Biện pháp hình thành biểu tượng nhân vật lịch sử cho học sinh lớp 5

Giáo viên chỉ tập trung truyền đạt kiến thức cho học sinh mà không chú trọng đến việc hình thành và khắc sâu biểu tượng nhân vật lịch sử, không kích thích và phát triển tính tích cực hóa

CHO HỌC SINH LỚP 5

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Giáo dục Tiểu học

Người hướng dẫn khoa học

TS PHẠM QUANG TIỆP

LỜI CẢM ƠN

Em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến thầy giáo TS Phạm Quang Tiệp,

giảng viên khoa Giáo dục Tiểu học, người đã tận tình chỉ bảo và hết lòng hướng dẫn em trong suốt quá trình thực hiện khóa luận

Em cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành đến các thầy/cô giáo khoa Giáo dục Tiểu học đã trang bị những kiến thức cần thiết và tạo điều kiện thuận lợi giúp em hoàn thành khóa luận này

Em xin gửi lời cảm ơn trân trọng đến Ban Giám hiệu cùng các giáo viên trường Tiểu học Tứ Trưng, Thị trấn Tứ Trưng, huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc đã giúp đỡ em thực hiện đề tài này

Do thời gian và năng lực có hạn nên đề tài không tránh khỏi những hạn chế và thiếu sót Em rất mong tiếp tục nhận được sự đóng góp của thầy cô và các bạn để khóa luận được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn

Hà Nội, ngày tháng 5 năm 2018

Sinh viên

Lê Thị Kiều Diễm

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan đây là đề tài nghiên cứu của tôi trong thời gian qua Những kết quả và các số liệu trong khóa luận là trung thực và chƣa t ng đƣợc

ai c ng bố trong bất c ng tr nh nào h c

T i xin cam đoan r ng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện hóa luận này

đã đƣợc cảm ơn và mọi tr ch dẫn trong hóa luận đã đƣợc ghi r nguồn gốc

Hà Nội, ngày tháng 5 năm 2018

Tác giả

Lê Thị Kiều Diễm

DANH MỤC KÍ HIỆU VIẾT TẮT

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đ ch nghiên cứu 2

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 3

4 Giải thuyết khoa học 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

6 Phạm vi nghiên cứu 3

7 Phương ph p nghiên cứu 4

PHẦN NỘI DUNG 5

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA BIỆN PHÁP HÌNH THÀNH BIỂU TƯỢNG NHÂN VẬT LỊCH SỬ CHO HỌC SINH LỚP 5 5

1.1 Cơ sở lý luận 5

1.1.1 Khái niệm: “biểu tượng”, “biểu tượng lịch sử”, “biểu tượng nhân vật lịch sử” 5

1.1.2 Phân loại biểu tượng lịch sử 6

1.1.3 Tầm quan trọng của việc hình thành biểu tượng nhân vật lịch sử 8

1.1.4 Khái quát môn Lịch sử và Địa lí ở tiểu học 8

1.1.5 Dạy học lịch sử ở trường tiểu học 10

1.2 Thực trạng hình thành biểu tượng nhân vật lịch sử trong dạy học phần Lịch sử cho học sinh lớp 5 23

1.2.1 Mục đ ch hảo sát thực trạng 23

1.2.2 Đối tượng khảo sát 23

1.2.3 Nội dung khảo sát 24

1.2.4 Phương ph p hảo sát 25

1.2.5 Kết quả khảo sát 25

Kết luận chương 1 28

CHƯƠNG 2: BIỆN PHÁP HÌNH THÀNH BIỂU TƯỢNG NHÂN VẬT LỊCH SỬ CHO HỌC SINH LỚP 5 30

2.1 Nguyên tắc của biện pháp hình thành biểu tượng nhân vật lịch sử cho học sinh lớp 5 30

2.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu của biện pháp hình thành biểu tượng nhân vật lịch sử cho học sinh lớp 5 30

2.1.2 Nguyên tắc đảm bảo phát huy tính tính cực học tập của người học 31

2.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 32

2.1.4 Nguyên tắc đảm bảo t nh cơ bản, điển hình và v a sức 32

2.1.5 Nguyên tắc đảm bảo yêu cầu về mặt phương ph p dạy học 32

2.2 Yêu cầu của hình thành biểu tượng thành nhân vật lịch sử qua dạy học phần Lịch sử cho học sinh lớp 5 33

2.3 Đề xuất biện pháp hình thành biểu tượng nhân vật lịch sử cho học sinh lớp 5 33

2.3.1 Kết hợp sử dụng văn thơ trong việc khắc họa biểu tượng nhân vật lịch sử 33

2.3.2 Kết hợp việc khắc hoạ biểu tượng nhân vật lịch sử thông qua lời bình 35 2.3.3 Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, sử dụng đồ dùng trực quan để khắc họa biểu tượng nhân vật lịch sử 36

2.3.4 Dạy học Lịch sử b ng lược đồ tư duy 38

2.3.5 Thiết kế trò chơi học tập 39

2.3.6 Xây dựng hệ thống bài tập kiểm tra đ nh gi 48 2.3.7 Thiết kế các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp có nội dung lịch sử 58

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 62

CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 63

3.1 Mục đ ch của thực nghiệm sư phạm 63

3.2 Đối tượng thực nghiệm 63

3.3 Nội dung thực nghiệm 63

3.4 Kết quả thực nghiệm 71

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 72

TÀI LIỆU THAM KHẢO 75 PHỤ LỤC

Lịch sử là một môn khoa học quan trọng, tri thức lịch sử là yếu tố của nền văn hóa loài người cần trang bị cho học sinh tiểu học Lịch sử là quá khứ,

là kho tàng chứa đựng giá trị văn hóa, là nguồn dữ liệu để tham chiếu kinh nghiệm của cha ông vào sự phát triển cuộc sống ngày nay Lịch sử cho ta nhận biết quá khứ loài người, quá trình phát triển của xã hội loài người t khi xuất hiện đến nay “Sử ta dạy cho ta những chuyện vẻ vang của tổ tiên ta Dân tộc ta là con Rồng cháu Tiên, có nhiều người tài giỏi đ nh Bắc dẹp Nam, yên dân trị nước, tiếng để mu n đời” đó là những bài học về cuộc đấu tranh giữ nước vĩ đại, có ý nghĩa thiết thực trong đời sống Học tập lịch sử giúp học sinh hình thành niềm tin đạo đức, chuẩn mực đúng đắn về th i độ và hành vi,

x c định nhiệm vụ của bản thân trong công việc xây dựng quê hương, đất nước phát triển lớn mạnh trong thời kì công nghiệp hóa - hiện đại hóa Trong lịch sử, song song với toàn thể quần chúng nhân dân đó là sự xuất hiện của những cá nhân - nhân vật lịch sử có vai trò quan trọng ảnh hưởng đến tiến trình lịch sử nói chung, đó là những anh hùng, danh nhân, những người lãnh

tụ, những cá nhân kiệt xuất,… Việc khắc họa nhân vật lịch sử không chỉ giúp các em có niềm tin về lịch sử, noi gương những đức tính tốt đẹp của cha ông

đi trước mà còn giáo dục các em hoài bão và ý chí xây dựng khối đại đoàn ết

dân tộc Bởi vậy việc hình thành nhân vật lịch sử cho học sinh là một nội dung không thể thiếu trong dạy học phần lịch sử cho học sinh tiểu học

Hiện nay ở hầu hết c c trường tiểu học vẫn coi lịch sử là một môn học phụ không có sự đầu tư chu đ o Học sinh học lịch sử một cách thụ động, đối phó chứ không thực sự muốn tìm hiểu nền lịch sử nước nhà Giáo viên chỉ tập trung truyền đạt kiến thức cho học sinh mà không chú trọng đến việc hình thành và khắc sâu biểu tượng nhân vật lịch sử, không kích thích và phát triển tính tích cực hóa của học sinh, nếu có thì vẫn còn nghèo nàn, khô khan, hình ảnh kém hiệu quả nên học sinh không nhớ được các sự kiện và các nhân vật lịch sử Bởi vậy mà môn lịch sử chưa thực sự đạt được kết quả như mong muốn

