Đổi mới giáo dục lý luận chính trị trong các học viện, nhà trường kỹ thuật quân sự hiện nay theo tư tưởng hồ chí minh tt

Các công trình nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục lý luận chính trị Qua khảo cứu, tác giả Luận án nhận thấy nội dung nghiên cứu liên quan đến tư tưởng Hồ Chí Minh về GDLLCT hiệ

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

VŨ VĂN TUẤN

ĐỔI MỚI GIÁO DỤC LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ TRONG CÁC HỌC VIỆN, NHÀ TRƯỜNG KỸ THUẬT QUÂN SỰ HIỆN NAY THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ

Chuyên ngành: Hồ Chí Minh học

Mã số: 62 31 02 04

HÀ NỘI – 2019

Công trình được hoàn thành tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh

Người hướng dẫn khoa học: 1 PGS, TS Trần Minh Trưởng

2 TS Văn Thị Thanh Mai

Có thể tìm hiểu luận án tại:

- Thư viện Quốc gia Việt Nam

- Thư viện Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh

- Thư viện Quân đội

HÀ NỘI – 2019

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh rất chú trọng vai trò của lý luận cách mạng đối với phong trào cách mạng và ví nó như “kim chỉ nam”, như “ngọn đuốc” soi đường thắng lợi cho sự nghiệp cách mạng Việc chú trọng công tác giáo dục lý luận chính trị (GDLLCT) của Hồ Chí Minh không chỉ do “sức mạnh vật chất” của lý luận đối với sự nghiệp cách mạng, mà còn do Người rất thấu hiểu thực trạng “trình độ lý luận và chính trị rất thấp”[62, tr.110] cùng với căn bệnh “kém lý luận, hoặc khinh lý luận, hoặc lý luận suông” của Đảng ta, dẫn đến hậu quả là cán bộ “phải mò mẫm từng bước, luôn luôn vấp váp”[62, tr.113] Đề cao vai trò của lý luận, cho rằng “Không có lý luận thì lúng túng như nhắm mắt mà đi”[63, tr.274], do vậy, GDLLCT được Người coi là nội dung cực kỳ quan trọng trong công tác tư tưởng của Đảng

Từ khi ra đời đến nay, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn coi trọng lý luận và xác định GDLLCT là một bộ phận vô cùng quan trọng trong công tác tư tưởng lý luận của Đảng Vì vậy, giáo dục chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh với tính chất là trang bị cơ sở, nền tảng tư tưởng, thế giới quan và phương pháp luận khoa học phải trở thành nội dung cốt lõi nhất, trung tâm nhất của GDLLCT nhằm hình thành nhân cách, bản lĩnh cho đội ngũ cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân Đặc biệt, trước những biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị trong một bộ phận cán bộ, đảng viên gần đây ngày càng rõ nét, biểu hiện như: “Nhận thức sai lệch về ý nghĩa, tầm quan trọng của lý luận và học tập lý luận chính trị; lười học tập chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ trương, đường lối, nghị quyết của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước”[29, tr.28], điều đó càng làm cho việc đổi mới GDLLCT trở nên cấp bách và có ý nghĩa trong giai đoạn hiện nay

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, chính trị và quân sự luôn gắn bó chặt chẽ, song hành

và tác động lẫn nhau Chính trị định hướng cho quân sự, quân sự phục tùng và phục vụ chính trị, như Người đã khẳng định: “Quân sự mà không có chính trị như cây không có gốc, vô dụng lại có hại”[65, tr.217] Quán triệt quan điểm này, trong các học viện, nhà trường (HV-NT) quân sự, GDLLCT được xác định là một nội dung cốt lõi trong xây dựng quân đội về chính trị, là một trong những nhiệm vụ trọng tâm góp phần xây dựng quân đội chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại, bảo vệ vững chắc Tổ quốc, giữ vững độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ; bảo vệ Đảng và Nhà nước, nhân dân và chế độ

xã hội chủ nghĩa (XHCN); ngăn ngừa, đẩy lùi và làm thất bại mọi âm mưu, thủ đoạn chống phá của các thế lực thù địch, không để bị động, bất ngờ trong mọi tình huống

Sĩ quan tốt nghiệp tại các HV-NT kỹ thuật quân sự (KTQS), ngoài việc nắm chắc chuyên môn, nghiệp vụ thì đòi hỏi trước tiên phải có đạo đức cách mạng, nhân cách phù hợp và khả năng lý luận tương xứng để giải quyết những vấn đề thực tiễn cách mạng đặt

ra Trong điều kiện tác chiến hiện đại, để có thể đối phó với các loại vũ khí tối tân, hiện đại, thông minh với sức công phá và hủy diệt lớn lại càng đòi hỏi đội ngũ kỹ sư, sĩ quan

KTQS phải có đủ bản lĩnh chính trị, trình độ chuyên môn kỹ thuật đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thực tiễn chiến đấu Do vậy, GDLLCT trở thành một bộ phận quan trọng, không thể thiếu trong suốt quá trình đào tạo ở các HV-NT KTQS

Trước diễn biến phức tạp và khó lường của tình hình quốc tế và khu vực; tác động của chiến lược “diễn biến hòa bình” và sự chống phá của các thế lực thù địch; thách thức của toàn cầu hóa và sự phát triển như vũ bão của khoa học công nghệ (KHCN); sự tác động tiêu cực của nền kinh tế thị trường cùng những tồn tại, hạn chế, bất cập trong thực tiễn đổi mới hơn 30 năm qua về nhận thức tư tưởng, lý luận chưa được giải quyết kịp thời, trực tiếp là những mâu thuẫn, bất cập đang diễn ra ở các HV-NT KTQS… đòi hỏi phải giải quyết kịp thời thông qua hoạt động đổi mới toàn diện và triệt để Qua đó giúp nâng cao khả năng lý luận cách mạng, bản lĩnh chính trị, phẩm chất và nhân cách cho đội ngũ sĩ quan chuyên môn KTQS tương lai

Vì những lý do trên, tác giả lựa chọn đề tài “Đổi mới giáo dục lý luận chính trị

trong các học viện, nhà trường kỹ thuật quân sự hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí

Minh” làm luận án nghiên cứu của mình

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở phân tích làm rõ tư tưởng Hồ Chí Minh về GDLLCT, đánh giá thực trạng, chỉ ra nguyên nhân, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm đổi mới GDLLCT trong các HV-NT KTQS hiện nay

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Tổng quan về các công trình nghiên cứu có liên quan đến Luận án; trên cơ sở nhìn nhận những vấn đề đã nghiên cứu, tham khảo, kế thừa để xác định những vấn đề đặt ra đối với việc đổi mới GDLLCT hiện nay Làm sáng tỏ nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về GDLLCT Đánh giá thực trạng GDLLCT cho học viên đào tạo dài hạn sĩ quan trong các HV-NT KTQS, chỉ ra nguyên nhân thành tựu, hạn chế Xác định các nhân tố tác động, yêu cầu, nhiệm vụ mới đặt ra và nguyên tắc đổi mới, trên cơ sở những bất cập, hạn chế mà thực tiễn đang đặt ra, đề xuất hệ thống giải pháp đổi mới mang tính toàn diện và đồng bộ nhằm nâng cao chất lượng GDLLCT cho học viên đào tạo dài hạn sĩ quan trong các HV-NT KTQS hiện nay

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Hoạt động GDLLCT cho học viên đào tạo dài hạn sĩ quan trong hệ thống các HV-NT KTQS hiện nay bao gồm: mục đích, vị trí, vai trò; nội dung chương trình; hình thức, phương pháp; công tác kiểm tra, đánh giá kết quả; giáo trình, tài liệu, cơ sở vật chất và môi trường bảo đảm cho GDLLCT tại các HV-NT KTQS

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung: Nghiên cứu nội dung giáo dục chính khóa - ngoại khóa, trong

thời khóa biểu - ngoài thời khóa biểu có liên quan đến lý luận chính trị (LLCT) cho học viên đào tạo dài hạn sĩ quan với 15 môn, trong đó tập trung ở 8 môn cơ bản đó là:

Triết học Mác - Lênin, Kinh tế chính trị Mác - Lênin, Chủ nghĩa xã hội khoa học, Tư tưởng Hồ Chí Minh, Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước pháp luật, Tâm lý học và giáo dục học quân sự, Công tác đảng, công tác chính trị

- Về không gian: Tập trung nghiên cứu hoạt động GDLLCT cho học viên đào

tạo dài hạn sĩ quan của 5 HV-NT KTQS, bao gồm: Học viện KTQS, Trường sĩ quan Thông tin, Trường sĩ quan Công binh, Trường sĩ quan Phòng hóa, Trường sĩ quan Kỹ thuật Vinhempic

- Về thời gian: Nghiên cứu hoạt động GDLLCT cho học viên đào tạo dài hạn sĩ

quan của các HV-NT KTQS bắt đầu từ Đại hội XI, khi Đảng ta đề ra đường lối đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo (GD&ĐT) năm 2011 đến 2018

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

4.1 Cơ sở lý luận

Luận án được thực hiện trên cơ sở lý luận là chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng

Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng, Nhà nước, quân đội về GDLLCT

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện nhiệm vụ của luận án, tác giả sử dụng phương pháp liên ngành KHXH&NV (phương pháp nghiên cứu đặc thù của chuyên ngành Hồ Chí Minh học)

để làm rõ nội dung, ý nghĩa, giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh về GDLLCT Đồng thời, kết hợp với các phương pháp khác như: Phương pháp logic - lịch sử, phân tích - tổng hợp, so sánh, điều tra xã hội học, thống kê, dự báo…

5 Đóng góp mới về khoa học của luận án

Làm sáng rõ quan điểm của Hồ Chí Minh về GDLLCT một cách khoa học và logic Chỉ ra những yếu tố đặc thù của GDLLCT trong các HV-NT KTQS, đưa ra hệ thống giải pháp đổi mới tổng thể, đồng bộ nhằm nâng cao chất lượng GDLLCT cho học viên đào tạo dài hạn sĩ quan trong các HV-NT KTQS hiện nay

6 Ý nghĩa của luận án

6.1 Về lý luận

Khẳng định ý nghĩa, giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh về GDLLCT; vị trí, vai trò, tầm quan trọng của GDLLCT trong các HV-NT KTQS nói riêng và quân đội nói chung Cung cấp những luận cứ khoa học cho cấp ủy, chỉ huy các HV-NT KTQS trong việc lãnh đạo, chỉ đạo hoạt động đổi mới GDLLCT trong thời gian tới

6.2 Về thực tiễn

Bổ sung làm phong phú thêm nguồn tài liệu cho giảng dạy, học tập và tuyên truyền về Hồ Chí Minh, góp phần nâng cao chất lượng GDLLCT cho học viên ở các HV-NT KTQS, cũng như làm tài liệu tham khảo phục vụ cho GDLLCT ở các cơ sở giáo dục đại học trong và ngoài quân đội

7 Kết cấu của luận án

Nội dung của Luận án được bố cục thành 4 chương (9 tiết), ngoài ra còn có phần mở đầu, kết luận, danh mục các công trình nghiên cứu của tác giả đã công bố, danh mục tại liệu tham khảo và phụ lục

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN

1.1 NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VỀ GIÁO DỤC LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ NÓI CHUNG

Bàn về nội dung này đã có nhiều công trình đề cập, thể hiện qua các cuốn sách của các tác giả trong nước và nước ngoài, tiêu biểu là các tác giả người Liên Xô (cũ); các

đề tài NCKH cấp Nhà nước, cấp Bộ và cấp Trường; các kỷ yếu hội thảo khoa học từ cấp Quốc gia đến cấp Bộ, cấp Trường đại học ; các luận án của các NCS trong các cơ sở đào tạo trong và ngoài quân đội; các bài báo của những tác giả trong nước và nước ngoài (Trung Quốc, Lào)… liên quan đến mảng GDLLCT Các công trình nghiên cứu đó đã khai thác ở những góc độ khác nhau, cho thấy các học giả, các nhà nghiên cứu, các nhà giáo dục và quản lý giáo dục đã tích cực, chủ động tìm tòi, nghiên cứu, đổi mới nhằm không ngừng nâng cao chất lượng và hiệu quả của hoạt động này trong hệ thống giáo dục quốc dân, nhất là trong giáo dục đại học, cao đẳng

Ở những khía cạnh tiếp cận khác nhau, các công trình nghiên cứu này đã cho thấy vị trí, vai trò, tầm quan trọng của môn học lý luận chính trị (LLCT); những đóng góp to lớn của hoạt động GDLLCT cho sinh viên các trường đại học, cao đẳng Khi những giá trị nhân bản của LLCT thấm sâu vào mỗi sinh viên, sẽ tạo chuyển biến từ nhận thức, biến thành động lực tinh thần mạnh mẽ, giúp cho sinh viên vượt qua khó khăn, thử thách để hoàn thành nhiệm vụ học tập, rèn luyện; đồng thời, hình thành những phẩm chất đạo đức, tư duy khoa học, phương pháp công tác… cần thiết cho bản thân, góp phần hoàn thành nhiệm vụ được giao

Việc khảo sát kết quả các công trình trên đã giúp tác giả Luận án nắm được khái quát về tình hình nghiên cứu, giảng dạy LLCT cho sinh viên các trường đại học, cao đẳng hiện nay làm cơ sở cho việc thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu đề tài của mình

1.2 NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIÁO DỤC LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ VÀ VẬN DỤNG VÀO THỰC TIỄN HIỆN NAY

1.2.1 Các công trình nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục lý luận chính trị

Qua khảo cứu, tác giả Luận án nhận thấy nội dung nghiên cứu liên quan đến tư tưởng Hồ Chí Minh về GDLLCT hiện vẫn chưa có nhiều công trình chuyên khảo (dưới dạng đề tài khoa học hay sách chuyên khảo), mà chủ yếu vẫn chỉ là những bài tham luận tại hội thảo khoa học hay bài báo đăng trên các tạp chí khoa học chuyên ngành Tuy chưa có nhiều nội dung nghiên cứu chuyên sâu, song các công trình trên đã cho tác giả Luận án thấy rõ hơn những vấn đề cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về GDLLCT, để từ đó xây dựng cơ sở lý luận cho đề tài nghiên cứu của mình

1.2.2 Các công trình nghiên cứu về vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên các trường đại học, cao đẳng

Có thể thấy một số công trình nghiên cứu trên đây đã thể hiện sự quán triệt và vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục nói chung, GDLLCT nói riêng vào giải quyết những vấn đề thực tiễn đang đặt ra Đây sẽ là những tư liệu quý giúp cho tác giả Luận án tham khảo để thực hiện tốt nhiệm vụ đề tài nghiên cứu của mình

1.2.3 Các công trình nghiên cứu về vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào giáo dục lý luận chính trị cho học viên các học viện, nhà trường quân sự

Các công trình liên quan đến chủ đề này ít nhiều đã đề cập, bàn đến hoạt động GD&ĐT nói chung, GDLLCT nói riêng trong các HV-NT trong quân đội Một số công trình đã bàn trực tiếp đến hoạt động GDLLCT trong các HV-NT KTQS với những khía cạnh, nội dung, cấp độ khác nhau, song tựu trung lại đều hướng tới việc vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về GDLLCT vào nâng cao chất lượng và hiệu quả của hoạt động này trong môi trường quân sự hiện nay

1.3 NHẬN XÉT VỀ CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA CHO LUẬN ÁN

1.3.1 Nhận xét khái quát về các công trình nghiên cứu

Thứ nhất, đối với các công trình nghiên cứu về GDLLCT nói chung

Các tác giả cả trong và ngoài nước đã có sự đột phá mạnh mẽ về tư duy trước những vấn đề nóng hổi, bức xúc đang đặt ra trong thực tiễn cuộc sống với những mâu thuẫn nội tại, những vướng mắc nảy sinh trong quá trình lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý của Đảng, Nhà nước và các đoàn thể xã hội đòi hỏi cần phải giải quyết kịp thời cũng trong quá trình đổi mới Thông qua hoạt động GDLLCT trong các nhà trường thuộc hệ thống các trường chính trị từ Học viện Chính trị quốc gia, các học viện khu vực, các trường chính trị tỉnh (thành phố) cho đến các trung tâm bồi dưỡng chính trị cấp huyện (quận) những kiến thức lý luận cơ bản về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; đường lối chủ trương của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước; tình hình thời sự trong nước và quốc tế; những kinh nghiệm trong thực tiễn lãnh đạo, chỉ đạo hoạt động cách mạng cả trong và ngoài nước đã được trang bị cho đội ngũ cán bộ (trước hết là cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp), đảng viên, giúp cho đội ngũ này thấm nhuần lý luận để vận dụng sáng tạo, hiệu quả trong thực tiễn cách mạng

Đặc biệt, trong các công trình nghiên cứu liên quan đến hoạt động GDLLCT trong các trường đại học, cao đẳng hiện nay, các nhà khoa học, các cán bộ quản lý giáo dục và các giảng viên đã đi sâu tìm hiểu thực trạng của nhà trường, đơn vị mình quan tâm để từ đó xem xét, đánh giá và đề ra giải pháp thiết thực nhằm từng bước nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động GDLLCT cho sát, hợp với từng đối tượng học viên, sinh viên Kết quả nghiên cứu của các công trình này chủ yếu hướng tới

việc khẳng định rõ hơn vị trí, vai trò của GDLLCT trong đào tạo đại học, cao đẳng hiện nay; vận dụng lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và một

số quan điểm lý luận mới của Đảng ta cũng như của những học giả có tư tưởng tiến

bộ trên thế giới để đề xuất phương hướng, giải pháp đổi mới về nội dung, chương trình, phương pháp GDLLCT cho hiệu quả, thiết thực hơn

Một số công trình đã quan tâm giải quyết những vấn đề mang tính vĩ mô của lĩnh vực GD&ĐT hiện nay; trong đó, nhấn mạnh vị trí, vai trò của GD&ĐT; chú trọng xây dựng triết lý giáo dục; đổi mới tư duy trong GD&ĐT… một số công trình đề cập công tác

tư tưởng lý luận nói chung, cũng như hoạt động GDLLCT nói riêng; trong đó, đã đề cập việc đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng, quy hoạch và sử dụng đội ngũ cán bộ, giảng viên làm công tác tư tưởng lý luận, trực tiếp nghiên cứu, giảng dạy LLCT trong các trường đại học, cao đẳng hiện nay… Một số công trình chủ yếu tập trung nghiên cứu việc đổi mới phương pháp dạy - học LLCT trong các trường đại học, cao đẳng (nhất là khối những trường đào tạo ra đội ngũ giảng viên LLCT) theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động của sinh viên, biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo theo mô hình học chế tín chỉ hiện nay… Một số công trình nghiên cứu bàn về chất lượng và hiệu quả sử dụng những công cụ tư duy tiên tiến, mô hình nhà trường thông minh hay trang thiết bị hiện đại

để trợ giúp cho hoạt động GDLLCT được hiệu quả hơn… Các công trình này đều hướng tới quán triệt và thực hiện thắng lợi Nghị quyết Hội nghị lần thứ tám Ban chấp hành Trung ương khóa XI và Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII Đảng Cộng sản Việt

Nam về Đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT, đào tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cao -

xây dựng nền móng vững chắc, coi đó là yếu tố căn bản nhất, có ý nghĩa quyết định đến chất lượng GD&ĐT hiện nay, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Thứ hai, đối với các công trình nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục lý luận chính trị

Công trình nghiên cứu của các học giả liên quan tùy theo mục tiêu nghiên cứu của mình đã ít nhiều đề cập các khái niệm liên quan như “lý luận”, “lý luận chính trị”,

“giáo dục”, “giáo dục lý luận chính trị”, “chất lượng giáo dục lý luận chính trị”, “hiệu quả giáo dục lý luận chính trị”…; đều gắn với từng đối tượng khác nhau như cán bộ, đảng viên; học viên là cán bộ, đảng viên trong các cấp ủy đảng, chính quyền tham gia học tập cao cấp và trung cấp LLCT trong hệ thống các trường chính trị; học viên, sinh viên các trường đại học, cao đẳng; học viên các trường sĩ quan quân đội; hạ sĩ quan, chiến sĩ ở các đơn vị trong quân đội… Song tất cả đều cơ bản thống nhất với nhau về nội hàm của từng khái niệm liên quan

Những công trình nghiên cứu về GDLLCT theo tư tưởng Hồ Chí Minh đã bước

đầu đưa ra quan điểm của Hồ Chí Minh về lý luận, LLCT, GDLLCT, đó là cơ sở để nghiên

cứu sinh tham khảo, xây dựng khái niệm công cụ phục vụ cho nhiệm vụ nghiên cứu của mình Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa có công trình nghiên cứu nào đề cập đến khái

niệm Đổi mới GDLLCT trong các HV-NT KTQS hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh -

Khái niệm trung tâm của luận án này

Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về GDLLCT đã được một số học giả nghiên cứu, trình bày trong một số bài tham luận tại hội thảo khoa học có tính chất học thuật về Hồ Chí Minh học và đăng tải trên các tạp chí khoa học chuyên ngành thuộc lĩnh vực LLCT Nhìn chung, các công trình nghiên cứu đều đã thống nhất với nhau về các vấn đề liên quan đến những quan điểm cơ bản của Hồ Chí Minh về GDLLCT Qua đó, khẳng định

sự đóng góp lớn lao của Hồ Chí Minh đối với việc xây dựng hệ thống LLCT của Đảng

và Nhà nước ta, xác định rõ hơn những vấn đề liên quan trên các khía cạnh cụ thể trong quá trình giáo dục, truyền bá LLCT cho đội ngũ cán bộ, đảng viên, học viên cũng như quần chúng nhân dân

Thứ ba, đối với các công trình nghiên cứu vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào thực tiễn giáo dục lý luận chính trị hiện nay

Các bài viết trên với những cách tiếp cận khác nhau đã đề cập những khía cạnh khác nhau trong quan điểm của Hồ Chí Minh về GDLLCT… Trên cơ sở đó, căn cứ vào đặc điểm, yêu cầu nhiệm vụ của từng đối tượng học viên, sinh viên đang học tập trong từng ngành nghề, lĩnh vực cụ thể để vận dụng sáng tạo quan điểm của Người vào công tác GDLLCT cho phù hợp, thiết thực, hiệu quả Các công trình nghiên cứu ở nhóm này đã hệ thống hóa quan điểm, tư tưởng Hồ Chí Minh về GDLLCT; đồng thời, vận dụng sáng tạo cơ sở lý luận đó vào giải quyết những vấn đề đang vướng mắc, tồn tại liên quan đến hoạt động GDLLCT thông qua những giải pháp cụ thể, thiết thực gắn với từng trường, từng chuyên ngành, từng lĩnh vực đào tạo Qua đó, góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả GDLLCT, hình thành và phát triển nhân cách của sinh viên trong các trường đại học, cao đẳng hiện nay

Việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về GDLLCT vào thực tiễn hoạt động GDLLCT cho học viên các HV-NT trong quân đội gần đây cũng đã được chú trọng Hầu hết các công trình nghiên cứu có liên quan đến Luận án đều đề cập việc vận dụng các quan điểm của Hồ Chí Minh về GDLLCT vào thực hiện nhiệm vụ GDLLCT của tổ chức, cơ quan hay đơn vị mình Trong đó, một số công trình cũng

đã gắn với thực tiễn của hoạt động GDLLCT trong quân đội, đã đề cập việc đổi mới GDLLCT, song chủ yếu mới chỉ bàn đến việc đổi mới về phương pháp giảng dạy và học tập mà chưa đi sâu, bàn nhiều đến việc đổi mới nội dung, chương trình, giáo trình, tài liệu và các yếu tố bảo đảm khác… Nguyên nhân là vì chương trình và nội dung GDLLCT trong các HV-NT quân đội được thiết kế không chỉ theo quy định của

Bộ GD&ĐT mà còn phải thực hiện theo quy định của Tổng cục Chính trị

Trong xu thế đổi mới giáo dục như hiện nay, thực hiện Nghị quyết Hội nghị Hội

nghị lần thứ tám Ban Chấp hành Trung ương khóa XI về Đổi mới căn bản, toàn diện giáo

dục và đào tạo, Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII Đảng Cộng sản Việt

Nam, hiện đã có một số cuộc hội thảo liên quan đến đổi mới GDLLCT được tổ chức cấp quốc gia hoặc ở cấp thấp hơn là tại các cơ quan liên quan cấp Tổng cục, hay do các HV-

NT chuyên về chính trị hoặc một số báo, tạp chí lớn đứng ra tổ chức thực hiện Tuy nhiên, các HV-NT KTQS thường ít tổ chức, ít tham gia những hoạt động mang tính học thuật chuyên sâu về lĩnh vực LLCT - Đây chính là một trong những điểm hạn chế cơ bản của hoạt động nghiên cứu khoa học (NCKH) về LLCT ở khu vực này thời gian vừa qua Mặt khác, đội ngũ chuyên gia, nhà giáo hoạt động ở lĩnh vực LLCT trong các HV-NT KTQS còn mỏng, một số đồng chí chuyên môn chưa thật sâu nên hoạt động GDLLCT ở “khu vực” này còn hạn chế, chưa quan tâm đúng mức tới ngành Khoa học xã hội và nhân văn (KHXH&NV) nói chung, lĩnh vực LLCT nói riêng để tập trung đổi mới một cách căn bản, toàn diện cho phù hợp, thiết thực, hiệu quả hơn

1.3.2 Những vấn đề đặt ra cho luận án cần tiếp tục nghiên cứu

Thứ nhất, về nhận thức chính trị tư tưởng

Sự không thống nhất giữa yêu cầu nâng cao trình độ LLCT và giác ngộ chính trị của cả chủ thể lẫn đối tượng GDLLCT tại các cơ sở đào tạo đại học nói chung, các nhà trường trong quân đội nói riêng để mỗi sinh viên, học viên khi tốt nghiệp phải “vừa hồng, vừa chuyên”, có đủ khả năng tự phòng, chống suy thoái về tư tưởng chính trị, tích cực và thường xuyên đấu tranh có hiệu quả trên mặt trận chính trị tư tưởng… với sự nhận thức lệch lạc, mơ hồ về chính trị, đề cao thuyết “kỹ trị” của một bộ phận cán bộ, giảng viên, học viên, sinh viên hiện nay; giữa sự lạc hậu của lý luận với thực tiễn sinh động song khá phũ phàng đã và đang làm cho một số không ít cán bộ, giảng viên, học viên, sinh viên và quần chúng nhân dân bị hoang mang, dao động, thậm chí mất niểm tin vào sự nghiệp đổi mới

Thứ hai, về xây dựng lực lượng nòng cốt trong giáo dục lý luận chính trị

Bất cập giữa nhu cầu nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên LLCT với tình trạng thả nổi chất lượng do thiếu một hệ thống đào tạo và đánh giá thống nhất, thiếu cơ chế sàng lọc, thẩm định thực sự hiệu quả, cùng những hạn chế trong đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ này những năm gần đây; giữa yêu cầu nâng cao chất lượng và hiệu quả GDLLCT với sự lơ là, quan liêu, thiếu trách nhiệm của một bộ phận giảng viên và đội ngũ cán bộ ở các cơ quan chức năng chậm được khắc phục và giải quyết triệt để; giữa yêu cầu về phẩm chất, năng lực, trình độ chuyên môn ngày càng cao và theo chuẩn quốc tế với chính sách đãi ngộ còn chưa tương xứng với đóng góp và lao động chất xám của đội ngũ giảng viên làm công tác giảng dạy, nghiên cứu hiện nay

Thứ ba, về nội dung chương trình

Mâu thuẫn giữa tính khép kín và công thức hóa một cách máy móc nội dung của chủ nghĩa Mác - Lênin trong giáo trình với sự giao lưu, hội nhập, phát triển đa dạng, phong phú của các lý thuyết, chủ thuyết, tư tưởng mới… trong điều kiện bùng nổ thông tin như hiện nay; giữa nhu cầu của sinh viên các trường đại học, cao đẳng nói chung, cũng như của học viên trong các HV-NT KTQS nói riêng đang cần tăng cường, phát triển tư duy LLCT trong điều kiện mới với sự giảm tải chương trình và nội dung các môn LLCT; giữa nhu cầu xem xét một cách khoa học toàn bộ tinh hoa của nhân loại với

tư duy “phân tuyến” một cách cứng nhắc nên khó có được sự nghiên cứu, đánh giá khách quan, toàn diện, để từ đó chắt lọc lấy những “hạt nhân hợp lý” trong toàn bộ di sản tư tưởng lý luận đồ sộ của nhân loại khi xây dựng chương trình GDLLCT

Thứ tư, về phương pháp giáo dục lý luận chính trị

Sự bất cập giữa phương pháp dạy học theo mô hình cổ điển, khô khan, thông tin một chiều, khép kín, khối lượng kiến thức ít, tốc độ chậm với nhu cầu hội nhập, tiếp cận thông tin nhanh, chính xác để phát triển năng lực toàn diện; giữa khối lượng kiến thức mà mỗi học viên phải học tập, trau dồi ngày càng lớn (nhất là những kiến thức LLCT nền tảng) với những công cụ hỗ trợ tự học chưa tương xứng, phương pháp học tập chậm được đổi mới, thời gian học tập có xu hướng bị cắt giảm, môi trường và điều kiện GDLLCT không đồng đều, thời lượng tham quan dã ngoại, trải nghiệm thực tiễn ngày càng bị thu hẹp; giữa yêu cầu đạt chuẩn đầu ra ngày càng cao theo những tiêu chí quốc tế của “sản phẩm đào tạo đại học” với sự yếu kém, tiêu cực trong hoạt động thanh tra, giám sát quá trình đào tạo và hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả GDLLCT

Thứ năm, về điều kiện bảo đảm và môi trường giáo dục lý luận chính trị

Mâu thuẫn giữa cơ sở vật chất kỹ thuật và hạ tầng CNTT còn thiếu thốn, lạc hậu, chưa đồng bộ với yêu cầu đẩy mạnh phương pháp tự học tập, tự nghiên cứu của sinh viên trong các cơ sở giáo dục đại học Bất cập giữa những vấn đề mặt trái, tiêu cực trong môi trường tự nhiên – xã hội và khoa học công nghệ (KHCN) với yêu cầu định hướng chính trị, tư tưởng ngày càng cao đối với học viên, sinh viên trong bối cảnh phức tạp hiện nay

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1

Qua khảo cứu, một số công trình đi sâu nghiên cứu quan điểm của Hồ Chí Minh về GDLLCT đã phần nào làm sáng tỏ những nội dung liên quan Tuy kết quả nghiên cứu của các công trình này đạt được ở mức độ khác nhau, song đều thống nhất khẳng định những nội dung cơ bản và giá trị trường tồn, cùng ý nghĩa thiết thực của tư tưởng Hồ Chí Minh

về GDLLCT đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng Một số công trình đề cập đến việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong thực tiễn GDLLCT cho các đối tượng khác nhau ở

cả trong lẫn ngoài quân đội đã đưa ra những giải pháp thiết thực gắn với từng đối tượng

như sinh viên, học viên, đảng viên, cán bộ, chiến sĩ ở từng đơn vị, địa phương, cơ quan, ban ngành cụ thể Cho đến nay, tuy vẫn chưa có công trình nào nghiên cứu một cách trực tiếp, toàn diện, hệ thống về GDLLCT theo tư tưởng Hồ Chí Minh trong các HV-NT KTQS, song kết quả nghiên cứu của các công trình này đã bước đầu đề cập đến các yếu tố liên quan và những vấn đề cần tiếp tục làm rõ về hoạt động GDLLCT

Trước tình hình chính trị trong và ngoài nước đang diễn biến phức tạp, khó lường với nhiều vấn đề mới nảy sinh, nhiều bất cập liên quan đến lĩnh vực GD&ĐT nói chung, GDLLCT nói riêng đang đặt ra đòi hỏi cần phải được đổi mới kịp thời, những kết quả nghiên cứu từ các công trình đã công bố nêu trên sẽ tạo tiền đề lý luận

và thực tiễn vững chắc để tác giả Luận án tiếp thu, kế thừa và phát triển trong điều kiện mới nhằm hoàn thành mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài đặt ra

Chương 2

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIÁO DỤC LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

2.1 MỘT SỐ KHÁI NIỆM LIÊN QUAN

2.1.1 Khái niệm “giáo dục lý luận chính trị”

Từ khái niệm “lý luận”, “lý luận chính trị”, “giáo dục” luận án đi đến khái niệm “giáo dục lý luận chính trị”

Giáo dục lý luận chính trị là một hoạt động được tiến hành một cách có tổ chức, có kế hoạch với nội dung, hình thức, phương pháp, phương tiện thích hợp của chủ thể lên đối tượng trong một môi trường nhất định, làm cho đối tượng nhận thức được những nội dung cơ bản về nền tảng tư tưởng lý luận theo mục đích, yêu cầu đã xác định

2.1.2 Khái niệm “đổi mới giáo dục lý luận chính trị trong các học viện, nhà trường kỹ thuật quân sự theo tư tưởng Hồ Chí Minh”

Từ khái niệm “các học viện, nhà trường kỹ thuật quân sự”, “giáo dục lý luận chính trị trong các học viện, nhà trường kỹ thuật quân sự”, “đổi mới giáo dục lý luận chính trị trong các học viện, nhà trường kỹ thuật quân sự” luận án làm rõ khái niệm trung tâm “đổi mới giáo dục lý luận chính trị trong các học viện, nhà trường kỹ thuật quân sự theo tư tưởng Hồ Chí Minh”

Đổi mới giáo dục lý luận chính trị trong các học viện, nhà trường kỹ thuật quân sự theo tư tưởng Hồ Chí Minh là quá trình thay đổi phương thức tác động của chủ thể giáo dục lên đối tượng giáo dục, cùng với đó là sự tự điều chỉnh của đối tượng giáo dục trong môi trường đào tạo kỹ thuật quân sự, dựa trên hệ thống quan điểm định hướng của Hồ Chí Minh để hoạt động này ngày càng sát, hợp hơn với đối tượng, qua đó nâng cao chất lượng đào tạo theo mục tiêu, yêu cầu của từng học viện, nhà trường kỹ thuật quân sự đề ra

2.2 NỘI DUNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIÁO DỤC LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ 2.2.1 Mục đích, vị trí, vai trò giáo dục lý luận chính trị

Thứ nhất, mục đích giáo dục lý luận chính trị

Hồ Chí Minh đã chỉ rõ mục đích của GDLLCT là nhằm đào tạo những chiến sĩ cách mạng suốt đời đấu tranh cho Đảng, đặt lợi ích của Đảng, của dân tộc và nhân dân lao động lên trên lợi ích cá nhân, tuyệt đối trung thành với Đảng, với Tổ quốc và nhân dân… Cụ thể, theo Người gồm bốn nội dung cơ bản là: Để sửa chữa tư tưởng; Để tu dưỡng đạo đức cách mạng; Để tin tưởng; Để thực hành

Thứ hai, vị trí, vai trò giáo dục lý luận chính trị

GDLLCT có vị trí quan trọng hàng đầu góp phần hình thành nên nhân cách và định hướng tư tưởng cho nhân dân nói chung và đội ngũ cán bộ, đảng viên nói riêng Đối