Luyện viết chữ hoa cho học sinh lớp 3

Hình dạng của các chữ cái viết hoa trong bảng mẫu chữ viết trong trường tiểu học về cơ bản đã kế thừa và được chỉnh sửa lại từ bảng chữ hoa giới thiệu cho học sinh các lớp cuối cấp tiểu

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC

======

NGÔ THỊ LAN ANH

LUYỆN VIẾT CHỮ HOA CHO HỌC SINH LỚP 3

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Phương pháp dạy học Tiếng Việt

HÀ NỘI – 2018

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC

======

NGÔ THỊ LAN ANH

LUYỆN VIẾT CHỮ HOA CHO HỌC SINH LỚP 3

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Phương pháp dạy học Tiếng Việt

Người hướng dẫn khoa học

TS LÊ THỊ LAN ANH

HÀ NỘI - 2018

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên em xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc đến cô giáo Lê Thị Lan Anh, người đã tận tình chỉ bảo và giúp đỡ chúng em trong suốt thời gian nghiên cứu và hoàn thành khóa luận tốt nghiệp

Em xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trong khoa Giáo dục Tiểu học cùng các thầy cô của trường Đại học Sư Phạm Hà Nội 2 – những người thầy, người cô luôn nhiệt tình giảng dạy, không chỉ truyền thụ những kiến thức mà thầy cô còn cho chúng em những kinh nghiệm sống trong suốt quá trình học tập tại trường Em cũng xin gửi lời cảm ơn tới các thầy cô trong thư viện nhà trường đã tạo điều kiện thuận lợi nhất cho em trong quá trình tìm tòi

và nghiên cứu đề tài

Qua đây, em xin gửi lời cảm ơn tới cô giáo Chủ nhiệm và các em học sinh lớp 3G trường Tiểu học Uy Nỗ - Đông Anh - Hà Nội đã tạo điều kiện cho em trong quá trình thực hiện đề tài

Đặc biệt, em xin gửi lời cảm ơn đến bố mẹ của em – người đã luôn lo lắng, quan tâm và động viên em vượt qua mọi khó khăn trong suốt thời gian

em học tập xa nhà

Cuối cùng, em xin gửi lời cảm ơn chân thành đến những người bạn – những người đã luôn bên cạnh động viên, giúp đỡ và quan tâm em trong suốt thời gian vừa qua

Em xin trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, tháng 4 năm 2018

Người thực hiện

Ngô Thị Lan Anh

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi Những kết quả và các số liệu trong luận văn chưa được công bố dưới bất cứ hình thức nào Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về sự cam đoan này

Hà Nội, tháng 4 năm 2018

Người thực hiện

Ngô Thị Lan Anh

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 2

3 Mục đích nghiên cứu 4

4 Đối tượng nghiên cứu 4

5 Phạm vi nghiên cứu 4

6 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

7 Phương pháp nghiên cứu 4

8 Cấu trúc khóa luận 5

NỘI DUNG CHƯƠNG 1CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC LUYỆN VIẾT CHỮ HOA CHO HỌC SINH LỚP 3 6

1.1 Cơ sở lí luận của việc luyện viết chữ hoa cho học sinh lớp 3 6

1.1.1.Chữ viết 6

1.1.2 Một số vấn đề về việc dạy luyện viết chữ hoa cho học sinh lớp 3 10

1.1.3 Kĩ năng và rèn kĩ năng luyện viết chữ hoa cho học sinh lớp 3 15

1.1.4 Đặc điểm của học sinh lớp 3 17

1.2 Cơ sở thực tiễn của việc luyện viết chữ hoa cho học sinh lớp 3 21

1.2.1 Nội dung chương trình và phân bố thời lượng 21

1.2.2 Những thuận lợi và khó khăn khi dạy chữ viết hoa cho học sinh lớp 3 24

1.2.3 Phương pháp dạy tập viết chữ hoa 28

1.2.4 Quy trình dạy một bài luyện viết chữ hoa cho học sinh lớp 3 31

1.2.5 Thực trạng dạy viết chữ hoa cho học sinh lớp 3 ở trường tiểu học 34

Kết luận chương 1: 37

CHƯƠNG 2MỘT SỐ BIỆN PHÁP LUYỆN VIẾT CHỮ HOA CHO HỌC SINH LỚP 3 VÀ THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 37

2.1 Một số biện pháp luyện viết chữ hoa cho học sinh lớp 3 37

2.1.1 Rèn chữ mẫu của người giáo viên 37

2.1.2 Chú trọng đến điều kiện cơ sở vật chất 41

2.1.3 Quy trình luyện viết chữ hoa 47

2.1.4 Kĩ thuật rèn chữ hoa cho học sinh 55

2.2 Thực nghiệm sư phạm 59

2.2.1 Mục đích thực nghiệm 59

2.2.2 Đối tượng thực nghiệm 60

2.2.3 Địa điểm thực nghiệm 60

2.2.4 Thời gian thực nghiệm 60

2.2.5 Chuẩn bị thực nghiệm 60

Chọn cả giáo viên và lớp thực nghiệm 60

2.2.6 Tiến hành thực nghiệm 61

2.2.7 Nội dung thực nghiệm 61

2.2.8 Tiêu chí đánh giá 70

2.2.9 Kết quả thực nghiệm 70

Kết luận chương 2: 72

KẾT LUẬN 73

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Từ xa xưa, vấn đề chữ viết đã rất được coi trọng Cha ông ta dùng câu thành ngữ “Văn hay chữ tốt” để khen người chữ đẹp, học rộng tài cao Đặc biệt, cố thủ tướng Phạm Văn Đồng cũng rất coi trọng vấn đề này: “Chữ viết cũng là biểu hiện của nết người Dạy cho học sinh viết đúng, viết cẩn thận, viết đẹp là góp phần rèn luyện cho các em tính cẩn thận, tính kỉ luật, lòng tự trọng đối với thầy cô và bạn đọc bài vở của mình” Điều đó chứng tỏ vấn đề chữ viết được quan tâm như thế nào

Tập viết là một trong những phân môn có tầm quan trọng đặc biệt ở tiểu học, nhất là đối với các lớp đầu cấp Phân môn Tập viết trang bị cho học sinh tiểu học bộ chữ cái tiếng Việt và những yêu cầu về kĩ thuật để sử dụng bộ chữ cái này trong học tập và giao tiếp Với ý nghĩa này, tập viết không những có quan hệ mật thiết tới chất lượng học tập của các môn học khác mà còn góp phần rèn luyện một trong những kĩ năng hàng đầu của việc học tiếng Việt trong nhà trường đó là kĩ năng viết chữ

Học sinh viết chữ đúng, viết chữ đẹp, có tốc độ nhanh là một trong những thuận lợi để tiếp thu bài, có điều kiện để ghi chép bài học tốt, nhờ vậy kết quả học tập trở nên cao hơn Ngược lại, các em viết xấu và viết chậm sẽ ảnh hưởng không nhỏ tới chất lượng học tập Như vậy, chúng ta có thể nói việc

Đối với học sinh lớp 3, các em vừa mới từ lớp 2 lên, bước đầu mới làm quen với cách viết chữ hoa cỡ vừa và nhỏ, kĩ năng viết của các em còn nhiều hạn chế Các em chỉ mới viết ở mức độ tương đối, nét chữ còn vụng về, tốc

độ viết còn chậm và độ điêu luyện chưa cao Khi các em lên lớp 3, yêu cầu về chữ viết sẽ cao hơn, có chiều sâu hơn Học lớp 3 các em một lần nữa được củng cố chữ viết đặc biệt là chữ viết hoa

Vậy làm thế nào để nâng cao chất lượng viết chữ hoa cho học sinh lớp 3?

Đó là câu hỏi mà mọi giáo viên tiểu học cần phải quan tâm Bản thân là một người giáo viên tiểu học tương lai, nhìn thấy tầm quan trọng của việc rèn chữ nói chung và luyện viết chữ hoa nói riêng, tôi đã lựa chọn nghiên cứu và đi

sâu tìm hiểu đề tài “Luyện viết chữ hoa cho học sinh lớp 3”

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Từ lâu việc rèn luyện chữ viết cho học sinh tiểu học đã được nhiều tác giả nghiên cứu:

3

Trong Tạp chí Giáo dục Tiểu học, số 4, năm 2000, tác giả Nguyễn Hữu

Cao đã đưa ra kinh nghiệm về dạy chữ viết, rèn nết người Đề cao sự gương mẫu về chữ viết của người giáo viên, bồi dưỡng cho học sinh lòng yêu thích

và sự quyết tâm rèn luyện chữ viết

Trong cuốn Chữ viết và dạy chữ viết ở Tiểu học, NXB Đại học Sư phạm,

năm 2002, tác giả Lê A đã nghiên cứu vấn đề về chữ viết, nguồn gốc của chữ viết tiếng Việt Đặc biệt, tác giả bàn kĩ về việc tổ chức dạy học Tập viết, Chính tả ở Tiểu học và đã đưa ra các bước hướng dẫn luyện tập để học sinh viết đúng, đẹp và nhanh hơn

