Vận dụng sơ đồ tư duy trong dạy học đọc hiểu văn bản ai đã đặt tên cho dòng sông (ngữ văn 12) theo hướng phát triển năng lực

TRONG DẠY HỌC ĐỌC HIỂU VĂN BẢN “AI ĐÃ ĐẶT TÊN CHO DÒNG SÔNG?” NGỮ VĂN 12 THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC Chuyên ngành: Phương pháp dạy học Ngữ văn HÀ NỘI

TRONG DẠY HỌC ĐỌC HIỂU VĂN BẢN

“AI ĐÃ ĐẶT TÊN CHO DÒNG SÔNG?”

(NGỮ VĂN 12) THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Phương pháp dạy học Ngữ văn

HÀ NỘI - 2019

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA NGỮ VĂN

ĐINH THỊ DIỆU LINH

VẬN DỤNG SƠ ĐỒ TƯ DUY

TRONG DẠY HỌC ĐỌC HIỂU VĂN BẢN

“AI ĐÃ ĐẶT TÊN CHO DÒNG SÔNG?”

(NGỮ VĂN 12) THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC Chuyên ngành: Phương pháp dạy học

Người hướng dẫn

ThS Nguyễn Thị Mai Hương

HÀ NỘI - 2019

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thiện khóa luận với

đề tài “Vận dụng sơ đồ tư duy trong dạy học đọc hiểu văn bản Ai đã đặt tên

cho dòng sông? (Ngữ văn 12) theo hướng phát triển năng lực”, tôi xin gửi lời

cảm ơn đến BGH trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 cùng các thầy cô giáo trong nhà trường đã tạo điều kiện thuận lợi để tôi có cơ hội thực hành nghiên cứu khoa học tại trường

Tôi xin gửi lời cảm ơn các thầy cô giáo trong khoa Ngữ văn nói chung

và các thầy cô giáo trong tổ Phương pháp dạy học nói riêng Tôi xin bày tỏ sự cảm ơn sâu sắc tới cô giáo Ths Nguyễn Thị Mai Hương - người thầy đã dạy

dỗ và giúp đỡ tôi hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này

Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn tới gia đình, bạn bè đã chia sẻ, động viên và ủng hộ hết mình giúp tôi vững tin hoàn thành công trình nghiên cứu này

Hà Nội, ngày… tháng 6 năm 2019

Sinh viên thực hiện

Đinh Thị Diệu Linh

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan khóa luận với đề tài “Vận dụng sơ đồ tư duy trong dạy

học đọc hiểu văn bản Ai đã đặt tên cho dòng sông? (Ngữ văn 12) theo hướng phát triển năng lực” là của tôi dưới sự hướng dẫn của ThS Nguyễn Thị Mai

Hương Các kết quả nghiên cứu trong khóa luận có sự kế thừa các nghiên cứu đi trước, là hoàn toàn thành thực Nếu sai, tôi xin chịu trách nhiệm

Hà Nội, ngày… tháng 5 năm 2019

Sinh viên thực hiện

Đinh Thị Diệu Linh

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 2

3 Mục đích nghiên cứu 3

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

5 Đối tượng nghiên cứu 3

6 Phạm vi nghiên cứu 4

7 Phương pháp nghiên cứu 4

8 Đóng góp 4

9 Bố cục khóa luận 4

NỘI DUNG 6

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN 6

1.1 Cơ sở lý luận về sơ đồ tư duy trong dạy học 6

1.1.1 Tư duy và sự phát triển tư duy của con người 6

1.1.1.1 Giới thiệu chung về tư duy con người 6

1.1.1.2 Đặc điểm tư duy của học sinh trung học phổ thông 9

1.1.2 Giới thiệu chung về sơ đồ tư duy 10

1.1.2.1 Sơ đồ tư duy một phương tiện dạy học thiết thực 10

1.1.2.2 Cấu tạo và phân loại sơ đồ tư duy 11

1.1.2.3 Ý nghĩa của việc sử dụng sơ đồ tư duy trong giáo dục 14

1.2 Cơ sở lí luận về dạy học theo hướng phát triển năng lực 14

1.2.1 Năng lực của con người 14

1.2.1.1 Khái niệm năng lực 14

1.2.1.2 Những năng lực cần phát triển 15

1.2.2 Dạy học phát triển năng lực 17

1.2.3 Những năng lực cần hình thành cho học sinh trong dạy học đọc hiểu văn bản “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” của Hoàng phủ Ngọc Tường 17

1.2.3.1 Năng lực chung 17

1.2.3.2 Năng lực đặc thù 18

1.2.4 Phương hướng dạy học theo hướng phát triển năng lực 19

1.2.5 Ý nghĩa của việc dạy học theo hướng phát triển năng lực 19

1.3 Cơ sở thực tiễn của việc dạy học văn bản “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” (Ngữ văn 12) theo hướng phát triển năng lực có vận dụng sơ đồ tư duy 20

1.3.1 Điều tra, thăm dò ý kiến và dự giờ giáo viên 20

1.3.2 Điều tra thăm dò ý kiến học sinh 21

1.3.3 Đánh giá chung về thực trạng, tình hình dạy đọc hiểu văn bản “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” 22

Tiểu kết chương 1 22

Chương 2 TỔ CHỨC DẠY HỌC ĐỌC HIỂU “AI ĐÃ ĐẶT TÊN CHO DÒNG SÔNG?” THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CÓ VẬN DỤNG SƠ ĐỒ TƯ DUY 23

2.1 Vị trí văn bản “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” của Hoàng Phủ Ngọc Tường trong chương trình Ngữ văn lớp 12 23

2.1.1 Nội dung và bố cục văn bản “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” của Hoàng Phủ Ngọc Tường trong SGK Ngữ văn lớp 12 23

2.1.1.1 Nội dung 23

2.1.1.2 Bố cục 24

2.1.2 Cách thể hiện sơ đồ tư duy trong dạy học đọc hiểu “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” của Hoàng Phủ Ngọc Tường trong SGK Ngữ văn lớp 12 25

2.1.2.1 Tác giả và tác phẩm 25

2.1.2.2 Nhan đề 26

2.1.2.3 Hình tượng sông Hương 27

2.1.2.4 Hình tượng cái tôi - tác giả 28

2.1.2.5 Tổng kết 29

2.2 Mục đích của việc dạy học đọc hiểu “Ai đã đặt tên cho dòng sông?”của Hoàng phủ Ngọc Tường trong chương trình ngữ văn theo định hướng phát triển năng lực 30

