Giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ 5 6 tuổi thông qua hoạt động sinh hoạt hàng ngày

Nhận thức của giáo viên mầm non về việc giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ 5-6 tuổi thông qua hoạt động sinh hoạt hàng ngày .... “Kỹ năng tự phục vụ bản thân bao gồm cả những hoạt động

HÓ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Giáo dục mầm non

HÀ NỘI, 2019

HOẠT ĐỘNG SINH HOẠT HÀNG NGÀY

HÓ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Giáo dục mầm non

Người hướng dẫn khoa học:

PGS.TS NGUYỄN D C QUANG

HÀ NỘI, 2019

LỜI CẢM ƠN

Em xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trường Đại học Sư phạm

Hà Nội 2, các thầy cô giáo trong khoa Giáo dục Mầm non đã giúp đỡ em trong quá trình học tập tại trường và tạo điều kiện cho em hoàn thiện khóa luận tốt nghiệp này

Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất tới thầy giáo - PGS.TS

Nguyễn Dục Quang, người đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ em trong quá

trình học tập và nghiên cứu để hoàn thành khóa luận tốt nghiệp

Em xin gửi lời cám ơn chân thành tới các cô giáo và các em học sinh trường mầm non Văn Khê – Mê Linh đã tận tình giúp đỡ em trong thời gian

Em xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 01 tháng 04 năm 2019

Người thực hiện

Trần Thị Minh H

Nếu sai, tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm

Hà Nội, ngày 20 tháng 04 năm 2019

Người thực hiện

Trần Thị Minh H

M C L C

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Đối tượng nghiên cứu và khách thể nghiên cứu 2

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 2

5 Phạm vi nghiên cứu 3

6 Giả thuyết nghiên cứu 3

7 Phương pháp nghiên cứu 3

8 Cấu trúc đề tài nghiên cứu 3

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VIỆC GIÁO DỤC KỸ NĂNG TỰ PHỤC VỤ CHO TRẺ 5-6 TUỔI THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG SINH HOẠT HÀNG NGÀY 4

1.1 Lịch sử nghiên cứu việc giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ 4

1.1.1 Trên thế giới 4

1.1.2 Ở Việt Nam 4

1.2 Kỹ năng tự phục vụ 5

1.2.1 Khái niệm kỹ năng 5

1.2.2 Khái niệm kỹ năng sống 6

1.2.3 Khái niệm kỹ năng tự phục vụ 8

1.2.4 Khái niệm giáo dục kỹ năng tự phục vụ 8

1.3 Vai trò của kỹ năng tự phục vụ đối với trẻ 5-6 tuổi 9

1.4 Yêu cầu của việc giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ 5-6 tuổi 9

1.5 Hoạt động sinh hoạt hàng ngày 10

1.5.1 Sinh hoạt hàng ngày là gì? 10

1.5.2 Chế độ sinh hoạt của trẻ ở trường mầm non 10

1.6 Nội dung giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ ở trường mầm non 11

1.7 Đặc điểm phát triển của trẻ 5-6 tuổi 11

1.7.1 Đặc điểm tâm lí 11

1.7.2 Đặc điểm sinh lí 12

1.7.3 Đặc điểm học tập 13

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG GIÁO DỤC KỸ NĂNG TỰ PHỤC VỤ CHO TRẺ 5-6 TUỔI THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG SINH HOẠT HÀNG NGÀY 15

2.1 Khái quát về trường mầm non Văn Khê nói chung và lớp mẫu giáo lớn nói riêng 15

2.2 Mục đích điều tra thực trạng 15

2.3 Tiến hành điều tra thực trạng 15

2.3.1 Nhận thức của giáo viên mầm non về việc giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ 5-6 tuổi thông qua hoạt động sinh hoạt hàng ngày 16

2.3.2 Thực trạng mức độ giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ 5-6 tuổi thông qua hoạt động sinh hoạt hàng ngày 16

2.3.3 Thực trạng biểu hiện kỹ năng tự phục vụ của trẻ 5-6 tuổi thông qua các hoạt động sinh hoạt hàng ngày 17

2.4 Kết quả điềutra thực trạng 19

CHƯƠNG 3 MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÁO DỤC KỸ NĂNG TỰ PHỤC VỤ CHO TRẺ 5-6 TUỔI THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG SINH HOẠT HÀNG NGÀY 21

3.1 Một số biện pháp giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ 5-6 tuổi thông qua hoạt động sinh hoạt hàng ngày 21

3.1.1 Sử dụng phương pháp và kỹ thuật dạy học 21

3.1.2 Lồng ghép việc giáo dục kỹ năng tự phục vụ vào các hoạt động hàng ngày tạo cơ hội cho trẻ tự phục vụ ở mọi lúc, mọi nơi 26

3.1.3 Phối hợp với phụ huynh 29

3.2 Tổ chức thực nghiệm ở trường mầm non 30

3.2.1 Mục đích thực nghiệm 30

3.2.2 Đối tượng thực nghiệm 30

3.2.3 Công cụ thực nghiệm 30

3.2.4 Quy trình thực nghiệm 30

3.2.5 Kết quả thực nghiệm 31

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 34 TÀI LIỆU THAM KHẢO 36 PHỤ LỤC 37

tự phục vụ Việc dạy những kỹ năng tự phục vụ bản thân hay làm việc nhà cần phải được dạy ngay từ khi trẻ đang còn nhỏ “Kỹ năng tự phục vụ bản thân bao gồm cả những hoạt động về thể chất lẫn tinh thần, từ những việc đơn

hành động Dakar đã tuyên bố rằng “Tất cả thế hệ trẻ và những người lớn có quyền hưởng một nền giáo dục cho người học “học để biết, học để làm, học

để chung sống với mọi người, học để tự khẳng định mình”[4,tr41]

Việc dạy trẻ kỹ năng tự phục vụ là vô cùng cần thiết, đặc biệt là đối với

năng sống cơ bản, là phương tiện cần thiết để giúp trẻ hội nhập, chủ động,

với trẻ 5-6 tuổi, kỹ năng tự phục vụ có ý nghĩa vô cùng to lớn đối với cuộc sống của trẻ, vì đây là giai đoạn đặt nền móng cho việc hình thành nhân cách

và chuẩn bị cho trẻ bước vào lớp 1 Trẻ học kỹ năng tự phục vụ trước hết để thỏa mãn nhu cầu của bản thân, đặc biệt trẻ 5-6 tuổi, tính độc lập của trẻ phát

người lớn như : tự xúc ăn, tự đánh răng, tự mặc quần áo…Hơn nữa, mẫu giáo lớn là độ tuổi trẻ chuẩn bị bước vào trường phổ thông do đó trẻ cũng cần được trang bị những kỹ năng học đường, trẻ cần biết tự thực hiện nhiệm vụ học tập, biết giữ gìn, cất dọn đồ dùng học tập đúng nơi quy định Khi trẻ đã có những

kỹ năng tự phục vụ cần thiết, trẻ có thể sống hòa nhập với cộng đồng và làm

quá, chẳng thiếu thứ gì Có rất nhiều lời giải thích, biện minh cho việc chăm sóc, nuông chiều con cái quá mức ở các bố mẹ Hệ lụy của việc nuông chiều

ấy là sẽ làm mất đi tính tự lập của trẻ, làm cho trẻ trở nên lười nhác, ỷ lại cho

2

việc giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ đã bắt đầu được chú ý và đưa vào giảng dạy ở các trường mầm non để giúp trẻ có những kỹ năng cần thiết Tuy nhiên, trên thực tế, việc giáo dục kỹ năng tự phục vụ chỉ được thực hiện trên

lý thuyết hoặc theo một khuôn mẫu nào đó nghĩa là việc giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ đã được chú ý đến nội dung nhưng chưa được đầy đủ, cụ thể, các biện pháp giáo dục của giáo viên còn mang tính lý thuyết, khuôn mẫu , chủ quan, áp đặt, gò ép trẻ Vì vậy việc giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ không đạt hiệu quả cao

Chính vì những lí do trên nên tôi chọn đề tài “Giáo dục kỹ năng tự

phục vụ cho trẻ 5-6 tuổi thông qu hoạt động sinh hoạt hàng ngày” nhằm

nâng cao chất lượng giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ ở trường mầm non

2 Mục đích nghiên cứu

Đề xuất biện pháp giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ 5-6 tuổi thông qua hoạt động sinh hoạt hàng ngày

3 Đối tượng nghiên cứu và khách thể nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ mầm non

Mối quan hệ giữa giáo dục kỹ năng tự phục vụ và hoạt động sinh hoạt

hàng ngày

3.2 Khách thể nghiên cứu

Biện pháp giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ 5-6 tuổi thông qua hoạt

động sinh hoạt hàng ngày

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

- “Tìm hiểu lí luận về giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ mầm non

- “Khảo sát thực trạng giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ 5-6 tuổi

- “Đề xuất biện pháp giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ 5-6 tuổi thông qua hoạt động sinh hoạt hàng ngày và tổ chức thực nghiệm sư phạm”

3

5 Phạm vi nghiên cứu

Tiến hành thực nghiệm tại trường mầm non Văn Khê từ ngày 18/2/2019 đến ngày 5/4/2019

6 Giả thuyết nghiên cứu

trẻ sống tự lập, tự tin, mạnh dạn, sống có trách nhiệm với bản thân và dễ thành công trong cuộc sống Từ đó nâng cao chất lượng giáo dục và hình

7 Phương pháp nghiên cứu

- Nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận

Nghiên cứu tài liệu : tiến hành nghiên cứu các tài liệu liên quan đến vấn

đề lí luận cũng như vấn đề thực tiễn của đề tài

Phân tích - tổng hợp: phân tích các tài liệu đã nghiên cứu và tổng hợp vấn đề

Thống kê toán học : sử dụng số liệu thu được từ phiếu khảo sát và tổng hợp kết quả

Quy nạp và diễn dịch

- Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Điều tra việc giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ 5-6 tuổi của giáo viên

và mức độ biểu hiện kỹ năng tự phục vụ của trẻ 5-6 tuổi

Thực nghiệm : việc giáo dục của giáo viên và việc thực hiện của trẻ

8 Cấu trúc đề tài nghiên cứu

4

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VIỆC GI O C KỸ NĂNG TỰ PH C V

CHO TRẺ 5-6 TUỔI THÔNG QU HOẠT ĐỘNG

SINH HOẠT HÀNG NGÀY 1.1 Lịch sử nghiên cứu việc giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ

1.1.1 Trên thế giới

Giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ mẫu giáo nói chung và trẻ 5-6 tuổi nói riêng đã được các nhà tâm lý, giáo dục học đặc biệt quan tâm như :

N.K Krupxcaia và A.S.Macarenco cho rằng “Với trẻ mầm non cần

phải giáo dục ở thói quen sinh hoạt, thói quen văn hóa, sinh hoạt kế hoạch, ý thức tự lập, khả năng tự kiềm chế những ước muốn, tinh thần vượt khó, ý thức trách nhiệm đối với bản thân và mọi người”

Theo J.J Ruxo đã sử dụng luận đề “ giáo dục tự nhiên và tự do” làm xuất phát điểm cho công tác giáo dục của mình Ông cho rằng “giáo dục tự do

là tạo điều kiện cho trẻ rèn luyện kỹ năng của trẻ nói chung và kỹ năng tự phục vụ của trẻ”

S.L.Rubinstein đã nghiên cứu tính tự lực trong mối quan hệ với nhiệm

vụ đặt ra Theo ông “ tính tự lực gắn chặt với tư duy Vì vậy, giáo dục tính tự lực cho trẻ đòi hỏi trẻ phải biết vận dụng kiến thức, kỹ năng đã có vào tình huống mới”

1.1.2 Ở Việt Nam

Sau hội thảo “chất lượng giáo dục và kỹ năng sống” do UNESCO tài

đầy đủ và đa dạng Từ đó, những người làm công tác giáo dục Việt Nam đã hiểu đầy đủ hơn về kỹ năng sống và trách nhiệm phải giáo dục kỹ năng sống cho người học”

Trong thời gian gần đây, một số tác giả của Việt Nam đã nghiên cứu về tính tự lực và kỹ năng tự phục vụ cho trẻ mẫu giáo hay những công trình nghiên cứu về việc giáo dục , rèn luyện các kỹ năng cho trẻ mẫu giáo như:

Tác giả Dương Duy An ( 2011), Kỹ năng sống cho trẻ, Nxb Trẻ

5

Tác giả Lê Thị Bích Ngọc ( 2010), Giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 5-6

tuổi, Nxb Giáo dục

Tác giả Mai Ngọc Liên đã nghiên cứu một số biện pháp giáo dục tính

tự lực cho trẻ 24-36 tháng thông qua hoạt động tự phục vụ và cho rằng “ngay

từ lứa tuổi còn rất nhỏ ( 2 tuổi ) cần giáo dục cho trẻ tính tự lực bằng cách động viên khuyến khích trẻ, cho trẻ luyện tập kỹ năng tự phục vụ, sử dụng các trò chơi, tạo điều kiện thuận lợi cho trẻ tự phục vụ bản thân và hoạt động tự phục vụ là phương tiện hữu hiệu nhất để giáo dục tính tự lực cho trẻ lứa tuổi

ấu nhi”

Tác giả Vũ Hoàng Vân đã nghiên cứu “ Biện pháp giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ mẫu giáo 3-4 tuổi các trường mầm non quận Cầu Giấy” – Luận văn Ths

Bên cạnh các công trình nghiên cứu chuyên sâu, còn có các khóa luận nghiên cứu như : Khóa luận tốt nghiệp của Nguyễn Thị Oanh, Trường Đại

học Sư phạm Hà Nội 2, 2013 “ giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ 5-6 tuổi

thông qua dạy học chủ đề Gia Đình”

1.2 Kỹ năng tự phục vụ

1.2.1 Khái niệm kỹ năng

Kỹ năng là một khái niệm phức tạp và có nhiều quan niệm khác nhau,

có thể đưa ra một số quan điểm sau :

Tác giả Trần Trọng Thủy cho rằng : “Kỹ năng là mặt kỹ thuật của hành động, con người nắm được cách thức hành động tức là có kỹ năng hành động

và có kỹ năng”

Nhà tâm lý học Liên Xô – L Đ.Lêvitôv cho rằng: “Kỹ năng là sự thực hiện có kết quả một động tác nào đó hay một hoạt động phức tạp hơn bằng cách lựa chọn và áp dụng những cách thức đúng đắn, có tính đến những điều kiện nhất định”

Theo A.G Covaliop : “Kỹ năng là phương thức thực hiện hành động phù hợp với mục đích và điều kiện của hành động”

6

Theo A.V.Petrovxki : “Kỹ năng là sự vận dụng những tri thức, kỹ xảo

đã có để lựa chọn thực hiện những phương thức hành động tương ứng với mục đích đề ra”

Tác giả Vũ Dũng cho rằng : “Kỹ năng là năng lực vận dụng có kết quả tri thức về phương thức hành động đã được chủ thể lĩnh hội để thực hiện những nhiệm vụ tương ứng”

Từ những quan niệm trên đây ta có thể đi đến một khái niệm chung gần như thống nhất giữa các tác giả như sau : “Kỹ năng là khả năng con người thực hiện công việc một cách hiệu quả trong thời gian thích hợp, trong các điều kiện nhất định và dựa trên các kiến thức nghề nghiệp đã có”

1.2.2 Khái niệm kỹ năng sống

Hiện nay có rất nhiều quan niệm về kỹ năng sống Tùy từng góc nhìn khác nhau mà người ta có những quan niệm về kỹ năng sống khác nhau:

Theo UNESCO định nghĩa: “KNS là năng lực cá nhân để thực hiện đầy

đủ các chức năng và tham gia vào cuộc sống xã hội”

Theo tổ chức y tế thế giới (WHO) cho rằng: “KNS là những kỹ năng thiết thực mà con người cần để có cuộc sống an toàn khoẻ mạnh Đó là những

kỹ năng mang tính tâm lý xã hội và kỹ năng về giao tiếp được vận dụng trong những tình huống hàng ngày để tương tác một cách hiệu quả với người khác

và giải quyết có hiệu quả những vấn đề, những tình huống trong cuộc sống hàng ngày”[6,tr5]

Theo Quỹ nhi đồng Liên hiệp quốc (UNICEF, 1996), “KNS bao gồm những kỹ năng cốt lõi như: Kỹ năng tự nhận thức, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng xác định giá trị, kỹ năng ra quyết định, kỹ năng kiên định và kỹ năng đạt mục tiêu”

Theo thuyết hành vi : “ Kỹ năng sống là những kỹ năng tâm lý xã hội liên quan đến những tri thức,những giá trị và những thái độ - là những hành vi làm cho các cá nhân có thể thích nghi và giải quyết hiệu quả các yêu cầu và thách thức của cuộc sống[10,tr10]

7

Ngoài ra, còn một số quan niệm khác ( tương đồng với quan niệm của

Tổ chức Y tế Thế giới ( WHO) ) cho rằng kỹ năng sống là những kỹ năng tâm

lý xã hội liên quan đến những tri thức những giá trị thái độ, cuối cùng được thể hiện ra bằng những hành vi giúp cá nhân giải quyết hiệu quả các yêu cầu, các thách thức đặt ra của cuộc sống và thích nghi với cuộc sống

Như vậy, có rất nhiều quan niệm khác nhau về kỹ năng sống Tùy vào từng tiêu chí, từng góc độ khác nhau sẽ có những quan niệm khác nhau về kỹ năng sống :

- Theo Tổ chức Y tế thế giới ( WHO) phân chia kỹ năng sống thành 3 nhóm lớn

+ Nhóm các kỹ năng nhận thức: kỹ năng tự nhận thức, đặt mục tiêu, xác định giá trị, tư duy sáng tạo, tư duy phê phán, ra quyết định, giải quyết vấn đề…

+ Nhóm các kỹ năng xã hội: kỹ năng giao tiếp, kỹ năng cảm thông, kỹ năng hợp tác…

+ Nhóm các kỹ năng cảm xúc: kỹ năng ứng phó với cảm xúc, kỹ năng ứng phó với căng thẳng, tự giám sát và điều chỉnh cảm xúc…

- Theo Liên hợp quốc UNICEF chia kỹ năng sống thành 3 nhóm kỹ năng cơ bản:

+ Nhóm kỹ năng nhận thức và sống với người khác

+ Nhóm kỹ năng tự nhận thức và sống với chính mình

+ Nhóm kỹ năng ra quyết định một cách có hiệu quả

- Theo UNESCO chia kỹ năng sống thành 2 nhóm kỹ năng lớn :

Nhóm 1: bao gồm các kỹ năng chung như : kỹ năng nhận thức, kỹ năng cảm xúc, kỹ năng xã hội

Nhóm 2 : gồm các kỹ năng sống được thể hiện trong các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội :

+ Các vấn đề về vệ sinh, vệ sinh thực phẩm, sức khỏe, dinh dưỡng + Các vấn đề về giới, giới tính, sức khỏe sinh sản…

+ Các vấn đề về phòng chống HIV/AIDS, chống ma túy, rượu, thuốc lá…

+ Các vấn đề về thiên nhiên, môi trường, rủi ro …

8

+ Các vấn đề về gia đình, cộng đồng…

+ Hòa bình và giải quyết xung đột

+ Giáo dục công dân

+ Bảo vệ thiên nhiên môi trường

+ Phòng tránh buôn bán trẻ em và phụ nữ

Như vậy, kỹ năng sống được chia thành rất nhiều loại khác nhau nhưng

kỹ năng tự phục vụ là một trong những kỹ năng vô cùng quan trọng vì nó gắn với nhu cầu của mỗi cá nhân và mỗi cá nhân đều có khả năng làm những việc

tự phục vụ bản thân

1.2.3 Khái niệm kỹ năng tự phục vụ

Kỹ năng tự phục vụ là khả năng thực hiện những hành động để tự giải quyết những nhu cầu cho bản thân trong công việc hàng ngày như : nhu cầu

ăn, uống, nhu cầu vệ sinh, nhu cầu kết bạn, vui chơi giải trí, nhu cầu chăm sóc

và được chăm sóc…

1.2.4 Khái niệm giáo dục kỹ năng tự phục vụ

Dưới góc độ là một hoạt động, giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ mang những nghĩa khác nhau như:

- Với nghĩa rộng : “Giáo dục kỹ năng tự phục vụ là quá trình tác động của giáo viên tới trẻ nhằm giáo dục cho trẻ những cách thức tiến hành các công việc hàng ngày để phục vụ bản thân trẻ như : ăn, uống, vệ sinh cá nhân

… để giáo dục cho trẻ thói quen tốt và khả năng tự chủ, chủ động trong công việc”[14,tr26]

- Với nghĩa hẹp : “Giáo dục kỹ năng tự phục vụ được hiểu là quá trình tác động của giáo viên tới trẻ nhằm để giáo dục cho trẻ ý thức, thái độ và hành

vi ứng xử với công việc tự phục vụ bản thân”[14,tr26]

Như vậy “giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ là quá trình giáo viên tác động tới trẻ nhằm cung cấp cho trẻ tri thức về kỹ năng tự phục vụ và tác động của chúng tới cuộc sống của trẻ từ đó giáo dục trẻ thói quen tốt trong việc giữ gìn vệ sinh, tự bảo vệ mình, đặc biệt là biết được khả năng của mình, tự tin và chủ động trong công việc”

9

1.3 Vai tr của kỹ năng tự phục vụ đối với trẻ 5-6 tuổi

“Giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ là một trong những nhiệm vụ

Tự phục vụ bản thân là một trong những kỹ năng quan trọng giúp trẻ hoàn thiện mình một cách tốt nhất Đây còn là cơ hội vàng giúp trẻ hình thành

nhân cách mới tốt đẹp và rèn tính tự lập để chuẩn bị bước vào lớp 1

Việc rèn luyện kĩ năng sống tự phục vụ bản thân ngay từ nhỏ là vô

các trường Mầm non không chỉ cho trẻ học trên sách vở mà cần cho trẻ được thực hành các kỹ năng đã được học để trẻ có thể thực hiện thành thạo các kỹ năng tự phục vụ bản thân cũng như giúp đỡ mọi người giúp trẻ trưởng thành hơn trong cuộc sống

1.4 Yêu cầu của việc giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ 5-6 tuổi

Để giáo dục cho trẻ những kỹ năng tự phục vụ đơn giản như : đánh răng, rửa mặt, rửa tay,tự xúc ăn, cất giầy dép, balo, mặc quần áo… và các kỹ năng tự phục vụ khác có trong nội dung giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ cần đảm bảo các yêu cầu sau :

- Trẻ hiểu về cách tự phục vụ: khi có sự hướng dẫn của người lớn, trẻ

sẽ biết rằng tự phục vụ là làm những gì?

Ví dụ : trẻ biết tự đánh răng, rửa mặt, tự đi vệ sinh khi có nhu cầu

- Giáo viên tạo cơ hội cho trẻ được thường xuyên thực hành các kỹ năng đã học

Đối với kỹ năng tự phục vụ, việc giáo dục thói quen là rất quan trọng bởi bất kì một kỹ năng nào nếu không được rèn luyện thường xuyên thì cũng

sẽ dần mất đi Do đó, biện pháp luyện tập cần được giáo viên đặc biệt chú ý, giáo viên cần tổ chức luyện tập mọi lúc, mọi nơi

Kỹ năng tự phục vụ bao gồm rất nhiều thao tác, giáo viên cần chú ý tạo

cơ hội cho trẻ củng cố những kỹ năng đã có thì việc giáo dục kỹ năng tự phục mới đạt hiệu quả tốt

10

Ngoài ra,cần có sự phối hợp thống nhất giữa gia đình và nhà trường trong việc luyện tập các kỹ năng tự phục vụ cho trẻ để đảm bảo trẻ được tập luyện thường xuyên, liên tục, mọi lúc, mọi nơi

- Giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ một cách nghiêm túc, đúng đắn, nhận thức đúng tầm quan trọng của việc giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ

Trẻ em như tờ giấy trắng , người lớn hướng dẫn trẻ đúng thì trẻ bắt chước thực hiện đúng và ngược lại Vì vậy, việc giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ những kỹ năng cơ bản, cần thiết của một đứa trẻ để trẻ có thể chủ động với cuộc sống của mình cần được tiến hành một cách nghiêm túc, đúng đắn

Đa số các giáo viên chỉ thực hiện các biện pháp giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ một cách máy móc, chưa linh hoạt với từng cá nhân trẻ Do

đó, cần tổ chức các lớp tập huấn, bồi dưỡng nâng cao chuyên môn nghiệp vụ cho giáo viên

- Một yếu tố quan trọng, ảnh hưởng lớn tới việc giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ đó là sự kết hợp giữa gia đình và nhà trường Nếu có sự hợp tác giữa giáo viên và phụ huynh thì việc giáo dục kỹ năng tự phục vụ sẽ trở nên dễ dàng và đạt hiệu quả cao hơn, trẻ được rèn luyện các kỹ năng mọi lúc,mọi nơi dần dần hình thành kỹ xảo Yêu cầu đặt ra ở đây cần có sự thống nhất giữa gia đình và nhà trường trong việc giáo dục kỹ năng tự phục vụ tránh tình trạng “ trống đánh xuôi, kèn thổi ngược”

1.5 Hoạt động sinh hoạt hàng ngày

1.5.1 Sinh hoạt hàng ngày là gì?

Sinh hoạt hàng ngày là một thuật ngữ dùng trong y học để chỉ những hoạt động chăm sóc bản thân hàng ngày của con người

1.5.2 Chế độ sinh hoạt của trẻ ở trường mầm non

Giờ Hoạt Động

7h00 – 8h00

Đón trẻ

1.6 Nội dung giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ ở trường mầm non

Các kỹ năng tự phục vụ cần hình thành cho trẻ mầm non :

Nhóm kỹ năng tự vệ sinh cá nhân:

- Tự rửa mặt, rửa tay, đánh răng

- Tự mặc quần áo gọn gàng, đi giày, dép…

- Tự đi ngủ, tập thể dục, dạy trẻ tự gấp quần áo,…

Các kỹ năng tự phục vụ trong ăn uống:

- Tự vệ sinh trước, trong và sau bữa ăn

- Tự chuẩn bị sắp bát đũa bàn ghế trước và sau bữa ăn

Các kỹ năng vệ sinh môi trường:

- Tự dọn dẹp phòng, dọn dẹp đồ chơi sau khi chơi xong, giúp đỡ mọi người ( giúp cô dọn đồ chơi, đồ dùng…)

1.7 Đặc điểm phát triển của trẻ 5-6 tuổi

1.7.1 Đặc điểm tâm lí

- Khả năng quan sát của trẻ mẫu giáo lớn

+ Bắt đầu xuất hiện khả năng kiểm tra độ chính xác của tri giác bằng các hành động thao tác lắp ráp, vặn mở…phù hợp với nhiệm vụ, yêu cầu

Ví dụ : khi ô tô đồ chơi bị hỏng, trẻ tháo ra để quan sát và kiểm tra, trẻ biết mở tuýt kem đánh răng để lấy kem…

12

+ Các loại tri giác nghe, nhìn, sờ mó… phát triển ở độ tính nhạy Trẻ có thể nhận biết được tính chất đồ vật ở đồ vật, màu sắc, hình dạng, kích thước,

bề mặt, mùi vị, âm thanh

Ví dụ : trẻ biết được chất liệu của đồ dùng : cốc – nhựa, sứ, inox ; bề mặt – nhẵn, sần…

- Trẻ mẫu giáo lớn sự chú ý đã tập trung hơn, bền vững hơn Đến cuối tuổi mẫu giáo, thời gian tập trung quan sát tăng lên gấp đôi so với mẫu giáo

bé Nhờ đó, trẻ có thể tập trung theo dõi những công việc của người lớn và làm theo một cách tương đối chính xác

- Ở trẻ mẫu giáo lớn xuất hiện kiểu tư duy trực quan hình tượng mới –

tư duy trực quan sơ đồ và những yếu tố của tư duy logic để đáp ứng với khả năng và nhu cầu phát triển của trẻ ở cuối tuổi mẫu giáo, nhờ đó mà trẻ có thể thực hiện những công việc tự phục vụ một cách tuần tự theo các bước

Ví dụ : trẻ có thể thực hiện tuần tự các bước rửa tay đúng cách

Ở trẻ 5 - 6 tuổi phát triển cả 3 loại tư duy nhưng tư duy hành động trực quan vẫn chiếm ưu thế Tuy nhiên do nhiệm vụ hoạt động mà cả loại tư duy hình ảnh trực quan, tư duy trừu tượng được phát triển ở trẻ Loại tư duy này giúp trẻ đến gần với hiện thực khách quan Chính vì vậy, nhu cầu được thực hiện các kỹ năng tự phục vụ của trẻ tăng lên

- Ghi nhớ

Lứa tuổi mẫu giáo là giai đoạn phát triển về trí nhớ nhưng phát triển chưa hoàn thiện , điều đó gây nên những khó khăn cho trẻ khi tập trung kiến thức Vì vậy, khi giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ giáo viên cần thường xuyên cho trẻ luyện tập để trẻ ghi nhớ một cách dễ dàng hơn

- Tưởng tượng

Đến độ tuổi mẫu giáo, các hình tượng sinh động, rõ rệt mới gây nên sự chú ý theo dõi của trẻ Do đó, khi tiến hành giáo dục kỹ năng tự phục vụ giáo viên chú ý sử dụng các đồ dùng trực quan để trẻ dễ tưởng tượng

1.7.2 Đặc điểm sinh lí

- Cơ quan vận động:

13

Ở tuổi này, hệ cơ xương đang hoàn thiện dần, các mô cơ ngày càng phát triển, cơ quan điều khiển vận động được tăng cường… Do vậy, trẻ có thể tiến hành hoạt động đòi hỏi sự khéo léo của đôi tay, chân, thân ( vẽ, nặn, xếp hình, xé dán, chạy, nhảy,…) Trong thời kì này tốc độ lớn của trẻ chậm nhưng

có sự biến đổi lớn về chất lượng phát triển, các chức năng của cơ thể dần hoàn thiện đặc biệt là chức năng hệ vận động, trẻ rất hiếu động, trẻ làm được những động tác khéo léo, gọn gàng và một số công việc tự phục vụ bản thân

Ví dụ : trẻ tự xúc cơm ăn gọn gàng, không làm rơi vãi Khi lấy kem đánh răng thì lấy lượng vừa đủ không làm dây ra ngoài,…

- Cơ quan cảm giác:

Đến 5 tuổi, các giác quan của trẻ đã được phát triển gần như hoàn chỉnh

+ Thị giác : trẻ có thể nhìn khá xa Tay cầm nắm đồ vật một cách có ý thức

+ Xúc giác : trẻ cầm được chắc chắn các đồ vật, ít bị rơi vỡ, có thể cầm

cả những vật nhỏ như hạt đỗ, cúc áo, kim khâu…

Bàn tay trẻ đã khéo léo linh hoạt hơn, trẻ có thể làm được rất nhiều việc phục vụ bản thân và giúp đỡ mọi người : tự gấp quần áo, xâu hạt, buộc dây giầy, cất balo đúng ngăn tủ…

Trẻ phản xạ nhanh hơn với các chất nguy hiểm như bếp ga, dao, kéo, nước sôi… Nhờ đó, khi thực hiện các kỹ năng tự phục vụ trẻ biết đề phòng khi tiếp xúc với các đồ vật này

Hệ thần kinh tương đối phát triển, các phản xạ có điều kiện hình thành nhanh và phong phú thuận lợi cho việc giáo dục cho trẻ các kỹ năng tự phục

vụ cho trẻ

- Hệ thống ngôn ngữ phát triển nhanh, trẻ có khả năng giao tiếp tốt và

có thể học; khả năng tập trung chú ý của trẻ tăng dần Đặc biệt là giai đoạn này hình thành những nét tính cách như tính trung thực, kiên trì, sáng tạo, vệ sinh ngăn nắp… Do đó có thể giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ như : tự

ăn, tự mặc quần áo, tự cất balo, giầy dép…

1.7.3 Đặc điểm học tập

Đặc điểm học tập của trẻ 5-6 tuổi “ Học mà chơi, chơi mà học”, bởi lẽ hoạt động chủ đạo của trẻ 5-6 tuổi là hoạt động vui chơi Đối tượng của “tiết

14

học” là những kiến thức rất cụ thể, trực quan, sinh động Trình tự các hoạt động học tập diễn ra giống với tiết học, nhưng không căng thẳng, nghiêm ngặt như tiết học Một tiết học vẫn đầy đủ các bước lên lớp như : ổn định lớp, tiến hành tiết dạy, củng cố tiết dạy

hoạch giáo dục kỹ năng như một tiết học bình thường và tiến hành theo các bước nhưng việc giáo dục kỹ năng cần để trẻ có cơ hội trải nghiệm, thực hành

15

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG GI O C KỸ NĂNG TỰ PH C V CHO TRẺ 5-6 TUỔI THÔNG QU HOẠT ĐỘNG SINH HOẠT HÀNG NGÀY 2.1 hái quát về trường mầm non Văn hê nói chung và lớp mẫu giáo lớn nói riêng

Qua điều tra chúng tôi thấy trường mầm non Văn Khê nằm trên địa bàn

xã Văn Khê, huyện Mê Linh, thành phố Hà Nội, là trường có đội ngũ giáo viên đạt chuẩn và trên chuẩn Đội ngũ giáo viên của trường với nhiều năm kinh nghiệm, nhiều nhất là 23 năm và ít nhất là 3 năm

Trường có cơ sở vật chất và trang thiết bị dạy học tương đối đầy đủ và hiện đại phục vụ cho việc chăm sóc và giảng dạy trẻ

Tôi đã tiến hành điều tra sơ bộ về lớp mẫu giáo lớn tại trường, nhìn chung các cháu đều có tâm sinh lí phát triển bình thường so với độ tuổi và được bố mẹ và gia đình quan tâm

2.2 Mục đích điều tra thực trạng

- Xác định nhận thức của giáo viên về việc giáo dục kỹ năng tự phục

vụ cho trẻ 5-6 tuổi thông qua các hoạt động sinh hoạt hàng ngày

- Xác định thực trạng về mức độ giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ

5-6 tuổi

- Xác định thực trạng mức độ biểu hiện kỹ năng tự phục vụ của trẻ 5-6

tuổi trong các hoạt động sinh hoạt hàng ngày

- Xác định ưu điểm, nhược điểm của việc giáo dục kỹ năng tự phục vụ

cho trẻ 5-6 tuổi thông qua hoạt động sinh hoạt hàng ngày

2.3 Tiến hành điều tra thực trạng

Điều tra về thực trạng giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ, chúng tôi

đã tiến hành điều tra việc giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ 5-6 tuổi tại trường mầm non Văn Khê

- Đối tượng điều tra : các giáo viên chủ nhiệm các lớp mẫu giáo 5-6 tuổi

16

- Tổng số phiếu phát ra : 15 phiếu ( trong đó : lớp 5 tuổi A1 : 3 phiếu, 5 tuổi A2 : 3 phiếu, 5 tuổi A3 : 3 phiếu , 5 tuổi A4 : 3 phiếu, 5 tuổi A5 :3 phiếu)

- Tổng số phiếu thu lại : 15 phiếu

Kết quả thu được sau quá trình điều tra như sau :

2.3.1 Nhận thức của giáo viên mầm non về việc giáo dục kỹ năng tự phục

vụ cho trẻ 5-6 tuổi thông qua hoạt động sinh hoạt hàng ngày

Qua khảo sát giáo viên của trường mầm non Văn Khê về việc giáo dục

kỹ năng tự phục vụ cho trẻ, kết quả thu được như sau :

Bảng 2.1: Sự cần thiết của việc giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ

STT V i tr Số lượng Tỉ lệ

thiết của việc giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ đều cho rằng việc giáo dục

kỹ năng tự phục vụ cho trẻ là rất cần thiết bởi nó có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc hình thành nhân cách và rèn luyện tính tự lập để chuẩn bị cho trẻ bước vào lớp 1”

2.3.2 Thực trạng mức độ giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ 5-6 tuổi thông qua hoạt động sinh hoạt hàng ngày

Bảng 2.2: Thực trạng mức độ giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ 5-6 tuổi

thông qua hoạt động sinh hoạt hàng ngày

17

Từ bảng 2.2 cho chúng ta thấy việc giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ 5-6 tuổi thông qua hoạt động sinh hoạt hàng ngày ít được tiến hành Có 33,4% giáo viên thường xuyên tiến hành, 40% giáo viên thỉnh thoảng mới tiến hành

và có 20 % giáo viên hiếm khi tiến hành và vẫn còn 6,67% giáo viên không bao giờ tiến hành giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ thông qua hoạt động sinh hoạt hàng ngày

kỹ năng tự phục vụ cho trẻ Song, có nhiều nguyên nhân mà giáo viên chưa tiến hành thường xuyên được mà chỉ dừng lại ở mức độ liên hệ chứ chưa thật

sự đi sâu vào khai thác những tác dụng của việc giáo dục cho trẻ những kỹ năng này Một trong những nguyên nhân đó là giáo viên còn làm thay trẻ các công việc chứ không để thời gian cho trẻ thực hành các kỹ năng dẫn đến trẻ lúng túng trong những sinh hoạt hàng ngày, trẻ không thể làm thành thạo các

2.3.3 Thực trạng biểu hiện kỹ năng tự phục vụ của trẻ 5-6 tuổi thông qua các hoạt động sinh hoạt hàng ngày

Chúng tôi tiến hành khảo sát thực trạng mức độ thực hiện kỹ năng tự phục vụ của trẻ 5-6 tuổi thông qua các hoạt động sinh hoạt hàng ngày tại lớp 5 tuổi A3 của trường mầm non Văn Khê

Số lượng trẻ : 42 trẻ

18

Bảng 2.3: Đánh giá mức độ thực hiện kỹ năng tự phục vụ của trẻ trong các

hoạt động sinh hoạt hàng ngày

Kết luận chung : “qua quá trình nghiên cứu về việc thực hiện kỹ năng

tự phục vụ thông qua hoạt động sinh hoạt hàng ngày, tôi nhận thấy rằng đa số trẻ thực hiện được các kỹ năng ở mức độ khá, tỉ lệ tốt chiếm số lượng ít, vẫn còn rất nhiều trẻ đạt ở mức trung bình và yếu”

2.4 Kết quả điềutra thực trạng

Qua điều tra, khảo sát tại trường mầm non Văn Khê, tôi có một số nhận xét về thực trạng giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ 5-6 tuổi thông qua các hoạt động sinh hoạt hàng ngày như sau:

Ưu điểm:

thông qua các hoạt động sinh hoạt hàng ngày, nhà trường có kế hoạch theo

- Cơ sở vật chất và trang thiết bị đầy đủ và hiện đại phục vụ cho việc thực hành các kỹ năng của trẻ Điều này là yếu tố quan trọng quyết định đến kết quả và hình thành các kỹ năng

- Giáo viên chú ý rèn luyện cho trẻ các kỹ năng tự phục vụ bản thân cũng như giúp đỡ mọi người

Nhược điểm:

- Cô chưa có kế hoạch giáo dục chặt chẽ, luôn áp đặt vào việc giáo dục trẻ mọi lúc mọi nơi nên đôi khi có trẻ tự do thực hiện không bao quát được quá trình thực hiện của trẻ

- Do sĩ số lớp quá đông ảnh hưởng đến việc rèn trẻ

- Do đang mùa dịch bệnh nên số lượng trẻ đi học luôn thay đổi nên khó khăn trong việc theo dõi, rèn trẻ các kỹ năng

- Do đôi khi giáo viên còn đốt cháy giai đoạn, không theo dõi quá trình

mà chỉ chú ý đến kết quả thực hiện dẫn đến trẻ thực hiện chƣa nghiêm túc dẫn đến kết quả đạt đƣợc chƣa cao

21

CHƯƠNG 3 MỘT SỐ BIỆN PH P GI O C KỸ NĂNG TỰ PH C V CHO TRẺ 5-6 TUỔI THÔNG QU HOẠT ĐỘNG SINH HOẠT HÀNG NGÀY 3.1 Một số biện pháp giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ 5-6 tuổi thông qua hoạt động sinh hoạt hàng ngày

3.1.1 Sử dụng phương pháp và kỹ thuật dạy học

3.1.1.1 Làm mẫu

- Yêu cầu

+ Giáo viên xác định các thao tác và trình tự các thao tác

+ Giáo viên làm mẫu cần phải dứt khoát, tốc độ vừa phải để trẻ dễ quan sát và ghi nhớ

+ Sau khi làm mẫu, giáo viên kiểm tra xem trẻ đã nắm được quy trình chưa, nếu trẻ chưa thực hiện được thì giáo viên thực hiện lại cho trẻ quan sát

+ Vị trí làm mẫu cần đảm bảo mọi trẻ đều quan sát được rõ ràng

+ Giáo viên kiểm tra xem trẻ đã nắm rõ trình tự, cách thức thực hiện chưa Nếu chưa giáo viên có thể làm mẫu lại từng động tác cho trẻ quan sát

Ví dụ : Khi dạy trẻ rửa mặt

B1: giáo viên giải thích cho trẻ hiểu tại sau cần rửa mặt?- để mặt mũi thơm tho, tránh được các bệnh tật và được mọi người yêu quý Khi nào cần rửa mặt ? – sau khi ngủ dậy và khi mặt bẩn

B2 : Tiến hành

+ Giáo viên làm mẫu kết hợp với lời giải thích

22

Trước tiên chúng ta nhúng khăn mặt vào nước, vò khăn sau đó vắt hết nước Tiếp theo, đặt khăn vào hai lòng bàn tay đưa khăn lên mặt rửa hai mắt trước, rửa từ đầu mắt tới đuôi mắt để lấy rử mắt, tiếp theo rửa trán, má, cằm,

cổ, tai, gáy Khi thực hiện xong giặt sạch khăn phơi lên sào và cất đồ dùng

+ Giáo viên cho trẻ nhắc lại quy trình rửa mặt ,nếu trẻ chưa nắm chắc giáo viên có thể làm mẫu lại từng bước

+ Giáo viên cho trẻ thực hiện

+ Tạo sự thoải mái cho trẻ

+ Giáo viên phải linh hoạt trong mọi tình huống có thể xảy ra

- Tiến hành

+ Biện pháp này được tiến hành mọi lúc, mọi nơi, mọi hoạt động

+ Giáo viên lần lượt đưa ra các câu hỏi để trẻ trả lời nhằm khám phá về các kỹ năng và cách thức thực hiện các kỹ năng đó

Ví dụ : Khi dạy trẻ về kỹ năng rửa mặt

- Cô cho trẻ quan sát bức tranh bạn nhỏ rửa mặt

- Cô đưa ra các câu hỏi đàm thoại

+ Bạn nhỏ đang làm gì?

+ Chúng mình có thường xuyên rửa mặt không?

+ Chúng mình rửa mặt khi nào?

+ Vì sao chúng mình phải rửa mặt?

+ Chúng mình rửa mặt như thế nào?

+ Bạn nào nói cho cô và cả lớp biết các bước rửa măt

- Cô tạo điều kiện cho trẻ trả lời các câu hỏi và trao đổi ý kiến để tìm hiểu về các bước tiến hành rửa mặt

- Cô chú ý gợi ý đúng lúc, động viên trẻ trả lời và sửa sai kịp thời