Trong cuốn Hướng dẫn luyện viết chữ đẹp, NXB Đại học Sư phạm, tháng

8 năm 2009, tác giả Đặng Thị Trà đã đưa ra các nguyên tắc, các phương pháp

và kinh nghiệm dạy luyện viết chữ đẹp Đăc biệt, tác giả còn phân tích kĩ cấu tạo, cách viết của từng chữ viết thường và chữ viết hoa

Trong cuốn Dạy và học tập viết ở Tiểu học, NXB Giáo dục Việt Nam,

năm 2010 do Trần Mạnh Hưởng chủ biên, tác giả đã đi sâu nghiên cứu những vấn đề về mục đích, nhiệm vụ, nội dung và các phương pháp dạy học tập viết trong phân môn Tập viết ở các lớp 1, 2, 3 theo chương trình tiểu học mới Tác giả đưa ra các nét cơ bản, nét hoa trong chương trình tiểu học hiện hành, cách gọi tên và phân loại các nét, quy trình viết các chữ cũng như hướng dẫn cơ bản nhất về viết chữ Ngoài ra, tác giả còn dành hẳn một phần để giới thiệu một vài biện pháp viết chữ đẹp dành cho học sinh, giáo viên và gợi ý về một

số bài tập luyện viết cơ bản nhất

Như vậy, từ lịch sử nghiên cứu vấn đề, chúng ta có thể thấy được việc luyện viết chữ đẹp cho giáo viên cũng như học sinh là một vấn đề đang được rất nhiều người, nhiều nhà nghiên cứu quan tâm Tuy nhiên chưa có ai nghiên cứu sâu về vấn đề luyện viết chữ hoa cho học sinh lớp 3, vì vậy chúng tôi

4

cũng mạnh dạn triển khai nghiên cứu vấn đề “Luyện viết chữ hoa cho học sinh lớp 3”

3 Mục đích nghiên cứu

Đề xuất một số biện pháp luyện chữ hoa cho học sinh tiểu học, góp phần

nâng cao dạy học tập viết chữ hoa nói riêng và phân môn Tập viết nói chung

4 Đối tượng nghiên cứu

Cách thức viết chữ hoa cho học sinh tiểu học

5 Phạm vi nghiên cứu

Trong khuôn khổ thời gian cho phép nên ở đề tài này chúng tôi dừng lại

nghiên cứu cách luyện viết chữ hoa cho học sinh lớp 3 ở trường Tiểu học Dương Hà- huyện Gia Lâm- thành phố Hà Nội và trường Tiểu học Uy Nỗ- huyện Đông Anh- thành phố Hà Nội

6 Nhiệm vụ nghiên cứu

6.1 Tìm hiểu cơ sở lí luận của việc luyện viết chữ hoa cho học sinh lớp 3 6.2 Tìm hiểu cơ sở thực tiễn của việc luyện viết chữ hoa cho học sinh lớp 3 6.3 Đề xuất các biện pháp dạy luyện viết chữ hoa cho học sinh lớp 3 6.4 Thực nghiệm sư phạm để kiểm nghiệm tính khả thi của các biện pháp

7 Phương pháp nghiên cứu

Khóa luận của chúng tôi đã sử dụng những phương pháp sau:

Phương pháp nghiên cứu tài liệu

5

8 Cấu trúc khóa luận

Ngoài phần Mở đầu và phần Kết luận, nội dung khóa luận có cấu trúc 2 chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn của việc luyện viết chữ hoa cho học sinh lớp 3

Chương 2 Một số biện pháp luyện viết chữ hoa cho học sinh lớp 3 và thực nghiệm sư phạm

6

NỘI DUNG

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC LUYỆN

VIẾT CHỮ HOA CHO HỌC SINH LỚP 3 1.1 Cơ sở lí luận của việc luyện viết chữ hoa cho học sinh lớp 3

1.1.1.Chữ viết

1.1.1.1 Lịch sử hình thành chữ viết

Chữ viết là một hệ thống kí hiệu bằng đường nét được sử dụng để ghi lại ngôn ngữ âm thanh theo dạng văn bản Với sự ra đời của chữ viết, hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ của con người được chuyển từ dạng âm thanh – thính giác sang dạng đường nét – thị giác Do đó, nó trở nên chính xác, chuẩn mực hơn, có thể tiến hành trong một thời gian lâu bền, trong một không gian rộng lớn Nếu ngôn ngữ là hệ thống kí hiệu thì chữ viết là hệ thống kí hiệu của kí hiệu Chữ viết có quan hệ mật thiết với ngôn ngữ nhưng không thể

đồng nhất ngôn ngữ với chữ viết

Chữ Hán vào Việt Nam bắt đầu từ thiên niên kỉ thứ nhất trước công nguyên theo con đường giao lưu văn hóa Hiện nay, ở Việt Nam còn lưu giữ được một số hiện vật có chữ Hán, như đỉnh cổ có khắc chữ tượng hình (chữ Hán cổ) Điều này chứng minh được rằng chữ Hán cổ xuất hiện ở Việt Nam khá sớm và thực sự trở thành phương tiện ghi chép và truyền thông trong người Việt kể từ những thế kỉ đầu công nguyên trở đi Đến thế kỉ VII – XI, chữ Hán và tiếng Hán ngày càng được sử dụng rộng rãi ở Việt Nam Thời kì này chữ Hán được sử dụng như một phương tiện giao tiếp, giao lưu kinh tế thương mại với Trung Quốc Đó là do Việt Nam bị ách đô hộ của triều đình phong kiến phương Bắc trong khoảng thời gian hơn một ngàn năm vì vậy hầu hết các bài văn khắc trên tấm bia đều bằng chữ Hán Qua đó, chúng ta có thể thấy rằng chữ Hán có tầm ảnh hưởng to lớn như thế nào đối với nền văn hóa

7

của người Việt Nam xưa Từ sau thế kỉ X, tuy Việt Nam giành được độc lập

tự chủ và thoát khỏi ách thống trị của triều đình phong kiến phương Bắc nhưng chữ Hán và tiếng Hán vẫn tiếp tục là một phương tiện quan trọng để phát triển nền văn hóa Việt Nam

Trong quá trình phát triển đó đến đời Quang Trung, người Việt đã sáng tạo ra chữ Nôm (Nôm theo âm Việt cổ được hiểu là Nam, âm này vẫn còn lưu giữ cho đến ngày nay trong một số thổ âm như ở Quảng Nam) Sự ra đời của chữ Nôm đóng vai trò to lớn trong lịch sử phát triển của dân tộc Việt Khi thực dân Pháp thiết lập nền đô hộ ở nước ta, chữ Nôm đi vào thời kì suy tàn

và thay vào đó là sự ra đời của chữ Quốc ngữ Chữ Quốc ngữ không phải do người Việt sáng tạo ra mà do các nhà truyền giáo người châu Âu sáng tạo ra Theo tác giả Đoàn Thiện Thuật trong cuốn “Ngữ âm tiếng Việt”, lúc đầu các nhà truyền giáo phương Tây theo thói quen đã dùng chữ viết quen thuộc của

họ để ghi chép và học tiếng Việt vì mục đích truyền giáo chứ không phải vì lợi ích và sự phát triển của dân tộc Việt Vì tính chất tự phát ấy nên cách ghi của các giáo sĩ cũng không có sự thống nhất với nhau Trong tập thể các nhà truyền giáo ấy, công lao đầu tiên phải nhắc đến các giáo sĩ người Bồ Đào Nha Chữ Quốc ngữ ở thời buổi đầu còn chịu nhiều ảnh hưởng của cách ghi

âm theo tiếng nước ngoài, chưa phản ánh một cách khoa học cơ cấu ngữ âm tiếng Việt Trải qua bao công sức của nhiều thế hệ người Việt, qua nhiều giai đoạn cách tân hợp lí hóa lối ghi tự mẫu Latinh của các cha cố phương Tây, chữ Quốc ngữ đã tỏ rõ sức mạnh thần kì của nó khi biểu thị cách phát âm đa cung bậc của tiếng Việt (có 6 thanh) trình bày được tư tưởng cùng bộc bạch mọi tâm trạng cảm xúc của người Việt Nam Như A.G Haudricout đã chứng minh rằng: “Tiếng Việt đã trải qua một quá trình phát triển từ không có thanh điệu dẫn tới có một hệ thống thanh điệu như hiện nay” Chữ Quốc ngữ là chữ đơn giản về hình thể kết cấu, tiện lợi về mặt hành chức, sử dụng các chữ cái

8

Latinh hầu như đã thông dụng trên toàn thế giới Ở chữ Quốc ngữ, giữa chữ

và âm, giữa cách viết và cách đọc có sự phù hợp ở mức độ khá cao Như vậy,

từ khi hình thành vào những năm đầu thế kỉ thứ XVII đến khi được công nhận vào năm 1882, quá trình xây dựng chữ Quốc ngữ trải qua một thời gian dài với gần hai thế kỉ Trong quá trình xây dựng và hoàn thiện, chữ Quốc ngữ đã chứa trong mình nó những ưu điểm và hạn chế nhất định

