Nhân vật nữ trong truyện ngắn đỗ hoàng diệu từ góc nhìn giới

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA NGỮ VĂN    NGUYỄN THỊ THÙY LINH NHÂN VẬT NỮ TRONG TRUYỆN NGẮN ĐỖ HOÀNG DIỆU TỪ GÓC NHÌN GIỚI KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC Chuyên ngành: Lí l

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA NGỮ VĂN

  

NGUYỄN THỊ THÙY LINH

NHÂN VẬT NỮ TRONG TRUYỆN NGẮN

ĐỖ HOÀNG DIỆU TỪ GÓC NHÌN GIỚI

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Lí luận văn học

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA NGỮ VĂN

  

NGUYỄN THỊ THÙY LINH

NHÂN VẬT NỮ TRONG TRUYỆN NGẮN

ĐỖ HOÀNG DIỆU TỪ GÓC NHÌN GIỚI

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Lí luận văn học

Người hướng dẫn khoa học

TS NGUYỄN THỊ VÂN ANH

HÀ NỘI – 2019

LỜI CẢM ƠN

Bằng tất cả sự biết ơn, kính trọng em xin giửi lời cảm ơn chân thành nhất đến TS Nguyễn Thị Vân Anh – người đã trực tiếp hướng dẫn tận tình

em hoàn thành khóa luận tốt nghiệp

Thứ hai em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến Ban Giám hiệu trường Đại học sư phạm Hà Nội 2, Ban Chủ nhiệm khoa Ngữ Văn cùng toàn thể các Thầy cô giáo trong khoa Ngữ Văn đã hết lòng chỉ bảo, dạy dỗ và giúp đỡ em trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu khoa học tại Trường

Cuối cùng em xin gửi lời cảm ơn tới gia đình, bạn bè và người thân đã luôn tạo điều kiện và động viên tinh thần giúp em hoàn thành tốt khóa luận tốt nghiệp của mình

Hà Nội, ngày 16 tháng 5 năm 2019

Sinh viên

Nguyễn Thị Thùy Linh

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan khóa luận tốt nghiệp với đề tài: Nhân vật nữ trong

truyện ngắn Đỗ Hoàng Diệu từ góc nhìn giới là công trình nghiên cứu của

riêng tôi dưới sự hướng dẫn của TS Nguyễn Thị Vân Anh Những kết quả được công bố trong khóa luận là hoàn toàn trung thực và chưa từng được công bố trong bất cứ công trình nào khác

Hà Nội, ngày 16 tháng 5 năm 2019

Sinh viên

Nguyễn Thị Thùy Linh

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 3

3 Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu của khóa luận 4

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 4

5 Phương pháp nghiên cứu 5

6 Đóng góp của khóa luận 5

Chương 3: Nhân vật nữ từ góc nhìn văn hóa – xã hội 6

NỘI DUNG 7

CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ GIỚI VÀ TIẾP CẬN VĂN HỌC TỪ GÓC NHÌN GIỚI 7

1.1 Khái niệm giới 7

1.1.1 Giới là một vấn đề khoa học 7

1.1.2 Giới trong sáng tác văn học 9

1.2 Vấn đề giới tính (sex) và phái tính (gender) trong nghiên cứu văn học 11

1.2.1 Phân biệt khái niệm giới tính (sex) và phái tính (gender) 11

1.2.2 Ý nghĩa của việc nghiên cứu vấn đề giới nữ trong văn học 12

1.3 Tác giả Đỗ Hoàng Diệu và các sáng tác tiêu biểu 15

1.3.1 Tác giả Đỗ Hoàng Diệu 15

1.3.2 Giới thiệu các sáng tác của Đỗ Hoàng Diệu 16

CHƯƠNG 2 NHÂN VẬT NỮ TỪ GÓC NHÌN GIỚI TÍNH TỰ NHIÊN 20

2.1 Vẻ đẹp hình thể 20

2.2 Tâm lí, suy nghĩ, cảm xúc 22

2.3 Bản năng, ý thức tính dục 26

2.3.1 Tính dục – phương tiện khẳng định sự bình đẳng giới 26

2.3.2 Bản năng phụ nữ mạnh mẽ 30

2.2.3 Tình yêu gắn liền với nhu cầu bản năng 32

CHƯƠNG 3 NHÂN VẬT NỮ TỪ GÓC NHÌN VĂN HÓA – XÃ HỘI 36

3.1 Vẻ đẹp tâm hồn, nhân cách 36

3.1.1 Sức sống mãnh liệt, bản lĩnh cứng cỏi 36

3.1.2 Chủ động trong tình yêu và hạnh phúc của bản thân 37

3.2 Lên tiếng đòi quyền lợi chính đáng cho người phụ nữ 39

3.2.1 Sự phản kháng đối với nền văn hóa phụ quyền 39

3.2.2 Khát vọng tự do, bình đẳng trong tình yêu, cuộc sống 43

3.3 Thế giới đàn ông qua cách nhìn của giới nữ 44

3.3.1 Nhu nhược đớn hèn trước những rào cản hủ tục 45

3.3.2 Người đàn ông bội bạc, tham lam, tàn nhẫn 52

KẾT LUẬN 54 TÀI LIỆU THAM KHẢO

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Người phụ nữ chiếm một nửa của nhân loại, họ có vị trí vai trò vô cùng

to lớn đối với gia đình và xã hội Họ là biểu tượng cho đạo đức và vẻ đẹp bền vững của nghệ thuật và cuộc sống Đã có không biết bao nhiêu nhà văn nhà thơ trên khắp hành tinh này viết về người phụ nữ bằng tất cả lòng yêu thương rộng mở Ở Việt Nam hình ảnh người phụ nữ đã đi từ đời sống vào trong văn học và trở thành một hình tượng, một đề tài quan trọng, gần gũi quen thuộc không còn xa lạ với bạn đọc và giới nghiên cứu Ở mỗi giai đoạn văn học người phụ nữ lại hiện lên với những diện mạo và hình hài khác nhau đem đến cho văn học những hình ảnh người phụ nữ vô cùng phong phú Đặc biệt là từ khi đất nước bước vào thời kỳ đổi mới, kinh tế - xã hội phát triển góp phần nâng cao dân trí đời sống tư tưởng của nhân dân được nâng cao Kéo theo đó

là sự thay đổi của các nhà văn trong cách nhìn cuộc sống, trong quan điểm nghệ thuật Chính vì vậy mà nền văn học dân tộc đã có những chuyển biến rõ rệt và đạt được nhiều thành tựu đáng ghi nhận Một trong những thành tựu đó phải kể đến sự đóng góp của thể loại truyện ngắn, trong việc thể hiện nhân vật người phụ nữ, nhất là những nhân vật nữ do chính nhà văn nữ viết Ta có thể

kể đến một loạt các nhà văn nữ đương đại tiêu biểu như: Võ Thị Hảo, Nguyễn Ngọc Tư, Nguyễn Thị Thu Huệ, Đỗ Hoàng Diệu, Y Ban, Phan Thị Vàng Anh,

Lý Lan Nhà nghiên cứu Bùi Việt Thắng coi sự xuất hiện của các cây bút nữ

là một hiện tượng đáng chú ý của văn xuôi đương đại Ông viết: “Văn học đang mang gương mặt nữ ngày càng trắc ẩn và khoan dung, ngày càng tinh tế

và đằm thắm” [20] Một vấn đề hết sức nổi bật trong sáng tác của các cây bút

nữ đó chính là sự xuất hiện đông đảo và chiếm ưu thế của các nhân vật nữ Các nhà văn nữ với những cố gắng đã khẳng định được ví trí của mình trên văn đàn Phạm Xuân Nguyên cũng đã từng nhận định: “Số lượng nhiều các tác giả nữ lại tỏ ra chức tay trong cái dàn chung, đem đến cho văn học nói chung, truyện ngắn nói riếng một sinh khí mới cần thiết để thể hiện bề sâu của cuộc sống hôm nay” [14]

Để nghiên cứu, tìm hiểu về nhân vật người phụ nữ các nhà nghiên cứu

đã tìm ra rất nhiều hướng tìm hiểu khác nhau Nhưng những năm trở lại đây

có một hướng nghiên cứu đem đến nhiều điều mới mẻ về các nhân vật nữ

Đó chính là hướng nghiên cứu nữ quyền hay rộng hơn là góc nhìn về giới đang thu hút rất nhiều sự quan tâm từ giới nghiên cứu Hiện nay nghiên cứu văn học từ góc nhìn phê bình nữ quyền, hay rộng hơn là góc nhìn về giới đang tạo ra lực hút rất lớn đối với các nhà nghiên cứu văn học Việt Nam Tính độc đáo và đa dạng của thuyết thuyết nữ quyền đã mang lại một hướng nghiên cứu mới, dựa vào xã hội học và phát triển của nó Có thể nói, vấn đề nữ quyền nói chung đã thực sự xuyên thấm vào mọi lĩnh vực đời sống hàng ngày và càng khẳng định tầm giá trị vô cùng lớn lao của mình

