có 7truyện Sư tử là nhân vật chính, chỉ có một truyện Sư tử được nhắc đến là nhânvật phụ Nhân vật Sư tử được nhắc đến ở cả hai mặt tốt và xấu Sư tử xưa nayđược mệnh danh là chúa sơn lâm, đại diện cho tầng lớp thống trị vua- Mặttrời Sư tử sống ăn bám, phè phỡn trên sự đói khổ của muôn loài Bản chất

của nó là hống hách, kiêu căng “Sư tử, lừa và cáo” Thói ngông nghênh, kiêu căng nhiều khi khiến nó chuốc vạ vào thân “Muỗi và sư tử” Nó là kẻ độc

đoán, chuyên quyền “Sư tử, sói và cáo” Sư tử luôn muốn bành trướng thế lực bằng cách gây chiến tranh mà hậu quả là muôn dân phải gánh chịu “Sư tử

và lừa” Đôi khi, nó lại ngốc nghếch đến mức mu muội, và bị thương chỉ vì

hiếu thắng

Ngoài ra hình tượng Sư tử còn đại diện cho những giá trị lớn của mộtđức tính, một vấn đề nào đó mà những kẻ hợm mình ảo tưởng “ăn cắp” lốt để

khoác cho mình khi lừa bịp người như con Lừa nọ “Lừa đội lốt Sư tử”.

Ngoài Sư tử không thể không nhắc tới những nhân vật- con vật đại diệncho giai cấp thống trị, bè lũ triều thần của vua- Mặt trời, lũ quý tộc ăn bám,độc ác, bất nhân, nịnh trên nạt dưới mà hình ảnh tiêu biểu là Sói

Nhân vật Sói xuất hiện với tần số rất lớn, trong truyện Ngụ ngôn LepTônxtôi: 14 lần (14 truyện/ 102 truyện), trong đó Sói đều xuất hiện với tư cách

là nhân vật chính Nhân vật Sói được tác giả miêu tả ở cả 2 mặt tốt và xấu.Trước hết, Sói thuộc loài ăn thịt Nó là nỗi kinh hoàng của đàn Cừu, là

sự căm ghét truyền đời của bọn chó chăn cừu Nó là tên kẻ cướp chuyên dùng

sức mạnh để chiếm đoạt miếng mồi và đôi khi cũng ranh mãnh, tinh ma “Sói

và lợn, Sói và cò” Thế nhưng với loài Sói thì việc sử dụng bạo lực để săn

mồi là thường xuyên hơn cả Đây cũng chính là bản chất của bọn quý tộc tỉnh

lẻ, quý tộc nông thôn, các tướng lĩnh của triều đình với bản chất võ biến, thô

lỗ cục cằn, hống hách, tham lam và ngu xuẩn, Sói có bản tính hung tàn, ỷ

mạnh hiếp yếu “Sói và cừu non” Sói là một tên độc ác, vong ân bội nghĩa

“Sói và cò” Nó là kẻ cướp nhưng cũng sẵn sàng trở thành một kẻ lừa gạt khi

có cơ hội: “Sói và ngựa cái”.

Tuy nhiên, đôi khi Sói bộc lộ là kẻ ngốc nghếch, khờ khạo và tin lời bà

già dọa cháu “Sói và bà già”, ngu ngốc đến mức không biết tính toán, không biết tận dụng cơ hội, miếng mồi có trong tay lại để tuột mất “Chó và sói”.

Đôi khi Sói cũng được dùng làm biểu tượng cho con người có khát vọng sống

tự do, tuy thanh bần vất vả nhưng thảnh thơi, nhẹ nhàng, không luồn cúi, xunịnh, không phải lo lắng những cạm bẫy, gièm pha, những mối nguy hiểm

chốn cung đình “Chó sói và chó giữ nhà”.