1.1.1.2 Quá trình hoàn thiện chữ viết

Trước Cải cách giáo dục năm 1981, mẫu chữ viết (chữ Quốc ngữ) được dạy và học trong trường tiểu học về cơ bản là mẫu chữ phổ biến, thường dùng trong xã hội Hầu hết các chữ viết thường, chữ viết hoa trong bảng chữ mẫu đều có chiều cao 1 đơn vị (1 cor) và 2 đơn vị, chữ viết có nét thanh nét đậm Trong cải cách giáo dục, từ năm 1981 đến tháng 9/1986, mẫu chữ viết dạy ở trường Tiểu học có nhiều thay đổi với mẫu chữ thường dùng nên dư luận có nhiều ý kiến phê phán, nhất là chữ viết thường bỏ đi những “nét bụng”, “nét hất”, chữ viết hoa gần giống với chữ in hoa ở dạng đơn giản nhất, chữ số viết tay gần với chữ số in

Từ năm 1986 – 1987, Bộ giáo dục đã đưa ra thông tư về việc nâng cao chất lượng dạy và học viết chữ ở trường phổ thông cơ sở Theo đó, vẫn giữ lại chiều cao các con chữ trong bảng chữ cái và chữ số như trước đây nhưng điều chỉnh lại các chữ cái viết thường trở lại có “nét bụng”, “nét hất”, riêng các chữ hoa đơn giản và chữ số hầu hết như không có gì thay đổi so với chữ cải cách giáo dục Đáng lưu ý ở thông tư này là đã đưa ra bảng chữ hoa giới thiệu cho học sinh các lớp cuối cấp 1 với chiều cao chữ cái hầu hết là 2,5 đơn vị,

riêng hai chữ G, Y có độ cao 4 đơn vị

Thực hiện Nghị quyết 40 của Quốc hội khóa X và chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ về tiến độ triển khai Chương trình Tiểu học mới bắt đầu từ lớp 1 năm học 2002 – 2003, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã báo cáo với Thủ

9

tướng Chính phủ về kế hoạch điều chỉnh mẫu chữ viết trong nhà trường tiểu học khi triển khai chương trình Tiểu học mới Theo đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tổ chức các cuộc hội thảo dạy và học chữ viết ở trường tiểu học tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, trong đó đưa ra dự thảo về bảng mẫu chữ viết thường dùng trong trường tiểu học Hội thảo đã nhận được nhiều ý kiến đóng góp quý báu của các nhà nghiên cứu khoa học và nhân văn, khoa học sư phạm, các giáo viên và cán bộ quản lí giáo dục cùng nhiều lực lượng xã hội

1.1.1.3 Đặc điểm cơ bản của mẫu chữ viết hoa hiện hành

Chiều cao các chữ cái viết hoa là 2,5 đơn vị, riêng hai chữ cái viết hoa

G, Y được viết với chiều cao 4 đơn vị Ngoài 29 chữ cái viết hoa theo kiểu 1 thì bảng chữ cái viết hoa còn cung cấp thêm 5 mẫu chữ cái viết hoa kiểu 2: F,

Z, J, W, f để sau khi học xong học sinh có quyền lựa chọn và sử dụng

Hình dạng của các chữ cái viết hoa trong bảng mẫu chữ viết trong trường tiểu học về cơ bản đã kế thừa và được chỉnh sửa lại từ bảng chữ hoa giới thiệu cho học sinh các lớp cuối cấp tiểu học Mỗi chữ cái viết hoa thường

có nét cong, nét lượn, tạo dáng thẩm mĩ của hình chữ cái, bảo đảm cách viết liền nét và hạn chế số lần nhấc bút Vì vậy, so với chữ cái viết thường, các nét

cơ bản của chữ cái viết hoa thường biến điệu

10

Ví dụ, chữ o khi viết thường thì chữ o được tạo bởi nét cong kín (nét cơ

bản) nhưng khi viết chữ O hoa thì ngoài nét cong kín còn có nét lượn vào

trong ở phần cuối chữ

1.1.1.5 Cách thể hiện mẫu chữ viết hoa trong bảng mẫu chữ hiện hành

Mẫu chữ được thể hiện ở 4 dạng: chữ viết đứng, nét đều; chữ viết đứng, nét thanh nét đậm; chữ viết nghiêng, nét đều; chữ viết nghiêng, nét thanh nét đậm

Mẫu chữ cái viết hoa trong bảng mẫu chữ đã ban hành được trình bày trên khung kẻ ô vuông để dễ dàng xác định tọa độ, cụ thể: mỗi đơn vị chiều cao hay chiều rộng đều được tách làm đôi, tạo thành 4 ô vuông nhỏ Do đó nếu coi những đường kẻ ngang trong khung chữ là những dòng kẻ trong vở ô

li của học sinh thì các chữ cái trong bảng mẫu chữ chính là chữ viết theo cỡ chữ vừa Cách trình bày như vậy sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc dạy học tập viết ở trường tiểu học (dễ xác định điểm đặt bút, điểm dừng bút, quy trình viết chữ, có sự tương ứng nhất định với vở ô li của học sinh)

1.1.2 Một số vấn đề về việc dạy luyện viết chữ hoa cho học sinh lớp 3

1.1.2.1 Một số quy định về dạy và học viết chữ hoa

Vụ Giáo dục Tiểu học đã có công văn số 5150/TH ngày 17/6/2002 nêu

rõ về một số quy định dạy và học viết chữ trong trường tiểu học nhằm hướng dẫn thực hiện mẫu chữ viết trong trường tiểu học do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành

Trong trường Tiểu học, học sinh học viết chữ viết hoa theo kiểu chữ viết đứng, nét đều là chủ yếu Ở những nơi có điều kiện thuận lợi, giáo viên

có thể dạy hoặc giới thiệu thêm cách viết chữ thường, chữ viết hoa theo kiểu chữ viết nghiêng, nét thanh, nét đậm

11

Việc dạy chữ viết hoa được tiến hành theo một quá trình từ nhận diện, tập tô, tập viết nét cơ bản đến viết từng chữ cái; từ viết đúng đến viết thành thạo, viết đẹp

Căn cứ vào chương trình Tiểu học, nội dung và yêu cầu dạy học phân môn Tập viết ở từng lớp được xác định trong sách giáo khoa Tiếng Việt, từ đó thiết kế thành bài học cụ thể trong vở Tập viết và hướng dẫn dạy học trong sách giáo viên tương ứng cho mỗi lớp

1.1.2.2 Mục tiêu, nhiệm vụ của phân môn Tập viết

Tập viết giúp cho học sinh rèn luyện năng lực đọc thông viết thạo để làm tiếng nói về mặt văn tự Học sinh phải được rèn luyện năng lực đọc thông viết thạo bởi vì hai năng lực này có quan hệ mật thiết với nhau Đây chính là điểm khác biệt giữa người được học với người không được học Tiếng Việt Tập viết là một phân môn thiên về thực hành do đó rèn kĩ năng viết đúng, viết đẹp cho học sinh là việc làm cần thiết

b Nhiệm vụ

- Về kiến thức

Truyền thụ, trang bị cho học sinh những kiến thức cơ bản về chữ viết

và kĩ thuật viết chữ Về chữ viết, học sinh có thể biết được cấu tạo của bộ chữ cái Latinh ghi âm tiếng Việt Học sinh biết vị trí của dấu thanh, dấu phụ, các khái niệm về liên kết chữ cái, khái niệm về dòng kẻ, đường kẻ, về tọa độ viết

12

chữ và tên gọi của các nét chữ Từ đó hình thành cho học sinh biểu tượng về hình dạng, kích thước, độ cao, sự cân đối cũng như tính thẩm mĩ của chữ viết

- Về kĩ năng

Rèn cho học sinh các thao tác viết chữ từ đơn giản đến phức tạp, gồm

kĩ năng viết các nét, kĩ năng liên kết nét để tạo chữ cái hoặc chữ ghi tiếng, kĩ năng xác định khoảng cách vị trí cỡ chữ trên vở ô li để hình thành thuyết ứng mẫu rõ ràng, nhanh và đẹp

- Về thái độ

Thông qua hoạt động luyện viết chúng ta còn rèn luyện cho học sinh những phẩm chất đạo đức như: cẩn thận, kiên trì, khiếu thẩm mĩ, óc quan sát Luôn có ý thức rèn luyện chữ viết cho học sinh trong mọi lúc, mọi nơi,mọi tiết học Giúp các em trở nên yêu thích, hứng thú học tập và rèn luyện chữ viết, tạo tâm lí thoải mái nhất cho các em luyện viết trong các tiết học

1.1.2.3 Các nguyên tắc dạy luyện viết chữ hoa

Nguyên tắc dạy học tập viết là sự cụ thể hóa của các nguyên tắc dạy học tiếng Việt cho phù hợp với đặc thù của phân môn Do vậy, có thể kể tới

ba nguyên tắc dạy học Tập viết là phát triển lời nói, phát triển tư duy và tính đến đặc điểm của học sinh