Lịch sử càng lùi về xa thì càng khó nhận thức bởi việc tạo biểu tượng cho học sinh trong dạy học phần Lịch sử lớp 5 càng hó hăn Quá trình lịch

sử Việt Nam trong phần lịch sử lớp 5 là một thời kì quan trọng với nội dung xoay quanh những cuộc kháng chiến chống thực dân Ph p xâm lược và thời

kì xây dựng chủ nghĩa xã hội trong cả nước việc hình thành biểu tượng nhân vật lịch sử là một phương thức tốt và đang dần có vị thế quan trọng trong dạy học để việc học của học sinh không trở nên nhàm chán và bài giảng của giáo viên trở nên sinh động, hấp dẫn

T những lí do trên tôi lựa chọn đề tài “Biện pháp hình thành biểu tượng nhân vật lịch sử cho học sinh lớp 5”

2 Mục đích nghiên cứu

Đề xuất biện pháp hình thành biểu tượng nhân vật lịch sử trong dạy học phần lịch sử cho học sinh lớp 5 nh m góp phần nâng cao hiệu quả dạy học ở tiểu học

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Việc hình thành biểu tượng nhân vật lịch sử cho học sinh lớp 5

- Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học lịch sử ở tiểu học

4 Giải thuyết khoa học

Nếu xây dựng được biện pháp dạy học phù hợp với đặc trưng của dạy học lịch sử, đồng thời đảm bảo được các nguyên tắc cơ bản trong việc hình thành biểu tượng nhân vật lịch sử, phù hợp với đặc điểm của học sinh tiểu học

và điều kiện thực tiễn dạy học thì sẽ nâng cao được hiệu quả bài học, đồng thời nâng cao chất lượng dạy học lịch sử ở tiểu học hiện nay

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Xây dựng cơ sở lí luận liên quan đến vấn đề hình thành biểu tượng nhân vật lịch sử cho học sinh lớp 5

- Khảo sát thực trạng dạy - học biểu tượng nhân vật lịch sử ở trường Tiểu học

- Đề xuất các biện ph p sư phạm để hình thành biểu tượng về các nhân vật lịch sử trong dạy học lịch sử lớp 5

6 Phạm vi nghiên cứu

- Giới hạn về nội dung: Đề tài tập trung nghiên cứu phương ph p tạo biểu tượng về nhân vật lịch sử trong dạy học lịch sử cho đối tượng học sinh lớp 5

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương ph p nghiên cứu lí luận

Nghiên cứu chương tr nh, s ch gi o hoa lịch sử, sách tham khảo, sách hướng dẫn giảng dạy và các tài liệu tham khảo h c… để xây dựng cơ sở lí luận cho đề tài và hệ thống các biểu tượng nhân vật lịch sử cho phù hợp 7.2 Phương ph p nghiên cứu thực tiễn

Điều tra, khảo sát tình hình thực tế của việc dạy - học môn Lịch sử, việc tạo biểu tượng nhân vật lịch sử trong giờ học lịch sử ở trường Tiểu học b ng nhiều hình thức h c nhau như dự giờ, biên soạn phiếu điều tra giáo viên và học sinh, trao đổi với gi o viên,…

PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA BIỆN PHÁP HÌNH THÀNH BIỂU TƯỢNG NHÂN VẬT LỊCH SỬ CHO

HỌC SINH LỚP 5 1.1 Cơ sở lý luận

1.1.1 Khái niệm: “biểu tượng”, “biểu tượng lịch sử”, “biểu tượng nhân vật lịch sử”

1 Biểu tượng

Theo t điển Tiếng Việt (GS Hoàng Phê chủ biên): “Biểu tượng là hình ảnh tượng trưng, là hình ảnh của nhận thức, cao hơn cảm giác, cho ta hình ảnh của sự vật còn giữ lại trong đầu óc khi tác dụng của sự vật vào giác quan

đã chấm dứt” [24; 10]

Như vậy, biểu tượng là những hình ảnh của những sự vật, hiện tượng của thế giới xung quanh, được h nh thành trên cơ sở các cảm gi c và tri gi c đã xảy ra trước đó, được giữ lại trong ý thức hoặc là những hình ảnh mới được

h nh thành trên cơ sở những hình ảnh đã có t trước

2 Biểu tượng lịch sử

Biểu tượng lịch sử là hình ảnh về những sự kiện, nhân vật và bối cảnh tự nhiên, xã hội (liên quan trực tiếp đến sự kiện, nhân vật), điều kiện địa lí,… được phản ánh trong não học sinh với những nét chung nhất, điển hình nhất

3 Biểu tượng nhân vật lịch sử

- Trong cuốn T điển thuật ngữ lịch sử phổ thông do GS Phan Ngọc Liên chủ biên định nghĩa: “Nhân vật lịch sử là người có một vai trò nhất định trong một sự kiện lịch sử, một thời kì lịch sử” [16; 26]

- Biểu tượng nhân vật lịch sử là biểu tượng về hành động cụ thể của một các nhân trong mối quan hệ chặt chẽ với quần chúng nhân dân, trong bối cảnh lịch sử cụ thể, tại một thời điểm, địa điểm cụ thể, góp phần không nhỏ vào sự

phát triển lịch sử Biểu tượng lịch sử là những hình ảnh chung nhất, khái quát nhất về nhân vật với những nét t nh c ch điển h nh được phản ảnh trong óc học sinh

Khắc sâu biểu tượng nhân vật lịch sử cho học sinh trong dạy - học lịch

sử chính là giúp các em ghi nhớ sâu sắc những hình ảnh, hoạt động, những sự kiện đặc trưng nhất, điển hình nhất liên quan đến các nhân vật Môn Lịch sử trong nhà trường Tiểu học được tổ chức dạy t lớp 4 đến lớp 5 góp phần thực hiện những yêu cầu đó

1.1.2 Phân loại biểu tượng lịch sử

1) Biểu tượng về hoàn cảnh địa lý

Một sự kiện lịch sử bao giờ cũng diễn ra trong một không gian nhất định Không gian của sự kiện có thể là một khu vực rộng lớn, chẳng hạn như chiến trường Châu Âu trong chiến tranh thế giới thứ 2 hoặc diễn ra trong phạm vi hẹp như địa điểm của một trận đ nh hay một cuộc khởi nghĩa V vậy, tạo biểu tượng về hoàn cảnh địa lý là yêu cầu bắt buộc trong dạy học lịch sử để

x c định chính xác không gian diễn ra sự kiện lịch sử Nếu như học sinh không có những hình ảnh về hoàn cảnh địa lý nơi xảy ra sự kiện lịch sử thì những hiểu biết về sự kiện lịch sử đó trở nên mơ hồ và không khắc sâu trong trí nhớ của học sinh nghĩa là việc tạo biểu tượng lịch sử chưa thành c ng

2) Biểu tượng về nền văn hóa vật chất

Đó là những hình ảnh về thành tựu của loài người trong việc chế ngự thiên nhiên, trong lao động sáng tạo ra của cải vật chất cũng như văn hóa tinh thần của loài người Chẳng hạn, khi nói về Kim Tự Tháp, một công trình kiến trúc vô tiền kháng hậu của lịch sử loài người thì giáo viên phải tạo cho học sinh những biểu tượng về sự hùng vĩ, tr ng lệ, về tinh thần lao động sáng tạo cũng như sự hi sinh đổ máu của hàng chục vạn người

