Thực trạng giáo dục đạo đức cho học sinh lớp 3 thông qua dạy học môn đạo đức ở một số trường tiểu học khu vực thành phố vĩnh yên (2014)

Thực trạng nhận thức của giáo viên về giáo dục đạo đức cho học sinh lớp 3 thông qua dạy học môn Đạo đức .... Nhận thức của giáo viên về tầm quan trọng của việc dạy học môn Đạo đức lớp 3

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA GIÁO DỤ C TIỂU HỌC

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới thầy giáo Th.s Đỗ Xuân Đức, người đã hướng dẫn, giúp đỡ tận tình cho tôi trong quá trình thực

hiện và hoàn chỉnh đề tài này

Đặc biệt tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu và tập thể giáo viêncác trường tiểu học: trường Tiểu học Liên Minh, trường Tiểu học Đống Đa,trường Tiểu học Ngô Quyền đã giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôitrong quá trình tìm hiểu, nghiên cứu và hoàn thành đề tài

Do thời gian và trình độ nhận thức còn hạn chế nên không thể tránhkhỏi những thiếu sót nhất định Tôi rất mong nhận được sự đóng góp ý kiếncủa các thầy cô giáo và các bạn sinh viên để đề tài được hoàn chỉnh hơn

Hà Nội, tháng 05 năm 2014

Người thực hiện

Bạch Thị Bẩy

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan khóa luận này là kết quả nghiên cứu của bản thân tôi.Những kết quả thu được là hoàn toàn chân thực và chưa có trong đề tàinghiên cứu nào

Nếu sai tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm

Hà Nội,tháng 05 năm 2014

Người thực hiện

Bạch Thị Bẩy

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu đề tài 2

3 Mục đích nghiên cứu 3

4 Khách thể nghiên cứu 3

5 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 3

6 iả thuyết khoa học 3

7 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

8 Phương pháp nghiên cứu 4

9 Kế hoạch nghiên cứu 4

10 Nội dung của đề tài 4

NỘI DUNG 6

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ ĐẠO ĐỨC VÀ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH TIỂU HỌC 6

1.1 Khái niệm về đạo đức 6

1.1.1 Khái niệm 6

1.1.2 Tính chất của đạo đức 6

1.2 iáo dục đạo đức 7

1.2.1 Quá trình giáo dục đạo đức 7

1.2.2 Nguyên tắc giáo dục đạo đức 8

1.2.3 Nội dung giáo dục đạo đức 11

1.2.4 Con đường giáo dục đạo đức 14

1.3 Môn Đạo đức lớp 3 với việc giáo dục đạo đức cho học sinh lớp 3 15

1.3.1 Chương trình môn Đạo đức lớp 3 15

1.3.2 Mục tiêu môn Đạo đức lớp 3 16

1.3.3 Nội dung dạy học môn Đạo đức lớp 3 17

1.3.5 Hình thức tổ chức dạy học môn Đạo đức lớp 3 18 1.3.6 Môn Đạo đức lớp 3 với việc giáo dục đạo đức cho học sinh lớp 3 20

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH

LỚP 3 THÔNG QUA DẠY HỌC MÔN ĐẠO ĐỨC 25

2.1 Thực trạng về trình độ đội ngũ giáo viên dạy lớp 3 25

2.2 Thực trạng nhận thức của giáo viên về giáo dục đạo đức cho học sinh lớp 3 thông qua dạy học môn Đạo đức 26

2.2.1 Nhận thức của giáo viên về tầm quan trọng của việc dạy học môn Đạo đức lớp 3 trong giáo dục đạo đức cho học sinh lớp 3 26

2.2.2 Nhận thức của giáo viên về tác dụng của môn Đạo đức trong giáo dục đạo đức cho học sinh lớp 3 27

2.3 Thực trạng khai thác nội dung môn Đạo đức lớp 3 trong giáo dục đạo đức cho học sinh lớp 3 29

2.4 Thực trạng khai thác phương pháp dạy học môn Đạo đức lớp 3 trong giáo dục đạo đức cho học sinh lớp 3 31

2.5 Thực trạng khai thác các hình thức tổ chức dạy học môn Đạo đức lớp 3 trong giáo dục đạo đức cho học sinh lớp 3 35

2.6 Thực trạng khai thác tấm gương người giáo viên trong dạy học môn Đạo đức để giáo dục đạo đức cho học sinh lớp 3 38

CHƯƠNG 3 NGUYÊN NHÂN THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP KHẮC PHỤC 40

3.1 Nguyên nhân thực trạng 40

3.2 Những giải pháp để đảm bảo tốt việc giáo dục đạo đức cho học sinh lớp 3 thông qua dạy học môn Đạo đức 41

3.2.1 Nâng cao nhận thức của đội ngũ cán bộ quản lí 41

3.2.2 Nâng cao trình độ hiểu biết và năng lực giảng dạy môn Đạo đức cho học sinh lớp 3 41

3.2.3 Đầu tư kinh phí cho các hoạt động giáo dục 42

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 43

TÀI LIỆU THAM KHẢO 45

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Đất nước ta từ khi bước vào thời kỳ hội nhập thì nền kinh tế phát triểnmột cách mạnh mẽ, đặc biệt là nền kinh tế tri thức, cùng với sự phát triểnnhảy vọt của công nghệ thông tin và xu hướng toàn cầu hóa Trước nhữngđiều kiện thuận lợi đó, đất nước ta cũng bước vào quá trình công nghiệp hóa,hiện đại hóa đất nước, đổi mới về mọi mặt Trong đó phải kể đến những thayđổi to lớn trong tư duy phát triển giáo dục và đào tạo

Đánh giá về chất lượng iáo dục - đào tạo, Đảng ta đã khẳng định:

“ iáo dục - đào tạo nước ta còn nhiều yếu kém bất cập cả về quy mô, cơ cấu,

và nhất là về chất lượng và hiệu quả; chưa đáp ứng kịp những đòi hỏi lớn vàngày càng cao về nhân lực của công cuộc đổi mới kinh tế - xã hội, xây dựng

và bảo vệ Tổ quốc, thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước theođịnh hướng xã hội chủ nghĩa” Đáng quan tâm nhất là chất lượng và hiệu quảgiáo dục - đào tạo còn thấp, đặc biệt là giáo dục về mặt đạo đức cho học sinh.Nghị quyết Hội nghị TW2 Đại hội VIII đã nêu: “Đặc biệt đáng lo ngại làmột bộ phận học sinh, sinh viên có tình trạng suy thoái về đạo đức, mờ nhạt

về lý tưởng, theo lối sống thực dụng, thiếu hoài bão lập thân, lập nghiệp vềtương lai bản thân và đất nước” [1; tr 4], cũng như trong “Chương trình tọađàm về nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục phổ thông” (TP.HCM, 14-15/2/2006), Giáo sư Trần Thanh Đạm đã đưa ra ý kiến: “Tôi nghĩ, chúng takhông lo con trẻ thiếu tri thức mà lo chúng hư hỏng nhân cách”, phải chăng

từ năm 1986 đến nay việc đổi mới toàn ngành giáo dục mới chỉ chú trọng đếnnội dung chương trình, phương pháp dạy học… mà chưa quán triệt chặt chẽviệc giáo dục đạo đức cho học sinh Với thực trạng đạo đức của học sinh nhưhiện nay thì câu nói của Giáo sư Trần Thanh Đạm là một vấn đề nhức nhối

mà tất cả chúng ta đều phải quan tâm

Chúng ta đều biết, bậc tiểu học là bậc học “nền tảng” đặt những viêngạch đầu tiên cho sự hình thành và phát triển nhân cách con người, nhằm hìnhthành ở học sinh những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài

về đức - trí - thể - mỹ và kĩ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học cao hơn Phảichú trọng giáo dục đạo đức cho các em ngay ở bậc tiểu học và đặc biệt là đốivới học sinh lớp 3, bởi đây là độ tuổi mà tâm - sinh lý của các em đang pháttriển mạnh nhất, các em dễ dàng học được điều tốt và cũng dễ dàng học đượcnhững điều xấu Thông qua việc dạy các môn học, đặc biệt là thông qua việcdạy học môn Đạo đức là một con đường để giáo dục đạo đức cho học sinh.Kết quả giáo dục đạo đức cho học sinh trong nhà trường hiện nay chưa cao,phải chăng một trong những nguyên nhân là do chất lượng giáo dục đạo đứcthông qua dạy học môn Đạo đức chưa cao?

Bản thân tôi trong tương lai sẽ là một giáo viên tiểu học, tôi sẽ tiếp tục

sự nghiệp “trồng người” của những người thầy đi trước, những mầm xanh tôi

ươm trồng sau này sẽ phát triển đầy đủ cả đức và tài như lời Bác nói: “Có tài

mà không có đức là người vô dụng, có đức mà không có tài thì làm việc gì

cũng khó” Chính vì vậy, tôi chọn đề tài “Thực trạng giáo dục đạo đức cho

học sinh lớp 3 thông qua dạy học môn Đạo đức ở một số trường tiểu học khu vực thành phố Vĩnh Yên” để tôi tìm hiểu và nghiên cứu trong khóa luận

của mình

2 Lịch sử nghiên cứu đề tài

Bàn về vấn đề giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học có nhiều tác giả

- Hà Thế Ngữ - Một số vấn đề về phương pháp giáo dục đạo đức vàgiáo dục môn Đạo đức ở tiểu học.

- Phạm Thị Thủy - ĐHSPHN - Nghiên cứu về môn Đạo đức ở tiểu học Những công trình nghiên cứu của các tác giả mới chỉ đề cập đếnphương pháp giáo dục đạo đức như thế nào mà chưa đi sâu tìm hiểu thựctrạng giáo dục đạo đức, đặc biệt với đề tài: Thực trạng giáo dục đạo đức chohọc sinh lớp 3 thông qua dạy học môn Đạo đức ở một số trường tiểu học khuvực thành phố Vĩnh Yên thì chưa ai nghiên cứu

3 Mục đích nghiên cứu

Tìm hiểu thực trạng giáo dục đạo đức cho học sinh lớp 3 thông qua dạyhọc môn Đạo đức lớp 3 ở một số trường tiểu học khu vực thành phố VĩnhYên và những nguyên nhân dẫn đến thực trạng Từ đó đề xuất những biệnpháp sư phạm cần thiết để nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cho học sinhlớp 3 thông qua dạy học môn Đạo đức lớp 3

4 Khách thể nghiên cứu

Giáo dục đạo đức cho học sinh lớp 3

5 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: thực trạng giáo dục đạo đức

Phạm vi nghiên cứu: giáo dục đạo đức cho học sinh lớp 3 thông quaviệc dạy học môn Đạo đức

6 Giả thuyết khoa học

Thực trạng giáo dục đạo đức cho học sinh lớp 3 thông qua dạy họcmôn Đạo đức chưa cao Có nhiều nguyên nhân dẫn đến thực trạng, nhưngquan trọng vẫn là do giáo viên chưa thực sự quan tâm và coi trọng đúng mứcviệc dạy học môn Đạo đức

7 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tìm hiểu cơ sở lý luận

- Tìm hiểu thực trạng giáo dục đạo đức cho học sinh lớp 3 thông quaviệc dạy học môn Đạo đức lớp 3.