Trong phân môn Tập viết, nguyên tắc phát triển lời nói yêu cầu giáo

viên phải cho học sinh rèn luyện một cách tỉ mỉ và kĩ lưỡng các kĩ năng viết chữ từ đơn giản đến phức tạp, từ viết nét cơ bản đến liên kết các nét thành chữ cái, từ liên kết các chữ thành chữ ghi âm, ghi vần hoặc ghi tiếng, từ viết đúng quy trình, tọa độ đến viết đẹp và nhanh

Việc rèn kĩ năng viết chữ cho học sinh cần được thực hiện phối hợp với các kĩ năng khác như tập đọc, tìm hiểu nội dung của từ ngữ và bài viết ứng dụng Có như vậy, kĩ năng viết chữ và các kĩ năng lời nói khác của học sinh mới được hình thành một cách đầy đủ và vững chắc

13

Ví dụ, tuần 16 của lớp 3, khi dạy viết bài ứng dụng:

Một cây làm chẳng nên non

Ba cây chụm lại nên hòn núi cao

Ngoài việc rèn cho học sinh viết đúng chữ M hoa, liên kết chữ M với chữ a đứng sau, liên kết các chữ cái thành chữ ghi âm, vần, tiếng, giáo viên

còn cần giải thích ngắn gọn ý nghĩa của câu tục ngữ để các em hiểu nội dung

cơ bản của bài viết ứng dụng, thêm vốn vào hành trang ngôn ngữ cho các em giao tiếp sau này

Ngoài ra, nguyên tắc phát triển lời nói còn đòi hỏi giáo viên phải sử dụng linh hoạt hệ thống câu hỏi mở giúp học sinh tìm hiểu chữ viết và kĩ thuật viết chữ, từ đó hỗ trợ cho việc hình thành kĩ năng viết chữ ở các em

Khi dạy học tập viết, nguyên tắc phát triển tư duy yêu cầu gáo viên

phải làm cho học sinh biết và hiểu ý nghĩa của các từ ngữ, câu và bài ứng dụng mà các em được luyện viết.Do vậy, giải nghĩa từ khó là việc làm vô cùng cần thiết trong quá trình dạy tập viết Bên cạnh đó, giáo viên cũng cần phải rèn luyện các thao tác, phẩm chất tư duy trong quá trình dạy tiếng Để thực hiện được các yêu cầu đó, giáo viên cần gợi ý cho học sinh phân tích và nhận xét chữ viết, sau đó so sánh tìm kiếm tương đồng và sự khác biệt giữa các chữ Chính việc làm này làm cho nhận thức về cấu tạo chữ, kĩ năng viết chữ của học sinh được hình thành một cách vững chắc ở học sinh

Trong hoạt động dạy luyện viết chữ hoa cho học sinh lớp 3, nguyên tắc

tính đến đặc điểm của học sinh yêu cầu trước hết là giáo viên cần tìm hiểu đặc

điểm tâm lí và sinh lí của học sinh để có các biện pháp dạy học cho phù hợp

Ví dụ, khi quan sát chữ viết, học sinh chủ yếu thường tập trung nhìn nhận hình dáng của chữ mà ít chú ý đến quy trình viết Chính vì vậy, nhiều em không viết đúng quy trình do không xác định được chính xác vị trí, chiều hướng của nét chữ, không viết liền mạch các nét hoặc các chữ cái Giáo viên

Do có đặc điểm riêng về nhiệm vụ và nội dung dạy học, hoạt động dạy luyện viết chữ hoa cần tuân theo nguyên tắc phối hợp các bộ phận cơ thể và nguyên tắc thực hành

Trong hoạt động luyện viết chữ hoa cho học sinh, nguyên tắc phối hợp

các bộ phận cơ thể yêu cầu học sinh phải phối hợp một cách đúng mức các bộ

phận cơ thể với nhau trong quá trình viết Hoạt động viết có liên quan đến nhiều bộ phận của cơ thể: mắt để xác định mẫu chữ, tư thế ngồi, phổi và lưng, cách cầm bút liên quan đến các ngón tay, bàn tay và cánh tay, hình dáng kích thước chữ trong vở có liên quan đến mắt nhìn Do vậy, khi hướng dẫn học sinh tập viết giáo viên cần phối hợp đồng bộ cho các em theo đúng quy định: ngồi đúng tư thế, cầm bút đúng cách, khoảng cách với vở là 30 cm để đầu học sinh không cúi quá, không tì sát vào bàn, ngồi thẳng lưng, vị trí ngồi viết phải

đủ ánh sáng

15

Nguyên tắc thực hành trong dạy luyện viết chữ hoa có cơ sở là nhiệm

vụ của phân môn Tập viết và các nội dung dạy học Tập viết Trong phân môn Tập viết không có tiết lí thuyết riêng về chữ viết và kĩ thuật viết chữ Các kiến thức và kĩ năng được hình thành một cách tự nhiên thông qua việc luyện viết

Vì vậy, viết là một công việc đòi hỏi sự làm việc cẩn thận, tỉ mỉ, có trách nhiệm cao, theo một quy trình nghiêm ngặt, cần phải coi trọng nguyên tắc thực hành tức là coi dạy luyện viết là dạy một kĩ năng Chữ hoa gồm nhiều nhóm chữ có đặc điểm riêng về cấu tạo, từ đó có quy trình viết chữ không giống nhau Do vậy, nên thực hành viết các chữ theo nhóm chữ hoa có cùng cấu tạo, kĩ năng viết chữ hoa sẽ mau chóng được nâng cao Để các kĩ năng viết chữ hoa của học sinh được hình thành một cách tự nhiên và chắc chắn, nên cho các em thực hành luyện viết ở hai mức độ Mức độ thứ nhất, tập viết đúng hình dáng, cấu tạo, quy trình viết các nét chữ và chữ hoa Mức độ thứ hai, tập liên kết các chữ hoa với các chữ cái (viết liền mạch) Trong quá trình luyện kĩ năng viết chữ hoa cho học sinh, giáo viên cần chú ý cho các em phân tích chữ mẫu và quy trình viết chữ viết hoa Cần nhắc học sinh ngồi đúng tư thế, để vở, cầm bút đúng cách, phối hợp một cách uyển chuyển các bộ phận

cơ thể tham gia vào viết chữ Việc đánh giá sản phẩm chữ viết hoa của học sinh phải gắn liền với việc đánh giá các hoạt động viết chữ hoa của học sinh

1.1.3 Kĩ năng và rèn kĩ năng luyện viết chữ hoa cho học sinh lớp 3

1.1.3.1 Kĩ năng

Có nhiều cách định nghĩa khác nhau về kĩ năng Những định nghĩa này thường bắt nguồn từ góc nhìn chuyên môn và quan niệm cá nhân của người viết Tuy nhiên hầu hết chúng ta đều thừa nhận rằng kĩ năng được hình thành khi chúng ta áp dụng kiến thức vào thực tiễn Kĩ năng học được do quá trình lặp đi lặp lại một hoặc một nhóm hành động nhất định nào đó Kĩ năng luôn

có chủ đích và định hướng rõ ràng

16

Vậy, kĩ năng là năng lực hay khả năng của chủ thể thực hiện thuần thục một hay một chuỗi hành động trên cơ sở hiểu biết (kiến thức hoặc kinh nghiệm) nhằm tạo ra kết quả mong đợi

1.1.3.2 Viết chữ

Viết được hiểu là việc vạch những đường nét tạo thành chữ

Viết chữ là ghi ra những nội dung muốn nói đã được sắp xếp theo quy tắc chính tả để diễn đạt ý tưởng đó

1.1.3.3 Chữ hoa

Chữ hoa là hệ thống kí hiệu thể hiện chữ viết bằng các nét cong nét lượn mềm mại, tạo dáng thẩm mĩ của hình chữ viết, thường có nhiều biến điệu trong các nét cơ bản Chữ hoa thường dùng để viết các chữ cái đầu âm tiết thứ nhất của một câu hoàn chỉnh hay tên riêng, tên địa lí, tên cơ quan tổ chức và hơn thế chữ hoa còn thể hiện biện pháp tu từ trong tiếng Việt

Chữ cái viết hoa được xem là chữ hoa viết đẹp phải có được sự cân đối

về kích thước trong từng con chữ và chữ viết có độ nghiêng (độ xiên) đồng đều Khi viết, cần có sự linh hoạt giúp cho đường nét chữ cái viết hoa có được

sự mềm mại, uyển chuyển

Chữ hoa viết đẹp ở mức cao hơn nữa là thể hiện được những nét hoa

mĩ, nét viết có thanh đậm, thể hiện được cá tính, cảm xúc của người viết Học viết chữ hoa đẹp là học phương pháp viết mới đồng thời là quá trình sửa bỏ thói quen viết cũ

1.1.3.4 Kĩ năng luyện viết chữ hoa

Kĩ năng viết chữ hoa là khả năng hay năng lực của chủ thể triển khai đúng đắn các hành động viết và kĩ thuật viết để tạo ra sản phẩm chữ viết hoa theo những mục đích yêu cầu cụ thể trên cơ sở chủ thể (học sinh) đã biết về các thao tác thực hiện hành động viết

1.1.3.5 Biện pháp rèn kĩ năng luyện viết chữ hoa cho học sinh

17

Là các biện pháp được thực hiện trong quá trình dạy học viết chữ hoa cho học sinh để giải quyết vấn đề các em gặp phải trong quá trình học viết, để học sinh đạt được sự phát triển kĩ năng viết chữ hoa đúng, đẹp giúp các em cải thiện kĩ năng viết chữ hoa

1.1.4 Đặc điểm của học sinh lớp 3

độ của con chữ nên nét chữ không đủ độ rộng, độ cao và không đúng mẫu

Ở học sinh lớp 3, tri giác của các em thường gắn với hành động, với hoạt động thực tiễn của trẻ Đối với các em, tri giác sự vật có nghĩa là phải làm một cái gì đó với sự vật, như cầm, nắm, sờ, và những gì phù hợp với nhu cầu, những gì tham gia trực tiếp vào cuộc sống và hoạt động, những gì giáo viên chỉ dẫn thì mới được các em tri giác

Nhận thấy điều này giáo viên cần phải thu hút trẻ bằng các hoạt động mới, mang màu sắc, tích chất đặc biệt khác lạ so với bình thường, khi đó sẽ kích thích trẻ cảm nhận, tri giác tích cực và chính xác

18

Tư duy mang đậm màu sắc xúc cảm và chiếm ưu thế ở tư duy trực quan hành động Các phẩm chất tư duy chuyển dần từ tính cụ thể sang tư duy trừu tượng khái quát Khả năng khái quát hóa phát triển dần Tuy nhiên, hoạt động phân tích, tổng hợp kiến thức còn sơ đẳng cho nên trẻ thường phải dựa vào từ

để tìm ra chữ, dựa vào câu để tìm ra các từ và thường lĩnh hội tài liệu học tập cục bộ, một chiều

Tưởng tượng của học sinh lớp 3 đã phát triển phong phú hơn so với học sinh lớp 1, lớp 2 nhờ có bộ não phát triển và vốn kinh nghiệm ngày càng dầy dặn Tuy nhiên, tưởng tượng của các em còn đơn giản, chưa bền vững và dễ thay đổi

Qua đây, giáo viên phải phát triển tư duy và trí tưởng tượng của các em bằng cách biến các kiến thức "khô khan" thành những hình ảnh có cảm xúc, đặt ra cho các em những câu hỏi mang tính gợi mở, thu hút các em vào các hoạt động nhóm, hoạt động tập thể để các em có cơ hội phát triển quá trình nhận thức lý tính của mình một cách toàn diện

Ở lứa tuổi học sinh lớp 3, chú ý có chủ định của trẻ còn yếu, khả năng kiểm soát, điều khiển chú ý còn hạn chế Ở giai đoạn này chú ý không chủ định chiếm ưu thế hơn chú ý có chủ định Trẻ lúc này chỉ quan tâm chú ý đến những môn học, giờ học có đồ dùng trực quan sinh động, hấp dẫn có nhiều tranh ảnh,trò chơi, Sự tập trung chú ý của trẻ còn yếu và thiếu tính bền vững, chưa thể tập trung lâu dài và dễ bị phân tán trong quá trình học tập Vì vậy, các em sẽ dễ quên điều cô giáo dặn vào cuối buổi học, bỏ sót chữ cái trong từ,

bỏ sót từ trong câu

Biết được điều này giáo viên nên giao cho trẻ những công việc hay bài tập đòi hỏi sự chú ý của trẻ và nên giới hạn về mặt thời gian, điều này là vô cùng quan trọng và ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả bài viết của trẻ

1.1.4.2 Đặc điểm tâm lí

19

Tâm lý học sinh lớp 3 chưa ổn định, có thể thay đổi dưới tác động giáo dục của gia đình, nhà trường và xã hội Trẻ thường thiếu tính kiên trì luyện tập, khó thực hiện được các động tác đòi hỏi sự khéo léo, tỉ mỉ Trong khi đó, việc rèn luyện các thao tác tập viết chữ hoa lại đòi hỏi sự kiên trì, tỉ mỉ và khéo léo cao Ở học sinh lớp 3, tính bắt chước cũng là đặc điểm quan trọng, trẻ bắt chước người lớn, bạn bè cũng như các nhân vật trong phim, trong sách, Thực chất, bắt chước là “con dao” hai lưỡi Trẻ bắt chước cả cái xấu lẫn cái tốt Cho nên, mọi hành động, cử chỉ, nét chữ của giáo viên cần phải mẫu mực để học sinh noi theo

Hệ xương còn nhiều mô sụn, xương sống, xương hông, xương chân, xương tay đang trong thời kỳ phát triển nên dễ bị cong vẹo, gẫy dập, Do đó kích thước bàn ghế, tư thế ngồi học sẽ ảnh hưởng lớn đến sự phát triển cơ thể của trẻ, trẻ ngồi bàn quá cao hay quá thấp, ngồi viết không đúng tư thế, sẽ làm vẹo cột sống, để lại di chứng cả đời Vì thế mà trong các hoạt động vui chơi, trong các tiết học giáo viên cần phải chú ý quan tâm, chú ý đến tư thế ngồi học, dáng đi, chạy nhảy ở các em để đề phòng cong vẹo, gù xương ở trẻ Không nên cho các em mang vác các vật quá nặng, trách để học sinh ngồi viết quá lâu, làm những việc quá tỉ mỉ sẽ gây mệt mỏi ở các em

Tay trực tiếp điều khiển quá trình viết của trẻ Các cơ và xương bàn tay của trẻ đang trong độ phát triển nhiều chỗ còn sụn nên cử động các ngón tay

Hệ cơ đang trong thời kỳ phát triển mạnh nên các em rất thích các trò chơi vận động như chạy, nhảy, nô đùa, Vì vậy, giáo viên nên đưa các trò chơi vận động từ mức độ đơn giản đến phức tạpvà đảm bảo sự an toàn cho trẻ vào việc dạy luyện viết chữ hoa cho học sinh lớp 3

Hệ thần kinh cấp cao đang hoàn thiện về mặt chức năng, do vậy tư duy của các em chuyển dần từ trực quan hành động sang tư duy hình tượng, tư duy trừu tượng Do đó, các em rất hứng thú với các trò chơi trí tuệ như đố vui trí tuệ, các cuộc thi trí tuệ, Dựa vào cơ chế sinh lý này mà giáo viên nên cuốn hút các em trong các tiết dạy luyện viết chữ hoa bằng cách đưa ra các câu hỏi nhằm phát triển tư duy của các em

Trẻ tiếp thu hình ảnh chữ viết qua mắt nhìn Vì vậy, nếu chữ viết được trình bày với kích thước quá nhỏ hoặc ánh sáng kém thì các em phải cúi sát xuống để nhìn cho rõ chữ từ đó dẫn đến các em bị cận thị Trong thời gian đầu, có thể các em nhận ra đúng hình chữ nhưng lại chưa thể ghi lại đủ hình dáng của mẫu chữ Chỉ sau luyện tập, viết đi viết lại nhiều lần thì các em mới viết đúng mẫu

Khi đã hiểu được những đặc điểm của học sinh lớp 3, giáo viên tuyệt đối không được nóng vội Nên dùng sự kiên nhẫn, tình yêu thương và những

21

lời lẽ dạy bảo nhẹ nhàng, hợp tình hợp lý để hướng trẻ định hình được cách rèn chữ hoa một cách có hiệu quả cũng như hình thành nhân cách tốt đẹp ở trẻ Song song với việc cung cấp tri thức của các môn học, người giáo viên cần giúp học sinh rèn chữ viết hoa làm sao chuyển dần từ kĩ năng viết chữ trở thành kĩ xảo, nết người cho học sinh

1.2 Cơ sở thực tiễn của việc luyện viết chữ hoa cho học sinh lớp 3

1.2.1 Nội dung chương trình và phân bố thời lượng

1.2.1.1 Nội dung chương trình

Nội dung và yêu cầu tập viết lớp 3 luôn bám sát nội dung bài học của sách giáo khoa Tiếng Việt lớp 3 Theo đó, trong cả năm học, học sinh sẽ được học toàn bộ bảng chữ cái viết hoa do Bộ Giáo dục và Đào tạo mới ban hành, gồm 29 chữ cái viết hoa kiểu 1 và 5 chữ cái viết hoa kiểu 2

Bài viết ứng dụng là các tên riêng, sau đó là câu thành ngữ, ca dao, tục ngữ.Nội dung bài viết luôn đảm bảo tính thừa kế, khi viết học sinh có thể ôn lại kĩ năng viết các chữ viết hoa đã luyện ở các bài viết trước đó

Học sinh viết đúng, nhanh các kiểu chữ thường và chữ hoa cỡ nhỏ, viết

rõ ràng, đều nét một đoạn văn ngắn

Học sinh viết đúng hình dạng, quy định chữ viết, đảm bảo khoảng cách đều nhau giữa các chữ, tăng thêm tính thẩm mĩ của các trang vở Tập viết Thực hành viết ứng dụng (câu, đoạn văn ngắn) nhằm bước đầu hoàn thiện kĩ năng viết chữ ở giai đoạn thứ nhất (lớp 1, 2, 3) của chương trình Tiểu học Yêu cầu trên đòi hỏi giáo viên vừa phải tăng cường hướng dẫn học sinh thực hành luyện tập viết chữ (chữ hoa, chữ thường) vừa kết hợp củng cố những kiến thức về mẫu chữ viết (hình dạng và kích cỡ chữ, cấu tạo nét), về các thao tác, kĩ thuật viết chữ (quy trình viết, nối nét, khoảng cách, )

Ngoài ra, phân môn Tập viết lớp 3 còn rèn luyện cho học sinh những phẩm chất đạo đức tốt đẹp như: tính cẩn thận, tính kỷ luật và khiếu thẩm mỹ

22

1.2.1.2 Phân bố thời lượng

Chương trình tập viết lớp ba gồm có31 tiết, mỗi tuần có 1 tiết tập viết, mỗi tiết 40 phút Trong 1 tiết học sinh chủ yếu ôn lại chữ viết hoa đã học ở lớp 2, viết một hàng đến hai hàng từ ứng dụng và viết một đến hai hàng câu ứng dụng phù hợp với nội dung chủ đề của từng chủ đề cụ thể Đặc biệt là học sinh được tập viết các chữ nghiêng ở cuối tiết học và luyện tập viết ở nhà.Phân môn Tập viết ở lớp 3 gồm các bài học sau:

Tuần 1: Ôn chữ hoa A

Tuần 2: Ôn chữ hoa Ă, Â

Tuần 3: Ôn chữ hoa B

Tuần 4: Ôn chữ hoa C

Tuần 5: Ôn chữ hoa C (tiếp theo)

Tuần 6: Ôn chữ hoa D, Đ

Tuần 7: Ôn chữ hoa E, Ê

Tuần 8: Ôn chữ hoa G

Tuần 10: Ôn chữ hoa G (tiếp theo)

Tuần 11: Ôn chữ hoa G (tiếp theo)

Tuần 12: Ôn chữ hoa H

Tuần 13: Ôn chữ hoa I

Tuần 14: Ôn chữ hoa K

Tuần 15: Ôn chữ hoa L

Tuần 16: Ôn chữ hoa M

Tuần 17: Ôn chữ hoa N

Tuần 19: Ôn chữ hoa N (tiếp theo)

Tuần 20: Ôn chữ hoa N (tiếp theo)

Tuần 21: Ôn chữ hoa O, Ô, Ơ

23

Tuần 22: Ôn chữ hoa P

Tuần 23: Ôn chữ hoa Q

Tuần 24: Ôn chữ hoa R

Tuần 25: Ôn chữ hoa S

Tuần 26: Ôn chữ hoa T

Tuần 28: Ôn chữ hoa T (tiếp theo)

Tuần 29: Ôn chữ hoa T (tiếp theo)

Tuần 30: Ôn chữ hoa U

Tuần 31: Ôn chữ hoa V

Tuần 32: Ôn chữ hoa X

Tuần 33: Ôn chữ hoa Y

Tuần 34: Ôn chữ hoa F, W, J, f, Z (kiểu 2)

1.2.1.3 Vở Tập viết 3 (hai tập)

Chương trình Tập viết ở lớp 3 chủ yếu là ôn luyện các chữ cái viết hoa

và viết thường đã học ở lớp 1 và lớp 2 Vì vậy, nội dung bài Tập viết trong sách giáo khoa Tiếng Việt 3 được cụ thể hóa thành các yêu cầu luyện tập trong vở Tập viết 3 như sau:

+ Ôn luyện cách viết chữ cái viết hoa hoặc tổ hợp chữ ghi âm đầu có chữ cái

viết hoa, như: Gi, Ŷ ; luyện viết ứng dụng các tên riêng, các câu ca dao, tục

ngữ hay các câu thơ có số lượng chữ dài hơn lớp 2 đồng thời học cách trình bày bài, câu thơ, đoạn văn

+ Cuối năm học, vào tuần 34 có 1 tiết ôn tập cách viết một số chữ hoa kiểu 2 Riêng các tuần 9, 18, 27, 35 là các tuần ôn tập, sách giáo khoa không ấn định nội dung tiết dạy Tập viết trên lớp nhưng vở Tập viết 3 vẫn biên soạn nội dung ôn luyện để học sinh có thể rèn kĩ năng viết chữ và trình bày bài

24

Nội dung mỗi bài tập viết lớp 3 được trình bày trên 2 trang vở có chữ mẫu cỡ nhỏ trên dòng kẻ li Cấu trúc cụ thể như sau:

- Trang lẻ, tập viết ở lớp, thường có những yêu cầu sau:

+ 2 dòng chữ viết hoa cỡ nhỏ, bao gồm 1 dòng ôn lại chữ cái viết hoa hoặc tổ hợp chữ ghi âm đầu có chữ viết hoa, 1 dòng củng cố thêm về 1-2 chữ cái viết hoa hoặc tổ hợp chữ ghi âm đầu có chữ viết hoa xuất hiện trong tên riêng hoặc câu ứng dụng

+ 2 dòng viết ứng dụng tên riêng theo cỡ nhỏ

+ 4 dòng viết ứng dụng câu tục ngữ, ca dao hoặc thơ theo cỡ nhỏ

+ Tập viết nghiêng, thường gồm 3 dòng và chủ yếu tập trung vào luyện viết tên riêng

- Trang chẵn, luyện viết ở nhà:

+ Gồm các chữ hoa, tên riêng và một số từ ngữ trong câu ứng dụng, cần đặc biệt lưu ý luyện tập về kĩ thuật nối nét và luyện viết lại câu ứng dụng đã học ở trên lớp

+ Tập viết nghiêng

Chú ý: Bốn tuần ôn tập được biên soạn cho học sinh có thể luyện viết

ở trên lớp hoặc ở nhà, gồm những đoạn thơ, đoạn văn hoặc bài hát ngắn giúp các em trau dồi kĩ năng viết chữ và trình bày đẹp

1.2.2 Những thuận lợi và khó khăn khi dạy chữ viết hoa cho học sinh lớp 3

1.2.2.1 Thuận lợi

Trong những năm gần đây, việc rèn chữ cho học sinh tiểu học được Bộ Giáo dục, Sở Giáo dục, đặc biệt là Ban giám hiệu, các thầy cô giáo và các bậc phụ huynh rất quan tâm Chính vì thế mục tiêu rèn chữ cho học sinh Tiểu học nói chung và rèn chữ hoa cho học sinh lớp 3 nói riêng đã được đặt lên hàng đầu

- Về phía giáo viên:

25

+ Đa số giáo viên nhiệt tình, ham học hỏi Giáo viên nắm bắt được yêu cầu đổi mới phương pháp một cách cơ bản, việc sử dụng đồ dùng tương đối hiệu quả Qua các phương tiện thông tin đại chúng như: ti vi, sách, báo, giáo viên tiếp cận nhanh chóng với các phương pháp đổi mới dạy học

+ Mỗi giáo viên đã được trang bị bộ dạy chữ tập viết chữ hoa Hơn thế, giáo viên còn được tham dự những chuyên đề về phân môn Tập viết, phân môn Chính tả và các cuộc thi “Viết chữ đẹp”, “Triển lãm vở sạch chữ đẹp” để học hỏi và trau dồi kinh nghiệm

- Về phía học sinh:

+ Ở độ 8 – 9 tuổi của học sinh lớp 3, các em đa số rất ngoan, dễ vâng lời , nghe lời cô giáo, thích học tập và thi đua với các bạn, dễ khích lệ động viên, khen thưởng,

+ Học sinh lớp 3 đang là lứa tuổi rất thích học và ham học Hàng ngày các em đều được luyện chữ trên bảng con, bảng lớp, vở ô ly, vở tập viết in, Hàng tuần, học sinh đều có thêm tiết học để luyện viết thêm Học sinh được học hai huổi trên ngày nên có nhiều thời gian để rèn cho học sinh học tập được nhiều kết quả hơn

+ Nội dung của các bài tập viết rõ ràng, phù hợp và cụ thể, đặc biệt học sinh còn được luyện thêm về cách viêt chữ nghiêng

+ Ngoài ra, các em còn được trang bị đầy đủ sách vở, được học trong một môi trường có thiết bị dạy học hiện đại, hấp dẫn học sinh, phù hợp với tâm lý lứa tuổi của các em

- Về phía phụ huynh:

+ Có được sự quan tâm về việc học tập của con em mình của một số phụ huynh có ý thức trách nhiệm không “khoán trắng” cho nhà trường, cho giáo viên Cùng với giáo viên phụ huynh quan tâm đến việc học tập của các em

26

trong việc: chuẩn bị đầy đủ đồ dùng học tập, sách vở, thường xuyên nhắc nhở

và tạo điều kiện tốt cho con em mình đến lớp cũng như học tập ở nhà

1.2.2.2 Khó khăn

Tuy nhiên, cùng với những thuận lợi trên, việc dạy luyện viết chữ hoa cho học sinh lớp 3 cũng gặp không ít khó khăn

- Về phía giáo viên:

+ Việc dạy học sinh lớp 3 viết chữ hoa là một công việc chiếm khá nhiều thời gian và công sức của giáo viên Muốn học sinh tiểu học viết được đúng mẫu chữ, cỡ chữ để tiến tới viết nhanh viết đẹp thì người giáo viên phải uốn nắn từng li từng tí, phải tỉ mỉ chỉ bảo cho các em Chính vì vậy, nhiều giáo viên rất

“ngại” khi rèn sửa chữ viết cho học sinh

+ Một số giáo viên vẫn chưa nắm được mẫu chữ mới hiện hành, khi giới thiệu với học sinh các nét và quy trình viết các chữ hoa còn lúng túng Chữ viết của giáo viên còn thiếu mẫu mực, tùy tiện Đây chính là nguy cơ lớn nhất làm cho chất lượng chữ viết ngày càng kém đi

+ Giáo viên còn lúng túng trong việc sử dụng các phương pháp và tổ chức dạy học Khó khăn nhất đối với giáo viên là trình độ tin học còn hạn chế nên việc thiết kế giáo án điện tử rất vất vả và mất nhiều thời gian.Việc thiết kế giáo án điện tử chưa có nhiều kinh nghệm nên việc lựa chọn màu sắc, phông nền hay phông chữ, chọn hiệu ứng đôi khi còn chưa phù hợp

+ Đồ dùng dụng cụ phục vụ cho môn học còn thiếu Tranh ảnh minh họa có sẵn phục vụ cho các tiết dạy luyện chữ hoa còn hạn chế Giáo viên còn phai tự làm thêm đồ dùng dạy học để tạo sinh động cho tiết dạy nên mất nhiều thời gian đầu tư

- Về phía học sinh:

+ Do đặc điểm tâm lý lứa tuổi, các em nhanh nhớ nhưng cũng mau quên nên không ít học sinh có thái độ tiêu cực, lười biếng, cẩu thả khi viết, mức độ tập

27

trung thực hiện các yêu cầu của bài học chưa cao Các em còn ham chơi, thiếu

sự tập trung chú ý, thiếu sự kiên nhẫn ảnh hưởng đến việc tiếp thu bài học + Trình độ học sinh trong lớp học không đồng đều Bên cạnh những em phát triển, học tốt, tiếp thu nhanh vẫn còn một số em yếu về mặt thể chất, bé nhỏ hơn so với các bạn bình thường kèm theo đó là sự phát triển chậm về trí nhớ, học trước quên sau, chậm tiến Điều đó dẫn đến chữ viết của học sinh trong cùng một lớp cũng không đồng đều, nhiều em viết chữ quá cứng, viết xấu, chữ còn bị biến dạng so với chữ mẫu, nhiều học sinh kĩ thuật viết liền mạch chưa đúng, học sinh mắc những lỗi khác nhau nên gặp khó khăn trong việc sửa lỗi cho học sinh

+ Nhiều học sinh chưa có ý thức và thiếu quyết tâm trong việc rèn chữ hoa, chỉ muốn viết xong càng nhanh càng tốt, tư thế ngồi, cách cầm bút nhiều em chưa đúng

+ Đến lớp 3, bên cạnh thuận lợi là học sinh đã được làm quen và thuộc hết các mặt chữ viết hoa thì đây cũng là một khó khăn trong việc luyện chữ hoa cho học sinh sao cho đúng, cho đẹp Học sinh đã quen với nét chữ, cách viết của mình nên để học sinh bỏ được thói quen viết chưa đúng, chưa đẹp của mình thì cần phải có khoảng thời gian dài và người dạy cũng như người học phải thật kiên trì

+ Đồ dùng học tập của học sinh chưa đảm bảo, vở tập viết của học sinh còn mỏng nên khi viết dễ bị nhòe

- Về phía phụ huynh học sinh:

Phần lớn là thiếu sự quan tâm của cha mẹ học sinh, nhiều phụ huynh học sinh không có thời gian lẫn khả năng kèm cặp con em mình trong việc rèn chữ hoa Thậm chí nhiều phụ huynh còn không ngần ngại nói ra suy nghĩ của mình là cho con đi học để biết đọc, biết viết rồi thôi

28

1.2.3 Phương pháp dạy tập viết chữ hoa

Trong quá trình học tập, học sinh luôn giữ vai trò trung tâm, còn giáo viên chỉ giữ vai trò chỉ đạovà hướng dẫn các em học tập Để thực hiện tốt một giờ tập viết chữ hoa, người giáo viên cần phải phối hợp nhịp nhàng, linh hoạt giữa nhiều phương pháp dạy học khác nhau Dưới đây là một số phương pháp dạy học giúp cho việc luyện viết chữ hoa đạt kết quả cao

1.2.3.1 Phương pháp phân tích ngôn ngữ

Trong việc dạy tập viết chữ hoa cho học sinh, phân tích ngôn ngữ chính

là phân tích cấu tạo chữ, kích thước chữ, mối liên kết giữa các nét chữ trong chữ hoa Phương pháp phân tích ngôn ngữ yêu cầu học sinh chủ động phân tích hình dáng, kích thước, cấu tạo chữ, tìm sự tương đồng giữa chữ hoa đang học với các chữ hoa đã học Trong quá trình dạy, giáo viên cho học sinh quan sát mẫu chữ trực quan để học sinh khắc sâu biểu tượng về chữ cho các em bằng nhiều con đường: mắt nhìn, tai nghe, tay luyện viết

1.2.3.2 Phương pháp giao tiếp

Để thực hện phương pháp giao tiếp trong việc dạy tập viết chữ hoa, giáo viên cần dẫn dắt học sinh tiếp xúc với chữ sẽ học bằng một hệ thống câu hỏi về các nét cấu tạo chữ hoa, kích thước chữ hoa, điểm tương đồng, điểm khác biệt giữa chữ hoa đang học với chữ hoa đã học Giao tiếp còn yêu cầu học sinh phải tự nhận xét về chữ viết của mình và nhận xét về chữ viết của bạn Cần kết hợp dạy viết chữ và giải nghĩa từ một cách linh hoạt, giải nghĩa của bài viết ứng dụng, tạo ra tình huống và nhu cầu nói viết cho học sinh để giờ học thêm hấp dẫn, sinh động, giúp học sinh chủ động, tự giác, hứng thú tham gia vào hoạt động học tập

1.2.3.3 Phương pháp kể chuyện nêu gương gây hứng thú cho học sinh

Khi dạy viết chữ hoa cho học sinh điều quan trọng là phải gây hứng thú

và làm cho học sinh yêu thích rèn viết chữ hoa từ đó các em say mê và quyết

1.2.3.4 Phương pháp trực quan

Phương pháp trực quan là phương pháp được sử dụng khi hình thành chữ cho học sinh Đây là phương pháp chính giúp học sinh quan sát thông qua các bộ chữ, mẫu chữ, là hình thức trực quan ở tất cả các tiết học tập viết và là điều kiện đầu tiên để các em viết đúng

Tiêu chuẩn của mẫu chữ phải đúng theo quy định, rõ ràng và đẹp Chúng ta có các hình thức chữ mẫu chủ yếu sau: chữ mẫu phóng to giúp học sinh dễ quan sát, phân tích hình dạng, kích thước và các nét cơ bản cấu tạo chữ hoa cần viết; chữ mẫu của giáo viên trên bàng giúp cho học sinh nắm được quy trình viết chữ, cách liên kết các nét chữ; mẫu chữ trong vở Tập viết giúp học sinh quan sát và rèn viết chữ trong vở một cách hiệu quả

Ngoài ra, khi chấm bài, chữa bài, lời phê, chữ viết của giáo viên được học sinh quan sát như một loại chữ mẫu Vì vậy, giáo viên cần phải chú ý rèn luyện chữ viết của mình thật đúng mẫu, rõ ràng, đều và đẹp Khi dạy viết, giáo viên cũng cần chú ý đọc mẫu các chữ đó sao cho đúng bởi việc đọc đúng cũng góp phần quan trọng để đảm bảo viết đúng

1.2.3.5 Phương pháp luyện tập thực hành

30

Phương pháp luyện tập thực hành là phương pháp sử dụng để hình thành kĩ năng viết chữ hoa cho học sinh Đây là phương pháp cực kì quan trọng Trong quá trình dạy tập viết chữ hoa cho học sinh, giáo viên phải thường xuyên nhắc nhở học sinh rèn chữ viết hoa ở mọi lúc mọi nơi, không chỉ ở môn Tập viết mà còn ở tất cả các môn học khác Các bài tập cho học sinh luyện tập cần chia thành nhiều bước với mức độ dễ khó khác nhau Việc hướng dẫn học sinh luyện tập cần phải thực hiện từ thấp đến cao để các kĩ năng hình thành một cách thuận lợi Lúc đầu là việc viết đúng quy trình, hình dáng, cấu tạo, kích thước, sau đó là viết đúng tốc độ quy định, viết đẹp Rèn chữ với số lượng ít nhưng lặp lại nhiều lần với yêu cầu cao dần Cho học sinh viết đi viết lại nhiều lần một bài để giáo viên cũng như chính bản thân học sinh dễ dàng nhận ra lỗi sai của mình đồng thời cũng dễ nhận xét sự tiến bộ trong việc luyện viết chữ hoa Việc luyện chữ hoa phải được tiến hành đồng

bộ ở lớp cũng như ở nhà, ở phân môn tập viết cũng như ở các môn học khác Khi học sinh luyện tập viết chữ hoa, giáo viên cần uốn nắn để các em cầm bút đúng và ngồi đúng tư thế