Con vật xuất hiện nhiều nhất trong truyện Ngụ ngôn Lep Tônxtôi chính là

con Cáo Cáo được nhắc đến trong 15 truyện (tổng 102 truyện), trong đó Cáo

đa phần xuất hiện là nhân vật chính Có thể thấy rằng thế giới loài người màhai con vật này đại diện cũng được phân loại và tồn tại song song, đồng thờilại có những mâu thuẫn khó có thể dung hòa được với nhau Tùy theo đặc tínhcủa từng loài mà mặc dù cùng đại diện cho giai cấp thống trị, chúng lại tiêubiểu cho những loại người khác nhau và trong từng bài được dùng làm biểutượng cho một nội dung, một ý tưởng muốn bày tỏ của tác giả

Khác với Sói, Cáo là một con vật ranh ma, quỷ quyệt Nó là con thú ănthịt loại nhỏ Con mồi của nó thường là các con vật nhỏ như: chim, sóc, thỏ…Thức ăn mà Cáo ưa thích là các loại gia cầm Vì những loài này thường đượcngười che chở, bảo vệ, được Chó canh chừng cẩn thận nên Cáo trở thành kẻ

ăn cắp Đây là đặc tính dễ nhận thấy ở Cáo Muốn ăn cắp được đòi hỏi có sựranh ma, tinh khôn, xảo quyệt để vừa kiếm ăn mà vẫn thoát khởi mũi tên, viên

đạn hay gậy gộc của con người “Chó giữ nhà và Cáo”.

Cả hình dáng và tính cách của Cáo toát lên sự xảo quyệt, tham lam có trítuệ Bởi vậy, nó được sử dụng như một hình tượng tiêu biểu cho bọn quý tộcchốn cung đình Nó thích hợp với vai trò cận thần được sùng ái của vị chúa tểchuyên quyền, độc đoán nhưng ưa phỉnh nịnh: nịnh trên, nạt dưới, gian tham

nhưng khôn khéo, nham hiểm “Sư tử, sói và cáo”, “Cáo và sói”, Cáo là đại diện cho những kẻ vong ân bội nghĩa “Cáo và dê”, khoác lác hơm hĩnh “Mèo

và cáo” Sự tinh ma, khôn vặt, xảo quyệt của Cáo đôi khi lại phản lại nó Nó

cũng được nếm mùi thất bại khi vấp phải trí thông minh, sắc sảo của Cò và

Gà trống “Cáo và cò, Gà trống và cáo” Cảm giác “gậy ông đập lưng ông”

sẽ cho nó biết dù gian ngoan, xảo quyệt đến đâu nó cũng trở thành kẻ chiếnbại trước quần chúng lao động.

Ngoài ra Cáo biểu tượng cho trí thông minh Cho nhận thức sâu sắc, toàn

diện, đánh giá đúng sự vật, hiện tượng khách quan “Đại bàng và cáo, Sư tử

và cáo, Sư tử, lừa và cáo”.

Tóm lại, Sư tử, Sói, Cáo là 3 nhân vật được xuất hiện nhiều lần trong

truyện Ngụ ngôn Lep Tônxtôi, đại diện cho giai cấp thống trị tàn bạo, xảo

quyệt, độc ác, chuyên quyền trong xã hội thời bấy giờ

Ngoài Sư tử, Cáo, Sói đại diện cho giai cấp thống trị còn có các loài vậtkhác địa diện cho tầng lớp nhân dân, giai cấp bị trị: nông dân, thợ thủ công,tiểu thương, trí thức nghèo Điển hình cho họ là những loài vật bé nhỏ, hiềnlành, những con mồi của các loài ăn thịt, những Dê, Lừa, Ngựa, Cừu, Thỏ,

Gà, Sóc…

Dưới gánh nặng chuyên chế như đã được định sẵn cho những thân phậnthấp cổ bé họng, những con vật nhỏ bé, hiền lành ấy chỉ còn biết cắn răng

chịu đựng không dám phản kháng “Sư tử và cáo” Bị đè nén dưới ba tầng áp

bức bóc lột là quý tộc phong kiến, tăng lữ, tư sản với những thủ đoạn nhamhiểm của kẻ thống trị, của quyền thần, tôn giáo, người dân trở thành con Cừukhờ dại, cả tin dưới nanh vuốt chuyên quyền Xã hội cũ đã tạo nên bầu khôngkhí nghẹt thở làm người dân lúc nào cũng lo sợ