3) Biểu tượng nhân vật lịch sử

Nhân vật lịch sử gồm có nhân vật chính diện và nhân vật phản diện, họ

là những đại biểu điển hình của một giai cấp, một tập đoàn xã hội, là những nhân vật có ảnh hưởng đặc biệt đối với lịch sử thế giới cũng như lịch sử Việt Nam Do đó, việc tạo biểu tượng về nhân vật lịch sử cho học sinh là một vấn

đề quan trọng trong dạy học lịch sử Cách tạo biểu tượng về nhân vật lịch sử trong chương tr nh tiểu học là dễ làm, chỉ có điều mất nhiều thời gian để chuẩn bị vì có quá nhiều nhân vật tiêu biểu xuất hiện trong chương tr nh

4) Biểu tượng lịch sử về thời gian

Cụ thể hóa thời điểm xảy ra sự kiện lịch sử, x c định về thời gian là một đặc điểm của việc nhận thức một sự kiện lịch sử Điều này giúp cho học sinh hiểu ch nh x c hơn t nh chất và ý nghĩa của sự kiện Chúng ta có thể x c định khoảng thời gian xảy ra sự kiện hay hiện tượng lịch sử mà không cần phải xác định cụ thể ngày, th ng, năm mà việc x c định này chỉ mang t nh tương đối Điều này được thực hiện khi chúng ta phân tích một hiện tượng lịch sử mà không thể x c định mốc thời gian chính xác

5) Biểu tượng lịch sử về những quan hệ xã hội của con người

Trong dạy học lịch sử, hó hăn nhất có lẽ là tạo cho học sinh những biểu tượng lịch sử về các mối quan hệ xã hội V đây là những vấn đề khá phức tạp và có phần tr u tượng của khoa học lịch sử Muốn có được biểu tượng về nó thì học sinh phải có khả năng tư duy cao và nhiệm vụ của người giáo viên là tạo điều kiện tối đa cho qu tr nh tư duy của học sinh Nếu làm tốt, chúng ta sẽ tạo cho học sinh biểu tượng cụ thể về đời sống con người, về mối quan hệ giai cấp, về những mâu thuẫn trong xã hội…qua các thời đại khác nhau

1.1.3 Tầm quan trọng của việc hình thành biểu tượng nhân vật lịch sử

- Việc hắc họa biểu tượng lịch sử trong bài học lịch sử giúp học sinh

nhớ lâu, nhớ đúng theo tr nh tự xuất hiện của nhân vật lịch sử gắn với những

c ng lao và chiến c ng của họ

- Gi o dục học sinh lòng yêu nước, lòng biết ơn đối với c c nhân vật lịch

sử đã có những cống hiến to lớn trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đồng thời biết đ nh gi , so s nh c c nhân vật lịch sử, biết yêu ghét phân minh đối với c c nhân vật lịch sử T đó góp phần xây dựng, ph t triển nhân c ch cho các em

- Mỗi nhân vật lịch sử gắn liền với một giai đoạn lịch sử, họ thường là c

nhân xuất sắc của một giai đoạn, một thời lịch sử V vậy hi xây dựng biểu tượng nhân vật lịch sử thường gắn với chiến c ng, cống hiến của họ đối với giai đoạn lịch sử, điều đó sẽ giúp học sinh nắm chắc c c giai đoạn lịch sử và tiến tr nh lịch sử hơn

1.1.4 Khái quát môn Lịch sử và Địa lí ở tiểu học

1 Đặc điểm môn học Lịch sử và Địa lí ở cấp tiểu học

Lịch sử và Địa lí là một môn học bắt buộc, được dạy học ở lớp 4 và lớp

5 Môn học được xây dựng trên cơ sở kế th a và phát triển t môn Tự nhiên

và Xã hội các lớp 1, 2, 3 và là cơ sở để học môn Lịch sử và Địa lí ở cấp trung học cơ sở, đồng thời góp phần đặt nền móng ban đầu cho việc giáo dục về khoa học xã hội ở các cấp học trên

- Môn Lịch sử và Địa lí gồm các mạch kiến thức và ĩ năng cơ bản, thiết yếu về địa lí, lịch sử của địa phương, vùng miền, đất nước Việt Nam, các nước láng giềng và một số nét cơ bản về địa lí, lịch sử thế giới Nội dung chương tr nh m n Lịch sử và Địa lí còn liên quan trực tiếp với nhiều môn học

và các hoạt động giáo dục h c như: Đạo đức, Tiếng Việt và Hoạt động trải nghiệm, Môn học coi trọng việc tổ chức cho học sinh trải nghiệm thực tế,

tạo cho học sinh cơ hội tìm tòi, khám phá thế giới tự nhiên và xã hội xung quanh, vận dụng kiến thức vào thực tiễn, học cách ứng xử phù hợp với tự nhiên và xã hội

2 Về logic xây dựng và ph t triển chương tr nh

- Một số iến thức lịch sử và địa l tiểu học đã được lồng ghép trong một vài chủ đề của m n Tự nhiên và Xã hội ở c c lớp 1, 2, 3 Đến lớp 4 và lớp 5,

c c iến thức lịch sử, địa l được t ch thành một m n học riêng biệt nh m giúp học sinh mở rộng và nâng cao hiểu biết về m i trường xung quanh, phù hợp với tr nh độ nhận thức của học sinh

- C c iến thức này gồm:

+ Những iến thức ban đầu về điều iện tự nhiên, dân cư, một số hoạt động inh tế, lịch sử - văn ho của c c vùng miền, của đất nước và thế giới + Những sự iện, nhân vật lịch sử phản nh những cột mốc đ nh dấu sự

ph t triển của c c giai đoạn lịch sử, những thành tựu trong sự nghiệp dựng nước ( inh tế, ch nh trị, văn ho , ) và giữ nước của dân tộc

- Chương tr nh m n Lịch sử và Địa l h ng t ch thành hai phân m n Lịch sử và Địa lí, c c iến thức lịch sử và địa l được t ch hợp trong c c chủ

đề về địa phương, vùng miền, đất nước và thế giới theo sự mở rộng về h ng gian địa l và xã hội (bắt đầu t địa phương, vùng miền, đến đất nước và thế giới) Logic này đảm bảo để hi hoàn thành chương tr nh m n học ở bậc tiểu học, học sinh sẽ có iến thức bước đầu về lịch sử và địa l của địa phương, vùng miền, đất nước và thế giới để học tiếp m n Lịch sử và Địa l ở bậc trung học cơ sở V vậy, hi dạy học gi o viên cần chú ý liên hệ nội dung bài học với những nét đặc thù, tiêu biểu của lịch sử, địa l ở địa phương

- Nội dung chương tr nh m n Lịch sử và Địa l chuyển t diện sang điểm:

+ Đối với Lịch sử, c c iến thức lịch sử được lựa chọn h ng tuân thủ nghiêm ngặt t nh lịch đại mà lựa chọn những sự iện, nhân vật lịch sử tiêu biểu cho một số vùng miền, một số giai đoạn lịch sử

+ Đối với Địa l , mỗi vùng chỉ lựa chọn một số đặc điểm địa l tiêu biểu, đặc trưng cho t ng vùng Việc lựa chọn c c vùng ngoài dựa trên nét tương đồng về tự nhiên (duyên hải miền Trung), còn dựa trên vai trò lịch sử của vùng đất đó (Đồng b ng Bắc Bộ, Nam Bộ) Đối với nội dung Địa phương em

ở chương tr nh lớp 4 sẽ học ở quy m cấp tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương C c địa phương căn cứ vào yêu cầu cần đạt quy định trong chương

tr nh để xây dựng nội dung dạy học cụ thể phù hợp với đặc trưng của t ng địa phương

1.1.5 Dạy học lịch sử ở trường tiểu học

1 Nội dung dạy học lịch sử lớp 5

a) Hơn 80 năm chống thực dân Pháp xâm lược và đô hộ (1858 – 1945)