- Tìm hiểu nguyên nhân của thực trạng và đưa ra những giải pháp khắcphục thực trạng

8 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp quan sát

- Phương pháp điều tra

- Phương pháp trò truyện

- Phương pháp đọc sách

- Phương pháp thống kê toán học

9 Kế hoạch nghiên cứu

- Tháng 10-11: Nhận đề tài và hoàn thành đề cương

- Tháng 12-2: Tìm hiểu cơ sở lý luận

- Tháng 2-4: Tìm hiểuthực trạng

- Tháng 5: Tổng kết số liệu, hoàn thành đề tài và bảo vệ đề tài

10 Nội dung của đề tài

Ngoài phần mở đầu và kết luận, khóa luận gồm 3 chương:

Chương 1: Một số vấn đề về đạo đức và giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học.

1.1 Khái niệm đạo đức

1.2 iáo dục đạo đức

1.3 Môn Đạo đức lớp 3 với việc giáo dục đạo đức cho học sinh lớp 3

Chương 2: Thực trạng giáo dục đạo đức cho học sinh lớp 3 thông qua dạy học môn Đạo đức ở một số trường tiểu học khu vực thành phố Vĩnh Yên

2.1 Thực trạng về trình độ đội ngũ giáo viên dạy lớp 3

2.2 Thực trạng nhận thức của giáo viên về giáo dục đạo đức cho học sinh lớp

3 thông qua dạy học môn Đạo đức

2.3 Thực trạng khai thác nội dung môn Đạo đức lớp 3 trong giáo dục đạo đứccho học sinh lớp 3

2.4 Thực trạng khai thác phương pháp dạy học môn Đạo đức lớp 3 trong giáodục đạo đức cho học sinh lớp 3

2.5 Thực trạng khai thác các hình thức tổ chức dạy học môn Đạo đức lớp 3trong giáo dục đạo đức cho học sinh lớp 3

2.6 Thực trạng khai thác tấm gương người giáo viên trong dạy học môn Đạođức để giáo dục đạo đức cho học sinh lớp 3

Chương 3: Nguyên nhân của thực trạng và đề xuất những giải pháp khắc phục

3.1 Nguyên nhân của thực trạng

3.2 Những giải pháp để đảm bảo tốt việc giáo dục đạo đức cho học sinh lớp 3thông qua dạy học môn Đạo đức

NỘI DUNG

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ ĐẠO ĐỨC

VÀ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH TIỂU HỌC

1.1 Khái niệm về đạo đức

1.1.1 Khái niệm

Đạo đức là hệ thống những nguyên tắc, quy tắc quy định mối quan hệgiữa con người với con người, nó có tác dụng điều chỉnh hành vi của conngười và thông qua đó nó duy trì được trật tự mối quan hệ giữa con người vớicon người, thông qua đó duy trì trật tự xã hội, làm cho xã hội loài người tồntại và phát triển

1.1.2 Tính chất của đạo đức

Đạo đức có tính lịch sử, tính giai cấp và tính dân tộc

- Tính lịch sử của đạo đức:

Trong lịch sử nhân loại, cùng với sự phát triển của sản xuất, của tiến bộ

xã hội những quy tắc, chuẩn mực, phạm trù đạo đức… theo đó tăng lên, phảnánh đời sống xã hội ngày càng phong phú, đa dạng hơn, trở thành một trongnhững phương thức điều chỉnh các mối quan hệ xã hội, điều chỉnh hành vi củacon người sao cho phù hợp với yêu cầu, chuẩn mực xã hội

Phản ánh tồn tại xã hội, do đó đạo đức mang tính lịch sử Khi điều kiệnkinh tế xã hội sinh ra nó thay đổi thì tất yếu các quan hệ xã hội và các quan hệđạo đức cũng thay đổi theo với tư cách như một sự định hướng cho các quan

hệ xã hội, vừa với tư cách phản ánh quan hệ đạo đức của xã hội mới thì sớmhay muộn ý thức đạo đức cũng thay đổi

- Tính giai cấp của đạo đức:

Trong xã hội có sự phân chia thành giai cấp thì đạo đức luôn mang tính giaicấp rõ rệt, ứng với mỗi giai cấp khác nhau là một nền giáo dục đạo đức khác

nhau, nền giáo dục đạo đức của giai cấp này khác nền giáo dục của giai cấpkia là mục đích, nội dung, phương pháp.

Khi xã hội phân chia giai cấp thì đạo đức phản ánh quyền lợi của giai cấpthống trị và giải quyết mọi mối quan hệ giữa con người với con người, giữa

cá nhân với xã hội theo quan điểm của giai cấp thống trị Nhưng ngày naydưới chế độ xã hội mới - chế độ xã hội chủ nghĩa thì nền đạo đức mới đã xuấthiện Đó là nền đạo đức cộng sản chủ nghĩa kế thừa và phát huy các chuẩnmực nhân đạo của loài người Đồng thời khẳng định và đề cao những phẩmchất mới của loài người đang đấu tranh xóa bỏ áp bức bóc lột, giải phóng conngười và lao động, đem lại hạnh phúc cho mọi người

- Tính dân tộc của đạo đức:

Mỗi một đất nước, một dân tộc lại mang những nét văn hóa đặc trưngriêng Những nét văn hóa riêng này ảnh hưởng đến những nguyên tắc, quy tắcchuẩn mực xã hội của từng dân tộc ấy Từ đó, tạo nên tính dân tộc cho đạođức

xã hội mà họ đang sống Trên cơ sở đó hình thành cho học sinh những phẩmchất đạo đức, những nét tính cách của con người Việt Nam mới

Có thể nói giáo dục đạo đức là một quá trình lâu dài và phức tạp Quátrình giáo dục đạo đức là một quá trình biến tri thức thành niềm tin và tìnhcảm đạo đức Nó phụ thuộc vào nhiều yếu tố: môi trường, gia đình và các conđường giáo dục

iáo dục theo nghĩa hẹp là quá trình tác động có mục đích, có hệthống, liên tục của nhà sư phạm đến toàn bộ cuộc sống của học sinh để hình

thành cho họ những phẩm chất, nhõn cỏch Quỏ trỡnh giỏo dục luụn tồn tạitrong nú hai hoạt động: hoạt động giỏo dục và hoạt động tự giỏo dục Đây

chính là sự tác động chuyển hoá những yêu cầu từ bên ngoài - những yêu cầu

của xã hội thành những phẩm chất bên trong bền vững của cá nhân

Quá trình giáo dục đạo đức là quá trình tác động có mục đích xuất phát

từ những yêu cầu của xã hội, từ mong muốn của các nhà giáo dục dẫn dắt thế

hệ trẻ v•ơn tới những chuẩn mực văn hoá xã hội phù hợp với những truyềnthống dân tộc và thời đại Nó mang tính định h•ớng xã hội

1.2.1.2 Mục tiờu giỏo dục đạo đức

Mục tiờu của giỏo dục đạo đức là hỡnh thành ở học sinh những hành vi

và thúi quen hành vi đạo đức phự hợp với cỏc quy tắc chuẩn mực xó hội;nhằm giỳp học sinh hỡnh thành những cơ sở ban đầu cho sự phỏt triển đỳngđắn và lõu dài về đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẩm mỹ và cỏc kĩ năng cơ bản.iỏo dục cho học sinh biết trung thành với lý tưởng độc lập dõn tộc và chủnghĩa xó hội, hỡnh thành và bồi dưỡng nhõn cỏch, phẩm chất và năng lực củacụng dõn, đỏp ứng yờu cầu của sự nghiệp xõy dựng và bảo vệ Tổ quốc, chuẩn

bị cho học sinh tiếp tục học tiếp trung học cơ sở

1.2.2 Nguyờn tắc giỏo dục đạo đức

1.2.2.1 Khỏi niệm

Nguyờn tắc giỏo dục là những luận điểm cơ bản cú tớnh quy luật của lớluận giỏo dục, cú tỏc dụng chỉ đạo mọi hoạt động của thầy và trũ trong quỏtrỡnh giỏo dục

1.2.2.2 Hệ thống cỏc nguyờn tắc giỏo dục

- Nguyờn tắc đảm bảo tớnh mục đớch

Nguyờn tắc này đũi hỏi giỏo dục phải luụn hướng vào mục tiờu đào tạonúi chung, mục tiờu giỏo dục trong nhà trường phổ thụng núi riờng ( iỏo dụcphải hướng vào việc hỡnh thành ở học sinh hành vi thúi quen hành vi phự hợp

với các chuẩn mực xã hội và thông qua đó đạt được mục tiêu giáo dục là đàotạo những con người Việt Nam phát triển toàn diện) và giáo dục phải lấy mụctiêu giáo dục làm cơ sở cho mọi hoạt động của chủ thể và khách thể trong quátrình giáo dục.

- Nguyên tắc gắn giáo dục với thực tiễn lao động đấu tranh, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa của nhân dân lao động.

Nguyên tắc này đòi hỏi quá trình giáo dục phải thực hiện ngay trongthực tiễn lao động đấu tranh, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩacủa nhân dân lao động Lấy thực tiễn lao động để đấu tranh, để chứng minh,

để làm sáng tỏ cho những chuẩn mực xã hội mà ta cần giúp học sinh nắmvững trong quá trình giáo dục trong nhà trường

Nguyên tắc này có giá trị lớn trong việc hình thành ở học sinh niềm tinđạo đức

- Nguyên tắc giáo dục trong lao động và bằng lao động

Nguyên tắc này đòi hỏi quá trình giáo dục phải được tiến hành ngaytrong hoạt động lao động của học sinh trong và ngoài nhà trường, lấy laođộng làm phương tiện để hình thành ở học sinh những phẩm chất đạo đức cầnthiết của con người mới (yêu lao động, yêu người lao động, yêu và quý trọngsản phẩm lao động do người lao động làm ra, coi lao động là vinh quang, laođộng là lẽ sống, lao động là hạnh phúc, lao động là niềm vui… có ý thức vàthói quen lao động có tổ chức, có kỉ luật, có kĩ thuật và có năng suất cao)

- Nguyên tắc giáo dục trong tập thể và bằng tập thể

Nguyên tắc này đòi hỏi quá trình giáo dục phải được thực hiện ngaytrong tập thể học sinh - nơi diễn ra cuộc sống thực của học sinh trong nhàtrường và lấy tập thể làm mục tiêu, làm phương tiện giáo dục cho học sinh

Trong giáo dục chúng ta phải luôn quan tâm đến việc xây dựng tập thểhọc sinh, mà trước hết là tạo ra môi trường giáo dục thuận lợi Xây dựng các

mối quan hệ tập thể và giao lưu đúng đắn, lành mạnh trong tập thể: quan hệtrách nhiệm - học tập; quan hệ nhân ái bạn bè và các quan hệ riêng tư.Khuyến khích thái độ và hành vi đúng đắn, đồng thời ngăn chặn, lên án nhữnghành vi sai trái làm ảnh hưởng đến lợi ích chung, kết hợp hài hòa lợi ích cánhân và lợi ích tập thể.

- Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa việc phát huy vai trò lãnh đạo sư phạm của nhà giáo dục với việc phát huy vai trò tự giác, tích cực, tự lực của học sinh trong giáo dục.

Đây là nguyên tắc biến quá trình giáo dục thành quá trình tự giáo dục.Nguyên tắc này đòi hỏi trong quá trình giáo dục nhà giáo dục phải làngười tổ chức, lãnh đạo, điều khiển, điều chỉnh hoạt động giáo dục, khôngphải là người áp đặt, làm thay học sinh còn học sinh phải tự giác, tích cực, tựlực trong việc tiếp thu những tác động tích cực từ phía các chủ thể của hoạtđộng giáo dục và trong việc tự hoàn thiện nhân cách của bản thân

- Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa việc tôn trọng nhân cách của học sinh với việc thường xuyên đưa ra yêu cầu hợp lí.

- Tôn trọng nhân cách học sinh là thường xuyên đưa ra những yêu cầuhợp lí và buộc học sinh phải thực hiện; là không được sử dụng các biện phápgây ra những đau đớn cả về thể xác lẫn tâm hồn học sinh

- Yêu cầu hợp lí (Sư phạm) là yêu cầu phù hợp với mục đích và nộidung; phù hợp với đặc điểm tâm lí đối tượng

- Nguyên tắc này đòi hỏi trong giáo dục đồng thời với việc tôn trọngnhân cách học sinh thì phải đưa ra những yêu cầu hợp lí và buộc học sinh phảithực hiện

- Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống, tính thường xuyên, liên tục trong quá trình giáo dục

Nguyên tắc này đòi hỏi quá trình giáo dục phải được tiến hành mộtcách có hệ thống về nội dung và phương pháp, đồng thời phải được tiến hànhthường xuyên, liên tục cả về không gian và thời gian

Trong suốt quá trình giáo dục mỗi nét tính cách khi đã được hình thànhcần được củng cố, luyện tập, nâng cao theo những yêu cầu phát triển của côngtác giáo dục Quá trình giáo dục không được đứt đoạn và phải thực thi trongmọi hoàn cảnh, trong sự kết hợp giáo dục và tự rèn luyện thì kết quả mớivững chắc, ổn định.

- Nguyên tắc đảm bảo tính cá biệt trong giáo dục

Nguyên tắc này đòi hỏi quá trình giáo dục gắn với với mỗi cá nhân cụthể, gắn với mỗi tình huống giáo dục cụ thể

Để đảm bảo nguyên tắc này: trước khi tiến hành quá trình giáo dục, nhàgiáo dục phải nắm vững học sinh một cách toàn diện, đòi hỏi nhà giáo dụcphải năng động, sáng tạo trong việc xử lí tất cả các tình huống giáo dục; đòihỏi mỗi giáo viên phải có trình độ sư phạm vững vàng, hiểu sâu sắc đối tượngcủa mình để có thể lựa chọn nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức quátrình giáo dục được tốt

- Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa giáo dục nhà trường với

giáo dục gia đình và giáo dục xã hội.

Nhà trường, gia đình và xã hội là ba lực lượng tham gia vào quá trìnhgiáo dục

Nguyên tắc này đòi hỏi trong quá trình giáo dục phải có sự kết hợpthống nhất chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và xã hội Kết hợp một cáchthường xuyên và có sự thống nhất về mục đích, nội dung, phương pháp giáodục

Nhà trường, gia đình, xã hội cùng phối hợp để giáo dục trẻ ở mọi nơi,mọi lúc để cùng thống nhất các ảnh hưởng giáo dục, nhằm hỗ trợ lẫn nhautrong quá trình giáo dục

1.2.3 Nội dung giáo dục đạo đức

Ở Tiểu học, quá trình giáo dục đạo đức nhằm vào việc hình thành cácchuẩn mực hành vi, phẩm chất đạo đức vững chắc Vì vậy, quá trình giáo dục

đạo đức cho học sinh là quá trình thực hiện ba nhiệm vụ: giáo dục ý thức đạođức; giáo dục thái độ, tình cảm đạo đức; giáo dục hành vi, thói quen hành viđạo đức Nội dung giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học được thể hiện quanội dung cụ thể của việc thực hiện các nhiệm vụ đó.

1.2.3.1 Giáo dục ý thức đạo đức

iáo dục ý thức đạo đức là quá trình cung cấp cho học sinh những trithức đạo đức cơ bản, sơ đẳng về các chuẩn mực hành vi, trên cơ sở đó bướcđầu hình thành niềm tin đạo đức cho học sinh Các chuẩn mực hành vi nàyđược xây dựng từ các phẩm chất đạo đức: Lòng yêu nước, lòng nhân ái, thái

độ mới đối với lao động, tinh thần tập thể, tính kỉ luật Chúng phản ánh cácmối quan hệ hàng ngày của các em, đó là:

- Quan hệ của cá nhân đối với xã hội: Tôn kính Quốc kì, Quốc ca, kínhyêu Bác Hồ; tự hào về đất nước, con người Việt Nam; biết ơn những thươngbinh liệt sĩ, các chiến sĩ quân đội công an; yêu quê hương, làng xóm, phốphường; giữ gìn môi trường sống xung quanh, bảo vệ các di tích lịch sử, vănhóa do cha ông để lại…

- Quan hệ của cá nhân đối với công việc, lao động: Chăm chỉ, kiên trìvượt khó trong học tập, tích cực tham gia công việc lao động

- Quan hệ của cá nhân đối với những người xung quanh: Đầu tiên làlòng hiếu thảo với ông bà cha mẹ, quan tâm giúp đỡ anh chị em trong giađình; kính trọng và biết ơn thầy cô giáo; tôn trọng, giúp đỡ, đoàn kết với bạnbè; tôn trọng và giúp đỡ hàng xóm láng giềng, phụ nữ, cụ già, em nhỏ, ngườitàn tật… theo khả năng của mình

- Quan hệ của cá nhân đối với tài sản xã hội, tài sản của người khác:Tôn trọng bảo vệ tài sản của nhà trường, của nhà nước, của người khác

- Quan hệ của cá nhân đối với thiên nhiên: Bảo vệ môi trường tự nhiênxung quanh nơi ở, nơi học, nơi chơi, nơi qua lại, bảo vệ cây trồng, động vật

có ích…

- Quan hệ của cá nhân đối với bản thân: Khiêm tốn, thật thà, bạo dạn,giữ vệ sinh, có trách nhiệm với lời nói và việc làm của mình…

1.2.3.2 Giáo dục thái độ, tình cảm đạo đức

iáo dục thái độ, tình cảm đạo đức cho học sinh là hình thành tronghọc sinh những rung động, cảm xúc đối với hiện thực xung quanh, làm chocác em biết yêu, biết ghét rõ ràng, qua đó có thái độ đúng đắn đối với các hiệntượng phức tạp trong đời sống xã hội và tập thể…

Đối với học sinh tiểu học, cần giáo dục những thái độ, tình cảm như:Kính yêu Bác Hồ; biết ơn các thương binh liệt sĩ; yêu mến trường lớp, quêhương; kính yêu, biết ơn ông bà, cha mẹ, yêu quý anh chị em, biết ơn thầy cô,yêu mến bạn bè, người xung quanh; yêu lao động, chăm học, chăm làm việclớp, việc trường; có lòng tự trọng, khiêm tốn học hỏi, trung thực; có thái độủng hộ, đồng tình, tán thành những tấm gương, việc làm tốt, phù hợp vớinhững chuẩn mực đạo đức; yêu thiên nhiên, có thái độ giữ gìn môi trườngsống xung quanh

1.2.3.3 Giáo dục hành vi, thói quen hành vi đạo đức

iáo dục hành vi, thói quen hành vi đạo đức là tổ chức cho học sinh lặp

đi lặp lại nhiều lần những thao tác, hành động đạo đức trong học tập, sinhhoạt, cuộc sống, nhằm có được hành vi đạo đức đúng đắn, từ đó có thói quenđạo đức bền vững

Ở Tiểu học, cần hình thành cho học sinh các hành vi, thói quen hành viđạo đức như: iúp đỡ ông bà, cha mẹ, anh chị em trong gia đình bằng nhữngviệc làm vừa sức; lễ phép với người lớn; có những việc làm nhân đạo vừa sứcđối với gia đình thương binh liệt sĩ, bà mẹ Việt Nam anh hùng, giúp đỡ nhữngngười gặp thiên tai, khó khăn, có hành động, việc làm phù hợp bảo vệ trường,lớp, tài sản công cộng, môi trường thiên nhiên

1.2.4 Con đường giáo dục đạo đức

iáo dục đạo đức là một trong các mặt giáo dục toàn diện của nhàtrường nói chung, của trường tiểu học nói riêng Xét đến cùng giáo dục đạođức là hình thành thói quen hành vi, thói quen đúng chuẩn mực đạo đức chohọc sinh Để thực hiện được yêu cầu đó, phải tiến hành hoạt động giáo dụcthường xuyên, liên tục, kết hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội và phảiđược thực hiện bằng nhiều con đường khác nhau

1.2.4.1 Thông qua con đường dạy học

Thông qua con đường dạy học các môn học như: Bộ môn Lí luận chínhtrị, các môn khoa học tự nhiên, xã hội giúp học sinh hình thành thế giới quan

và nhân sinh quan Thế giới quan là hệ thống quan điểm về thế giới, là sảnphẩm của nhận thức khoa học và hoạt động xã hội

Các bộ môn Lịch sử và Địa lí giúp học sinh hiểu biết về cội nguồn đấtnước và sự phát triển của lịch sử Việt Nam qua các thời đại Từ đó mà tạo nênniềm tự hào dân tộc, hình thành lòng yêu quê hương đất nước, s n sàng laođộng để bảo vệ Tổ quốc

Thông qua bộ môn Đạo đức, giáo dục kĩ năng sống… giúp học sinhhiểu được ý nghĩa, tác dụng của việc thực hiện các chuẩn mực đạo đức, từ đó

có thái độ tiếp nhận, lựa chọn cách ứng xử phù hợp, rèn luyện hành vi đúngchuẩn mực, tạo lập thói quen tư duy và hành động theo chuẩn mực hành vi đạođức

iáo dục đạo đức cho học sinh ngoài việc giảng dạy các môn học trênlớp còn tổ chức dạy học ngoài lớp như học ở sân trường, vườn trường, dạyhọc thông qua trò chơi như trò chơi đóng vai Từ đó giúp các em khắc sâu trithức của bài học

1.2.4.2 Thông qua các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

- Tổ chức cho học sinh tham gia vào lao động và các hoạt động xã hội.

Lao động và các hoạt động xã hội bản thân nó là trường học lớn rènluyện con người iáo dục cho học sinh những phẩm chất cần thiết của con

Nhà trường cần thường xuyên tổ chức cho học sinh tham gia vào cáchoạt động lao động trong và ngoài nhà trường như: các buổi vệ sinh quanhtrường, lớp, trồng cây xanh… tham gia các hoạt động chính trị - xã hội như:các cuộc quyên góp, ủng hộ người nghèo, mua tăm ủng hộ người khuyết tật,đến thăm các gia đình thương binh liệt sĩ, bà mẹ Việt Nam anh hùng, viếng vàchăm sóc nghĩa trang liệt sĩ… đều có ý nghĩa giáo dục.

- Tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao

Tổ chức các hoạt động theo chủ đề: yêu quê hương đất nước, mừngĐảng mừng xuân, nhớ ơn Bác Hồ, hướng về ngày 20/11… Tổ chức các cuộcthi tìm hiểu các sự kiện xã hội, lịch sử, pháp luật, văn hóa giáo dục… Tổ chứccác hoạt động thể dục thể thao như thi đá bóng, cầu lông, bơi lội, võ, vẽ…

Đây là loại hình hoạt động khá hấp đẫn đối với học sinh tiểu học, thuhút được nhiều em tham gia và nó mang tính giáo dục cao

- Tổ chức các sinh hoạt đoàn thể.

Đoàn Thanh niên, Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh là các tổchức chính trị của tuổi trẻ, đây là trường học để giáo dục chính trị đạo đức,văn hóa và pháp luật cho học sinh

Sinh hoạt đoàn thể với nội dung phong phú, hấp dẫn theo lứa tuổi, tính

kỉ luật nghiêm, dư luận lành mạnh, truyền thống đẹp… có tác dụng giáo dục

về nhiều mặt

Giao tiếp, thảo luận, tranh luận tập thể, thi đua, hợp tác đều có tác dụngtích cực với việc hình thành ý thức công dân

1.3 Môn Đạo đức lớp 3 với việc giáo dục đạo đức cho học sinh lớp 3

1.3.1 Chương trình môn Đạo đức lớp 3

1 tiết / tuần x 35 tuần = 35 tiết

a Quan hệ với bản thân

- Có ý thức làm lấy việc của mình, không ỷ lại vào người khác

b Quan hệ với người khác

- Yêu quý, quan tâm, chăm sóc những người thân trong gia đình

- Giữ lời hứa

- Tôn trọng thư từ, tài sản của người khác

- Biết cảm thông, chia sẻ với những đau thương, mất mát của ngườikhác

c Quan hệ với công việc

- Tích cực tham gia các hoạt động tập thể và hoàn thành tốt nhiệm vụđược giao

d Quan hệ với cộng đồng, đất nước, nhân loại

- Kính trọng, biết ơn Bác Hồ và những người có công với đất nước, vớidân tộc

- Đoàn kết, hữu nghị với thiếu nhi quốc tế

- Tôn trọng khách nước ngoài

e Quan hệ với môi trường tự nhiên

- Sử dụng tiết kiệm nước và bảo vệ nguồn nước sạch

- Bảo vệ, chăm sóc cây trồng, vật nuôi

1.3.2 Mục tiêu môn Đạo đức lớp 3

và nguồn nước; với lời nói, việc làm của bản thân

1.3.2.2 Mục tiêu về kĩ năng, hành vi

Học sinh được từng bước hình thành kĩ năng bày tỏ ý kiến, thái độ củabản thân đối với những quan niệm, hành vi, việc làm có liên quan đến các

chuẩn mực đã học; kĩ năng lựa chọn và thực hiện các hành vi ứng xử phù hợpchuẩn mực trong các tình huống đơn giản, cụ thể trong cuộc sống.

1.3.3 Nội dung dạy học môn Đạo đức lớp 3

Nội dung dạy học môn Đạo đức lớp 3 gồm 14 bài, mỗi bài được dạytrong 2 tiết, cụ thể như sau:

Bài 1: Kính yêu Bác Hồ

Bài 2: iữ lời hứa

Bài 3: Tự làm lấy việc của mình

Bài 4: Quan tâm, chăm sóc ông bà, cha mẹ, anh chị em

Bài 5: Chia sẻ vui buồn cùng bạn

Bài 6: Tích cực tham gia việc lớp, việc trường

Bài 7: Quan tâm, giúp đỡ hàng xóm láng giềng

Bài 8: Biết ơn thương binh, liệt sĩ

Bài 9: Đoàn kết với thiếu nhi quốc tế

Bài 10: Tôn trọng khách nước ngoài

Bài 11: Tôn trọng đám tang

Bài 12: Tôn trọng thư từ, tài sản của người khác

Bài 13: Tiết kiệm và bảo vệ nguồn nước

Bài 14: Chăm sóc cây trồng, vật nuôi

1.3.4 Phương pháp dạy học môn Đạo đức lớp 3.

Phương pháp dạy học môn Đạo đức lớp 3 chủ yếu bao gồm các phươngpháp như: Kể chuyện, thảo luận nhóm, trò chơi, điều tra, đàm thoại, giảng giải

+ Phương pháp kể chuyện: Khi học bài “Kính yêu Bác Hồ”, giáo viên

kể cho học sinh nghe câu chuyện “Các cháu vào đây với Bác” (Nói về tình

cảm của Bác Hồ đối với thiếu nhi và tình cảm của thiếu nhi đối với Bác Hồ),

khi học bài “Quan tâm, giúp đỡ hàng xóm láng giềng”, giáo viên kể cho học sinh nghe câu chuyện “Chị Thủy của em”, bài “Giữ lời hứa”, giáo viên kể câu chuyện “Chiếc vòng bạc” (Bác Hồ đã thực hiện lời hứa mua cho một em

bé chiếc vòng bạc Việc làm này của Bác được coi là một biểu tượng cụ thể

về giữ lời hứa để học sinh và mọi người noi theo)

+ Phương pháp trò chơi: Khi học bài “Chia sẻ buồn vui cùng bạn”, giáo viên cho học sinh chơi trò “Phóng viên”; khi học bài “Chăm sóc cây

trồng, vật nuôi” - chơi trò “Ai nhanh, ai đúng”; khi học bài “Tự làm lấy việc của mình” chơi trò - “Ô cửa bí mật”…

+ Phương pháp điều tra: áp dụng phương pháp này ở các bài: “Tích cực

tham gia việc lớp, việc trường”, “Tiết kiệm và bảo vệ nguồn nước”, “Chăm sóc cây trồng, vật nuôi”, “Biết ơn thương binh, liệt sĩ”.

+ Phương pháp đóng vai: Khi học bài “Đoàn kết với thiếu nhi quốc tế”;

“Tôn trọng khách nước ngoài”…

+ Các phương pháp khác như: đàm thoại, giảng giải, thảo luận nhóm,giải quyết vấn đề…có thể áp dụng ở tất cả các bài

1.3.5 Hình thức tổ chức dạy học môn Đạo đức lớp 3

Hình thức tổ chức day học là biểu hiện bên ngoài của hoạt động phốihợp giữa giáo viên và học sinh được thực hiện theo trình tự và chế độ xácđịnh Hình thức tổ chức dạy học môn Đạo đức được vận dụng cụ thể từ nhữnghình thức tổ chức dạy học nói chung nhưng có những nét riêng do tính chấtcủa quá trình dạy học môn Đạo đức quy định

Cũng như các môn học khác, dạy học môn Đạo đức lớp 3 cũng vậndụng một số hình thức cơ bản như: bài lên lớp, dạy học tại hiện trường, thamquan học tập, hoạt động ngoại khóa

Ví dụ:

- Bài lên lớp: áp dụng ở tất cả các bài

- Dạy học tại hiện trường (sân trường, vườn trường): có thể áp dụng ở các bài:

+ Bài “Tích cực tham gia việc lớp, việc trường”: Hiện trường là trường học,

tổ chức cho học sinh tham gia lao động vệ sinh trường, lớp

+ Bài “Biết ơn thương binh, liệt sĩ”: Hiện trường là nghĩa trang, liệt sĩ địa

phương, tổ chức liên hệ thực tế về những người con ưu tú của quê hương đã

hi sinh vì Tổ quốc

+ Bài “Tiết kiệm và bảo vệ nguồn nước”: Hiện trường là những nguồn nước

trong trường, gần trường, tổ chức cho học sinh quan sát một số nguồn nướcgần trường khi liên hệ thực tế, từ đó các em rút ra kết luận cần thiết

+ Bài “Chăm sóc cây trồng, vật nuôi”: Hiện trường là những nơi có cây xanh

ở trường, xung quanh trường, tổ chức cho học sinh quan sát tình trạng câytrồng ở sân trường, vườn trường, khu vực xung quanh trường và tham gia laođộng chăm sóc, bảo vệ cây xanh ở trường

- Tham quan:

+ Khi học bài: “Kính yêu Bác Hồ”, giáo viên tổ chức cho học sinh đến tham

quan lăng Bác, tham quan viện bảo tàng dân tộc…

+ Khi học bài: “Tiết kiệm và bảo vệ nguồn nước”, giáo viên tổ chức cho học

sinh tham quan một số khu vực có nguồn nước ở địa phương như: ao, hồ,sông… và việc sử dụng nguồn nước sạch ở một số hộ gia đình

- Hoạt động ngoại khóa:

+ Bài: “Biết ơn thương binh, liệt sĩ”: Tổ chức cho học sinh tham gia việc giúp

đỡ một số gia đình thương binh, liệt sĩ ở địa phương, chăm sóc nghĩa trangliệt sĩ, tham gia các phong trào đền ơn đáp nghĩa, quyên góp giúp đỡ nhữngnạn nhân bị ảnh hưởng chất độc màu da cam…

+ Bài “Tích cực tham gia việc lớp, việc trường”: Tổ chức cho học sinh một

số hoạt động như tổng vệ sinh trường lớp, chăm sóc cây xanh, tham gia cáchoạt động theo chủ điểm…

+ Bài “Chăm sóc cây trồng, vật nuôi”: Tổ chức cho học sinh thực hiện việc

chăm sóc cây xanh ở trường

Những hoạt động ngoại khóa như trên được tổ chức cho các em vàothời gian giữa các tiết đạo đức không chỉ tại trường học mà còn tại những nơikhác thích hợp

1.3.6 Môn Đạo đức lớp 3 với việc giáo dục đạo đức cho học sinh lớp 3 1.3.6.1 Giáo dục đạo đức cho học sinh lớp 3 thông qua nội dung dạy học môn Đạo đức lớp 3.

Nội dung môn Đạo đức lớp 3 được cấu trúc theo 5 mối quan hệ của họcsinh với bản thân, gia đình, nhà trường, cộng đồng và môi trường tự nhiên

Nội dung môn Đạo đức kết hợp giữa giáo dục quyền trẻ em với giáodục bổn phận của học sinh

- Kết hợp giáo dục quyền trẻ em được tôn trọng, tin tưởng với giáo dụctrẻ em phải biết tự trọng và tôn trọng người khác, biết thực hiện những điều

đã hứa với người khác (Bài 2 - Giữ lời hứa).

- Kết hợp giáo dục quyền trẻ em được có gia đình, được cha mẹ yêuthương, chăm sóc với giáo dục bổn phận của trẻ em phải quan tâm, chăm sóc

ông bà, cha mẹ, anh chị em (Bài 4 - Quan tâm, chăm sóc ông bà, cha mẹ, anh

chị em).

- Kết hợp giáo dục quyền trẻ em được tôn trọng, bảo vệ bí mật riêng tư

với giáo dục trẻ em phải tôn trọng thư từ, tài sản của người khác (Bài 12 - Tôn

trọng thư từ, tài sản của người khác).

Chương trình không chỉ giáo dục bổn phận trách nhiệm của học sinhđối với gia đình, nhà trường, xã hội, môi trường tự nhiên mà còn giáo dụctrách nhiệm của các em đối với chính bản thân như: biết tự trọng, tự tin, hàilòng về những điểm tốt của bản thân, biết quan tâm giữ gìn vệ sinh và hìnhthức bên ngoài của bản thân, giữ gìn đồ dùng, sách vở cá nhân, biết bảo vệ antoàn cho bản thân…