Người ta lo sợ đến không còn muốn sống để được yên, chỉ còn chết mớixong, thế mà trên đường tìm cách quyên sinh, họ lại thấy có những người

khác sợ mình “Thỏ và ếch” Tuy nhiên, trong xã hội còn bao nhiêu người

nung nấu trong tim khát vọng tự do, coi cuộc sống nhung lụa giàu sang là

xiềng xích, tù ngục “Chó Sói và Chó giữ nhà”, kẻ sống tự do trong rừng rú

tuy không no đủ nhưng không bị phụ thuộc, không bị luồn cúi, nịnh bợ một ainhư Chó giữ nhà kia tuy béo tốt mượt mà vẫn không che đậy được vết xíchhằn trên cổ

Trước những rối ren, phức tạp của xã hội, những người lao động trongnhân dân cũng nảy sinh biết bao tính xấu Có những kẻ mưu mô, hiểm độc,

sống bất lương, bất chấp luân thường, đạo lý như con Nhái trong “Nhái và

Chuột”, có những kẻ lại ảo tưởng hão huyền, khoe khoang, hợm hĩnh (Lừa đội lốt Sư Tử).

Cả đến giai cấp tư sản mới hình thành cũng có mặt trong truyện ngụngôn của Lep Tônxtôi, ông đã thật sâu sắc khi nhìn thấu những cái xấu xa bản

chất của giai cấp đó là những con Ếch háo danh “Ếch muốn to bằng bò”, khoác lác học đòi “Khỉ và cáo” Không chỉ dừng lại ở đó, sự đa dạng, ngộ

nghĩnh trong thế giới nhân vật của truyện Ngụ ngôn Lep Tônxtôi còn nổi lên

bản ngã của Đại bàng được tác giả nêu lên trong bài “Đại bàng và cáo”.

Những kẻ sống ba phải, gió chiều nào xoay chiều ấy cũng được khắc họa rõ

nét trong truyện “Con dơi”.

Trong các tác phẩm của ông cũng không thể thiếu chú Mèo của các em vàcon Chuột đáng ghét hay phá hoại, còn cả con Kiến, Ve, Ngựa… tất cả đượcLep Tônxtôi sử dụng như một thứ nguyên liệu đa dạng cho công trình sáng tácnghệ thuật của mình Chúng đang sống vui nhộn dưới ngòi bút của ông

Trong truyện của ông, cây cối cũng trở thành nhân vật chính Đó là câyTrám cao lớn, hiên ngang, thân cứng cáp và cành to khỏe mạnh, cây Sậykhiêm nhường, bé nhỏ, thân mềm dẻo chỉ gió thoảng cũng lay Thói thườngcây to thường vênh vang, cậy mình, tự đắc, còn cây nhỏ thì khiêm tốn, biếtmình Hậu quả tất yếu những tính xấu của con người như ta đã biết thường

đem tới tai họa “Cây trám và cây sậy”.

Thế giới nhân vật trong truyện Ngụ ngôn Lep Tônxtôi rất phong phú, đa

dạng Nhìn bề ngoài các con vật trong truyện ngụ ngôn không có gì khác cáccon vật trong truyện cổ tích về loài vật, chúng cũng nói năng ứng xử và cótâm tính như người và cũng gồm đủ Thú, Chim, Cá, Côn trùng,… nhưng xem

xét kĩ hơn ta sẽ nhận ra những điểm khác biệt về đối tượng, về thái độ và vềnội dung.

Nhân vật trong truyện Ngụ ngôn Lep Tônxtôi có nêu tên cụ thể rõ

ràng, loài vật trong các câu chuyện hầu như không được miêu tả về ngoạihình mà chỉ tập trung khám phá, miêu tả hành động, tính cách của nhân vật

Truyện “Quạ và cáo; Cáo và Dê; Chó, Gà trống và Cáo…” đều không

miêu tả về ngoại hình mà chỉ tập trung vào bản chất, tính cách của Cáo Nóđược hiện lên là một con Cáo gian ác, xảo quyệt với hành động hết sức

nham hiểm, “Sói và Ngựa cái”, đôi khi cũng rất thông minh “Sư tử, Lừa

và Cáo”, tìm đủ mọi cách để săn được miếng mồi mà vẫn thoát khỏi mũi

tên “Chó giữ nhà và Cáo”.