Có những hình thức luyện tập cơ bản sau: tập viết chữ hoa trên bảng lớp hoặc bảng con, tập viết chữ hoa trong vở tập viết.Thứ nhất,tập viết chữ hoa trên bảng lớp hoặc bảng con đây là hình thức có tác dụng kiểm tra sự tiếp thu cách viết và bước đầu đánh giá kĩ năng viết chữ của học sinh Hình thức này thường được dùng khi kiểm tra bài cũ hoặc sau bước giải thích cách viết chữ hoa, bước luyện viết chữ hoa ở lớp Sau khi phát hiện, nhận xét lỗi viết chữ của học sinh, giáo viên hướng dẫn các em sửa lại những chỗ viết chưa đúng Cần hướng dẫn học sinh cách cầm phấn, lau bảng đúng cách, hợp vệ sinh Thứ hai, tập viết trong vở tập viết, ở bước này, giáo viên cần nêu rõ yêu cầu, nội dung, dung lượng viết, giáo viên cần viết mẫu để một lần nữa học sinh xác định được yêu cầu về kĩ thuật viết Ngoài ra, việc luyện tập viết chữ

31

hoa còn có thể tiến hành trong các môn học khác Giáo viên phải có những yêu cầu cụ thể về chữ viết hoa của học sinh trong các môn học khác, coi việc viết chữ hoa đúng, chuẩn, đẹp là một trong những tiêu chuẩn kiểm tra và đánh giá trong tất cả các môn học

1.2.4 Quy trình dạy một bài luyện viết chữ hoa cho học sinh lớp 3

Các hoạt động dạy học trong một tiết Tập viết lớp 3 được tổ chức theo quy trình cơ bản sau:

A Kiểm tra bài cũ

Giáo viên yêu cầu học sinh:

- Lên bảng viết lại hoặc viết ra bảng con chữ viết hoa và tên riêng đã học ở bài học trước

- Nhắc lại câu ứng dụng ở bài học trước, sau đó cho học sinh viết lại trên bảng lớphoặc bảng con một đến hai chữ có chữ cái viết hoa hoặc trong các trường hợp chữ viết có nối nét khó trong câu ứng dụng

Sau mỗi lần viết, giáo viên yêu cầu học sinh nhận xét bài viết của bạn Sau dó, giáo viên củng cố kiến thức, kĩ năng viết cữ đã học ở bài trước Nếu thu bài tập viết của học sinh về chấm thêm thì giáo viên cần kết hợp việc nhận xét và biểu dương sau khi kiểm tra bài cũ

B Dạy bài mới

1 Giới thiệu bài

Giáo viên có thể thực hiện bằng một trong hai cách sau:

- Cách 1: Để giới thiệu bài tập viết, giáo viên có thể nêu mục đích, yêu cầu của bài học và ghi tên bài lên bảng lớp

- Cách 2: Có thể cho học sinh đọc nội dung bài trong sách giáo khoa sau đó giáo viên nêu rõ thêm về mục đích, yêu cầu của tiết học và ghi tên bài lên bảng lớp

2 Hướng dẫn học sinh viết trên bảng con

32

2.1 Luyện viết chữ hoa

- Giáo viên củng cố cách viết chữ hoa nêu ở tên bài cho học sinh bằng cách cho học sinh quan sát chữ hoa, giáo viên viết mẫu, kết hợp với việc nhắc lại cách viết Sau đó học sinh tập viết trên bảng; giáo viên nhận xét và uốn nắn

- Giáo viên kết hợp củng cố thêm một đến hai chữ hoa xuất hiện trong tên riêng và câu ứng dụng, giáo viên viết mẫu kết hợp với nhắc lại cách viết, học sinh tập viết trên bảng Sau đó, giáo viên nhận xét và uốn nắn chữ viết cho học sinh

2.2 Luyện viết từ ứng dụng (tên riêng)

- Học sinh đọc tên riêng trong sách giáo khoa, sau đó giáo viên giới thiệu hoặc gợi ý học sinh nhận biết về tên tên riêng

- Giáo viên hướng dẫn cách viết tên riêng, chú ý cho học sinh việc để khoảng cách hoặc nối chữ viết hoa với chữ viết thường, nối nét các chữ cái; giáo viên viết mẫu kết hợp nhắc lại cách viết rồi cho học sinh tập viết trên bảng Sau đó, giáo viên nhận xét uốn nắn về cách viết chữ của học sinh

2.3 Luyện viết câu ứng dụng (chữ viết hoa, tên riêng trong câu ứng dụng)

- Giáo viên yêu cầu học sinh đọc câu ứng dụng trong sách giáo khoa; giáo viên giúp học sinh hiểu nội dung của câu ứng dụng

- Học sinh nêu các chữ viết hoa, tên riêng có trong câu ứng dụng; giáo viên hướng dẫn học sinh luyện viết trên bảng hai đến ba chữ viết hoa hoặc tên riêng đã nêu kết hợp với việc củng cố thêm về cách viết chữ cái viết hoa và đặc biệt lưu ý về chữ viết có trường hợp nối nét khó; sau đó giáo viên nhận xét

3 Hướng dẫn học sinh viết vào vở Tập viết

- Giáo viên nêu nội dung và yêu cầu viết trong vở về số chữ, số dòng tập viết theo cỡ chữ nhỏ; giáo viên có thể chia làm ba chặng viết để nhận xét, uốn nắn kịp thời sau mỗi chặng viết cho học sinh:

- Giáo viên chấm điểm một số bài tại lớp vào cuối thời gian viết vở

- Chữa bài và nêu nhận xét bài viết của học sinh để cả lớp rút kinh nghiệm

- Có thể thi viết chữ đúng mẫu, rõ ràng, đẹp, nhanh cho học sinh trong lớp

- Tổ chức trò chơi viết chữ có tích hợp kiến thức với phân môn khác như Chính tả… giữa các thành viên trong lớp học

* Chú ý:

- Với bài có nhiều nội dung luyện viết, các bước 2, 3, 4 phải được thực hiện

với từng nội dung, sau đó các em mới luyện viết vào vở cả bài (bước 5) Trước khi học sinh luyện viết vào vở, giáo viên phải viết mẫu lại và yêu cầu các em luyện viết từng nội dung, không yêu cầu học sinh viết cả bài liền một lúc

- Ngoài tiết Tập viết trên lớp, giáo viên cần giao bài tập cho học sinh luyện viết ở nhà trong vòng 1 đến 2 tiếng dưới sự kèm cặp của phụ huynh Bài tập

1.2.5 Thực trạng dạy viết chữ hoa cho học sinh lớp 3 ở trường tiểu học

Qua thực tế giảng dạy ở lớp 3, qua tìm hiểu về học sinh tôi thấy:

Học sinh lớp 3 viết chữ hoa nhìn chung đảm bảo đúng tốc độ, viết chữ hoa theo đúng quy định Có nhiều học sinh đã biết viết bài sạch sẽ và trình bày sạch đẹp, chất lượng vở sạch chữ đẹp đạt kết quả cao trong các đợt kiểm tra.Song bên cạnh đó giáo viên và học sinh gặp không ít khó khăn trong giờ tập viết

Như chúng ta đã biết một lớp học có nhiều đối tượng học sinh: giỏi, khá, trung bình, yếu Những em học khá, giỏi thường có tính cẩn thận, trình bày sạch sẽ và nhanh nhẹn trong mọi hoạt động Còn ngược lại, những em học trung bình, yếu thì hay lười học, không đem đầy đủ dụng cụ khi đến lớp Quan trọng hơn là tư thế ngồi viết, cách cầm bút và đặt vở của các em học sinh yếu, trung bình cũng chưa phù hợp Khi giáo viên giảng bài các em hay ngồi làm việc riêng không chú ý nghe giảng Khi viết chữ hoa học sinh chưa nắm rõ cấu tạo của chữ viết như: độ cao con chữ, khoảng cách, Việc giữ sạch sách vở hoặc chọn bút viết cũng chưa có ý thức Nhiều học sinh lớp 3 chữ hoa viết quá xấu đến nỗi thầy cô không đọc được chữ Học sinh thể hiện chữ viết hoa của mình một cách tùy tiện, chữ thì mất nét, sai cỡ chữ, khoảng cách các chữ không đều nhau Do sự hiểu biết của các em còn hạn chế nên các em còn hay thụ động trong tiết học, nhận thức về môn học còn mơ hồ, đặc