- C c cuộc h ng chiến chống thực dân Ph p: Trương Định

- Đề nghị canh tân đất nước: Nguyễn Trường Tộ

- Cuộc phản công ở kinh thành Huế, phong trào Cần Vương: Phan Đ nh Phùng, Nguyễn Thiện Thuật,…

- Nguyễn Ái Quốc

- Sự chuyển biến trong kinh tế - xã hội Việt Nam và cuộc đấu tranh chống thực dân Ph p và đầu thế kỉ XX

- Thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam

- Phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc t năm 1930 đến năm 1945:

Xô Viết Nghệ - Tĩnh; Cách mạng th ng 8 năm 1945; Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc tuyên ng n độc lập ngày 2-9-1945

Gồm 11 bài:

- “B nh Tây Đại nguyên soái” Trương Định

- Nguyễn Trường Tộ mong muốn canh tân đất nước

- Cuộc phản công ở kinh thành Huế

- Xã hội Việt Nam cuối thế kỉ XIX – đầu thế kỉ XX

- Phan Bội Châu và phong trào Đ ng du

- Quyết ch ra đi t m đường cứu nước

- Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời

- Xô viết Nghệ - Tĩnh

- Cách mạng mùa thu

- Bác Hồ đọc Tuyên ng n Độc lập và bài ôn tập

b) Bảo vệ chính quyền non trẻ, trường kì kháng chiến

- Việt Nam những năm đầu sau Cách mạng tháng Tám

- Lời kêu gọi kháng chiến

- Chiến thắng Việt Bắc thu – đ ng năm 1947; Chiến thắng Biên giới thu - đ ng 1950; Hậu phương của ta

- Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ

Gồm 7 bài:

- Vượt qua tình thế hiểm nghèo

- “Thà hi sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước”

- Thu - đ ng 1947, Việt Bắc “mồ chôn giặc Ph p”

- Chiến thắng Biên giới thu – đ ng 1950

- Hậu phương những năm sau chiến dịch Biên giới

- Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ

- Hậu phương và tiền tuyến: Đường Trường Sơn

- Cuộc tổng tiến công và nổi dậy của quân và dân miền Nam Tết Mậu Thân 1968

- Tiến vào Dinh Độc lập

d) Giai đoạn xây dựng chủ nghĩa xã hội trong cả nước (Từ năm 1975 đến nay)

- Hoàn thành thống nhất đất nước

- Xây dựng Nhà máy Thủy điện Hòa Bình

Gồm 3 bài:

- Hoàn thành thống nhất đất nước

- Xây dựng Nhà máy Thủy điện Hòa Bình

- Ôn tập: Lịch sử nước ta t giữa thế kỉ XIX đến nay

2 Các biểu tượng nhân vật lịch sử cần hình thành cho học sinh trong chương trình dạy học Lịch sử lớp 5

a) Các nhân vật lịch sử

Trương Định, Nguyễn Trường Tộ, Phan Bội Châu, Nguyễn Tất Thành,

La Văn Cầu, Cù Chính Lan, Phạm Văn Đồng, Trường Chinh, Võ Nguyên

Gi p, Phan Đ nh Giót, Tô Vĩnh Diện, Bùi Quang Thận,Vũ Đăng Toàn, Bế Văn Đàn

b) Sự kiện lịch sử gắn với nhân vật lịch sử

Hơn 80 năm chống thực dân Pháp (1858 -1945), Xô viết Nghệ - Tĩnh; Các cuộc khởi nghĩa và hoạt động yêu nước chống thực dân Ph p đầu thế kỉ XX; Thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam; Cách mạng th ng T m năm 1945

và Tuyên ng n Độc lập (2/9/1945); Ch n năm h ng chiến chống Pháp (1945 – 1954): Các chiến dịch quân sự lớn (t nh h nh nước ta sau cách mạng tháng Tám có những thuận lợi song hó hăn chồng chất đó là giặc đói, giặc dốt, giặc ngoại xâm và nội phản, đất nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa rơi vào tình thế “nghìn cân treo sợi tóc” Dưới sự lãnh đạo của Đảng đứng đầu là chủ tịch Hồ Ch Minh đã có những biện pháp diệt giặc đói b ng biện pháp cấp

b ch là “l lành đùm l r ch”, “hũ gạo cứu đói”, “ngày đồng tâm” (biện pháp lâu dài là tăng gia sản xuất)

Chiến thắng Điện Biên Phủ Hiệp định Giơ-ne-vơ chấm dứt chiến tranh

Đ ng Dương; Kh ng chiến chống Mỹ và xây dựng đất nước (1954 – 1975); Xây dựng Chủ nghĩa xã hội trong cả nước (năm 1975 đến nay)

3 Mục tiêu dạy học lịch sử lớp 5

a) Học xong môn lịch sử lớp 5 học sinh có một số kiến thức cơ bản về

- Các sự kiện, nhân vật lịch sử tiêu biểu, tương đối có hệ thống theo dòng thời gian lịch sử Việt Nam nửa thế kỉ XIX đến nay

- Đặc điểm môn lịch sử lớp 5 là cung cấp cho học sinh một số kiến thức

cơ bản thiết thực về các sự kiện, nhân vật lịch sử tiêu biểu, sắp xếp theo thứ tự thời gian, đại diện cho các thời kỳ lịch sử, không chứa đựng huyền thoại, truyền thuyết hay phóng t c, hư cấu lịch sử Về mức độ chỉ giới hạn ở mức biết lịch sử, còn yêu cầu về hiểu lịch sử chỉ ở mức rất sơ đẳng, chủ yếu xem

xét ý nghĩa của các sự kiện, các nhân vật lịch sử đối với xã hội

b) Bước đầu hình thành và rèn luyện cho học sinh các kỹ năng

- Quan sát các sự vật, hiện tượng; thu thập, tìm kiếm tư liệu lịch sử t

sách giáo khoa và các nguồn khác

- Nêu thắc mắc đặt câu hỏi trong quá trình học tập và chọn th ng tin để

giải đ p

- Nhận biết các sự kiện, bảng thống kê

- Trình bày lại kết quả học tập b ng lời nói, bài viết

- Vận dụng kiến thức đã học vào cuộc sống

c) Góp phần bồi dưỡng và phát triển ở học sinh những thái độ và thói quen

- Ham học hỏi, tìm hiểu để biết về m i trường xung quanh các em

- Yêu thiên nhiên, con người, quê hương, đất nước

- Tôn trọng, bảo vệ cảnh quan thiên nhiên và di tích lịch sử, văn hóa của

quê hương, đất nước

T những giờ học trên lớp, các em biết - hiểu - yêu mến - tự hào về đất nước, con người Việt Nam T đó c c em thấy được trách nhiệm vinh dự của người đội viên đối với quê hương đất nước, với Tổ quốc thân yêu để làm rạng

danh nước Việt trên toàn cầu

4 Đặc điểm dạy học lịch sử lớp 5

 Lịch sử lớp 5 kéo dài t năm 1858 hi Ph p nổ súng xâm lược Việt Nam đến sau năm 1975 hi đất nước hoàn toàn thống nhất

 Gồm 4 dạng bài :

a) Dạng bài về tình hình kinh tế - chính trị, văn hóa - xã hội

- Dạng bài này có nhiều ở Lịch sử lớp 5, nh m cung cấp cho HS những hiểu biết về tình hình kinh tế - chính trị, xã hội nước ta sau mỗi thời kì (giai đoạn nhất định)

- Gồm 11 bài:

+ Bài 4: Xã hội Việt Nam cuối thế kỉ XIX – đầu thế kỉ XX

T cuối thế kỉ thứ XIX, thực dân Ph p tăng cường khai mỏ, lập nhà máy, đồn điền để vơ vét tài nguyên và bóc lột nhân dân ta Sự xuất hiện của các ngành kinh tế mới đã làm cho xã hội Việt Nam có nhiều thay đổi Một số người làm ăn ph t đạt đã trở thành chủ xưởng hoặc nhà buôn lớn Bộ máy cai trị thuộc địa hình thành; thành thị phát triển, buôn bán mở mang đã làm xuất hiện tầng lớp viên chức, tri thức, chủ xưởng nhỏ,…