Vì vậy, để việc tìm hiểu và nghiên cứu về các nhân vật nữ theo góc nhìn giới nữ có hiệu quả nhất, chúng tôi nghĩ nên đi từ một tác phẩm cụ thể của một nhà văn nữ cụ thể Trong các nhà văn nữ đương đại, Đỗ hoàng Diệu hiện lên như một đại diện xuất sắc và giàu cá tính Các tác phẩm của Đỗ Hoàng Diệu người khen thì hết lời mà người chê thì cũng hết ý, tuy nhiên ta có thể thấy rằng các tác phẩm của cô ngày càng chiếm được nhiều tình cảm của độc

giả Dù là ở lĩnh vực tiểu thuyết hay truyện ngắn như tập truyện ngắn Bóng đè

và các truyện ngắn khác, Đỗ Hoàng Diệu đã thực sự chinh phục người đọc bằng ngòi bút sắc sảo mà tinh tế, mãnh mẽ mà tài hoa của mình Đỗ Hoàng Diệu được thừa nhận là một trong những cây bút nổi bật và giàu cá tính trong làng truyện hiện đại Việt Nam Đọc các sáng tác của cô người đọc dễ nhận thấy trong đó rất đậm yếu tố sex và yếu tố dục tính, nhưng qua đó từng số phận của của những người phụ nữ hiện lên trong tác phẩm Hơn nữa vấn đề người phụ nữ không chỉ là vấn đề riêng của sáng tác Đỗ Hoàng Diệu hay văn học Việt Nam mà là vấn đề chung của văn học Thế giới hiện nay

Chính vì thế mà những năm gần đây xu hướng nghiên cứu từ góc nhìn giới đang trở thành một trào lưu phê bình, mới mẻ, hấp dẫn gây được nhiều sự chú ý Chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu: “Nhân vật nữ trong truyện ngắn Đỗ Hoàng Diệu từ góc nhìn giới nữ” để trước hết có cái nhìn sâu hơn về người phụ nữ trong trong sáng tác của cô Từ đó bước đầu nghiên cứu văn học từ góc nhìn giới tính tiếp cận một hướng nghiên cứu mới

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Truyện ngắn của Đỗ Hoàng Diệu đang ngày được độc giả tiếp nhận và quan tâm Người ta dễ dàng nhận thấy ở nhà văn này một vốn hiểu biết, vốn sống phong phú, một đời sống tình cảm hết sức mãnh liệt và nhiều nét sắc sảo, độc đáo, táo bạo và chân thực trong sáng tác

Mặc dù, Đỗ Hoàng Diệu là một cây bút xuất hiện chưa lâu nhưng đã gây xôn xao trên nhiều văn đàn Có hàng chục bài viết đề cập đến như các trang báo như: An ninh Thế giới, Tuổi trẻ, Văn nghệ trẻ, Hợp lưu, Talawas, hàng chục ý kiến trao đổi qua các trang web, nhiều hội thảo và cả phỏng vấn, đối thoại của những cơ quan thông tấn nước ngoài có uy tín (BBC)… Vấn đề hay – dở đến đâu chưa nói đến thì cũng vẫn phải công nhận Đỗ Hoàng Diệu và

các truyện ngắn của cô (đặc biệt là tập Bóng đè NXB Đà Nẵng, 2005) quả thật

đã thu hút nhiều sự cú ý của bạn đọc, nhiều nhà nghiên cứu văn học chuyên nghiệp Và ta có thể xem Đỗ Hoàng Diệu và những tác phẩm truyện ngắn của

cô là một hiện tượng văn học của đời sống văn học Việt Nam 2005

Tập truyện ngắn “Bóng đè” là một tác phẩm mới trên văn đàn, thế nhưng ngay từ khi xuất hiện nó đã dành được rất nhiều sự quan tâm của báo chí, dư luận và các nhà nghiên cứu, phê bình văn học Bình luận về truyện

ngắn Bóng đè đã xuất hiện rất nhiều ý kiến khác nhau và gây nhiều tranh cãi

Nhà văn Nguyễn Ngọc khi viết lời giới thiệu đã khen giọng văn của Đỗ Hoàng Diệu: “Tấm đẫm nữ tính, tỉnh táo nhiều khi đến tàn nhẫn mà vẫn mê hoặc…” [15] Nhà phê bình văn học Phạm Xuân Nguyên cho rằng: “Những

phản ứng nhiều chiều cho thấy Bóng đè thực sự là một hiện tượng văn học

thách thức cảm nhận và đánh giá của giới trong nghề và của giới độc giả rộng rãi Vì tư tưởng của tác phẩm, vì cách viết của tác giả Truyện ngắn Đỗ Hoàng Diệu gần như chủ yếu viết về người phụ nữ và dục tính Phụ nữ trong quan hệ với dục tính, nhưng quan trọng hơn, phụ nữ và dục tính trong mối quan hệ với

xã hội và lịch sử Ở đây có phần nào màu sắc của nữ quyền Tuy nhiên, cô dùng người phụ nữ và chuyện dục tính như một bộ mã để gửi đi một thông điệp của mình cho cuộc sống này Bóng đè là một truyện ngắn hay về nội dung và cách viết” [15] Thế nhưng dịch giả Tiễn Cao Đăng lại dưa ra ý kiến trái chiều với nhà phê bình văn học Phạm Xuân Nguyên, ông không đánh giá

cao truyện ngắn Bóng đè: “Tôi không thích cách hành văn của Đỗ Hoàng

Diệu Văn chương được tôi đánh giá cao phải là văn chương giản dị, dứt khoát, trực tiếp Qua Đỗ Hoàng Diệu, tôi thấy người viết văn Việt Nam vẫn bị ràng buộc những mặc cảm về quá khứ, mặc cảm nhược tiểu Tôi mong được đọc những nhà viết văn mới, viết với một phong thái hào sảng”[15] Không

phải ngẫu nhiên Bóng đè lại được nhiều nhà báo, phóng viên, nhà ngiên cứu,

phê binh văn học có tên tuổi giới thiệu một cách đầy trân trọng đến như vậy

Xung quanh tập truyện ngắn Bóng đè và một số truyện ngắn khác của

Đỗ Hoàng Diệu vẫn còn rất nhiều ý khiến khác nhau, thậm chí trái chiều nhau Vì thế, đối với khóa luận này tôi tập trung nghiên cứu nhân vật nữ trong truyện ngắn Đỗ Hoàng Diệu dưới góc nhìn giới

3 Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu của khóa luận

Thông qua việc khảo sát, tìm hiểu, nghiên cứu về nhân vật nữ trong sáng tác của Đỗ Hoàng Diệu, khóa luận muốn hướng tới những mục tiêu và nhiệm

vụ sau:

 Làm rõ các khái niệm Sex và Gender

 Tìm ra những phương diện thể hiện góc nhìn phái tính trong truyện ngắn của Đỗ Hoàng Diệu

 Đưa cách hiểu, cách kiến giải mới về nhân vật nữ trong truyện ngắn Đỗ Hoàng Diệu từ góc nhìn giới nữ

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là nghiên cứu nhân vật nữ trong truyện ngắn của Đỗ Hoàng Diệu từ góc nhìn giới nữ

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Khóa luận chỉ chủ yếu tập trung khảo sát truyện ngắn của Đỗ hoàng

Diệu được tập hợp trong tập truyện ngắn Bóng đè, gồm có tám truyện ngắn:

Bóng đè, Hoa máu, Linh thiêng, Dòng sông hủi, Vu quy, Huyền thoại về lời hứa, Căn bệnh và Bốn người đàn bà và một đám tang

Ngoài ra khóa luận còn đi vào tìm hiểu thêm một số truyện ngắn khác

của tác giả Đỗ Hoàng Diệu như: Tình chuột, Những sợi tóc màu tang lễ, Cô

gái điếm và năm người đàn ông, Hầm mộ,… Để có được cái nhìn khái quát và

hệ thống hơn về các nhân vật nữ trong truyện ngắn của Đỗ Hoàng Diệu từ góc nhìn giới nữ

5 Phương pháp nghiên cứu

Trong khóa luận này chúng tôi sử dụng nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau, trong đó những phương pháp chủ yếu được vận dụng là:

5.1 Phương pháp hệ thống

Khảo sát, hệ thống nhân vật nữ trong tác phẩm của Đỗ Hoàng Diệu ở mảng truyện ngắn Xây dựng một cái nhìn toàn cảnh về nhân vật nữ của Đỗ Hoàng Diệu

5.2 Phương pháp so sánh đối chiếu

Đối chiếu với một số tác phẩm có hình tượng nhân vật là nữ tiêu biểu

để tìm ra những nét đặc sắc và khác lạ trong phương thức thể hiện nhân vật

nữ của Đỗ Hoàng Diệu

5.3 Phương pháp phân tích tổng hợp

Từ kiến thức về nhân vật văn học, nhân vật trung tâm, lí thuyết phái tính,

lý thuyết nữ quyền luận, những đánh giá, nhận định về nhân vật nữ nói riêng

và nhân vật trong tác phẩm của Đỗ Hoàng Diệu nói chung để có những kiến giải về hình tượng nhân vật nữ trong truyện ngắn của Đỗ Hoàng Diệu từ góc nhìn về giới

6 Đóng góp của khóa luận

Dựa trên cơ sở những khái niệm đã được xác lập, khóa luận tập trung

khảo sát tập truyện ngắn Bóng đè với cái nhìn hệ thống Từ đó khóa luận đưa

cách hiểu, cách kiến giải về nhân vật nữ trong các sáng tác của Đỗ Hoàng Diệu Cũng như chỉ ra giá trị của góc nhìn giới nữ trong việc biểu đạt tư tưởng, quan niệm thẩm mĩ của nhà văn Với khóa luận này chúng tôi hy vọng góp phần làm rõ những nét độc đáo trong việc xây dựng các nhân vật nữ từ góc nhìn phái tính trong truyện ngắn của Đỗ Hoàng Diệu nói riêng Đồng thời

khẳng định sức mạnh và ưu thế của dòng văn học nữ trong văn học Việt Nam hiện đại nói chúng

7 Bố cục của khóa luận

Với khóa luận này, ngoài phần mở đầu, phân kết luận và phần tài liệu tham khảo thì nội dung chính của khóa luận được chúng tôi triển khai trong

ba chương như sau:

Chương 1: Khái quát chung về giới và tiếp cận văn học từ góc nhìn giới

Chương 2: Nhân vật nữ từ góc nhìn giới tính tự nhiên

Chương 3: Nhân vật nữ từ góc nhìn văn hóa – xã hội

NỘI DUNG CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ GIỚI

VÀ TIẾP CẬN VĂN HỌC TỪ GÓC NHÌN GIỚI 1.1 Khái niệm giới

Trong nhiêu công trình nghiên cứu, các nhà nghiên cứu đã chỉ ra: “Giới

là một thuật ngữ xã hội học xuất phát từ môn nhân loại học, nói đến vai trò trách nhiệm và quyền lợi mà xã hội quy định cho cả nam và nữ Bao gồm việc phân chia lao động, các kiểu phân chia, các nguồn và lợi ích Giới đề cập đến các quy tắc tiêu chuẩn theo nhóm tập thể chứ không theo thực tế cá nhân Vai trò giới được xác định theo văn hóa, không theo khía cạnh sinh vật học và có thể thay đổi theo thời gian, theo các xã hội và các vùng địa lý khác nhau Khi sinh ra chúng không mạng theo những đặc tính giới mà chúng ta học được những đặc tính giới từ gia đình, xã hội và nền văn hóa của chúng ta”

1.1.1 Giới là một vấn đề khoa học

1.1.1.1 Giới dưới cái nhìn sinh học

Dưới cái nhìn sinh học các nhà nghiên cứu đã chỉ ra: “giới tính là thuật ngữ dùng để phân biệt sự khác biệt về thể xác giữa hai mô cấu trúc: giới nam

và giới nữ Giới tính được phân biệt rõ ràng qua vóc dáng, hình thể bên ngoài hoặc nhận biết qua các đặc điểm sinh học bên trong như nhiễm sắc thể, cơ quan sinh dục và cấu trúc não bộ”

Những đặc điểm sinh họcanày sẽ có ảnh hưởng nhất định đến việc phân công lao động, quy định cách nhận định thế giới khách quan của cả hai giới Trong đó, nguyên nhân chủ yếu là do những đặc điểm về cấu trúc não bộ Các nhà khoa học đã chỉ ra, bộ não của nam giới lơn hơn nữ giới đến 8% (điều này không ảnh hưởng đến khả năng tư duy của hai giới) Theo các nhà khoa học ở nam giới não trái thường làm việc tích cực và phát triển hơn còn ở nữ giới là não phải Do đó, khả năng phân tích, tổng hợp vấn đề là khả năng nổi trội của nam giới Còn ở nữ giới thì thiên về ghi nhớ những sự việc lẻ tẻ, chú trọng tiểu tiết, thiên về cảm xúc Bởi vậy, nữ giới có thể làm nhiều việc một

lúc còn nam giới thường làm việc tập trung hơn Chính vì vậy trong sáng tác văn học những sáng tác thiên về lý trí, tổng hợp hiện thực khách quan là sáng tác của các nhà văn nam Còn xu hướng tự truyện, thiên về cái chủ quan, giàu cảm xúc là của các nhà văn nữ Từ đó cũng cho ta thấy được đặc điểm giới tính cũng ảnh hưởng đến công việc sáng tạo văn chương

Những đặc điểm sinh học về giới đôi khi trở thành lí do giải thích quyền lực của mỗi giới trong xã hội Không chỉ về vóc dáng, hình thể mà những đặc điểm sinh học còn trở thành nguyên nhân để thiết lập quyền lực cho nam giới Các nhà nữ quyền luận do đó đã nhìn thấy những hạn chế mà thuật ngữ giới tính – sex, sexe đem lại Và họ đã sáng lập ra thuật ngữ gender, gende để phân biệt những đặc điểm về mặt tâm lí, kinh tế, xã hội… Để lý giải một cách thuyết phục vì sao phụ nữ bị xếp vào địa vị kém hơn hẳn đàn ông, từ đó tạo

cơ sở cho công cuộc đấu tranh đòi bình đẳng giới

1.1.1.2 Giới dưới cái nhìn của các nghành khoa học khác

Ngành nghiên cứu tâm lí học giới đã hình thành cả một chuyên nghành nghiên cứu về giới Nó đã khắc phục những quan điểm phiến diện cho sự thống trị của nam giới là do những điều kiện tư nhiên quyết định và chỉ ra nguồn gốc của sự khác biệt giới trong xẫ hội là do hoàn cảnh gia đình, mối trường sống, điều kiện văn hóa, xã hội

Xã hội học cũng quan tâm đến vấn đề giới từ đó chỉ ra các nhân tố xã hội đã tác động đến tác dộng đến sự phân chia giới và sự bất bình đẳng giới Trong xã hội học, ta tìm thấy những đặc điểm khác biệt giữa nam và nữ cả về gia đình, xã hội, phân công lao động xã hội, , những yếu tố tác dộng đến sự phân biệt hai giới trong xã hội

Như vậy tâm lý học và xã hội học đều chỉ ra sự khác biệt về giới có nguồn gốc từ những quan niệm, văn hóa, xã hội và môi trường sống Quan niệm này được các nhà nữ quyền luận hưởng ứng Simone de Beauvoir cho rằng “Người ta không sinh ra là đàn bà, người ta trở thành đàn bà dưới sự ảnh hưởng giáo dục phụ quyền chế” [3] Bourdieu cho rằng điều đó cũng đúng với đàn ông “Người ta không sinh ra là đàn ông Người ta trở thành đàn ông” [3]

Và xuyên qua cả một nền giáo dục quyền lực của đàn ông đã được hình thành

Quyền lực của họ cũng được thể hiện ở trong lĩnh vực văn hóa tinh thần mà văn học là một hình thái ý thức xã hội tiêu biểu

1.1.2 Giới trong sáng tác văn học

Lý thuyết về giới cũng cóaảnh hưởng quan trọng tới sáng tác văn học

mà tiêu biểu làasự xuất hiện của dòng vănahọc nữ quyền trên thế giới Nói về giới trong sáng tác văn học làanói tới một khái niệm không đồng nhất với văn học nữ quyền Văn học nữ quyền viết dưới ảnh hưởng của chủ nghĩa nữ quyền được định nghĩa như sau: “Chủ nghĩa nữ quyền là suy nghĩ về sự bình đẳng của hai phái trong xã hội và phản đối có tổ chức với chế độ gia trưởng

và phân biệt đối xử giống phái Chủ nghĩa nữ quyền không thừa nhận mẫu văn hóa chia khả năng của con người thành đặc điểm nam tính và nữ tính và tìm cách xóa bỏ sự bất lợi trong xã hội mà phái nữ thường gặp” Văn học nữ quyền từađó được hiểu-như một dòng vănahọc dấn thân, dấu tranh cho quyền lợi của phụ nữ và được viết bởi những người phụanữ Còn nói tới vấn đề giới trong sáng tác trong văn học làađề cập đến một vấn đề rộng hơn vấn đề nữ quyền, đóalà tương quan giữa hai giới trong sáng tác văn chương, những ưu thế riêng của từng giới trong sáng tác Lẽ tất nhiên vai trò sáng tác của nam giới đã được lịch sử công nhận nên nói tới vấn đề giới trong văn học Văn học Việt Nam trong giai đoạn hiện nay là chủ yếu nói tới sáng tác của riêng giới các cây bút nữ trong quá trình tự khẳng định mình, khẳng định bản sắc riêng của giới mình

Văn chương vốn dĩ được cho là nơi mà người phụ nữ không được khuyến khích sáng tác nghệ thuật Bởi vậy mà trong sáng tác văn học vấn đề giới không được các nhà nghiên cứu thật sự quan tâm Mãi cho tới khi phong trào nữ quyền phát triển mạnh mẽ một cách sâu rộng, rồi sau đó tràn sang cả lĩnh vực văn học thì vấn dề nữ quyền mới thực sự được quan tâm Dấu hiệu đầu tiên trong việc phát triển nở rộ của phong trào nữ quyền được thể hiện ở việc xuất hiện ngày càng nhiều các cây bút nữ Họ dần vươn lên, dành lại địa

vị và vai trò của mình từ trong đời sống xã hội và khẳng định tài năng của mình ở trong lĩnh vực văn học nghệ thuật, mà cụ thể là sáng tác văn chương

Ở các nước có tư tưởng tưởng bộ đặc biệt là phương Tây các nhà văn lớn như Simone de Beauvoir, Virgina Woolf được đánh giá là một trong những cây

bút nữ đầu tiên đã đặt nền móng cho văn học nữ quyền Chính vì sự vươn lên của lực lượng các cây bút nữ đã dần chứng tỏ ưu thế của họ trong việc sáng tạo văn học nghệ thuật Sự thành công của các nhà văn nữu đã ngấm ngầm khẳng định các nhà văn nữ có quyền đứng ngang hàng với các nhà văn nam trong lĩnh sáng tác văn học và ngay trong cả lĩnh vực đời sống văn hóa – chính trị - xã hội

Một điều hiển nhiên rằng khi chúng ta đem một nhà văn nữ và một nhà văn nam lên bàn cân để so sánh, thì sẽ thấy rất nhiều điểm khác biệt trong quan điểm nghệ thuật, cách đánh giá và cách phản ánh hiện thực cuộc sống

Đã có thật nhiều các tác phẩm viết về người phụ nữ bởi các nhà văn nam, thế nhưng dù có cách nhìn tốt đẹp và mĩ miều đến đâu thì nó vẫn không thoát ra khỏi sự chi phối của cái nhìn nam quyền trong khi nhà văn snags tạo tác phầm Chính vì vậy, chỉ khi nào người phụ nữ được trao tặng cây bút, được quyền sáng tác và tự do trong việc lên tiếng viết về giới mình Thì khi đó văn học mới thật sự đạt đến sự bình đẳng, mọi nhà văn đều ngang hàng nhau không phân biệt giới tính, tôn giáo, màu da như bao người đã mong ước Vì lẽ

đó mà trong những tác phẩm các nhà văn nữ viết về giới mình ta mới thấy rằng chưa boa giờ người phụ nữ lại xuất hiện một cách tự tin và mạnh mẽ đến vậy Bởi vì khi viết về mình họ mới khẳng định được vai trò, giá trị và địa mình, họ bộc lộ niềm tư hào về giới tính và đòi hỏi những quyền lợi từ tước đến nay tư tưởng nam quyền luôn kìm hãm họ Nhìn vào trong văn học đương đại ngày nay, ta thấy một điện mạo hoàn toàn khác so với nền văn học trước

đó bởi vì chưa bao giờ người phụ nữ lại bước vào văn học một cách tự tin và đầy say mê như thế

Khi nhắc đến vấn đề giới trong sáng tác văn học thì không thể không nhắc đến vấn đề tính dục Tính dục từ trước đến nay vốn được coi là một trong những đặc điểm sinh học quan trọng để phân biệt giới tính giữa hai phái nam giới và nữ giới Đồng thời tính dục cũng được coi là địa bàn sáng tác của đàn ông, là nơi đucợ gọi là vùng cấm, là lãnh địa trong sáng tác của các nhà văn nữ Thế nhưng, trong văn học đương đại ngày nay, vấn đề tính dục đã trở thành một miền đất hứa đầy mới mẻ và lí thú để đón nhận các cây bút nữ vào cày sới trong lĩnh vực sáng tác văn chương Tại mảnh đất hứa này, họ đã thể

hiện tài năng cũng như ngấm ngầm bộc lộ những ưu thế, những suy nghĩ và quan điểm riêng của giới mình

Như vậy, nói đến vấn đề giới trong sáng tác văn học là nói đến sự vươn lên của lực lượng các nhà văn nữ trong sáng tác văn học Các nhà văn nữ đã bộc lộ ưu thế của mình so với các nhà văn nam trong sáng tác văn học nghệ thuật Đặc biệt là sự khác nhau trong việc cách nhìn nhận và đánh giá về hình tượng người phụ nữ cụ thể hơn là về tính dục trong văn chương Chính những đặc điểm riêng biệt này đã khẳng định vai trò và ưu thế của các nhà văn nữ so với các nhà văn nam, điều này đã góp phần không nhỏ vào cuộc đấy tranh đòi quyền bình đẳng giới trong xã hội

1.2 Vấn đề giới tính (sex) và phái tính (gender) trong nghiên cứu văn học

1.2.1 Phân biệt khái niệm giới tính (sex) và phái tính (gender)

Hai khái niệm giới tính (sex) và phái tính (gender) lâu nay đã được luận bàn khá nhiều ở một số lĩnh vực như: sinh học, tâm lí học, xã hội học chứ không riêng gì trong nghiên cứu văn học Có người đề xuất dịch “gender” là giới tính xã hội còn “sex” là giới tính sinh học Một số người lại hiểu “gender”

là giới và “sex” là giới tính Một hướng xác lập khác còn gọi “gender” là giới tính và “sex” là phái tính… Theo chúng tôi những cách xác định tên gọi ở trên

có phần rườm rà và chưa thống nhất Dẫn đến việc dễ lẫn lộn khó phân biệt giới và giới tính Vì thế, ở đây chúng tôi thống nhất với cách xác lập phổ biến hiện nay là giới tính (sex) và phái tính (gender) Trên một ý nghĩa khái quát, có

thể hình dung về hai khái niệm này như sau:

Phái tính (gender) là khái niệm dùng để phân biệt người nam và nữ dựa trên các đặc điểm về văn hóa - xã hội Theo đó, mỗi xã hội sẽ tùy thuộc vào những tập tục văn hóa và những quy tắc ứng xử riêng của nền văn hóa ấy mà hình thành quan điểm mang tính đặc thù về nam tính và nữ tính Cụ thể như trong xã hội Việt Nam ta, từ bấy lâu nay do ảnh hưởng sâu sắc của tư tưởng trọng nam khinh nữ Vì thế khi nhắc đến người nam là người ta liền nghĩ tới phái mạnh, những người trụ cột trong gia đình và ra ngoài xã hội Nam giới

do ưu thế về sức mạnh cơ bắp cho nên đã trở thành “kẻ mạnh” lo những việc chinh chiến bảo vệ tổ quốc Ngược lại, nhắc đến phụ nữ la người ta liên tưởng

đến “phái yếu”, những người chân yếu tay mềm, đứng đằng sau đàn ông lo việc trong gia đìn và chăm sóc con cái và hầu như không có tiếng nói trong những việc quan trọng mang tính chất quyết định Ngày nay cuộc sống ngày càng phát triển hơn đãn đến sự thay đổi trong tư tưởng và nhận thức, vai trò của người nam và người nữ đang đàn trở nên bình đẳng Như thế, phái tính là sản phẩm được kiến tạo trên nền tảng của văn hóa - xã hội Nó không dĩ thành bất biến mà có thể biến đổi theo sự vận động của nền văn hóa - xã hội Nói khác đi, mỗi không gian văn hóa - xã hội, ở vào những thời điểm lịch sử cụ thể lại có thể hình thành những diễn ngôn khác nhau về phạm trù phái tính Trong khi đó, khái niệm giới tính (sex) thường được sử dụng nhằm phân biệt nam giới và nữ giới về mặt sinh học thông qua những yếu tố như hoãc môn, nhiễm sắc thể, buồng trứng, âm vật, dương vật… Khác với phái tính, giới tính

là những đặc điểm sinh học bẩm sinh, mang tính phổ quát và không thay đổi ở

cả hai giới

Trên đây là sự phân biệt chỉ mang tính chất tương đối bởi nếu tư duy sâu hơn sẽ thấy phái tính (gender) là một khái niệm không đơn thuần chỉ nhằm phân biệt hai giới nam và nữ dưới áp lực của văn hóa - xã hội Mặc dù có sự khác nhau nhưng chúng có mối liên hệ rất mật thiết giống như hai mặt của tờ giấy Nói cách khác, chúng là hai mặt cùng tồn tại trong mỗi bản thể người

Do đó, xem xét diễn ngôn về giới nữ trong văn học thực chất là việc phân tích, lí giải cơ chế hình thành phát ngôn về các mặt phái tính và giới tính (mặt

xã hội và mặt sinh học) của người phụ nữ

1.2.2 Ý nghĩa của việc nghiên cứu vấn đề giới nữ trong văn học

Trong tiến trình văn học, kể từ khi hệ thống chữ viết được hình thành,

các nhà văn nam chiếm vị trí sáng tạo tuyệt đối và chi phối toàn bộ nền văn học Nếu để ý kĩ ta sẽ thấy không phải vô tình mà “man” trong tiếng anh vừa

có ý nghĩa là “nam” và còn có ý nghĩa là “nhân loại” Trong khi đó “woman” nghĩa là “nữ” nhưng lại được sinh ra từ nam Có thể nói tư tưởng “trọng nam khinh nữ” từ lâu nay đã ăn sâu bén rễ vào trong đời sống xã hội và thậm chí còn ảnh hưởng tràn sang lĩnh vực sáng tạo và thường thức văn học nghê thuật, cũng như nhiều các hoạt động văn nghệ, văn hóa giải trí khác Trong hoạt động thưởng thức văn học như những cuộc tọa đàm, đàm đạo về văn chương

thì chỉ có mặt của những người nhà văn nam Dường như là ta không thấy bóng dáng người phụ nào trong các cuộc thưởng thức văn chương đó, và họ quan niệm rằng văn chương không dành chỗ cho “nữ nhi thường tình” Ta xuất phát từ trong văn học trung đại lực lượng sáng tác chính về cơ bản là thuộc về đàn ông Thực ra ta cũng bắt gặp những cây bút nữ tài năng nằm ngoài vòng cương toả của chế độ nam quyền như: Ba Huyện Thanh Quan, Đoàn Thị Điểm, và đặc biệt là thi sĩ Hô Xuân Hương Trong sáng tác của các cây bút nữ thời bấy giờ đã nhìn thấy sự nổi loạn và tràn đầy tinh thần phản kháng Thế nhưng những sáng tác của các cây bút nữu thời bấy giờ vẫn chủ yếu là những tiếng than khóc về thân phận, số phận người phụ nữ đặc biệt là trong các khúc tự tình của nữ sĩ họ Hồ, đó cũng là lí do khiến cho Bà Chúa thơ Nôm từng phải ao ước mà thốt lên rằng:

“Ví đây mà đổi phận làm trai được

Sự nghiệp anh hùng há bấy nhiêu”

Đọc hai câu thơ này ta thấy trong đó dường như ấn dấu một trạng thái tâm lý muốn phản kháng, muốn đổi phận không chỉ của riêng Hồ Xuân Hương mà là của tất cả giới nữ nói chúng Mong ước của nữ sĩ họ Hồ, cho ta thấy khao khát muốn đổi phận ấy dường như là không thể thực hiện được trong thực tế Bên cạnh đó, dường như tác giả đã gián tiếp xác nhận vị thế thống trị của đàn ông trong xã hội

Bước sang thời kì hiện đại, xã hội phát triển, đời sống của nhân dân được cải thiện khiến cho dân trí nâng cao Địa vị và đời sống của người phụ

nữ cũng được cải thiện Người phụ nữ lúc này được đi đến trường học chữ, được tự do tham gia ứng cử và bầu cử, sự xuất hiện của phụ nữ cũng có trong các bộ máy hành chính Và hiển nhiên quá trình thay đổi nhận thức của xã hội

về phái yếu không phải lúc nào cũng diễn ra một cách thuận lợi và mau lẹ mà phải trải qua rất rất nhiều sự cản trở, khó khăn, sóng gió

Với sự ra đời của Hội phụ nữ Việt Nam sau năm 1945 thì vai trò và vị trí của phụ nữ đã được thay đổi và đặc biệt đề cao Đây chính là điều kiện văn hóa - xã hội vô cùng thuận lợi để cho dòng “văn học nữ tính” có cơ hội nảy

nở và phát triển Dần dần ta thấy hàng loạt các cây bút nữ xuất hiện, đội ngũ

các nhà văn nữ cầm bút đông đảo hơn Và đặc biệt nam giới và xã hội cũng thừa nhận tài năng của họ bằng việc có rất nhiều các tác phẩm của họ được sử dụng để dạy và thi cử trong nhà trường các cấp từ trung học phổ thông cho đến cấp đại học Chỉ riêng trong lĩnh vực văn học ta cũng đã thấy rất rõ sự thay đổi về ý thức phái tính và thái độ đề cao vai trò của nữ giới

Kể từ năm 1986 đến nay sự phát triển mạnh mẽ và không ngừng nghỉ của đất nước theo hướng đổi mới và hội nhập Kết hợp với đó là những nỗ lực

về bình đẳng giới đã tạo nên những điều kiện thuận lợi giúp nâng cao địa vị vai trò của người phụ nữ Họ đã dám đấu tranh thoát khỏi sự áp chế của đàn ông, họ có khả năng tồn tại độc lập và có thể tự quyết số phận của mình Ngày nay ta bắt gặp hình ảnh người phụ nữ hiện đại không chỉ sinh hoạt nơi góc bếp mà họ đã mạnh dạn tham gia nhiều hơn vào các hoạt động xã hội – văn hóa - chính trị Nhưng quan trọng hơn, ý thức về giới đã lan tỏa và ăn sâu vào tâm thức của nhân dân và đặc biệt là đội ngũ cán bộ cầm bút Chính sự nhận thức một cách tựu giác về vai trò và địa vị của giới mình một cách tự giác đã tạo nên âm hưởng nữ quyền trong văn học

Trong văn học, hình tượng người phụ nữ vốn xuất hiện từ lâu thế nhưng toàn bộ phẩm chất, giá trị của họ đều được phản ánh và nhìn nhận bằng đôi mắt nam quyền và được viết bới các nhà văn nam Chỉ khi nào, các vấn đề của ngươi phụ nữ thoát khỏi sự đánh giá dưới những giá trị và quan điểm của

hệ tư tưởng nam quyền thì khi đó văn học nữ tính mới xuất hiện đầy đủ với đúng nghĩa của nó Sau 1986, văn học Việt Nam cũng chứng kiến sự phát triển vô cùng mạnh mẽ của dòng văn học nữ tính Ta có thể kể đến sự góp mặt của những cây bút có thực tài như: Phạm Thị Hoài, Phan Thị Vàng Anh, Võ Thị Hảo, Nguyễn Thị Thu Huệ, Đỗ Hoàng Diệu, Vi Thùy Linh, Nguyễn Ngọc Tư,… Những cây bút nữ vô cùng tài năng này đã đem đến cho văn đàn Việt Nam một diện mạo mới mẻ với những tiếng nói vô cùng thời sự và cấp bách Buộc các nhà văn và các nhà phê bình nam giới phải nhìn nhận lại và thừa nhận tài năng của họ

Tuy các nhà văn nữ xuất hiện nhiều thế nhưng trong thực tế vấn đề phái tính và dòng văn học nữ tính đến nay vẫn chưa nhận được sự quan tâm và nhìn nhận một cách nghiêm túc Sự xuất hiện của dòng văn học nữ tính và

trào lưu văn học nữ quyền trong văn học có thể đánh giá là một bước đi xa và lâu dài trong sự phát triển của văn học theo hướng dân chủ hóa Nghiên cứu vấn đề giới nữ trong lĩnh vực văn học thực sự đã tạo ra một cuộc “cách mạng giới” Cuộc cách mạng triệt để và toàn diện này đã chính thức đánh đổ hoàn toàn sự thống trị tự nhiên của chế độ phụ quyền và chủ nghĩa nam giới trung tâm trong văn học, mang đến một hướng nghiên cứu mới, là bàn đạp thúc đẩy của văn học nữ quyền phát triển sâu rộng hơn

1.3 Tác giả Đỗ Hoàng Diệu và các sáng tác tiêu biểu

1.3.1 Tác giả Đỗ Hoàng Diệu

Trong văn học Việt Nam những năm trước đây, dường như thiếu vắng gương mặt của các cây bút nữ Người phụ nữ bị xã hội phong kiến ràng buộc

bị bó buộc bởi những luật lệ hà khắc, bởi những quan niệm “tam tòng tứ đức”, “công dung ngôn hạnh” Thế nên đã giới hạn khả năng phát huy sự sáng tạo văn học nghệ thuật của người phụ nữ

Phải đến văn học hiện đại chúng ta mới thấy bóng dáng của các cây bút

nữ, tuy nhiên cũng chỉ chiếm một phần rất nhỏ Văn học Việt Nam từ đầu thế kỉ XX cho đến những năm 1975 đa phần là các cây bút nam Từ các thế

hệ nhà văn như: Ngô Tất Tố, Vũ Trọng Phụng, Nam Cao, Nguyễn Công Hoan… đến các thế hệ nhà văn tiếp theo như: Nguyễn Khải, Nguyên Ngọc, Kim Lân, … và sau này có Nguyễn Minh Châu, Nguyễn Huy Thiệp,

Nhưng nói đến sự phát triển của các cây bút nữ phải kể đến thời kỳ sau

1945, hàng loạt các cây bút nữ trẻ bắt đầu nở rộ và họ dần dần chứng tỏ được tài năng và vị trí của mình Sau thời kỳ đổi mới, cùng với sự khẳng định vững vàng của hàng loạt cây bút như: Nguyễn Minh Châu, Xuân Thiều, Nguyễn Quang Sáng… Là sự xuất hiện của hàng loạt các cây bút trẻ đầy triển vọng, vói những phong cách hết sức độc đáo và có phần có nhiều táo bạo: Nguyễn Ngọc Tư, Phạm Thị Hoài, Nguyễn Thị Thu Huệ, Phan Thị Vàng Anh… Trong đó cái tên Đỗ Hoàng Diệu cũng được nhắc đến như một hiện tượng được đông đảo công chúng quan tâm chú ý

Năm 1976 nhà văn Đỗ Hoàng Diệu ra đời tại Thanh Hóa Sau nhiều năm học tập và rèn luyện cô thi đỗ cử nhân báo chí và sau này làm việc và sinh

sống tại Hà Nội Đố Hoàng Diệu đến với khán giả không phải ở văn đàn Việt

Nam mà là trên văn đàn hải ngoại với truyện ngắn Tình chuột, in trên Hợp

Lưu số 74 (tháng 12/2003 – 1/2004), rồi liên tiếp các tác phẩm khác ra đời

ngay sau đó như: “Những sợi tóc màu tang lễ (Hợp Lưu 75), Cô gái điếm và

năm người đàn ông (Hợp Lưu 76), Bóng đè (Hợp Lưu 78), Dòng sông hủi

(Hợp Lưu 80) và Vu quy (Hợp Lưu 82)” Nổi tiếng ở nước ngoài danh tiếng của cô liền vang xa về trong nước Biết được danh tiếng của cô Nhà xuất bản

Đà Nẵng đã nhanh chóng nhận in tập Bòng đè, trong đó có ba truyện: Dòng

sông hủi, Bóng đè, Vu quy,… cũng với một số truyện ngắn khác Ngay khi

mới xuất hiện tập truyện ngắn này đã gây xôn xao dư luận và trở thành đối tượng bàn bạc, phê bình và công kích rất lớn tư phía dư luận trong những năm gần đây

1.3.2 Giới thiệu các sáng tác của Đỗ Hoàng Diệu

Đỗ Hoàng Diệu ngay từ khi xuất hiện trên văn đàn thế giới và nổi tiếng vọng về Việt Nam đã được nhận định là một hiện tượng mới nổi của nên văn học Việt Nam đương đại Cô xuất hiện lần đầu không phải trên văn đàn Việt

Nam mà là trên văn đàn hải ngoại với truyện ngắn Tình chuột, in trên Hợp

Lưu số 74 (tháng 12/2003 – 1/2004), rồi sau đó cô liên tiếp cho ra đời các tác

phẩm như: “Những sợi tóc màu tang lễ (Hợp Lưu 75), Cô gái điếm và năm

người đàn ông (Hợp Lưu 76), Bóng đè (Hợp Lưu 78), Dòng sông hủi (Hợp

Lưu 80) và Vu quy (Hợp Lưu 82)” Nổi tiếng ở nước ngoài danh tiếng của cô nhanh chóng vang xa về trong nước Nhà xuất bản Đà Nẵng nhận in tập Bòng

đè, trong đó có ba truyện: “Bóng đè, Vu quy, Dòng sông hủi cũng với một số truyện ngắn khác: Linh thiêng, Hoa máu, Bốn người đàn bà và một đám tang,

Huyền thoại về lời hứa và Căn bệnh” Tập Truyện ngắn Bóng đè ra trình làng

đã gây một cơn sốt cho đọc giả bởi cách viết mới lạ so với truyền thống Trong tác phẩm này Đỗ Hoàng Diệu đã đem đến cho văn đàn Việt Nam một cách viết vô cùng khác lạ kết hợp với thứ ngôn ngữ có lúc tinh tế nhưng có lúc mang tính nhục dục thậm chí thô thiển Phải chăng đó là cách viết tân tiến, chịu ảnh hưởng của lối viết Châu Âu, hay là nét phong cách riêng của tác giả này Câu chuyện có hay hay là dở như thế nào ta chưa vội vàng nhận định và phán xét, thế nhưng phải khẳng định một điều rằng sự ra đời của những trang

viết bày của cô đã làm cho dư luận văn đàn Việt Nam đang lặng lẽ bỗng trở nên xôn xao kỳ lạ Một loạt các lời khen chê xuất hiện trên các báo, các trang web cũng vào cuộc với nhiều hội thảo, rồi sự phỏng vấn của các cơ quan nước ngoài Đặc biệt bạn đọc trên khắp cả nước cũng lên cơn sốt Đỗ Hoàng Diệu, người ta mua sách, người ta lên mạng, ngươi ta bàn tán, làm cho đời sống văn học tưởng như quá im lặng trong thời đại công nghệ thông tin đại chúng trở nên sôi động

Xung quanh tập truyện ngắn Bóng đè có nhiều ý kiến khác nhau, có người

cho đây là một sự đổi mới vô cùng mạnh dạn trên văn đàn nước ta Có một số người còn liên hệ với các nhà văn có tên tuổi ở lớp trước như Nguyễn Công Hoan, Nam Cao, Tô Hoài Như Phạm Toàn có nói: “Vì những tác phẩm truyện ngắn mới xuất hiện đã mạng một giọng điệu khác đi so với những thành tựu trước chúng” Bên cạnh những lời khen ngợi Đỗ Hoàng Diệu, cụ thể là truyện ngắn Đỗ Hoàng Diệu có những nhà văn, nhà phê bình có tên tuổi như: Châu Diên, Nguyên Ngọc và một số nhà văn, nhà phê bình khác Nhà văn Nguyên Ngọc đã từng nhận xét: “Trong vài năm trở lại đây ông có tâm

trạng bi quan về văn học Việt Nam, nhưng với Bóng đè ông nhận ra mình đã

lầm Ông cho rằng cũng như Nguyễn Huy Thiệp, Bảo Ninh trước đây, Đỗ

Hoàng Diệu là một bất ngờ và sự ra đời của một cuốn sách như Bóng đè đã

đánh đấu một khởi đầu mới của một thời kỳ mới” Phạm Xuân Nguyên khi viết giới thiệu sách cũng nhận định như sau: “Đỗ Hoàng Diệu tự mở cho mình một cuộc sống bị che khuất hay câm lặng”

Bên cạnh những lời khen thì cũng có không ít người chê những tác

phẩm của Đỗ Hoàng Diệu, họ cho rằng Bóng đè là một tác phẩm gợi dục rẻ

tiền, Đỗ Hoàng Diệu chỉ là cây bút tầm thường Độc giả với những sáng tác của Đỗ Hoàng Diệu có khen và cũng có cả những lời chê Họ khen lối viết mới mẻ của cô, có những ẩn dụ sâu xa về sex, thế nhưng sex trong các sáng của cô chỉ là phương thức để truyền tải thông điệp Còn chê ở chỗ các sáng tác chứa những ẩn dụ về sex chưa thật sự chính xác, thậm chí phỉ báng cả quá khứ dân tộc và nhiều trang viết gợi dục quá ngưỡng của thời đại chúng ta Vấn đề khen hay là chê cũng là điều dễ hiểu, với người tân tiến, tiếp xúc nhiều với cách viết Châu Âu thì dễ dàng chấp nhận Nhưng những người còn

giữ cách viết truyền thống thì phản ứng dữ dội với cách viết quá trần tục của

cô Họ cho rằng những vấn đề tế nhị, nhục dục của con người không nên phô trên trang giấy Nhưng cuộc sống bao giờ cũng có mặt phải cả mặt trái Phải chăng Đỗ Hoàng Diệu chỉ miêu tả đời thực mà thôi Nhưng hiện thực cuộc sống đó có mấy ai dám viết, dám nói như cô hay không mới là vấn đề Có rất nhiều hiện tượng người thấy, người ta nghĩ nhưng lại chẳng dám viết ra Họ cho rằng đó là phô trương hay thô thiển lộ liễu Nhưng tại sao lại thế, tại sao lại phải dấu cái hiện thực kia Đó cũng chính là điều chúng ta cần hiểu, cần biết Cái thực tại mà cả lũ đàn ông xăm soi là gạt cô gái, đẩy cô gái vào cái chết vì sự lầm lỡ, mong gặp người yêu phương xa của mình Cái thực trạng

mà lễ giáo phong kiến cổ hủ trói buộc khiến một cô gái phải bốn lần tuyệt tình, để đến lần thứ năm phải chấp nhận lấy một ông già tóp teo bất lực Cái thực trạng mà năm cậu bé vị thành niên trong lần đầu được nếm trải mùi vị đàn bà và bị ám ảnh suốt đời Cái thực trạng mà một cô gái bị áp chế cả về tinh thần và thể xác đến nỗi cảm thấy hạnh phúc khi sống trong một làng hủi còn hơn là bên cạnh người chồng thù ác Tất cả là một bức tranh màu xám của măt trái cơ chế thị trường đã ảnh hưởng vào đời sống văn hóa xã hội Việt Nam mấy chục năm sau những trang sách tò mò gợi dục mà Đỗ Hoàng Diệu tạo nên

Nhưng sâu xa hơn những trang viết của Đỗ Hoàng Diệu còn đề cập đến những vấn đề văn học, lịch sử dân tộc, những cảm tình do ép hôn do cưỡng bức và loạn luân Phải chăng là những ẩn dụ về sự ảnh hưởng, sự nô lệ ngoại bang của người Việt Nam trong thời kỳ lịch sử và còn tàn dư cho đến tận bây giờ Cái hình ảnh người đàn bà cong lưng hình chữ S bị cưỡng hiếp một cách chua chát và thích thú

Như vậy, ở chương này người viết tập trung vào ba vấn đề: Thứ nhất là một số vấn đề chung về giới và thứ hai là vấn đề giới tính và phái tính trong văn học và thứ ba là về tác giả Đỗ Hoàng Diệu cũng như các sáng tác tiêu biểu của cô Từ đó xác lập cách hiểu vấn đề về giới Tiếp sau đó, chúng tôi đã xác lập một cách hiểu chung nhất về hai khái niệm giới tính và phái tính, vì thực tế giữa hai khái niệm này còn có sự chồng chéo, rườm rà Việc xác lập sẽ tạo cơ sở để hiểu hơn về văn học nữ tính trong sự so sánh với văn học nam

tính đã có từ lâu Chúng tôi cũng chỉ ra ý nghĩa quan trọng và cấp thiết của việc nghiên cứu vấn đề giới nữ trong văn học Sự xuất hiện của dòng văn học

nữ tính và trào lưu văn học nữ quyền trong văn học có thể đánh giá là một bước đi xa và lâu dài trong sự phát triển của văn học theo hướng dân chủ hóa Cuộc cách mạng triệt để và toàn diện này đã chính thức đánh đổ hoàn toàn sự thống trị tự nhiên của chế độ phụ quyền và chủ nghĩa nam giới trung tâm trong văn học, mang đến một hướng nghiên cứu mới, là bàn đạp thúc đẩy của văn học nữ quyền phát triển sâu rộng hơn

tấp truyện ngắn Bóng đè của Đỗ Hoàng Diệu, bao gồm có tám truyện

ngắn.Ngay từ khi ra mặt bạn đọc trên văn đàn văn học Việt Nam, tập truyện ngắn này đã gây nên biết bao xôn xao dư luận với nhiều ý kiến trái chiều khác nhau Trong khuôn khổ của khóa luận này, chúng tôi chỉ tập trung đến hình ảnh người phụ nữ dưới góc nhìn giới nữ trong các sáng tác của Đỗ Hoàng Diệu Trong toàn bộ 8 tập truyện ngắn đó chủ yếu nhân vật trung tâm là người phụ nữ Nhìn tổng quan, các nhân vật nữ trong truyện ngắn của Đỗ Hoàng Diệu phần lớn đều là các cô gái trẻ còn độc thân hoặc mới kết hôn, lần đâu tiên trải nghiệm cuộc sống gia đình Những người phụ nữ ấy là những cô gái còn rất trẻ trung, thậm chí họ còn là những cô gái mới lớn hoặc có khi là người phụ nữ đã có kinh nghiệm tình trường Nhưng gộp chung lại họ đều là những người phụ nữ hiện đại được Đỗ Hoàng Diệu miêu tả với những vẻ đẹp riêng từ ngoại hình cho đến tâm hồn tính cách

Nhân vật nữ trong truyện ngắn Bóng đè (truyện ngắn mở đầu đầu tập

truyện) hiện lên là một người phụ nữ trẻ mới lấy chồng, chuẩn bị bước vào trải nghiệm cuộc sống gia đình Ấn tượng đầu tiên mà Đỗ Hoàng Diệu đem đến cho người đọc về người phụ nữ ấy đó là một vẻ đẹp rất biểu tượng Đó là biểu tượng đôi bàn tay mà ngay khi mở đầu câu chuyện Đỗ Hoàng Diệu dã để

cho nhân vật tự xưng tôi và kể lại: “Tôi có bàn tay nhỏ nhắn và mềm mại

hiếm thấy Bàn tay không thay đổi theo mùa hay béo gầy cơ thể Thụ bảo bàn tay tôi không tuổi tác trọng lượng Hồi hai mươi tuổi, mới ra trường nằm nhà

ba tháng, chỉ ăn và ngủ, cơ thể tôi trồi lên những múi thịt, nhưng bàn tay tôi vẫn mảnh dẻ Thụ hay mân mê bàn tay tôi Bàn tay thể hiện tâm hồn con người, dù em mập đến mấy bàn tay em vẫn chỉ là cọng cỏ chao lượn dưới gió

xuân” [5] Bằng những câu văn chau chuốt và đầy tính trừu tượng Đỗ Hoàng

Diệu đã đem đến cho chúng ta hình ảnh đôi bàn tay thật đẹp: “nhỏ nhắn và

mềm mại hiếm thấy”, “bàn tay thể hiện tâm hồn của con người” ta có thể cảm nhận chủ nhân của đôi bàn tay ấy cũng có một tâm hồn đẹp”[5] Vẫn

miêu tả đôi bàn tay ấy thế nhưng, những câu tiếp theo lại đem đến cho người

đọc một sự suy tư về đôi bàn tay kì bí có chút đáng sợ: “Tôi chìa bàn tay ra

trước nắng, nhìn như bàn tay của một kẻ khác Giống gió, bão lũ, hạn hán, tôi

có thể chết đi rồi mà đôi bàn tay vẫn nguyên vẹn với năm ngón tay dài, làn da mỏng tanh không trọng lượng Chỉ có tôi hiểu vì sao bàn tay tôi lại tách rời

ra khỏi thể xác mình”[5] Đôi bàn tay ấy là một hình ảnh biểu tượng cho vẻ

đẹp thể xác bên ngoài và vẻ đẹp của bên trong của nhân vật nữ chính Nó biểu tượng cho cái sức sống dẻo dai, bền bỉ, cho niềm khát khao sống của nhân vật

nữ chính trong tác phẩm Bằng một vài câu văn, Đỗ Hoàng Diệu đã đem đếm cho ta những liên tưởng thú vị về một người phụ nữ với đôi bàn tay đẹp lạ kì