2.3 Định hướng dạy học đọc hiểu “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” của Hoàng Phủ Ngọc Tường có vận dụng sơ đồ tư duy để phát triển năng lực cho học sinh 31

Tiểu kết chương 2 32 Chương 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 34 KẾT LUẬN 49 TÀI LIỆU THAM KHẢO

tế, chính trị, văn hóa - xã hội diễn ra hàng giờ trên toàn cầu Đây còn là một

kỷ nguyên của sự hội nhập, giao lưu, học hỏi giữa các quốc gia, các nền văn hóa và vùng lãnh thổ khác nhau Lĩnh vực giáo dục cũng không nằm ngoài dòng biến lưu đó Thậm chí, còn được đánh giá là ngành mũi nhọn của việc đổi mới một cách căn bản và toàn diện Nền kinh tế tri thức đòi hỏi giáo dục phải biết đi trước đón đầu và không ngừng đổi mới về kiến thức và phương thức giảng dạy Nhà trường là sản phẩm của mô hình kinh tế tri thức Nhận thức rõ tầm quan trọng, cấp thiết của vấn đề như vậy, tại Đại hội Đảng cộng sản Việt nam lần thứ IX nhiệm vụ hiện đại hóa giáo dục được đặt ra như một trong những nhiệm vụ cấp thiết và quan trọng nhất của công tác phát triển giáo dục Mỗi một môn học phải được đổi mới từ nội dung chương trình, hình thức thể hiện đến phương pháp giảng dạy và biết ứng dụng với công nghệ thông tin trong dạy và học Môn Ngữ văn được coi là môn học nền tảng và cơ bản xuyên suốt trong chương trình đào tạo từ cấp trung học cơ sở đến trung học phổ thông, không chỉ mang ý nghĩa cung cấp tri thức mà còn mang tính giáo dục tư tưởng nhân cách cho học sinh, gắn bó mật thiết với đời sống hằng ngày Đổi mới trong dạy và học Ngữ văn là đòi hỏi cấp thiết của giáo dục để phù hợp với xu hướng hiện đại hóa, hội nhập của xã hội hiện đại

Nhìn nhận vào tình hình thực tế khi dạy học bộ môn Ngữ văn nói chung

và dạy học văn nói riêng hiện nay thì còn tồn đọng rất nhiều vấn đề cần được giải quyết Trước hết là tâm lí ngại học môn xã hội, chán học, ít hứng thú đối với học văn của học sinh, các em không có nhiều say mê cho môn Văn và dành rất ít thời gian để đọc, tìm hiểu các tác phẩm văn học Chủ yếu chỉ học

để thi và đa phần hiểu biết bị giới hạn trong các tác phẩm được giới thiệu và giảng dạy trong chương trình Tiếp đến là về nội dung dạy học và hình thức truyền đạt, phương pháp dạy học chưa thật sự đáp ứng được nhu cầu và hứng thú học của học sinh, lối giảng dạy còn thụ động “một chiều”, thầy giảng trò

duy trong dạy học đọc hiểu văn bản Ai đã đặt tên cho dòng sông? (Ngữ văn

12) theo hướng phát triển năng lực”, chúng tôi muốn sử dụng một cách dạy khoa học, phù hợp để học sinh tiếp thu và ghi nhớ kiến thức lâu hơn Đồng thời, chúng tôi cũng mong muốn đề tài sẽ đóng góp một phần nhỏ vào việc tìm hiểu văn bản trên như một tài tiệu tham khảo bổ ích cho giáo viên và các

Trên thực tế, “sơ đồ tư duy là phương pháp nhận thức và trình bày vấn đề trên một bình diện phẳng, dựa vào mối liên hệ có tính logic giữa các yếu tố cấu thành vấn đề, thay cho cách thức cũ chủ yếu theo trình tự thời gian” Sử dụng sơ

đồ tư duy giúp chúng ta giải quyết và trình bày vấn đề nào đó một cách đồng bộ

và liên tục So sánh với những phương pháp khác thì nó đem lại một hiệu quả cao hơn nhiều về khả năng ghi nhớ, ngắn gọn “Ứng dụng bản đồ tư duy” - Wycoff, tác giả đã nêu lên mô tả chi tiết “trong hành trình khám phá khả năng bộ não, khám phá bản thân, đồng thời cung cấp những gợi mở thiết thực, có thể áp dụng tức thì, giúp bạn ghi nhớ, quản lí, thuyết trình, lập kế hoạch trong cuộc sống cũng như trong công việc bằng cách lập bản đồ tư duy”

Vài năm trở lại đây, SĐTD đã xuất hiện và trở nên gần gũi hơn tại Việt Nam Theo khảo sát, việc tìm hiểu và áp dụng đưa SĐTD vào trong dạy học ở

3

nước ta do hai tác giả là TS Trần Đình Châu và TS Đặng Thị Thu Thủy Hai tác giả đã nghiên cứu và có được nhiều thành quả trong việc phân tích, ứng dụng SĐTD vào giảng dạy, có thể xem là các kinh nghiệm quý báu để học hỏi Một số công trình về việc vận dụng SĐTD vào dạy học Văn đem lại hiệu

quả tích cực như: “Sử dụng bản đồ tư duy trong dạy Văn học sử ở trường

THPT Ngọc Hồi” Lê Thị Anh Nguyệt, “Sử dụng bản đồ tư duy dạy học sinh cách tự học trong môn Ngữ văn THCS của giáo viên” Trần Thị Thu Hiền,

“Sử dụng bản đồ tư duy vào dạy phần lí thuyết Tiếng Việt ở trường THPT”

Lê Thị Nhung

Từ những minh chứng qua các công trình nêu trên, đồng thời lĩnh hội những kinh nghiệm quý báu của thế hệ đi trước, chúng tôi quyết định nghiên

cứu đề tài: “Vận dụng sơ đồ tư duy trong dạy học đọc hiểu văn bản Ai đã đặt

tên cho dòng sông? (Ngữ văn 12) theo hướng phát triển năng lực”

3 Mục đích nghiên cứu

Mục đích hướng đến khi thực hiện đề tài này là nhằm phát triển năng lực cho HS trong học tập như: năng lực sáng tạo, năng lực thẩm mĩ, năng lực giải quyết vấn đề,… thông qua việc sử dụng SĐTD vào trong dạy học đọc hiểu văn bản văn học Nghiên cứu không chỉ nhằm tìm ra một cách thức mới để dạy học

bài Ai đã đặt tên cho dòng sông? mà còn đem lại niềm say mê học tập và tinh

thần ham học hỏi, muốn khám phá tri thức nơi HS ở cấp học THPT

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

Song song với mục đích đề ra, khi tiến hành nghiên cứu đề tài trên sẽ hướng đến những nhiệm vụ cụ thể như sau:

- Lý thuyết: Thế nào là năng lực? Thế nào là SĐTD? và Ai đã đặt tên

cho dòng sông? (Ngữ văn 12)

- Đề xuất cách vận dụng SĐTD nhằm phát triển năng lực cho HS trong

dạy học đọc hiểu Ai đã đặt tên cho dòng sông? (Ngữ văn 12)

- Tiến hành thực nghiệm, bước đầu đánh giá kết quả đề xuất

5 Đối tượng nghiên cứu

SĐTD trong giảng dạy và các năng lực của HS trong dạy học Văn là

đối tượng nghiên cứu của đề tài này

4

6 Phạm vi nghiên cứu

Khóa luận sẽ đi vào nghiên cứu cách vận dụng SĐTD trong dạy học

đọc hiểu văn bản Ai đã đặt tên cho dòng sông? (Ngữ văn 12) để phát triển

năng lực chung và các năng lực đặc thù cho HS

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp nghiên cứu lí thuyết

Trên cơ sở tổng hợp, đánh giá và ghi nhận kết quả nghiên cứu từ các tài liệu

về SĐTD và ứng dụng SĐTD trong dạy học, các tài liệu về dạy học phát triển năng lực, các vấn đề lý thuyết về phương pháp dạy học,… chúng tôi sẽ căn cứ để làm cơ sở lý luận trong quá trình nghiên cứu

7.2 Phương pháp điều tra khảo sát

Sử dụng SĐTD để phát triển năng lực cho HS ở trường THPT trong dạy học đọc hiểu môn Ngữ văn thông qua khảo sát thực tế trên một số đối tượng

Bên cạnh đó, khóa luận cũng mong muốn nâng cao chất lượng quá trình

đọc hiểu văn bản Ai đã đặt tên cho dòng sông? (Ngữ văn 12) và giúp HS biết

cách đọc hiểu các văn bản văn học tương tự cùng thể loại

9 Bố cục khóa luận

Bố cục 3 phần: mở đầu, nội dung và kết luận

5

Riêng phần nội dung được chia thành 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn

Chương 2: Tổ chức dạy học đọc hiểu Ai đã đặt tên cho dòng sông?

theo hướng phát triển năng lực có vận dụng sơ đồ tư duy

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

6

NỘI DUNG Chương 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN

1.1 Cơ sở lý luận về sơ đồ tư duy trong dạy học

1.1.1 Tư duy và sự phát triển tư duy của con người

1.1.1.1 Giới thiệu chung về tư duy con người

Con người tồn tại và được xếp vào loài động vật bậc cao bởi vì con người có tư duy Tư duy hiện hữu trong mọi hoạt động của con người Trước khi con người bắt tay vào công việc thực, trong bộ não của họ đã có sẵn một

kế hoạch được lên cụ thể, chi tiết Đó chính là biểu hiện của sự tư duy Khả năng tư duy, sắp xếp, phân tích dữ liệu ở mỗi người là hoàn toàn không giống nhau Mọi câu lệnh từ bộ não sau khi được xử lí sẽ được chuyển hóa thành các hoạt động cơ học, gọi tên là “thao tác tư duy” Có thể hiểu theo một nghĩa khác, hoạt động tiếp nhận tri thức và chiếm lĩnh thế giới được xuất phát từ tư duy não bộ Chính vì thế, tư duy và hoạt động đóng vai trò chủ đạo đối với mỗi cá thể Điều đó đặt ra câu hỏi: Thế nào là tư duy?

“Tư duy là sản phẩm cao nhất của vật chất được tổ chức một cách đặc biệt - bộ não người” Rene Descarters khẳng định: “Tôi tư duy, vậy tôi tồn tại” Tư duy của con được chịu ảnh hưởng trực tiếp từ bộ não Từ kết quả nghiên cứu của rất nhiều thí nghiệm, thử nghiệm, các nhà khoa học đã nhận thấy “sự chuyên biệt hóa chức năng của các bán cầu não” Theo Rene Descarters: “Bán cầu não trái phát triển hơn về ngôn ngữ, tính toán, phân tích

và phán đoán; còn bán cầu não phải thiên về nắm bắt không gian, cảm thụ âm nhạc, nghệ thuật, óc thẩm mĩ, lòng say mê và sự sáng tạo Theo đó bán cầu não trái có thói quen phân tích từng bước còn bán cầu não phải có khuynh hướng phân tích trực quan, khái quát tổng thể vấn đề Nhiều chức năng ưu thế, ở mức độ cao cấp đều tập trung ở bán cầu não phải chứ không phải bán cầu não trái Bởi vậy người ta luôn tìm cách kích thích não phải để hai bán cầu não có sự tương tác kích thích lẫn nhau đem đến cho con người khả năng

to lớn”

7

Theo các nhà khoa học, tư duy con người mang những đặc điểm cơ bản sau:

“Tính “có vấn đề” của tư duy” Trong các tình huống nảy sinh vấn đề

cần phải đưa ra lựa chọn, giải pháp thì tư duy mới xuất hiện Khi mà khả năng cùng những tài nguyên vốn có không đủ hoặc không đáp ứng được với “vấn đề” đặt ra thì buộc não bộ người phải tư duy để có được một giải pháp phù hợp Đây là yếu tố cần để não bộ tư duy

“Nhắc đến tư duy người ta nhắc đến một hoạt động có tính gián tiếp của tư duy” Thay vì đi đường thẳng sẽ lĩnh hội thế giới trực tiếp thì tư duy

con người lại chọn cách tiếp nhận gián tiếp “Tính gián tiếp của tư duy được thể hiện trước hết ở việc con người sử dụng ngôn ngữ để tư duy Nhờ có ngôn ngữ mà con người sử dụng các kết quả nhận thức (quy tắc, khái niệm, công thức, quy luật ) và kinh nghiệm của bản thân vào quá trình tư duy (phân tích, tổng hợp, so sánh, khái quát ) để nhận thức được cái bên trong, bản chất của

sự vật hiện tượng” Một ví dụ cho thấy: Muốn viết một đoạn văn bản thì bản thân nguời viết cần xác định rõ ràng: Viết cho ai? Viết cái gì? Viết để làm gì? Viết như thế nào? Để làm tốt nhiệm vụ đó còn phải dựa vào ý thức ghi nhớ, các hành động tượng tự trong quá khứ, tức là kinh nghiệm bản thân “Tính gián tiếp của tư duy còn được thể hiện ở chỗ, trong quá trình tư duy con người

sử dụng những công cụ, phương tiện (đồng hồ, nhiệt kế, máy móc ) để nhận thức đối tượng mà không thể trực tiếp tri giác chúng” Ví dụ: đo huyết áp của một người sẽ sử dụng máy đo huyết áp

“Tính trừu tượng và tính khái quát hóa của tư duy”

Tư duy là sự khái quát hóa những sự vật hiện tượng có nét chung trên các khía cạnh như thuộc tính, bản chất thành một nhóm, một kiểu, một loại, một dạng, một phạm trù Chính đặc trưng này giúp cho tư duy có tính hệ thống và sắp xếp dữ liệu một cách logic, rành mạch Dù là vấn đề nảy sinh trong hiện tại hay sẽ xảy ra trong tương lai thì con người đều có thể kiểm soát được Từ một công việc, một nhiệm vụ, một vấn đề cụ thể bất kì cũng có thể quy về một nhóm, một kiểu, một loại, một dạng, một phạm trù để có những phương án, quy tắc, cách thức tháo gỡ tương tự Ví dụ: học tập rất quan trọng thì phải hiểu là việc học nói chung chứ không phải là môn học hay nghề nghiệp cụ thể nào cả

8

“Tư duy có mối quan hệ chặt chẽ với ngôn ngữ”

Tư duy được biểu hiện thông qua ngôn ngữ Nhờ ngôn ngữ mà người ta

có thể hiểu được ý đồ tư duy từ người này sang người khác Tư duy phải được biểu hiện qua ngôn ngữ và ngôn ngữ là hình ảnh để biểu đạt sự tư duy “Nếu không có ngôn ngữ thì quá trình tư duy của con người không thể diễn ra được, đồng thời các sản phẩm của tư duy (khái niệm, phán đoán ) cũng không được chủ thể và người khác tiếp nhận”

“Tư duy có mối quan hệ mật thiết với nhận thức cảm tính và nhận thức

lí tính”

Nhận thức cảm tính là tác nhân gây ra “tình huống có vấn đề” Đây là cơ

sở ban đầu khiến con người tư duy Tư duy của con người luôn luôn vận động

và không ngừng cải biến “Nhận thức cảm tính là một khâu của mối liên hệ trực tiếp giữa tư duy với hiện thực, là chất liệu của những khái quát hiện thực theo nhóm, lớp, phạm trù mang tính quy luật trong quá trình tư duy Ngược lại, tư duy và những kết quả của nó ảnh hưởng mạnh mẽ và chi phối khả năng phản ánh của nhận thức cảm tính: làm cho khả năng của con người mang tính lựa chọn, nhạy bén hơn làm cho tri giác của con người mang tính lựa chọn, tính ý nghĩa” Chỉ khi con người tự nhận thức được vấn đề và buộc phải giải quyết vấn đề bằng cách tư duy để biểu đạt nó Đối chiếu vào trong quá trình giáo dục đối với HS, người GV phải chú trọng vào việc làm sao để kích thích khả năng

tư duy của HS, tạo ra nhiều tình huống “có vấn đề” và yêu cầu HS đưa ra giải pháp thích hợp Muốn vậy, chúng ta cần:

Tạo ra tình huống mang tính thực tế, gần gũi với chính môi trường HS

và đặt bản thân các em vào chỗ “có vấn đề” cần tháo gỡ

Thông qua các hoạt động tập thể, nêu cao tinh thần trách nhiệm để cùng nhau hoàn thành nhiệm vụ

Khuyến khích khả năng sáng tạo, tính tích cực, có chính kiến của bản thân khi rơi vào hoàn cảnh cụ thể

Dạy học hướng đến rèn luyện và phát triển các năng lực chung cũng như năng lực chuyên biệt, nâng cao nhận thức nhằm rèn luyện khả năng tư duy chính xác, logic

9

Trải nghiệm để có kĩ năng, có kinh nghiệm, giảm sự đột ngột bất ngờ khi hoàn cảnh tác động đến nhận thức

Trau dồi vốn ngôn ngữ thêm phong phú

1.1.1.2 Đặc điểm tư duy của học sinh trung học phổ thông

Ở lứa tuổi THPT, tất cả mọi hoạt động như học tập, thể dục thể thao, sự hoàn thiện của não bộ về mặt cấu trúc và chức năng khiến cho hoạt động tư duy của HS phát triển mạnh mẽ Trước một vấn đề đặt ra, HS có những suy nghĩ, phân tích, lí giải khác nhau theo các chiều hướng một cách chủ động, sáng tạo Việc tiếp thu và tri nhận các khái niệm trừu tượng hoặc các thuật ngữ khoa học sẽ là điều kiện giúp HS phát triển các năng lực như: năng lực phân tích, năng lực so sánh, năng lực tổng hợp Tất nhiên, kết quả của quá trình tư duy ở HS cũng có căn cứ xác đáng và nhất quán hơn Trong đó, HS cũng được hình thành tính phê phán của tư duy Từ đó, các em sẽ nhìn nhận

và đánh giá về các sự vật hiện tượng đời sống, các mối quan hệ xã hội và hành vi của những người xung quanh với ngưỡng gần đạt như người trưởng thành Năng lực thường thức và cảm thụ cũng được trau dồi, nâng cao hơn

Sự ghi nhớ cũng trở nên nhanh nhẹn và tốt hơn, không nhất thiết phải học thuộc hoặc nhớ một cách gượng ép Trí nhớ về hình ảnh, dữ liệu sẽ được gắn với một đặc điểm hoặc màu sắc, tính chất nổi bật, hình thù đặc biệt và trở thành một cách thức ghi nhớ thông minh Chính từ những yếu tố trên, đưa đến cho HS một kết quả đánh giá toàn diện và sâu sắc hơn, đặt ra quan điểm cá nhân vào thực tế nhiều hơn

Mặc dù đang ở giai đoạn vàng cho sự phát triển tư duy nhưng do đặc điểm tâm lí học thì HS ở lứa tuổi THPT cũng mang nét tính cách có phần nổi loạn Một bộ phận HS chưa ý thức được tầm quan trọng của sự tư duy hoặc chưa biết cách tư duy có hiệu quả, thậm chí là lười tư duy Kéo theo đó là kết quả học tập chưa được tốt vì không tìm được một phương pháp tiếp thu và hình thức học tập phù hợp với bản thân Một số khác thì tư duy còn thiên về mặt cảm tính và chưa biết bao quát vấn đề, chỉ nhìn được một bề mặt rất nhỏ hẹp, lầm tưởng giữa năng lực độc lập suy nghĩ với tư duy chủ quan phiến diện nên đưa ra những phán đoán sai hoặc bất hợp lí Bởi vậy, xuyên suốt trong

10

quá trình giảng dạy kết quả của HS là quan trọng nhưng GV phải xác định được mục tiêu thiết thực là làm sao để hướng dẫn cho HS biết cách tư duy độc lập, có chính kiến, có hiệu quả Thành công lớn nhất trong cả quá trình học là

HS sẽ biết cách vận dụng tư duy vào các tình huống tương tự và các tình huống phức tạp hơn khi các em ra ngoài đời sống Tư duy cần cân nhắc và suy xét kĩ càng trước khi đưa ra kết luận sau cùng Việc vận dụng phối hợp các phương pháp và hình thức dạy học để giúp HS phát huy khả năng tư duy

là vô cùng quan trọng Đó cũng là nền tảng cơ sở để giúp cho người học thu được kết quả tốt, mang lại những tín hiệu tích cực cho giờ dạy học Từ nhận thức như đã nêu ở trên, chúng tôi đánh giá việc vận dụng SĐTD trong dạy học nhằm hướng đến các năng lực là rất cần thiết cho HS ở cấp học THPT

1.1.2 Giới thiệu chung về sơ đồ tư duy

1.1.2.1 Sơ đồ tư duy một phương tiện dạy học thiết thực

Có rất nhiều các khái niệm, các cách hiểu khác nhau khi bàn về SĐTD

Có ý kiến cho rằng “sơ đồ tư duy là hình thức ghi chép nhằm tìm tòi đào sâu,

mở rộng một ý tưởng, hệ thống hóa một chủ đề hay một mạch kiến thức bằng cách kết hợp sử dụng đồng thời hình ảnh, đường nét, màu sắc , chữ viết với sự tư duy tích cực” Hoặc hiểu là: “SĐTD là sơ đồ nhằm trình bày một cách rõ ràng những ý tưởng mang tính kế hoạch hay kết quả làm việc của một

cá nhân hay một nhóm về một chủ đề SĐTD có thể được viết trên bảng, trên giấy hay trên máy tính ”

Để có thể tìm một khái niệm thâu tóm hết các đặc trưng của phương tiện dạy học này thì cần rất nhiều thời gian với sự tìm hiểu nghiêm túc Trong phạm vi của khóa luận này, chúng tôi xác định: SĐTD là sản phẩm ghi chép ngắn gọn về mặt hình thức nhằm biểu hiện các nội dung bằng việc sử dụng sử dụng màu sắc và hình ảnh, kí hiệu, biểu tượng để mở rộng các ý tưởng Ở vị trí trung tâm của sơ đồ là một từ khóa chính hoặc một hình ảnh, biểu tượng mang ý nghĩa then chốt Từ hình ảnh, biểu tượng, từ khóa chính này sẽ tiếp tục được phát triển rộng khắp bằng các nhánh Các nhánh này tạm gọi là

“cánh tay nối dài” để cụ thể hóa các ý lớn phục vụ cho ý nghĩa trung tâm Các nhánh chính sẽ tiếp tục được chia ra thành các nhánh nhỏ và nhỏ hơn Các nhánh con này là biểu thị cho những vấn đề sâu hơn, có tính chất cụ thể, chi

11

tiết hơn khi đem so sánh với ý nghĩa trung tâm Tất cả các nhánh con, nhánh chính đều được nối với phần trung tâm Vô hình chung, giữa phần trung tâm với các nhánh lớn, nhánh nhỏ sẽ tạo ra sự liên kết Chúng hỗ trợ bổ sung và làm sáng rõ nhau Mức độ liên kết có chặt chẽ hay lỏng lẻo rời rạc phụ thuộc

và khả năng tư duy phân tích tổng hợp của người xây dựng sơ đồ Một SĐTD

có khả năng bao quát sâu rộng và cho người học khả năng tiếp thu nhanh hơn

so với các phương tiện dạy học thông thường Sử dụng SĐTD là một hình thức mô phỏng sự truyền tin và tín hiệu trong não người Thông tin lan tỏa theo nhiều chiều hướng và tương tác với nhau, lưu trữ các thông tin quan trọng có ích với người theo sự phân bậc giống như các nhánh của SĐTD SĐTD ra đời là kết quả của sự lao động trí óc và nhận thức của bộ não người

Để việc tư duy trở nên dễ dàng và có hiệu quả, cần thiết phải có một công cụ

có thể phản ánh được cấu trúc tư duy ấy Đó chính là cơ sở và nguồn gốc khiến SĐTD ra đời

1.1.2.2 Cấu tạo và phân loại sơ đồ tư duy

Cấu tạo của SĐTD có thể hình dung theo dạng cấu tạo của một cây Gốc cây xem như trung tâm (ý tưởng chính) và các cành cây sẽ là các nhánh lớn của sơ đồ Tiếp đến là các nhánh cây nhỏ hơn và nhỏ hơn nữa Nối tiếp nhau theo lớp lán tuần tự Ý tưởng chính sẽ được thể hiện bằng hình ảnh, từ khóa nào đó và nối với các nhánh lớn nhằm thể hiện ý tưởng Nhánh lớn tỏa

ra nhiều nhánh nhỏ hơn, bổ sung ý nghĩa cho nhánh lớn có liên quan đến chủ

đề chính Tùy vào mức độ và quy mô của từng trường hợp cụ thể, sự phân nhánh tiếp tục xảy ra nhỏ hơn, nhỏ hơn nữa nhằm đào sâu vấn đề Không chỉ

là liên kết về mặt nội dung mà hình ảnh, biểu tượng, kí hiệu cũng phải có mối quan hệ chặt chẽ Sản phẩm cuối cùng mà ta nhận được là một bức tranh toàn cảnh thấy được tính tổng hợp, tính phân tích, tính so sánh và tính liên kết của nội dung Tất cả đề tập trung hướng đến vấn đề trung tâm và biểu thị logic, rõ ràng, rành mạch

12

Hình 1: Cấu tạo của bản đồ tư duy

Để xây dựng một SĐTD, có thể thực hiện với 5 bước như sau:

Bước 1: Lựa chọn ý tưởng cụ thể và tìm từ khóa thích hợp Cần xác định mục

tiêu lớn nhất và sử dụng từ khóa ngắn gọn

Bước 2: Biểu thị ý tưởng trung tâm lên mặt giấy khổ rộng Chọn hình ảnh,

biểu tượng, kí hiệu,… làm ý tưởng trung tâm

Bước 3: Từ ý tưởng trung tâm, nối thêm tạo các nhánh lớn 1, nhánh lớn 2,

nhánh lớn 3,… Các nhánh lớn này tương đương với các ý chính hướng đến ý tưởng trung tâm Ngoài ra, chúng còn mang ý nghĩa liên kết với nhau và liên kết với ý tưởng trung tâm Lựa chọn màu sắc nổi bật, bắt mắt, sử dụng các đường cong để nối chúng lại sẽ khiếp sự tập trung và thu hút với não bộ cao hơn rõ rệt Đặc biệt có ích với sự ghi nhớ

Bước 4: Triển khai đến các nhánh nhỏ 1, nhánh nhỏ 2, nhánh nhỏ 3,… để cụ

thể nội dung của các nhánh lớn đứng trước Nên thay đổi nét nối giữa các tầng nhánh lớn và tầng nhánh nhỏ, bằng việc sử dụng nét đứt hoặc mũi tên Điều này đem lại lợi ích nhận diện cho mắt và sự ghi nhớ của não bộ Một lưu ý nữa là bạn hoàn toàn có thể bổ sung thêm từ khóa nhỏ, số đếm, ghi chú ngắn… để biểu thị mức độ quan trọng của các ý

Bước 5: Hoàn thiện Để cho SĐTD ấn tượng, hấp dẫn thì có thể thêm vào các

hình ảnh minh họa kèm với màu sắc bắt mắt Việc này giúp tăng cường khả

“SĐTD theo đề cương” là loại SĐTD có tính chất tổng hợp, thống kê

tiến trình học một bộ môn nào đó

“SĐTD theo chương” là loại SĐTD xây dựng trên cơ sở các kiến thức,

các kết quả cụ thể được trình bày và học trong phạm vi từng chương

“SĐTD theo đoạn văn” là loại SĐTD tóm lược nội dung chính mà một

đoạn văn biểu đạt

Ứng dụng SĐTD vào dạy học bước đầu đã thu nhận được nhiều tín hiệu khả quan Không chỉ trong lĩnh vực giáo dục mà trong cả quản lí kinh doanh, thiết kế, thống kê,… SĐTD cũng được sử dụng triệt để Điều này dễ hiểu bởi lợi ích và hiệu quả ghi nhớ, sự ngắn gọn, tính bao quát mà nó đem lại là không thể phủ nhận Việc vận dụng SĐTD như là phương tiện giảng dạy hiện đại góp phần mở ra một hình thức dạy học sáng tạo, mới mẻ, có hiệu quả Lợi ích mà SĐTD đem đến cho HS là cảm hứng học tập, tiết kiệm thời gian và phát huy năng lực sáng tạo không giới hạn để thể hiện ý tưởng bản thân

Hình 2: Lợi ích của SĐTD

14

1.1.2.3 Ý nghĩa của việc sử dụng sơ đồ tư duy trong giáo dục

Giữ mãi một lối truyền đạt cũ kĩ và không chịu cập nhật thông tin, công nghệ giáo dục sẽ khiến cho chất lượng đào tạo giảm sút nghiêm trọng Không thể khơi lên niềm say mê học hỏi và khát khao muốn chiếm lĩnh tri thức nơi

HS có nghĩa là ta đã thất bại trong cách dạy của mình Kéo theo đó là không đáp ứng được nhu cầu hiện đại, năng động của kinh tế tri thức Chính vì thế, đòi hỏi chúng ta phải quyết tâm thay đổi, không ngừng nỗ lực học tập, sáng tạo và áp dụng các phương pháp và phương tiện dạy học mới nhằm phát huy khả năng tự học tự sáng tạo cho HS SĐTD giúp phát triển cân bằng sự tương tác giữa hai bán cầu não và tăng khả năng tư duy đa nhiều và tư duy sâu cho

HS Đây là công cụ học tập hiện đại đem lại hiệu quả rõ rệt Khéo léo đưa SĐTD vào trong dạy học sẽ thu được những kết quả tốt: ghi nhận kiến thức theo hệ thống toàn diện, nâng cao khả năng ghi nhớ, nhớ lâu nhớ kĩ, tư duy rõ ràng rành mạch, tiết kiệm thời gian, phát triển năng lực thẩm mĩ,…Riêng với dạy học đọc hiểu một văn bản văn học, HS sẽ tiếp nhận văn bản bằng cả hệ thống hình ảnh lẫn ngôn từ nghệ thuật và hình tượng nghệ thuật Các ý lớn, ý nhỏ được thể hiện trên SĐTD sẽ giúp HS hình dung ra nội dung bài, từ đó có những phương hướng học tập riêng cho mình

1.2 Cơ sở lí luận về dạy học theo hướng phát triển năng lực

1.2.1 Năng lực của con người

1.2.1.1 Khái niệm năng lực

* Năng lực trong tâm lí học

Trên phương diện tâm lí học có thể hiểu “Năng lực là tổng hợp các đặc điểm, thuộc tính tâm lý của cá nhân phù hợp với yêu cầu đạc trưng của một hoạt động, nhất định nhằm đảm bảo cho hoạt động đó đạt hiệu quả cao”

Năng lực khả năng thực hiện một hành động, thao tác nào đó đến mức thành thục và có khả năng giải quyết các vấn đề khó Năng lực phải trải qua quá trình rèn luyện mới có được

* Năng lực trong Chương trình dạy học theo định hướng phát triển năng lực

15

Mục tiêu bài học hướng đến cần hình thành những năng lực nào?

Các hoạt động trong một giờ học nhằm hình thành những năng lực nào cho HS

Năng lực là sự tổng hợp, phân tích, so sánh đối chiếu các kiến thức, kĩ năng, kết quả

Mỗi bài học sẽ tùy chọn các mức độ khác nhau để sắp xếp trình tự các năng lực

Trong phát triển giáo dục, các năng lực chung luôn song song với các năng lực đặc thù

* Năng lực chung và năng lực chuyên môn theo quan điểm của tâm lí học

“Năng lực chung là năng lực cần thiết cho nhiều ngành hoạt động khác nhau như năng lực phán xét tư duy lao động, năng lực khái quát hoá, năng lực tưởng tượng”

“Năng lực chuyên môn là năng lực đặc trưng trong lĩnh vực nhất định của xã hội như năng lực tổ chức, năng lực âm nhạc, năng lực kinh doanh, hội hoạ, toán học”

Mỗi người đều có một số năng lực chung và năng lực chuyên môn nhất định phục vụ cho chính công việc lao động hay học tập của họ Hai nhóm năng lực này có mối quan hệ chặt chẽ và tương hỗ cho nhau Con người sở hữu những năng lực này phải trải qua quá trình tiếp thu lĩnh hội, học tập và rèn luyện nhiều lần mới có được Năng lực của mỗi người là không giống nhau Nó chi phối bởi hoạt động trí óc, cơ thể và khả năng lĩnh hội đối với từng mục đích khác nhau

1.2.1.2 Những năng lực cần phát triển

* Năng lực tự chủ

Tự chủ là tự bản thân mình vận động cả về mặt trí óc và cơ thể Tự mình vươn lên những khó khăn gặp phải trong cuộc sống Sống tự lực

Năng lực tự chủ là biết và bảo vệ quyền, nghĩa vụ, nhu cầu bản thân phù hợp với chuẩn mực đạo đức và đúng với pháp luật

Năng lực tự chủ là biết tự định hướng nghề nghiệp

 Hiểu nhu cầu và năng lực bản thân, có mục đích lao động

 Chọn nghề nghiệp phù hợp với mong muốn, nguyện vọng bản thân Phù hợp hoàn cảnh cá nhân

* Năng lực tự học

Tự học là tự hoàn thiện bản thân

 Coi việc học là quyền lợi, là trách nhiệm cần nghiêm túc thực hiện Đặt ra mục tiêu cụ thể và thời hạn cụ thể để tiến hành thực hiện Thông qua các kết quả thu được, rút kinh nghiệm và tiếp tục cố gắng

 Tự học là biết tự sắp xếp, lên kế hoạch học tập, có phương pháp học tập phù hợp với bản thân

 Tự học là tinh thần cầu thị, say mê khám phá tìm tòi kiến thức, ghi chép, ghi nhớ và vận dụng thành công vào thực tế

 Không ngừng rèn luyện, trau dồi kĩ năng, khả năng tiếp nhận và khả năng ngôn ngữ

 Điều chỉnh thời gian biểu học tập khoa học, cân bằng

Tự học đối với HS ở trường THPT là hết sức cần thiết và cần phải đẩy mạnh tuyên truyền Khi giáo dục đổi mới nhằm phát triển năng lực HS, vị trí người học được quan tâm nhiều hơn thì vấn đề tự học là một năng lực cần phải có đối với mỗi HS

Đối với HS THPT, tự học là sự tổng hợp của nhiều năng lực khác nhau

Tự học hướng đến mục đích giúp HS tự giác, chủ động trong quá trình học

17

tập HS học được cách học khi không có thầy cô bên cạnh Ngoài ra, các năng lực khác cũng được phát triển khi HS tự học là năng lực tìm và giải quyết vấn

đề, năng lực tư duy, năng lực phân tích,…

1.2.2 Dạy học phát triển năng lực

Dạy học phát triển năng lực (dạy học theo định hướng phát triển năng lực) là dạy học định hướng kết quả đầu ra Nhằm thực hiện mục tiêu:

Nhằm đảm bảo chất lượng đầu ra của việc dạy học

Nâng cao khả năng ứng dụng kiến thức đã học vào giải quyết các tình huống thực tiễn trong cuộc sống

Giúp HS có kĩ năng biết xử lí các trường hợp tương tự

Dạy học phát triển năng lực còn thực hiện qua các hoạt động dạy học, các trò chơi học tập, kết hợp sử dụng các phương tiện dạy học hiện đại và phương pháp giảng dạy sáng tạo, hấp dẫn Chương trình này nhấn mạnh vai trò của HS với tư cách chủ thể của quá trình nhận thức

1.2.3 Những năng lực cần hình thành cho học sinh trong dạy học đọc hiểu văn bản “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” của Hoàng phủ Ngọc Tường

Thông qua các hoạt động giáo dục, năng lực chung và năng lực đặc thù

sẽ được hình thành và phát triển Theo Wikipedia “năng lực đặc thù vừa là mục tiêu, vừa là đơn vị thao tác trong các hoạt động dạy học, giáo dục góp phần hình thành và phát triển các năng lực chung”

1.2.3.1 Năng lực chung

Các hoạt động của con người trong đời sống được xây dựng và hoàn thiện trên cơ sở các năng lực chung bao gồm năng lực trí tuệ, năng lực nhận thức, năng lực vận động, năng lực giao tiếp, năng lực về ngôn ngữ và tính toán Trải qua một chuỗi liên tiếp nhìn - học - vận dụng - trải nghiệm được thực hiện bởi bản năng di truyền của người mà các năng lực trên dần hình thành và phát triển Năng lực chung đáp ứng các yêu cầu của từng loại hình hoạt động khác nhau

Dạy học đọc hiểu văn bản Ai đã đặt tên cho dòng sông? (Ngữ văn 12)

hướng tới hình thành cho HS 4 năng lực chung như sau:

Dạy học đọc hiểu văn bản Ai đã đặt tên cho dòng sông? (Ngữ văn 12)

hướng tới hình thành cho HS 2 năng lực đặc thù như sau:

 Năng lực thẩm mĩ

Trong dạy học Văn năng lực thẩm mĩ thuộc phạm trù “cái đẹp” Nó bao gồm hai loại năng lực nối tiếp nhau trong quá trình “tiếp xúc” với vẻ đẹp của tác phẩm văn học là năng lực khám phá cái đẹp và năng lực thưởng thức cái đẹp

Phát triển năng lực thẩm mĩ là biết khơi cả về mặt cảm xúc và lí trí trong tình cảm của HS từ khi phát hiện cái đẹp, cảm thụ cái đẹp, đánh giá cái đẹp theo quan điểm cá nhân của mình Trước một tác phẩm văn học, những dấu hiệu nào về mặt từ ngữ, hình ảnh gợi liên tưởng đến cái đẹp? GV sẽ định hướng cho HS để hỗ trợ các em trong khâu tìm hiểu, đánh giá

 Năng lực ngôn ngữ

Năng lực ngôn ngữ trong học môn Ngữ văn là năng lực vận dụng và hiểu ngôn ngữ Tiếng Việt Để đánh giá một HS có năng lực ngôn ngữ tốt hay chưa tốt thì cần căn cứ vào năng lực làm chủ ngôn ngữ (tiếng Việt) trong trình bày diễn đạt, năng lực giao tiếp bằng Tiếng Việt, năng lực tạo lập đoạn văn bản hay văn bản bằng Tiếng Việt

Để rèn luyện một mức độ năng lực ngôn ngữ tốt thì cần phải luôn làm mới, trau dồi thêm nhiều vốn từ, đa dạng thuộc các lĩnh vực khác nhau Có ý thức bảo vệ và giữ gìn sự trong sáng, giàu đẹp vốn có của Tiếng Việt, nắm bắt các quy tắc về câu, dấu câu, từ vựng, ngữ pháp Tiếng Việt…

19

Hai loại năng lực kể trên có mối quan hệ gần gũi, hỗ trợ nhau trong quá

trình học môn Ngữ văn nói chung và trong dạy học đọc hiểu Ai đã đặt tên cho

dòng sông? (Ngữ văn 12) nói riêng

1.2.4 Phương hướng dạy học theo hướng phát triển năng lực

Dạy học phát triển năng lực học sinh hướng đến sự đổi mới phương pháp giáo dục

Theo quan điểm này, phương pháp dạy học đề cao tính “tích cực hoá” hoạt động học tập của HS bên cạnh việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề thông qua hoạt động vận dụng cụ thể Người GV với vai trò định hướng, gợi

mở cho chủ thể của hoạt động học là HS sẽ đẩy mạnh sự tương tác giữa thầy

và trò, giữa các HS với nhau Các em HS sẽ cùng nhau giải quyết một tình huống thử thách nào đó theo cặp đôi, theo nhóm, theo một team có cùng quan điểm,… nhằm phát triển năng lực cá nhân, năng lực xã hội,

Dạy học nhằm phát triển năng lực người có kết hợp nhiều chủ điểm học tập khác nhau hoặc phối kết hợp kiến thức của nhiều phân môn vào một chủ điểm theo lối tích hợp Truyền đạt kiến thức thông qua các hoạt động của HS, nâng cao sự tự học nơi HS, đánh giá HS theo quá trình và có thể để HS tự đánh giá sản phẩm học tập của nhau và học hỏi lẫn nhau

Để thực hiện tốt phương hướng dạy học phát triển năng lực nên sử dụng kết hợp các phương pháp dạy học tích cực và các kỹ thuật dạy học hiện đại như kỹ thuật khăn phủ bàn, kỹ thuật đặt câu hỏi, kỹ thuật mảnh ghép,…

1.2.5 Ý nghĩa của việc dạy học theo hướng phát triển năng lực

Dạy học theo quan điểm chú trọng đến năng lực là một sự đổi mới nhiều tiềm năng Nhờ quan điểm này mà ý nghĩa của công việc học tập và nghiên cứu được nhìn nhận đúng Nguời học sau khi kết thúc một chương trình học tập sẽ thu được kết quả là các năng lực chung và các năng lực chuyên biệt liên quan trực tiếp đến chuyên môn Không chỉ biết lí giải các kiến thức đã học mà quan trọng hơn cả là nắm được cách thức, phương pháp

để giải quyết các vấn đề nảy sinh trong quá trình chiếm lĩnh các giá trị khác trong đời sống Cách thức là thứ quan trọng cũng là đích đến sau cùng của

1.3 Cơ sở thực tiễn của việc dạy học văn bản Ai đã đặt tên cho dòng sông?

(Ngữ văn 12) theo hướng phát triển năng lực có vận dụng sơ đồ tư duy

1.3.1 Điều tra, thăm dò ý kiến và dự giờ giáo viên

Chúng tôi lựa chọn 10 GV trả lời 05 câu hỏi đã chuẩn bị sẵn để tiến hành điều ta, thăm dò ý kiến Dưới đây là kết quả đã thống kê

Câu hỏi 1: Thầy (cô) thường sử dụng phương pháp dạy học nào?

Câu hỏi 2: Thầy (cô) cho rằng việc sử dụng SĐTD để phát triển năng

lực trong dạy đọc hiểu Ai đã đặt tên cho dòng sông? trong SGK Ngữ văn 12

có hợp lí không?

Câu hỏi 3: Nếu thầy (cô) sử dụng SĐTD nhằm phát triển năng lực cho

học sinh vào bài giảng thì thầy (cô) sẽ tổ chức vào khâu nào ?

Câu hỏi 4: Thầy (cô) đánh giá gì về hiệu quả của việc dạy học bài Ai

đã đặt tên cho dòng sông? (SGK Ngữ văn 12) có sử dụng SĐTD để phát triển

năng lực?

Căn cứ vào số liệu khảo sát trên, chúng tôi đưa ra nhận xét:

Các phương tiện dạy học hiện đại trong thực tế vẫn chưa được GV đưa vào sử dụng trong dạy học nhiều Vận dụng SĐTD theo hướng phát triển năng lực vào dạy học là phương pháp dạy học mới Phần lớn các GV có phản hồi tích cực khi nói đến hình thức và hiệu quả mà phương tiện, phương pháp này mang lại Điểm nổi bật khi sử dụng SĐTD vào học đọc hiểu là tăng khả năng ghi nhớ, ngắn gọn, tiết kiệm thời gian, dễ thiết kế và tiện lợi trong sử dụng Sự tư duy cũng trở nên mạch lạc hơn

Cho nên, triển khai áp dụng SĐTD trong dạy học phát triển năng lực cho phân môn đọc hiểu là khả thi, có căn cứ đánh giá HS là người lĩnh hội nhiều nhất và trực tiếp trải nghiệm phương pháp dạy học này

1.3.2 Điều tra thăm dò ý kiến học sinh

Với đối tượng là 90 HS lớp 12 trường THPT Quế Võ 1, chúng tôi tiến hành thăm dò ý kiến các em qua 05 câu hỏi Thu được kết quả điều tra như sau:

Hiện nay, rất ít HS có hứng thú và say mê với môn Văn trong đó có đọc hiểu văn bản văn học Các em lựa chọn và yêu thích các ngành, bộ môn kĩ thuật, công nghệ, toán học chiếm đa số Khi được phỏng vấn thì có khoảng 28,3% số HS trả lời rằng các em có đam mê với môn Văn Trong số đó thì hầu như có đến hơn một nửa là theo học các môn khối xã hội và đã từng được học tập bồi dưỡng năng lực Ngữ văn từ các cấp học dưới Còn lại, các con số biểu thị không mấy khả quan Trả lời không thích học môn Văn vì nó nhàm chán chiếm 51,7% Còn lại 20% học môn học này do là môn bắt buộc