+ Bài 10: Bác Hồ đọc Tuyên ng n Độc lập

Ngày 2/9/1945, Chủ tịch Hồ Ch Minh đọc bản Tuyên ng n Độc lập, hai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa

+ Bài 12: Vượt qua tình thế hiểm nghèo

Trong tình thế “ngh n cân treo sợi tóc” (giặc dốt, giặc đói, giặc ngoại xâm), chính quyền non trẻ đã vượt qua hiểm nghèo, t ng bước đẩy lùi “giặc đói, giặc dốt, giặc ngoại xâm”

+ Bài 13: Thà hi sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước”

Cách mạng th ng T m thành c ng, nước ta giành được độc lập nhưng thực dân Pháp quyết tâm cướp nước ta lần nữa

Cả dân tộc Việt Nam đứng lên kháng chiến với tinh thần “thà hi sinh tất

cả, chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ” + Bài 16: Hậu phương những năm sau chiến dịch biên giới

Sau năm 1950, hậu phương của ta được mở rộng và xây dựng vững mạnh, làm tăng thêm sức mạnh cho cuộc kháng chiến

+ Bài 19: Nhà nước bị chia cắt

Sau Hiệp định Giơ-ne-vơ, nhân dân ta chờ mong ngày gia đ nh đoàn tụ, đất nước thống nhất Nhưng đế quốc Mỹ và bè lũ tay sai đã hủng bố, tàn sát đồng bào miền Nam, âm mưu chia cắt lâu dài đất nước ta

+ Bài 21: Nhà máy hiện đại đầu tiên của nước ta

Năm 1958, Nhà m y Cơ h Hà Nội ra đời, góp phần to lớn vào công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và đấu tranh thống nhất đất nước + Bài 22: Đường Trường Sơn

Ngày 19/5/1959, Trung ương Đảng quyết định mở đường Trường Sơn Đây là con đường để miền Bắc chi viện sức người, vũ h , lương thực,… cho chiến trường, góp phần to lớn vào sự nghiệp giải phóng miền Nam

+ Bài 25: Lễ kí hiệp định Pa-ri

Ngày 27/1/1973, tại Pa-ri đã diễn ra lễ kí Hiệp định về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam Đế quốc Mỹ buộc phải rút quân khỏi Việt Nam

+ Bài 27: Hoàn thành thống nhất đất nước

Ngày 24/5/1976, nhân dân ta vui m ng, phấn khởi đi bầu cử Quốc hội chung cho cả nước Kể t đây, nước ta có Nhà nước thống nhất

+ Bài 28: Xây dựng nhà máy thủy điện Hòa Bình

Nhà máy thủy điện Hòa Bình là kết quả 15 năm lao động, sáng tạo đầy gian khổ, hi sinh của hàng nghìn cán bộ công nhân Việt Nam và Liên Xô, là thành tựu to lớn của nhân dân ta trong sự nghiệp xây dựng đất nước

b) Dạng bài có nội dung nhân vật lịch sử

- Ở dạng bài này, trong chương tr nh Tiểu học lớp 5 không giới thiệu

tiểu sử của các nhân vật, mà thông qua những sự kiện cơ bản trong sự nghiệp của các nhân vật để làm sáng tỏ lịch sử dân tộc Như vậy, nhân vật lịch sử bao giờ cũng gắn liền với với sự kiện lịch sử Giáo viên phải biết khai thác tốt các

sự kiện để làm nổi bật những hoạt động và công lao to lớn của nhân vật

- Gồm 4 bài:

+ Bài 1: “B nh Tây Đại Nguyên So i” Trương Định

Năm 1962, triều đ nh nhà Nguyễn hòa ước, nhường 3 tỉnh miền Đ ng Nam Kì cho thực dân Pháp Triều đ nh ra lệnh cho Trương Định phải giải tán

lực lượng kháng chiến nhưng Trương Định kiên quyết cùng nhân dân chống quân xâm lược

+ Bài 2: Nguyễn Trường Tộ mong muốn canh tân đất nước

Nguyễn Trường Tộ đã nhiều lần đề nghị canh tân đất nước Nhưng những đề nghị của ng h ng được vua quan nhà Nguyễn nghe theo và thực hiện

+ Bài 5: Phan Bội Châu và phong trào Đ ng du

Phan Bội Châu là nhà yêu nước tiêu biểu của Việt Nam đầu thế kỉ XX Phong trào Đ ng Du do ng cổ động, tổ chức nh m đào tạo nhân tài cứu nước

+ Bài 6: Quyết ch ra đi t m đường cứu nước

Năm 1911, với lòng yêu nước thương dân, Nguyễn Tất Thành đã t cảng nhà Rồng quyết ch ra đi t m đường cứu nước

c) Dạng bài có nội dung về các cuộc khởi nghĩa, kháng chiến, chiến dịch

- Đây là loại bài có nội dung hấp dẫn, lôi cuốn sự chú ý của học sinh Do

đó, gi o viên phải tái hiện sự kiện sinh động cụ thể Sử dụng câu hỏi về sự phát sinh của sự kiện: Nguyên nhân sâu xa, nguyên nhân trực tiếp hay hoàn cảnh, bối cảnh lịch sử của sự kiện Đây là một đặc điểm tư duy lịch sử cần hình thành t ng bước cho học sinh

- Mặt h c, đối với loại bài này phần quan trọng nhất là trình bày diễn biến, phát triển của sự kiện lịch sử Vì vậy phải cho học sinh nắm vững mốc thời gian bắt đầu diễn ra sự kiện, địa danh, nhân vật lịch sử, c c đường tiến công, diễn biến trận đ nh, b ng cách nêu vấn đề, câu hỏi

- Sau phần diễn biến là hướng dẫn học sinh tìm hiểu kết quả sự kiện đó

và rút ra ý nghĩa lịch sử, bài học kinh nghiệm Đối với loại bài này giáo viên giúp học sinh nhận thức mối quan hệ nhân quả của sự kiện, thắng lợi hay thất bại đều có ảnh hưởng nhất định đối với lịch sử

- Gồm 11 bài:

+ Bài 3: Cuộc phản công ở kinh thành Huế

Năm 1885, sau cuộc phản công ở kinh thành Huế, Tôn Thất Thuyết đưa vua Hàm Nghi lên vùng r ng núi Quảng Trị, ra Chiếu Cần Vương T đó, bùng nổ một phong trào chống Pháp mạnh mẽ éo dài đến cuối thể kỉ XIX, gọi là phong trào Cần Vương

+ Bài 7: Đảng cộng sản Việt Nam ra đời

Đầu xuân năm 1930, Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời T đó, c ch mạng nước ta có Đảng lãnh đạo và đã giành được nhiều thắng lợi vẻ vang

+ Bài 8: Xô viết Nghệ - Tĩnh

Trong những năm 1930-1931, nhân dân Nghệ-Tĩnh đã đấu tranh quyết liệt, giành được quyền làm chủ, xây dựng cuộc sống mới văn minh, tiến bộ ở nhiều vùng nông thôn rộng lớn Ngày 12/9 là ngày kỉ niệm Xô viết Nghệ-Tĩnh

+ Bài 9: Cách mạng mùa thu

Mùa thu năm 1945, nhân dân cả nước vùng lên phá tan xiềng xích nô lệ Ngày 19/8 là ngày kỉ niệm cách mạng tháng Tám ở nước ta

+ Bài 14: Thu – đ ng 1947, Việt Bắc “mồ chôn giặc Ph p”