Nếu trong truyện ngắn Bóng đè vẻ đẹp của nhân vật nữ hiện lên thông qua hình ảnh đôi bàn tay thì trong truyện ngắn Hoa máu Đỗ Hoàng Diệu đem

đến cho người đọc vẻ đẹp trong sáng, ngây thơ của cô gái dân tộc H`Linh là tên của cô gái đó, cô mang trong mình một vẻ đẹp chi tiết mà toàn thể Từ đôi

mắt của Nam – người yêu H`Linh, cô được miêu tả với vẻ đẹp của: “Mái tóc

đen tràn phủ bờ vai, Đôi mắt to tròn (…) Hàm răng trắng bóng sin sít lấp lánh cùng nụ cười” Với Nam đó là “một cô gái xinh đẹp như tiên giáng thế”

[5] Vẻ đẹp ấy có thể coi là tuyệt mĩ, toàn diện, toát lên một sự trong sáng, thơ ngây Không chỉ dưới con mắt Nam mà ngay cả mẹ Nam – một người phụ nữ chịu ảnh hưởng nặng nề của tư tưởng, của lối sống cổ hủ cũng không ưa gì H`Linh Người mẹ ấy ngăn cản tình yêu của Nam và H`Linh nhưng đến khi

gặp cô ngoài đời cũng phải “giật mình” trước vẻ đẹp của cô và thảng thốt lên rằng: “….Cô gái chạy tót lên bờ bằng bước chân của loài hoẵng tơ Bà giật

mình Nó đẹp thật Hà Nội, bà thấy bao nhiêu người mẫu, diễn viên nổi tiếng, nhưng chưa ai đẹp thế Hoang sơ, rực nhưng trầm, khó tả”[5] Cái đẹp người

phụ nữ ở H`Linh là cái đẹp thuần khiết của người con gái dân tộc, cái đẹp ngây thơ, trong sáng được đượm hương rừng núi Đây quả là một cái đẹp hiếm thấy, khó tìm

Đọc những tác phẩm của Đỗ Hoàng Diệu, ta mới thấy rằng mỗi người phụ nữ đều hiện lên với những vẻ đẹp riêng, không dễ nhầm lẫn Qua đó cho

ta thấy được quan điểm cũng nhưu cách nhìn nhận, đánh giá của Đỗ Hoàng Diệu về những người phụ nữ Việc Đỗ Hoàng Diệu viết về nhân vật nữ với sự hoàn hảo cũng ngấm ngầm bày tỏ sự trân trọng, ngợi ca vẻ đẹp người phụ nữ của nhà văn

Trong truyện ngắn mang tên của cả tập truyện – Bóng đè, nhân vật

người phụanữ bịađeo đuổi, bị giày vò tâm lí bởi một thứ “tội tổ tông” Cô là con dâu trưởng của một gia đình chịu ảnh hưởng nặng nề của lễ giáo khắt khe, một năm có tới mười bày đám giỗ Mười bảy đám giỗ có la gì mà nỗi bất hạnh lớn hơn nũa đè nặng lên tâm trí của cô đó chính là việc cô bị “bóng đè” trong những lần về quê làm giỗ Trong việc cô bị “bóng đè”, với cô điều đó là

sự thật nhưng chồng cô, mẹ chồng đều vờ như không biết Không ai thấy, không ai hiểu, chỉ một mình cô chịu đựng sự giày vò đó nhưng lại không biết làm thế nào để chống cự để giải thoát Để đến cuối cùng cô thỏa hiệp và ngang nhiên đón nhận thậm chí là thèm khát mỗi dịp về quê làm giỗ

“Bóng đè” là một hiện tượng có thực và đã sảy ra với rất nhiều người trong đời sống Xuất hiện trong tập truyện ngắn này nó như một điều thần bí,

kỳ lạ để qua đó nỗi khổ đau bất hạnh của người phụ nữ được nhà văn phơi bày và bọc lộ Cô gái ấy đâu có lỗi lầm gì khi cô lựa chọn cách sống thực với những khao khát bản năng vốn có rất đời thường của mình Cô là một người phụ nữ rất bình thường như bao nhiêu người phụ nữ khác, cô khát khao yêu

và được yêu, được thỏa mãn trong đời sống tình dục Chính bản thân cô ngàn vạn lần không mong muốn bất hạnh đó đừng sảy ra với mình Khi bị “bóng đè” cô là người trong vai bị động, cô là nạn nhân phải hứng chịu để rồi khi

nghĩ lại cô thấy ghê tởm, đau khổ, dằn vặt và chán ghét bản chính bản thân mình Lẽ ra cô phải được mọi người quan tâm động viên, khích lệ tinh thần, thế những tất cả ngươi thân của cô đều tỏ ra không hay biết hoặc cố tình làm ngơ không biết theo cách suy nghĩ của cô Họ trút lên cô cái nhìn đầy lạnh lùng, mang chút coi thường khinh bỉ Thậm chí ngay cả chồng của cô cũng

vậy: “Anh mở mắt, anh chứng kiến, anh vờ như không có chuyện gì….Vợ anh

bị hiếp nhưng anh cỉ sợ mẹ dậy” Và rồi cứ như thế cô gái mang trong mình

nỗi dằn vặt về một thứ “tội tổ tông” đáng sợ: “Tôi thương chồng và thương

chính mình Thụ đau đớn một tôi đau đớn mười Tôi là một đứa hư hỏng Tôi biết mình bị hãm hiếp trước bàn thờ tổ tiên nhà chồng, trước mặt chồng, nhưng tôi lại bồn chồn, mong nhớ thậm chí thèm khát cảm giác ấy tôi đạp quẫy, nội chiến, tâm linh héo rũ” [5] Điều đáng nói trong sự dằn mặt day dứt

của cô gái đó chính là ở chỗ cô bị tổ tiên nhà chồng cưỡng hiếp những chính trong cô, bản năng người phụ nữ trong cô lại thèm khát, lại mong muốn đến ngày về quê làm giỗ Mặc dầu chiếc mụn nhọt khiến cho cô đau nhức nhưng

cô vẫn từ chối lời đề nghị ở nhà của chồng mình để về quê làm giỗ: “Nhưng

tôi đời nào bằng lòng, đời nào để chiếc phản trống trơn mình Thụ đêm dài Chỗ của tôi là ở đấy Không hiểu sao tôi thấy mình khỏe mạnh háo hức lạ thường Tôi ngượng ngùng thừa nhận với mình nghiệm mười sáu đám giỗ, mười một ngôi mộ tấm phản đen bóng, tiếng ho cục thét buồng trong Chiếc bóng đen đúa làm tôi mê hoặc, xô đẩy trong gầm thét cuộn trào…” [5] Để rồi

sau những khát khao, thèm thuồng của dục vọng bản năng cô lại lâm vào day

dứt bản thân: “Lao mình ra sân, dưới ánh trăng già tôi gào thét điên dại với

hàm răng nghiến chặt Trăng lạnh tanh, vàng võ Tôi quỵ ngục hoàn toàn Tôi thương tôi và ghét tôi Tôi đã đồng lõa Đã kiễng chân lên rên rỉ rôi sau đấy lại nghĩ mình bị hãm hiếp, lại căm oán tổ tiên nhà Thụ Rồi lại mong chờ, lại háo hức thèm thuồng Bóng đen đấy hiểu tôi thích gì, nó tràn lấp dục vọng trong tôi

và đẩy Thụ xa cách”[5] Cứ khát khao, mong chờ, thèm khát rồi lại tự vấn

lương tâm, lại tự dằn vặt trách mình, rồi lại tự thương mình, cái vòng suy nghĩ luẩn quẩn đó cứ lặp đi lặp lại dày vò đay nghiến khiến người phụ nữ tự đấu tranh giằng xé bản thân