Mối quan hệ của các nhân vật rất đa dạng, đó là mối quan hệ giữa con

vật và con vật (Gấu và Ong, Bò đực và Ếch, Cò và Sếu, Khỉ và Cáo…), con vật- vật vô tri (Quạ và bình nước, Chó và cái bóng, Sói và giàn nho…), quan hệ giữa con người và con vật (Người và chó, Cô bé và con ve, Bà chủ

và gà mái, Sói và bà già…), quan hệ giữa con người và con người (Người đi đường, Nông dân và thần may mắn, Kẻ làm vườn, Người làm vườn và các con, Cha và các con, Hai người bạn, Ông chủ và đầy tớ…), vật vô tri-

vật vô tri(Cây trám và cây sồi, Mặt trời và gió…).

Nhân vật trong truyện Ngụ ngôn Lep Tônxtôi gần gũi, quen thuộc vớicuộc sống của con người, đó là: con Chim, con Gả, con Mèo, con Chuột, conThỏ, con Cáo, con Sư tử,… Đặc biệt với khả năng tưởng tượng phong phú vàviệc sử dụng biện pháp nhân hóa linh hoạt, tác giả đã làm cho loài vật có tínhcách, hoạt động, cảm xúc như con người “Kiến và chim bồ câu”, khi Kiếnđang tuyệt vọng tưởng chừng sẽ chết vậy mà Bồ câu thả cọng rơm khô Kiếnleo lên thoát chết, tình bạn chân thành đã được hiện lên dưới ngòi bút sắc sảocủa Lep Tônxtôi, để rồi một ngày kia khi Bồ câu sắp bị bắn thì Kiến nọ đã

giải nguy để cứu Bồ câu Một tình bạn thật sâu sắc, giúp đỡ nhau trong hoạnnạn, khó khăn, gây xúc động đến con người.

Tính cách nhân vật thường chia làm hai mảng tốt- xấu (Sư tử hung ác,bắt nạt người khác trong khi đó thì Cừu non ngây thơ ngơ ngác, chất phác), có

hiền lành tính nghĩa (Kiến và chim bồ câu), có ngu dốt (Sói và giàn nho,

Chó và cái bóng, Hươu đực và giàn nho) Bên cạnh đó có những con vật,

những người nông dân thông mình, dí dỏm (Nông dân và thủy thần; Sói và

Ngựa cái; Chó, Gà trống và Cáo).

Ngôn ngữ và hành động của nhân vật thường nhẹ nhàng, kín đáo nhưnglại sâu sắc, thâm thúy, thể hiện được tính cách của nhân vật mà đầu tiên phải

kể đến Sư tử, là con vật luôn hống hách, độc đoán, chuyên quyền, sống phèphỡn trên sự đói khổ của muôn loài, luôn bành trướng gây thế lực của mình.Lep Tônxtôi đã gắn tính cách của Sư tử với tính cách của những kẻ luôncho mình là trên hết, có quyền quyết định tất cả, bất chấp ý kiến người khác,thể hiện chính sách độc quyền

Như vậy ta thấy nhân vật trong truyện Ngụ ngôn Lep Tônxtôi có tính

cách cụ thể mọi khía cạnh trong tính cách đó đã được tác giả khai thác nênnhư vậy mới luôn hấp dẫn người đọc

Với tài năng độc đáo của mình, Lep Tônxtôi đã xây dựng tác phẩm củaông thành những vở hài kịch với quy mô hàng trăm hồi mà “sân khấu là cảthế gian” Tính giáo dục trong thơ ông thiên về nhận thức lí tính, đặc biệt khảnăng giáo dục toát lên từ mỗi bài thơ ngụ ngôn Tác phẩm của Lep Tônxtôi

đã, đang và sẽ mãi mãi làm say mê độc giả ở mọi lứa tuổi mà khi đọc tùy theotrình độ tuổi tác, trình độ nhận thức và khả năng cảm nhận của mình màngười đọc rút ra bài học cho bản thân

Nhân vật trong truyện Ngụ ngôn Lep Tônxtôi quen thuộc với các em

thiếu nhi, đặc biệt với các em nhà lao động: Mèo, Gà, Chó, Chuột, Bồ câu…

Nhân vật có sự chuyển đổi tính cách từ sự dốt nát, chuyên quyền sang thôngminh, độ lượng Loại nhân vật thường được đặt làm nhan đề cho tác phẩm:

Ve và Kiến, Quạ và Cáo…

1.4 Tiểu kết

Tóm lại thế giới nhân vật trong truyện Ngụ ngôn Lep Tônxtôi rất phong

phú, đa dạng cả con người, cả loài vật, cả thần thánh, cả đồ vật…Truyện củaông là bức tranh hiện thực xã hội thời bấy giờ với cả chiều sâu và chiều rộngcủa nó bao gồm đủ hạng người, với đủ các gam màu, đủ trạng thái, đủ cảnhngộ, đủ số phận Có người bán hàng thông minh, dựa vào những phán đoán

mà tìm ra tên trộm “Chủ cửa hàng và hai tên trộm”, có người nông dân cần

cù chăm chỉ, khôn ngoan rất mực trong cuộc sống cũng như trong vấn đề dạy

dỗ con “Cha và các con”; “Người làm vườn và các con” Người tiều phu

cùng quẫn nhưng không chấp nhận giải thoát mình bằng cách đi theo Thần

Chết “Ông già và Thần chết” Nhân vật loài vật lại càng phong phú, đa dạng

và sinh động hơn, là loài vật nhưng cũng chính là con người Con người ẩn dụ

đằng sau thế giói loài vật đó Trong truyện Ngụ ngôn Lep Tôxtôi, tự nhiên và

xã hội là hai phạm trù hòa quyện vào nhau nhưng dù nhân vật là gì đi chăngnữa thì loài vật, đồ vật hay nhân vật tưởng tượng đều nhằm mục đích chính là

để “nói chuyện người” để đem đến cho người đọc những kinh nghiệm thực tếcủa cuộc sống, các bài học về đạo đức, luân lý, ứng xử trong xã hội giữa conngười với con người Đó chính là nét đặc sắc độc đáo của thế giới nhân vật

trong truyện Ngụ ngôn Lep Tônxtôi, giúp thế giới nhân vật cũng như văn ông

sống mãi cùng thời gian

Chương 2 NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG NHÂN VẬT TRONG

TRUYỆN NGỤ NGÔN LEPTONXTOI 2.1 Xây dựng nhân vật kiểu cặp đôi

Nhân vật, đặc biệt là nhân vật loài vật trong truyện Ngụ ngôn Lep

Tônxtôi được thể hiện bằng những nét tiêu biểu đặc trưng nhất của loài Xây

dựng nhân vật kiểu cặp đôi trở thành thủ pháp nghệ thuật hữu hiệu để chuyểntải ý đồ của nhà văn

Khảo sát kiểu nhân vật cặp đôi trong truyện Ngụ ngôn Lep Tônxtôi,

chúng ta thấy có kiểu nhân vật cặp đôi tương đồng và có kiểu cặp đôitương phản

2.1.1 Cặp nhân vật tương đồng

2.1.1.1 Tương đồng trên phương diện hình thức

Lep Tônxtôi xây dựng một thế giới nhân vật phong phú với đầy đủnhững đặc điểm khác nhau, đặc biệt khi miêu tả loài vật Lep Tônxtôi đã làmcho con vật hiện lên như chính nó trong thực tế: con Sư tử đúng là con Sư tử,con Cáo đúng là con Cáo… chứ không phải là con vật nào khác Tuy nhiên,tác giả chỉ lấy một đặc điểm nào đó để nói về đặc điểm của nhân vật Vì vậy,nhân vật của Lep Tônxtôi được hiện hình bằng những nét tiêu biểu, đặc trưng,bản chất của giống loài

Ví dụ như con Cừu là con vật rất nhút nhát, hay sợ sệt, thậm chí chỉ mộttiếng động cũng làm cho chúng cụm lại với nhau và chúng không gề biết trốntránh những nguy hiểm Thậm chí chúng cũng không cảm thấy bất tiện ở đâu

là cứ đúng nguyên tại đấy, chúng cứ đúng lỳ ra muốn bước phải có con đầuđàn người ta bảo nó đi trước và thế là tất cả bắt chước nhất nhất làm theo.Lep Tônxtôi đã lấy một đặc điểm có thật nhất trong cuộc sống tự nhiênrồi khai thác biến đổi thành một nét tiêu biểu nhất của con vật Đó có thể làtốt hay xấu, hiển lành hay độc ác, hiểu biết hay ngu ngốc, tham lam hay

nhường nhịn…Nói đến Sư tử, Hổ, Báo là ta nghĩ đến loài thú có hình dáng tolớn, dữ tợn, được coi là “chúa sơn lâm”, “chúa tể rừng xanh”, chúng luôn luônhống hách, hách dịch , cậy quyền, cậy thế, ức hiếp những kẻ yếu hơn mìnhnhững chúng cũng là loài “hữu dũng vô mưu”, thường thích xu nịnh, ngốcngếch …

Nói đến Kiến, Ong, Gà, Ếch Muối, Châu Chấu … là ta nghĩ ngay đếncác loài côn trùng hiền lành, chăm chỉ nhỏ bé…nhưng có tinh thần đoàn kếtcao, có trí thông minh , có nhiều cách nghĩ, cách làm, …

2.1.1.2 Tương đồng trên phương diện nội dung

Nhà văn Lep Tônxtôi đã khai thác một số đặc điểm có thật của các convật, tạo nên nét tương đồng giữa chúng

a Kẻ đại diện cho quyền lực và sức mạnh

Truyện ngụ ngôn của Lep Tônxtôi không những chỉ nói về những loàivật thông qua đó đề cập đến những bài học về đối nhân xử thế của con người

mà tác giả còn hướng tới một mục đích rộng lớn hơn, có ý nghĩa hơn Đó lànhững vấn đề xã hội, cái mà ông đặc biệt quan tâm là những kẻ thống trị, kẻmạnh luôn giành lấy những ưu đãi đặc biệt phi lý trong cuộc sống Đó là biểutượng của những kẻ chuyên áp bức, bóc lột- tầng lớp thống trị của xã hội lúcbấy giờ

Những câu chuyện này chiếm số lượng đáng kể trong truyện ngụ ngôn

của Lep Tônxtôi Tiêu biểu là những bài: Chó sói và Cừu non, Sư tử và

Muỗi mắt, Sư tử và Chuột, Sói và Cò Ta thấy rằng con Sư Tử và con Chó

Sói luôn luôn thâu tóm quyền lực, thống trị những kẻ yêu thế hơn mình

Con Chó sói là con vật sống ở trong rừng Khi bầy chó sói tụ hội vớinhau luôn luôn chinh chiến, ồn ào, ầm ĩ với những tiếng la hú khủng khiếp vànhằm để tấn công một con vật to lớn…Con Sói là ẩn dụ cho thế lực thống trịxảo quyệt

Con Chó sói cho dù ở bất kỳ tình huống hoàn cảnh nào cũng luôn là một

kẻ độc ác và hống hách Chẳng hạn bài: “Sói và Cừu non” Sói nhìn thấy một

chú cừu non đang uống nước, Sói nghĩ đó chính là bữa ăn của nó

“Sói thấy cừu non uống nước ở bờ suối, Sói muốn ăn thịt cừu non bènđến gây sự:

- Mày làm bẩn nước khiến ta không uống được

“Thôi được, nhưng sao mùa hè năm ngoái nhà người lại cãi bướng vớicha ta?”- Sói lại hỏi, trong khi đó Cừu non mới có nửa tuổi Và cuối cùng, Sói

vồ chết Cừu non đáng thương và nhai ngầu nghiến

Trong truyện này, mối quan hệ giữa hai con vật Sói và Cừu non đượcchuyển cao hơn đó là mỗi quan hệ giữa một kẻ tàn ác và một người yếu đuối.Đọc truyện ta cảm thấy xót thương con Cừu, một con vật bé nhỏ, đángthương, yếu đuối đã trờ thành bữa ăn của Sói

Ở truyện “Sói và Cò” thì cách tráo trờ, gian xảo của Sói đã thể hiện rõ

hơn bao giờ hết Trong một lần sói bị mắc xương, gặp con thú nào nó cũngthuyết phục “Ta sẽ trả ơn bằng bất cứ cái gì nếu nhà ngươi lấy được xươngra”

Cuối cùng Cò đồng ý rồi thò cái cổ dài ngoằng của mình vào mới gắpđược xương ra “Thưa ông, xin hãy thưởng cho tôi như đã hứa”, Cò nói Sóinhăn răng cười rồi nói “Lúc cậu thò đầu vào tớ đã tha không cắn đứt đầu cậurồi còn gì nữa”

Con Sói bị kẹt cục xương trong hàm răng vô cùng nhức nhối và khóchịu Con Sói nhờ con Cò giúp đỡ Lúc con Cò đòi tiền công thì nó bảo: “Màyrút được cái mỏ ra khỏi miệng tao là phúc lắm rồi, còn đòi gì?” Kết thúc bàithơ thật bất ngờ cho cả con cò và người đọc Kết thúc tưởng như phi lý nhưngngẫm kỹ thật là hợp lý Bởi nó cho người đọc bài học cảnh giác, phải nhận rabản chất độc ác của loài dã thú và của người bạc ác vô ơn trong xã hội.

Do vậy, trong truyện ngụ ngôn, Chó Sói là một con vật ác độc, hung dữ,luôn tìm cách hãm hại những kẻ yếu thế hơn mình

b Kẻ bị đè nén và chịu thiệt thòi

Bất kì nền văn học của một quốc gia nào những đối tượng hiền lành, chấtphác , nhân hậu nhưng chịu thiệt thòi vẫn được các tác giả ưu ái dành nhiềutình cảm nhất, Lep Tônxtôi thể hiện nỗi cảm thông của mình với những đốitượng “thấp cổ bé họng” Kẻ bị đè nén và chịu thiệt thòi là những con vật yếuđuối, hiền lành Trong thế giới loài vật phong phú của ông phải kể đến con

Én, con Thỏ, con Cừu non… Tiêu biểu phải kể đến các bài như: Sói và Lợn,

Thỏ rừng, Sói và Cừu non, Thỏ và Ếch, Quạ và Cáo, Cò và Sếu …

Bên cạnh đó là những con vật chậm chạp ngốc nghếch Trong đó phải kểđến con lừa, với nhiều tình huống khác nhau, ông đã đặt con lừa vào tình

huống nực cười Tiêu biểu như bài “Ếch muốn to bằng bò, Lừa đội lốt Sư

tử, Hươu soi mình dưới nước, Lừa và Ngựa, Hai con dê cái”

Trong thế giới loài vật đa dạng ấy để lại ấn tượng nhiều nhất với chúng

ta là con Lừa rất ngu ngốc và ngờ nghệch Trong truyện “Lừa đội lốt Sư tử”,

Lừa muốn được oai phong như Sư tử nên đã khoác tấm da sư tử vào người và

nó rất kiêu hãnh, khi nó tiến về làng tất cả mọi người đều phải bỏ chạy

Trong lúc sung sướng nó cao giọng hý lên một tiếng tức thì mọi ngườinhận ngay ra nó và người chủ nện cho nó một trận nên thân Con Lừa muốn tỏ

ra oai vệ nhưng vì ngốc nghếch không biết được rằng hình dáng bên ngoài có

thể che mắt người nhưng lời ngu sẽ bộc lộ kẻ ngốc, Lừa ngốc nghếch thậmchí đến mức ngu ngốc Vì thế, bản chất của nó dù cho có che đậy đến mứcnào cũng không thể tránh khỏi những lúc gặp phải tai họa.

Ở một tình huống khác, khi chở một bao muối qua sông thì Lừa trượtchân ngã ụp xuống nước, thế là muối tan hết, đứng dậy nó thấy nhẹ hẳnngười Lần sau khi chở một tải hộp xốp, nó lại giả vờ ngã xuống nước nhưngkết quả nó chất xốp thấm nước nó không đứng dậy được nên chết đuối

Luôn chứng tỏ mình không ngoan nhưng Lừa càng thể hiện bản chất ngungốc càng được bộc lộ rõ thêm.Bài học rút ra từ hành động của con lừa thậtthấm thía, không phải sự vật, sự việc gì cũng giống nhau, cần phải suy nghĩ,cân nhắc trước khi hành động

2.1.2 Cặp nhân vật tương phản

Tác giả đã khéo léo lựa chọn những cặp nhân vậtđể cho hành động củacác nhân vật hiện lên, các nhân vật đấu tranh với nhau kịch liệt, mâu thuẫngiữa các nhân vật được đẩy đến đỉnh điểm với những tình huống gay cấn,xung đột đỉnh cao và kết thúc bất ngờ

Lep Tônxtôi đã đặt những con vật với những nét trái ngược nhau Ví dụnhư Cừu hiện thân cho tính cách hiền lành nhút nhát, yếu đuối còn Chó sói làloài vật độc ác nham hiểm; Thỏ nhanh nhẹn , Rùa chậm chạp ;Sư tử to lớn,Muỗi mắt nhỏ bé… Xây dựng những cặp nhân vật đó hoàn toàn phù hợp với

ý đồ của Lep Tônxtôi , bởi khi xây dựng nhân vật Lep Tônxtôi luôn đặt chúng

ở hai tuyến đối lập với nhau, tạo xung đột và kết thúc bất ngờ đối với độc giả

2.1.2.1 Tương phản trên phương diện hình thức

Trong việc miêu tả và khắc họa tính cách của nhân vật, trên phương diệnhình thức bao giờ cũng là cái trước tiên mà tác giả cũng như bạn đọc có thểphát hiện ra Bởi thế, bao giờ đó cũng là vấn đề quan tâm hàng đầu đối vớinhững tác giả văn học Phương pháp nghệ thuật tương phản đối lập vẫn là một

phương pháp chủ đạo trong tác phẩm văn học và Lep Tônxtôi cũng tất yếu

không nằm ngoài thông lệ đó Truyện ngụ ngôn Lep Tônxtôi có 102 truyện thì

tần số xuất hiện của các loài vật hung ác nhiều, nhiều nhất là con Cáo với18/102 truyện, tiếp đến là con Sư tử với 10/102 truyện , rồi Chó sói

Theo sự phân loại như vậy ta thấy các nhân vật có nguồn gốc hoang dã

mang bản tính hung dữ chiếm số lượng lớn trong truyện Ngụ ngôn Lep

Tônxtôi.

Nhưng các nhân vật hung ác đó thường được đặt bên cạnh, trong thế đốilập với các con vật hiền lành, nhỏ bé, chăm chỉ như: Kiến, Lừa, Gà, Dê, Cò…Khi đặt chúng bên cạnh nhau những nét tính cách trái ngược nhau gây ra xungđột, kịch tính, kết quả bất ngờ để người đọc thấy bài học ẩn giấu đằng sau

đó Tác giả đã mượn cuộc sống tập tính của các loài vật để nói về lẽ đối nhân

xử thế ở đời nhằm hướng tới những kết luận về đạo lý, nhân sinh

Khi xem xét đến những cặp nhân vật này trong truyện Ngụ ngôn Lep

Tônxtôi, chúng ta thấy Lep Tônxtôi đã dựa trên sự quan sát những đặc điểm

của các nhân vật trong tự nhiên, trong đời sống để xây dựng các cặp nhân vậtvới những nét sinh động hấp dẫn

Cụ thể trong bài “Sư tử và Muỗi mắt”, một bên là con Sư tử to lớn,

hung dữ, mặc dù đe dọa con Muỗi bé nhỏ, yếu đuối… Tuy vậy, con Muỗi mắt

bé nhỏ đã cùng Sư tử tuyên chiến không một chút sợ hãi, nể gì đối với Sư tử:Muỗi ta đã tìm cách trả thù, “Hắn” chui vào gáy, rồi khắp người Sưtử… đốt thật đau Cuối cùng Sư tử đã được một trận nhừ xương… chú muỗi

tí tẹo đã biết sử dụng vũ khí của mình, nó có cái đầu nhỏ nhưng chứa nhữngmưu lược thông mình vì thế dễ dành chiến thắng kẻ thù to lớn gấp bao nhiêulần chúng

Rõ ràng người đọc nhận ra thế mạnh nghiêng về Sư tử - một chúa sơnlâm hung bạo to khỏe, còn Muỗi vô cùng bé nhỏ, làm sao có thể chiến đấu tayđôi với Sư tử được