Thu - đ ng 1947, thực dân Pháp tấn công lên Việt Bắc hòng tiêu diệt cơ quan đầu não kháng chiến và bộ đội chủ lực của ta để nhanh chóng kết thúc chiến tranh nhưng Việt Bắc đã trở thành “mồ chôn giặc Ph p”

+ Bài 15: Chiến thắng biên giới thu - đ ng 1950

Thu - đ ng 1950, ta chủ động mở chiến dịch Biên giới và đã giành thắng lợi, căn cứ địa Việt Bắc được củng cố và mở rộng T đây, ta nắm quyền chủ động trên chiến trường

+ Bài 17: Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ

Sau 56 ngày đêm chiến đấu iên cường, gian khổ, bộ đội ta đã đ nh sập

“ph o đài hổng lồ” của thực dân Pháp ở Điện Biên Phủ ghi trang vàng chói lọi vào lịch sử chống giặc ngoại xâm của dân tộc

+ Bài 20: Bến Tre Đồng khởi

Cuối năm 1959 - đầu năm 1960, phong trào “Đồng khởi” nổ ra và thắng lợi ở nhiều vùng nông thôn miền Nam Bến Tre là nơi tiêu biểu của phong trào “Đồng khởi”

+ Bài 23: Sấm sét đêm giao th a

Tết Mậu Thân năm 1968, quân dân miền Nam đồng loạt tổng tiến công

và nổi dậy ở khắp các thành phố, thị xã,… làm cho Mỹ và quân đội Sài Gòn thiệt hại nặng nề, hoang mang, lo sợ

+ Bài 24: Chiến thắng “Điện Biên Phủ trên h ng”

Trong 12 ngày đêm cuối năm 1972, đế quốc Mỹ dùng máy bay B52 ném bom hòng hủy diệt Hà Nội và các thành phố lớn ở miền Bắc, âm mưu huất phục nhân dân ta Song, quân dân ta đã lập nên chiến thắng oanh liệt “Điện Biên Phủ trên h ng”

+ Bài 26: Tiến vào dinh độc lập

Ngày 30 /4/1975, quân ta giải phóng Sài Gòn, kết thúc Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử Đất nước được thống nhất và độc lập

d) Dạng bài có nội dung ôn tập, tổng kết

- Đây là loại bài học nh m hệ thống hoá và củng cố lại những kiến thức

đã học cho học sinh sau mỗi một thời kỳ (giai đoạn lịch sử), giúp các em nắm vững kiến thức cơ bản, nhận thức lịch sử một cách sâu sắc, toàn diện hơn Đối với loại bài này giáo viên cần chuẩn bị chu đ o cho học sinh, lựa chọn phương ph p phù hợp để mang lại hiệu quả tiết dạy cao Đặc biệt giáo viên dựa vào câu hỏi trong sách giáo khoa, thiết kế hệ thống câu hỏi cho học sinh chuẩn bị trước Trong tiến trình dạy học, giáo viên phải thu hút học sinh vào

công việc, phát huy cao nhất tính tích cực của học sinh trong việc trao đổi những câu hỏi mà giáo viên đặt ra, thực hiện các công việc như vẽ sơ đồ, lập

bảng thống kê, lập bảng niên biểu,…

- Gồm 3 bài:

+ Bài 11: Ôn tập: Hơn t m mươi năm chống thực dân Ph p xâm lược và đ

hộ (1858 – 1945)

Tình hình kinh tế - chính trị, văn hóa - xã hội, các nhân vật, sự kiện lịch

sử, các cuộc cách mạng chống thực dân Pháp của nước ta t năm 1858 đến năm 1945

+ Bài 18: Ch n năm h ng chiến bảo vệ độc lập dân tộc (1945 – 1954)

Sau lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến của Hồ Chí Minh, các cuộc chiến dịch liên tiếp nổ ra nh m đ nh đuổi và tiêu diệt thực dân Pháp

+Bài 29: Ôn tập: Lịch sử nước ta t giữa thế kỉ XIX đến nay

Tình hình kinh tế - chính trị, văn hóa - xã hội, các cuộc cách mạng, kháng chiến chống đế quốc Mỹ của nước ta t năm 1954 đến sau năm 1975

- Tri giác: Tri giác của học sinh tiểu học mang t nh đại thể, đối với học sinh lớp 5 tri giác bắt đầu mang tính xúc cảm, trẻ thích quan sát các sự vật hiện tượng có màu sắc sặc sỡ, hấp dẫn, tri giác của trẻ đã mang t nh mục đ ch

có phương hướng rõ ràng Tri giác có tình chủ định: trẻ biết lập kế hoạch học tập, biết sắp xếp công việc nhà, biết làm cái bài tập t dễ đến hó,…

Nhận thấy điều này chúng ta cần phải thu hút trẻ b ng các hoạt động mới, mang màu sắc, tính chất đặc biệt khác lạ so với b nh thường, khi đó sẽ kích thích trẻ cảm nhận, tri giác tích cực và chính xác

- Ngôn ngữ:

Đến lớp 4, 5 ngôn ngữ của c c em đã thành thạo C c em đã có hả năng

tự đọc, tự học, tự nhận thức về thế giới xung quanh và tự khám phá bản thân thông qua các kênh thông tin khác nhau Thêm vào đó, c c em cũng dễ xúc động cũng như dễ nổi giận

- Tưởng tượng:

Tưởng tượng tái tạo đã bắt đầu hoàn thiện, t những hình ảnh cũ trẻ đã tái tạo ra những hình ảnh mới Tưởng tượng sáng tạo tương đối phát triển ở giai đoạn cuối tiểu học, trẻ bắt đầu phát triển khả năng làm thơ, làm văn, vẽ tranh,…

Đặc biệt, tưởng tượng của c c em trong giai đoạn này bị chi phối mạnh

mẽ bởi xúc cảm, tình cảm, những hình ảnh, sự việc, hiện tượng đều gắn liền với c c rung động tình cảm của các em

Qua đây, c c nhà gi o dục phải phát triển tư duy và tr tưởng tượng của các em b ng các kiến thức “ h han” thành những hình ảnh có cảm xúc, đặt

ra cho các em những câu hỏi mang tính gợi mở, thu hút các em vào các hoạt động nhóm, hoạt động tập thể để c c em có cơ hội phát triển quá trình nhận thức lí tính của mình một cách toàn diện

- Trí nhớ:

Ghi nhớ có ý nghĩa và ghi nhớ t ngữ tăng cường Ghi nhớ có chủ định phát triển Tuy nhiên, hiệu quả của việc ghi nhớ có chủ định còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như mức độ tích cực tập trung trí tuệ của các em, sức hấp dẫn của nội dung tài liệu, yếu tố tâm lí tình cảm hay hứng thú và vui vẻ khi ghi nhớ kiến thức

Áp dụng vào môn Lịch sử, khi dạy các nhân vật, sự kiện hay cuộc kháng chiến, chiến dịch nào đó giáo viên nên cho học sinh quan sát tranh, xem video hay tổ chức dạy học tích cực lúc đó c c iến thức lịch sử sẽ được HS khắc sâu hơn là hi chúng ta dạy học th ng thường

- Ý chí:

Đến cuối tiểu học các em có khả năng biến theo yêu cầu của người lớn thành mục đ ch hành động của mình, tuy vậy năng lực ý chí còn thiếu bền vững, chưa thể trở thành nét tính cách của các em Việc thực hiện hành vi vẫn chủ yếu phụ thuộc vào hứng thú nhất thời

Để bồi dưỡng năng lực ý chí cho học sinh tiểu học đòi hỏi ở nhà giáo dục sự kiên trì bền bỉ trong công tác giáo dục, muốn vậy th trước hết mỗi bậc cha mẹ, thầy cô phải trở thành tấm gương về nghị lực trong mắt trẻ

cho phép để làm một việc nào đó và cố gắng hoàn thành công việc trong khoảng thời gian quy định

Biết được điều này các nhà giáo dục nên giao cho trẻ những công việc hay bài tập đòi hỏi sự chú ý của trẻ và nên giới hạn về mặt thời gian Chú ý áp dụng linh động theo t ng độ tuổi đầu hay cuối tiểu học và chú ý đến tính cá thể của trẻ, điều này vô cùng quan trọng và ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả giáo dục trẻ

1.2 Thực trạng hình thành biểu tượng nhân vật lịch sử trong dạy học phần Lịch sử cho học sinh lớp 5

1.2.1 Mục đích khảo sát thực trạng

Khảo sát thực trạng trên cơ sở đó để đề xuất biện pháp hình thành nhân vật lịch sử trong dạy học phần lịch sử cho học sinh lớp 5

1.2.2 Đối tượng khảo sát

1) Giáo viên tiểu học

15 giáo viên khối lớp 5 ở Trường Tiểu học Tứ Trưng - Thị trấn Tứ Trưng - Huyện Vĩnh Tường - Tỉnh Vĩnh Phúc

2) Học sinh tiểu học

80 học sinh lớp 5A và lớp 5B - Trường Tiểu học Tứ Trưng - Thị trấn Tứ Trưng - Huyện Vĩnh Tường - Tỉnh Vĩnh Phúc

1.2.3 Nội dung khảo sát

1) Thực trạng dạy học môn lịch sử 5 ở trường tiểu học

Hiện nay ở hầu hết c c trường tiểu học vẫn coi lịch sử là một môn học phụ không có sự đầu tư chu đ o Học sinh học lịch sử một cách thụ động, đối phó chứ không thực sự muốn tìm hiểu nền lịch sử nước nhà Giáo viên chỉ tập trung truyền đạt kiến thức cho học sinh mà không chú trọng đến việc hình thành và khắc sâu biểu tượng nhân vật lịch sử, không kích thích và phát triển tính tích cực hóa của học sinh, nếu có thì vẫn còn nghèo nàn, khô khan, hình ảnh kém hiệu quả nên học sinh không nhớ được các sự kiện và các nhân vật lịch sử Bởi vậy mà môn lịch sử chưa thực sự đạt được kết quả như mong muốn

2) Thực trạng việc dạy - học khắc sâu biểu tượng nhân vật lịch sử

Để tìm hiểu được thực trạng việc dạy và học khắc sâu biểu tượng nhân vật lịch của các em học sinh lớp 5 trên địa bàn huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc chúng t i đã chọn ra hai lớp để tiến hành điều tra Chúng t i đã tiến hành đối với 40 học sinh ở lớp 5A trường Tiểu học Tứ Trưng, thị trấn Tứ Trưng, huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc và 40 học sinh ở lớp 5B trường Tiểu học Tứ Trưng, thị trấn Tứ Trưng, huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc Chúng tôi tiến hành điều tra thông qua các cuộc trò chuyện với các em học sinh, điều tra qua c c trò chơi trên lớp

Chúng tôi xuất hiện ở lớp học của các em trong vai trò là một giáo viên

và tổ chức điều tra dưới hình thức trò chơi học tập hoặc trò chơi vận động

Khi tiến hành trò chơi chúng tôi sẽ trình chiếu các hình ảnh về đối tượng và yêu cầu c c em suy nghĩ để trả lời xem đó là h nh ảnh về nhân vật lịch sử nào

và sự kiện lịch sử nào Trẻ rất hào hứng hòa m nh vào trò chơi của chúng tôi đưa ra mà h ng hề hay biết m nh đang bị kiểm tra khả năng ghi nhớ các nhân vật lịch sử lớp 5 Vì số lượng học sinh h đ ng nên chúng t i chỉ tập trung điều tra trong 10 ngày để không ảnh hưởng đến hoạt động học tập và không gây nhàm chán cho các em

Số lượng học sinh được khảo sát là 80 học sinh Trong đó, 40 học sinh ở lớp 5A trường Tiểu học Tứ Trưng, thị trấn Tứ Trưng, huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc và 40 học sinh ở lớp 5B trường Tiểu học Tứ Trưng, thị trấn Tứ Trưng, huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc

1.2.4 Phương pháp khảo sát

- Quan sát, dự giờ

Để biết được cách dạy học của GV cũng như c c biểu hiện về năng lực của HS, tôi đã dự giờ 2 tiết lịch sử ở trường Tiểu học Tứ Trưng là Bài 11: Ôn tập: Hơn t m mươi năm chống thực dân Ph p xâm lược và đ hộ

- Phương ph p điều tra, phỏng vấn

Kh i niệm Tỉ lệ phần trăm Biểu tượng nhân vật lịch sử là h nh ảnh về

những sự iện, nhân vật lịch sử, được phản nh

trong não học sinh với những nét chung nhất,

điển h nh nhất

Nhân vật lịch sử được hiểu là những người có

vai trò nhất định trong một sự iện lịch sử nào

Biểu tượng nhân vật lịch sử là nói đến những

nhân vật có c ng với đất nước, gắn liền với c c

sự iện chiến tranh chống ngoại xâm

19,99%

+Chúng t i đã điều tra sự hiểu biết của giáo viên về khắc sâu biểu tượng nhân vật lịch sử và thu được kết quả như sau:

Khắc sâu biểu tượng nhân vật lịch sử bao gồm

hắc sâu về d ng vẻ bên ngoài của nhân vật và sự

nghiệp, hoạt động tiêu biểu, một số sự iện liên

quan đến nhân vật

73,33%

Khắc sâu biểu tượng nhân vật lịch sử bao gồm

bao gồm hắc sâu t nh c ch, thân thế riêng

6,67%

Khắc sâu biểu tượng nhân vật lịch sử bao gồm

hắc sâu những chi tiết phụ của nhân vật, những

chiến t ch, c ng lao của nhân vật lịch sử

20%

+ Kết quả điều tra về những hó hăn của GV khi dạy học hình thành biểu tượng nhân vật lịch sử cho HS

Nội dung chương tr nh học qu dài và nhiều trong

hi thời gian học lại t

19,97%

C c hoạt động gi o dục ngoài giờ lên lớp 13,33%

Kết hợp sử dụng văn, thơ trong dạy học lịch sử 6,7%

T bảng thống ê trên ta thấy, trên thực tế đa số gi o viên đều hiểu đúng

h i niệm về biểu tượng nhân vật lịch sử: 66,67% và có nhận thức đúng đắn

về sự cần thiết của môn học Lịch sử trong trường tiểu học Giáo viên nhận thức được vị trí và vai trò của môn Lịch sử trong nhà trường Tiểu học Giáo viên cũng đã hiểu được khắc sâu biểu tượng nhân vật lịch sử bao gồm khắc sâu về dáng vẻ bên ngoài của nhân vật và sự nghiệp, hoạt động tiêu biểu, một

số sự kiện liên quan đến nhân vật: 73,33% Đồng thời gi o viên cũng gặp phải nhiều hó hăn trong quá trình dạy học ngoại khóa, lồng ghép văn-sử Có tới 60% GV cho r ng cả 2 vấn đề này đều cùng với vấn đề thời gian dành cho môn học qu t đã ảnh hưởng đến việc khắc sâu biểu tượng nhân vật lịch sử cho HSTH

- Kết quả điều tra đối với học sinh về việc học tập lịch sử hiện nay:

hỗ trợ

Th ng qua phiếu thăm dò chúng t i thấy đại đa số HS đã x c định được

r ng bộ m n lịch sử có tầm quan trọng rất lớn đến việc h nh thành nhân c ch của m nh (Quan trọng: 56,25%, rất quan trọng: 18,75%) Tuy nhiên, ết quả trên cũng cho thấy r ng c c em t có hứng thú với việc học c c bài học lịch

sử (48,75%), khó hăn mà c c em vấp phải n m rải r c tất cả c c phương n

mà chúng t i đưa ra: Khó hệ thống iến thức: 28,75%; Kh ng có tài liệu phương tiện hỗ trợ: 21,25%; Nội dung lịch sử quá nhiều: 23,75%; Quá t thời gian: 26,25% Kết quả trên phiếu thăm dò cũng cho thấy hình thức n tập mà

c c em thường sử dụng là trả lời c c câu hỏi n tập, t i hiện b ng c ch lập sơ

đồ hệ thống hóa c c nhân vật lịch sử, rải r c còn lại là c c h nh thức h c

Kết luận chương 1

Môn lịch sử lớp 5 là m n học quan trọng trong chương tr nh tiểu học Tuy nhiên, việc dạy và học theo hướng hình thành biểu tượng nhân vật lịch sử

còn nhiều hạn chế, gặp nhiều hó hăn nên cần phải có những biện ph p cụ thể để giải quyết vấn đề này giúp cho việc học môn lịch sử trở nên hiệu quả hơn và th ng qua c c bài học lich sử học sinh có thể khắc sâu hình ảnh nhân vật lịch sử trong tiềm thức

CHƯƠNG 2: BIỆN PHÁP HÌNH THÀNH BIỂU TƯỢNG NHÂN VẬT

- Trong Chương tr nh Tiểu học, chuẩn kiến thức ĩ năng được thể hiện,

cụ thể hoá ở các chủ đề của chương tr nh m n học, theo t ng lớp học và cấp học Việc thực hiện dạy học và chỉ đạo dạy học theo chuẩn iến thức ĩ năng

là một yêu cầu cơ bản trong dạy học và quản lý hoạt động dạy học trong bối cảnh hiện nay

- Chuẩn iến thức ĩ năng gồm có chuẩn iến thức ĩ năng của chương

tr nh m n học và chuẩn iến thức ĩ năng của chương tr nh cấp học

- Chuẩn kiến thức ĩ năng của chương tr nh m n học là các yêu cầu cơ bản, tối thiểu về kiến thức, ĩ năng của môn học mà học sinh cần phải và có thể đạt được sau mỗi đơn vị kiến thức (mỗi bài, chủ đề), sau t ng giai đoạn học tập trong cấp học

- Chúng ta có thể hiểu yêu cầu về kiến thức, ĩ năng thể hiện mức độ cần đạt về kiến thức, ĩ năng và được x c định theo 6 mức độ nhận thức t thấp đến cao, đó là: nhận biết, thông hiểu, vận dụng, phân t ch, đ nh gi và s ng tạo Mỗi yêu cầu về kiến thức, ĩ năng có thể được chi tiết ho hơn b ng những yêu cầu về kiến thức ĩ năng cụ thể, tường minh hơn, được minh chứng b ng những ví dụ thể hiện được cả nội dung kiến thức, ĩ năng và mức

độ cần đạt về kiến thức, ĩ năng

- Chuẩn kiến thức ĩ năng có t nh tối thiểu, nh m đảm bảo mọi học sinh cần phải (Học để hành, để có thể học tiếp, để làm người, để chung sống, …)

và có thể (c c mức độ yêu cầu về iến thức ĩ năng phải phù hợp với tr tuệ, tâm, sinh lý lứa tuổi, nền tảng iến thức ĩ năng,…) đạt được những yêu cầu

kỹ năng sống

+ Tạo thêm điều kiện cho gi o viên đổi mới phương ph p dạy học theo yêu cầu của chương tr nh gi o dục phổ thông

- Mục tiêu cao nhất hi gi o viên thực hiện dạy học theo chuẩn kiến thức

ĩ năng là nâng cao chất lượng gi o dục, chú ý hơn nữa tới việc rèn nhân

c ch, đạo đức cho học sinh; tăng cường thể chất, phát huy khả năng s ng tạo, giải quyết các vấn đề trong học tập và trong cuộc sống

2.1.2 Nguyên tắc đảm bảo phát huy tính tính cực học tập của người học

Một trong những mục đ ch của việc đề ra các biện pháp dạy học lịch sử lớp 5 nh m hướng tới người học, tức người học là trung tâm của quá trình dạy học Do đó, c c biện pháp giúp phải người học để phát huy tối đa năng lực của học sinh, v a có tác dụng trong việc thay đổi căn bản và toàn diện giáo dục hiện nay Với ý nghĩa đó, học sinh ch nh là người trực tiếp tham gia các hoạt động, các tình huống, giúp học sinh hình thành và phát triển nhiều năng lực nhất

Đảm bảo phát huy tính tích cực của người học là một trong những giải pháp giúp cho việc tiếp cận đầu ra của người học đúng mục đ ch Tăng

cường, phát triển năng lực hợp tác theo những năng lực đã có ở học sinh và đồng thời hình thành những năng lực mới trên cơ sở những năng lực đã có

2.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn

Đề xuất các biện pháp cần đảm bảo tính thực tiễn Các biện ph p đưa ra cần sử dụng những phương ph p, c ch thực hiện mà có thể hình thành những kiến thức và năng lực thực tế để các em có thể vận dụng vào cuộc sống Ngoài ra, cần quan tâm tới các vấn đề mang tính xã hội ở địa phương nh m giúp HS có những hiểu biết nhất định về nơi sinh sống, t đó chuẩn bị cho học sinh tâm thế sẵn sàng tham gia vào hoạt động kinh tế - xã hội ở địa phương Có như vậy, việc giáo dục học sinh tiểu học mới mang lại ý nghĩa thực tiễn và hiệu quả tốt

2.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính cơ bản, điển hình và vừa sức

Các biện ph p được đề xuất phải đảm bảo t nh đặc trưng, điển hình không ng ng nâng cao mức độ hó hăn trong học tập gây nên sự căng thẳng

về trí lực một cách cần thiết Dạy học v a sức h ng có nghĩa là sức học sinh đến đâu th dạy đến đó, mà bao giờ cũng đề ra những hó hăn mà dưới sự chỉ đạo của người gi o viên, người học b ng sự nỗ lực của m nh để khắc phục được Như vậy mới đảm bảo đi trước sự phát triển, thúc đẩy sự phát triển của học sinh

2.1.5 Nguyên tắc đảm bảo yêu cầu về mặt phương pháp dạy học

Mỗi phương ph p dạy học có một đặc thù riêng đảm bảo thực hiện đúng yêu cầu và ĩ thuật của phương ph p mới đem lại hiệu quả cho giờ học Phương ph p dạy học trong dạy học lịch sử được đặt trong mối quan hệ với đổi mới mục tiêu, nội dung dạy học, cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học, đổi mới hình thức tổ chức dạy học phối hợp giữa dạy học cá nhân - dạy học theo nhóm nhỏ, dạy trong phòng học, ngoài trời, đổi mới m i trường giáo dục để học tập đi liền với thực hành; đổi mới đ nh gi th ng qua nội dung, hình thức

kiểm tra, thi cử Phối hợp đ nh gi giữa các hình thức đ nh gi như trắc nghiệm, làm bài tập nhỏ, bài tập lớn Dựa trên các hình thức cụ thể, người ta

có c c phương ph p phù hợp Khi đề xuất các biện ph p đảm bảo về phương thức dạy học tức sẽ đảm bảo thực hiện mục tiêu và nội dung cũng như việc ghi nhớ sâu sắc bài học lịch sử

2.2 Yêu cầu của hình thành biểu tượng thành nhân vật lịch sử qua dạy học phần Lịch sử cho học sinh lớp 5

Đây là một yêu cầu rất quan trọng khi tìm hiểu về nhân vật lịch sử

- Trước tiên tư liệu chúng ta tiếp cận phải có tính tin cậy cao, đầy đủ và cùng một tính chất, chúng ta h ng được “t hồng” hay “b i đen” nhân vật lịch sử

- Khi nhận định về nhân vật lịch sử cần có tính khách quan, công b ng

- Yêu cầu đối với giáo viên: