Thiết kế cảnh quan sân vườn biệt thự gia đình ông trần văn ánh, đại từ thái nguyên

Được biết đến công ty cây xanh Đức Lộc là một trong những công ty cónhiều những dự án có liên quan đến việc tư vấn, thiết kế, thi công cảnh quancông viên, cây xanh đường phố, sân vườn nh

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin bày tỏ lời cảm ơn chân thành đến TS Phạm Thị Minh Phượng vàThs Bùi Ngọc Tấn đã tận tình hướng dẫn tôi trong quá trình nghiên cứu hoànthiện đề tài

Xin cảm ơn sự giúp đỡ của tập thể các thầy cô Bộ môn Rau – Hoa – Quả

và Cảnh quan, thầy cô trong khoa Nông học đã cung cấp cho tôi những kiếnthức, nguồn tài liệu hết sức quý giá; cùng ban giám hiệu, các phòng ban trongtrường Học viện Nông Nghiệp Việt Nam đã giúp đỡ, tạo điều kiện để tôi hoànthành khóa luận tốt nghiệp

Đồng thời tôi xin chuyển lời cảm ơn đến toàn thể cán bộ công nhân viêntrong công ty Cây xanh Đức Lộc đã giúp đỡ tôi về nguồn tài liệu, kiến thứcchuyên môn và tạo điều kiện tốt nhất để tôi tiến hành thực hiện đề tài

Xin cảm ơn gia đình, bạn bè đã động viên, giúp đỡ, chia sẻ khó khăn cả

về thời gian, vật chất lẫn tinh thần để đề tài khóa luận tốt nghiệp được hoànthành

Xin trân thành cảm ơn!

Hà Nội, tháng 7 năm 2015

Sinh viên Phạm Thanh Chúc

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

MỤC LỤC ii

DANH MỤC BẢNG v

DANH MỤC HÌNH vi

PHẦN I MỞ ĐẦU 1

I ĐẶT VẤN ĐỀ 1

II MỤC ĐÍCH VÀ YÊU CẦU 2

1 Mục đích 2

2 Yêu cầu 2

PHẦN II TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3

1.1 Phong cách thiết kế sân vườn trên thế giới 3

1.1.1 Phong cách Châu Âu 3

1.1.2 Phong cách thiết kế sân vườn Châu Á 4

1.2 Phong cách sân vườn Việt Nam qua các thời kì 6

1.2.1 Sân vườn Việt Nam thời kỳ phong kiến 6

1.2.2 Sân vườn Việt Nam dưới thời Pháp thuộc 7

1.2.3 Sân vườn Việt Nam từ năm 1954 đến nay 7

1.3 Phong cách thiết kế sân vườn hoài cổ Việt 8

1.3.1 Phong cách tái hiện sân vườn ở Bắc Bộ 10

1.3.2 Phong cách tái hiện sân vườn ở Trung Bộ 13

1.3.3 Phong cách tái hiện sân vườn ở Nam Bộ 14

1.4 Bố cục cảnh quan sân vườn phong cách làng quê Việt 16

1.5 Nguyên tắc thiết kế trong bố cục cảnh quan sân vườn 18

1.5.1 Các yếu tố cấu thành 18

1.5.2 Cơ sở của bố cục cảnh quan 19

1.5.3 Quy tắc sắp xếp trong bố cục 20

PHẦN III NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 22

3.1 Đối tượng và vật liệu 22

3.2 Địa điểm và thời gian nghiên cứu 22

3.3 Nội dung nghiên cứu 22

3.3.1 Khảo sát, thu thập số liệu 22

3.3.2 Thiết kế 22

3.3.3 Hạch toán kinh tế 23

3.4 Phương pháp nghiên cứu 23

3.4.1 Phương pháp đo đạc khảo sát hiện trạng 23

3.4.2 Phương pháp thu thập số liệu 23

3.4.3 Phương pháp bản đồ xử lý hình ảnh 23

3.4.4 Phương pháp phân tích SWOT 23

3.5 Phương pháp xử lý số liệu 24

PHẦN IV KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 25

4.1 Thông tin và yêu cầu của khách hàng 25

4.1.1 Thông tin khách hàng 25

4.2.2 Yêu cầu của khách hàng về thiết kế khuôn viên biệt thự 25

4.2 Phân tích hiện trạng 26

4.2.1 Hiện trạng khu biệt thự 26

4.2.2 Điều kiện tự nhiên, khí hậu 28

4.3 Phân tích SWOT cho sân vườn thiết kế 30

4.3.1 Điểm mạnh 30

4.3.2 Điểm yếu 31

4.3.4 Cơ hội 32

4.3.5 Thách thức 32

4.4 Thuyết minh giải pháp thiết kế 32

4.4.1 Ý tưởng công năng 32

4.4.2 Ý tưởng chung 35

4.4.3 Triển khai ý tưởng và giải pháp tổng thể 37

4.4.4 Ý tưởng triển khai và giải pháp thiết kế cho từng phân khu 41

4.4.5 Hệ thống thoát nước sân vườn 54

4.4.6 Hệ thống đèn chiếu sáng sân vườn 55

4.5 Hoạch toán chi phí trong thiết kế 57

PHẦN V KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 61

5.1 Kết luận 61

5.2 Kiến nghị 61

TÀI LIỆU THAM KHẢO 62

DANH MỤC BẢNG

Bảng 4.1 Phân tích điểm yếu và biện pháp khắc phục trong thiết kế sân vườn 31

Bảng 4.2 Danh mục các phân khu chức năng của sân vườn biệt thự 32

Bảng 4.3 Các loại vật liệu thiết kế 40

Bảng 4.4 Vật dụng lắp đặt hệ thống thoát nước 55

Bảng 4.5 Hạng mục cây xanh 57

Bảng 4.6 Hạng mục vật liệu trang trí 59

Bảng 4.7 Hạng mục đèn, ống nước 60

DANH MỤC HÌNH

Hình 2.1.1 Vườn nhà ở nông thôn đồng bằng miền bắc 11

Hình 2.1.2 Bố trí các loại cây trồng ở các nhà Vùng nông thôn 11

Hình 2.1.3 Một góc nhà vườn Mộng Viên Ảnh: Lê Phú 13

Hình 2.1.4 Sân vườn biệt thự mang hồn quê Nam bộ Ảnh: Trọng Nhân 15

Hình 2.1.5 Mặt bằng thiết kế khu nhà ở Được thiết kế bởi công ty cổ phần kiến trúc Vinavic 15

Hình 4.2.1 Hiện trạng mặt bằng tổng thể 26

Hình 4.2.2 Hiện trạng khu biệt thự 27

Hình 4.2.3 Hiện trạng sân vườn 28

Hình 4.2.4 Hiện trạng vườn trước 28

Hình 4.2.5 Hiện trạng hướng nắng, hướng gió 29

Hình 4.2.6 Sơ đồ công năng cho tổng thể sân vườn biệt thự 33

Hình 4.2.7 Sơ đồ hướng đi sân vườn 34

Hình 4.2.8 Mặt bằng thiết kế tổng thể sân vườn 37

Hình 4.2.9 Đường dạo trong sân vườn 38

Hình 4.2.10 Mặt bằng bố trí cây bụi sau khi triển khai hình 39

Hình 4.2.11 Mặt bằng bố trí cây bóng mát sau khi triển khai 39

Hình 4.2.12 Chi tiết phân khu khu vực thưởng ngoạn 41

Hình 4.2.13 Chi tiết suối cảnh 44

Hình 4.2.14 Cấu tạo hồ và hệ thống lọc nước 44

Hình 4.2.15 Chi tiết chòi nghỉ trước nhà 45

Hình 4.2.16 Chi tiết tiểu cảnh non bộ 46

Hình 4.2.17 Chi tiết giàn chanh leo 47

Hình 4.2.18 Bản vẽ chi tiết vườn phải nhà 47

Hình 4.2.19 vườn sau 48

Hình 4.2.20 Chòi nghỉ sau nhà 51

Hình 4.2.21 Chi tiết khu vui chơi trẻ em 52

Hình 4.2.22 Chi tiết tiểu cảnh 53

Hình 4.2.23 Hệ thống thoát nước sân vườn 54

Hình 4.2.24 Hệ thống chiếu sáng sân vườn 55

Căn biệt thự của gia đình ông Trần Văn Ánh mới được xây dựng, tuynhiên chưa được tận dụng tối đa không gian xung quanh để làm nổi bật ngôi nhàcũng như hài hòa với toàn bộ tổng thể Vì gia đình làm đồ gỗ nên hiện nay hầuhết những khu đất trống xung quanh ngôi nhà đều để tận dụng làm nơi để gỗ,việc này làm phá vỡ đi mỹ quan của căn biệt thự mới xây Mặt khác gia đìnhông cũng có nhu cầu rất lớn trong việc có một khuôn viên quanh nhà để điều hòakhí hậu, cải thiện môi trường quanh nhà do bụi từ xưởng gỗ gây ra, và cần mộtnơi để làm chỗ vui chơi, nghỉ ngơi cho cháu nhỏ và cho cả gia đình Thêm nữa,

vì biệt thự được xây ở vùng quê nên gia đình ông muốn có một không gian theophong cách cổ truyền, gần gũi với thiên nhiên và cảnh sắc của miền quê nơi giađình ông đang sinh sống hiện tại

Được biết đến công ty cây xanh Đức Lộc là một trong những công ty cónhiều những dự án có liên quan đến việc tư vấn, thiết kế, thi công cảnh quancông viên, cây xanh đường phố, sân vườn nhà hàng, khách sạn, sân vườn quáncafe, khuôn viên khu công nghiệp, khuôn viên biệt thự… với nguồn cung cấpcây dồi dào từ 2 vườn ươm của Công ty và các đối tác tin cậy, đây là điều kiện

tốt giúp cho bản thân khi thực tập tại đây có được những kỹ năng, kiến thức vàkinh nghiệm học hỏi được từ những người trong nghề tại công ty Mặt khác làmột nhà kiến trúc sư cảnh quan tương lai phải nắm rõ được nhu cầu của gia chủtrước khi vào thiết kế thấu hiểu sở thích, mong muốn của chủ nhân ngôi nhà Vìvậy tôi tham gia thiết kế cảnh quan sân vườn biệt thự cho gia đình ông với tên

đề tài “Thiết kế cảnh quan sân vườn biệt thự gia đình ông Trần Văn Ánh, Đại Từ - Thái Nguyên”

II MỤC ĐÍCH VÀ YÊU CẦU

1 Mục đích

Hoàn thiện hồ sơ thiết kế sân vườn biệt thự gia đình ông Trần Văn Ánh, Đại Từ - Thái Nguyên

2 Yêu cầu

- Tìm hiểu một số mẫu thiết kế khuôn viên biệt thự trong nước và ngoài nước

- Tìm hiểu nguyên tắc thiết kế bố cục sân vườn biệt thự

- Lập hồ sơ thiết kế: 1 bản vẽ hiện trạng, 1 bản vẽ công năng các khuvực, 1 bản vẽ tổng mặt bằng thiết kế, bản vẽ mặt đứng, mặt cắt, bản vẽ chi tiếthạng mục, tiểu cảnh, bản vẽ phối cảnh

PHẦN II TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1 Phong cách thiết kế sân vườn trên thế giới

Thiết kế vườn cảnh quan biệt thự là một hình thức nhà riêng nhưng mỗikhuôn viên nhà được thiết kế lại mang những hình thái kiến trúc đặc biệt hơn.Những biệt thự được thiết kế thường được thiết kế trên một khu đất riêng biệt,ngôi biệt thự cũng như khuôn viên đó có tính chất độc lập với xung quanh về cảđịa thế và hình thái kiến trúc, đó là toàn bộ cảnh quan chỉ mang tính chất riêngcho khu biệt thự đó, khác với việc cây xanh trồng ở nhà riêng chỉ để mang tínhchất về bảo vệ, lấp khoảng trống hay che chắn thì cây xanh được sử dụng chokhuôn viên biệt thự nặng về tính chất trang trí hơn so với nhà riêng Ngày nay,các phong cách thiết kế sân vườn biệt thự khá đa dạng và phong phú Tùy từng khuvực, quốc gia mà các phong cách thiết kế có những đặc trưng và ứng dụng riêng, mộtphần nào đó trong các thiết kế thể hiện được những sở thích của gia chủ cũng nhưđiểm riêng của vùng đó Các phong cách thiết kế hiện được sử dụng nhiều hiện naytrong các sân vườn biệt thự như phong cách Châu Âu, phong cách Châu Á, phongcách vườn Nhật Bản, phong cách vườn Trung Quốc

1.1.1 Phong cách Châu Âu

Theo Nguyễn Anh Đức (2009), phong cách thiết kế sân vườn biệt thựChâu Âu thường được trình bày và bố trí một cách khoáng đạt để phô vẻ đẹp củakiến trúc ra ngoài, sân vườn bên trong thường dùng cây thấp và rào thấp để phô

ra bên ngoài để dễ dàng trông thấy

Sân vườn biệt thự Châu Âu được thiết kế với hệ thống cây xanh được cắttỉa theo hình khối hình học làm tăng thêm tính thẩm mỹ cho công trình (Tô VănHùng, 2010)

Sân vườn Châu Âu nói chung mang nét đặc trưng và chịu ảnh hưởng sâu sắc phong cách thiết kế sân vườn của các nước La Mã, Ý, Pháp, Anh

Trong đó: Sân vườn biệt thự La Mã có đặc điểm chung là bố cục đối xứngqua trục công trình chính với trung tâm thường là mặt nước có vòi phun.Hình thức thiết kế khá đa dạng, bao gồm 3 loại hình cơ bản: Vườn biệt thựnông thôn, vườn biệt thự ngoại đô và vườn biệt thự đô thị (Nguyễn Thị ThanhThủy, 1996)

1.1.2 Phong cách thiết kế sân vườn Châu Á

Sân vườn Châu Á nói chung và vườn biệt thự Châu Á nói riêngmang đậm ảnh hưởng của hai loại hình là sân vườn Nhật Bản và sân vườnTrung Quốc, hai loại vườn có nguồn gốc từ rất lâu đời, mang những đặc trưng

và vẻ đẹp riêng biệt nổi tiếng trên thế giới

Theo Lâu Khánh Tây (1997), bước vào vườn cảnh Trung Quốc, bạn sẽ bịthu hút bởi nét đặc thù của văn hóa phương Đông So với kiểu vườn phương Tâythì nó tạo cho ta cảm giác nhỏ nhắn tinh tế, khúc chiết hàm súc và yên ả hơn, sovới phong cảnh thiên nhiên, nó có tính nhân văn hơn, từng cành cây hòn đá đềulan tỏa tính nhân văn trong đó Nét đẹp vườn cảnh Trung Quốc thể hiện sự đanquyện của văn hóa và nghệ thuật Nghệ thuật vườn cảnh Trung Quốc chú trọngđến việc xây dựng nội hàm, mối liên hệ giữa ngọn núi, dòng nước, cỏ cây, kiếntrúc và không gian tạo thành trong vườn cảnh không chỉ là một môi trường vậtchất mà còn là một môi trường tinh thần Người xây dựng nên khu vườn thôngqua tính tượng trưng và phép so sánh, hướng tới cảnh giới thi ca hội họa, tậphợp danh lam thắng cảnh các nơi các cảnh sắc thiên nhiên khác nhau để xâydựng nên mô hình cảnh quan sân vườn thu nhỏ

Theo Lê Đàm Ngọc Tú (2008), nghệ thuật vườn cảnh Trung Quốc bắtnguồn từ hội họa phong cảnh và được xem là “Bức tranh phong cảnh 3 chiều”.Vườn cảnh Trung Quốc không phải là một sự bắt chước thiên nhiên, mà là sảnphẩm của trí tượng tượng, tái tạo một thiên nhiên điển hình, lý tưởng và chắt lọctinh túy hơn thiên nhiên thật Vườn Trung Quốc được tạo nên với những phong

cảnh đẹp theo chủ nghĩa hiện thực, đặc trưng cho nền sáng tác phong cảnh theochủ nghĩa tượng trưng.

Theo Nguyễn Thị Thanh Thủy (1989), nguyên lý bố cục của vườn TrungQuốc là lấy thiên nhiên đa dạng của đất nước làm cơ sở sáng tạo Việc tạo cảnhvườn luôn thay đổi rất thích hợp cho người vừa đi dạo vừa ngắm Lối đi dạothường có mái che (trường lang) để sử dụng được cả bốn mùa Nghệ thuật tạocảnh dùng thủ pháp gây sự thay đổi trong cảm giác: đồi vực xen lẫn thung lũng,đồng cỏ; dòng nước chảy mạnh xen lẫn mặt nước phẳng lặng; cánh rừng thôngxanh thẫm xen lẫn rừng lá màu sáng tràn ánh nắng Thủ pháp còn dùng hiệu quảcủa âm thanh: tiếng gió, tiếng vọng, tiếng chim hót, tiếng suối róc rách, âmthanh thác đổ,… Đặc biệt còn có thủ pháp mở rộng không gian: dùng cận cảnh

để tạo phối cảnh sâu, dùng mặt nước phản chiếu, dùng tấm lát đường từ thô tớimịn, màu sắc từ nóng đến lạnh, vòi phun nước cao ở ngoài thấp dần vào trong,

… Tất cả các thủ pháp trên đã gây được ảo giác hư hư thực thực, như xanhư gần

Về phong cách sân vườn Nhật Bản

Theo Tachibanano Toshitsumi (nửa sau thế kỷ XI), cho thấy người Nhật

đã phát triển được một phong cách thiết kế vườn riêng biệt Họ bố trí ao

hồ, những hòn đảo tí hon và các mô đất để tượng trưng cho biển, đảo vànúi Người Nhật tạo ranh giới giữa đất và nước bằng những hòn cuội nhỏ,tượng trưng cho một bãi biển bằng cát Bờ biển phải luôn có vẻ hoàn chỉnh vàngay cả khi mặt nước chỉ lên xuống rất ít

Người Nhật đã chịu ảnh hưởng xu hướng nghệ thuật vườn TrungQuốc nhưng để phù hợp với thiên nhiên đất nước mình họ đã tạo nên kiểu nghệthuật phong cảnh đặc sắc với những nguyên lý riêng: phong cảnh vườn cổ Nhậtkhông phải để đi vào ngắm mà chỉ để ngồi thưởng thức Vì vậy không gian vườnchan hòa với không gian bên trong nhà Vườn được xem như một phần của nhà.Nghệ thuật vườn Nhật độc đáo nhất là tạo cảnh khô Người Nhật đã dùng thủ

pháp tượng trưng cao: đá được sắp xếp cẩn thận tượng trưng cho những hòn đảotrong sông “khô” bằng sỏi hay cát, hay tượng trưng cho núi trên nền là rêu(Nguyễn Thị Thanh Thủy, 1989)

Do đất đai ít nên qui mô vườn Nhật thường nhỏ Để có được một hìnhảnh thực của thiên nhiên đất nước, người Nhật còn dùng thủ pháp hãm cảnh: hãmcây bé lại có dáng đại thụ, có thể dùng trang trí trong nhà, hay rêu phủ vách đá, phủlên cây để gây cảm giác về bề dày thời gian của cây (Hàn Tất Ngạn, 2000)

Có thể nói vườn Nhật Bản mang đặc trưng riêng Đó chính là nơi thiênnhiên được nghệ thuật sắp xếp mang lại ý nghĩa tượng trưng Cái vi mô trongvườn gợi lên vũ trụ vĩ mô

Ta thấy rằng khác với sân vườn Châu Âu, sân vườn Châu Á thường mangtính chất hoài cổ, mang tính biểu trưng có ý nghĩa và nặng về yếu tố phong thủy,mang xu hướng là muốn che khuất để tạo nên hoàn cảnh ấm cúng trang nhã bêntrong Các nghệ thuật dựng cảnh như đối cảnh, chướng cảnh, lọc cảnh được sửdụng một cách tinh xảo, trình bày vẻ đẹp có tính chất ẩn hiện, mang vẻ kín cổngcao tường Do nặng về phong thủy nên trang trí sân vườn Châu Á không thểđược làm bừa, việc lựa chọn cây cối chi tiết tiểu cảnh, sắp xếp vị trí trong sânvườn phải xây dựng theo những quy tắc đã có sẵn, theo những quy luật phongthủy đặc trưng của từng loại vườn cụ thể

1.2 Phong cách sân vườn Việt Nam qua các thời kì

1.2.1 Sân vườn Việt Nam thời kỳ phong kiến

Thời kỳ phong kiến Việt Nam, sân vườn vẫn mang tính chất vườn côngtrình (vườn gắn với cung điện hay nơi thờ cúng) (Nguyễn Thị ThanhThủy,1996)

Theo Ngô Huy Quỳnh (2000), trong thời kì phong kiến tại Việt Nam cóchín dòng kiến trúc khác nhau, theo đó bố cục, các yếu tố trong nghệ thuật vườnlúc này sẽ đi theo từng dòng kiến trúc Có thể liệt kê như sau: Kiến trúc đô thị,Kiến trúc cung đình, Kiến trúc Phật giáo, Kiến trúc Nho giáo, Kiến trúc Đạo

giáo, Kiến trúc tín ngưỡng dân gian, Kiến trúc công cộng dân gian, Kiến trúcdân gian, Kiến trúc Chăm pa.

Ở giai đoạn này loại sân vườn tiêu biểu là Vườn Thượng Uyển loại vườndành riêng cho vua chúa, bố cục của khu vườn theo xu hướng mô phỏng tựnhiên Nghệ nhân làm vườn thường nhấn mạnh những nét đặc trưng của vườnnhiệt đới; vườn có cây cối um tùm, trồng trên đồi nhỏ hoặc soi bóng xuống mặt

hồ có ranh giới tự nhiên; các yếu tố cấu tạo nên vườn là cây bóng mát cổ thụ(đa, si ), cây có hương thơm dịu ( đại, lan, mộc ), đá tự nhiên, mặt nước, cácchuồng chim có tiếng hót hay, các bể non bộ thả cá vàng, các kiến trúc nhỏ nhưcầu, tường hoa, đôn, chậu, những khúc đường lát đá nói chung được tạo ra nhưmột mẫu thiên nhiên thật (Nguyễn Thị Thanh Thủy, 1996)

1.2.2 Sân vườn Việt Nam dưới thời Pháp thuộc

Tại thời điểm này nghệ thuật sân vườn Việt Nam chịu ít nhiều ảnh hưởngcủa chính quyền thực dân Pháp Vườn có bố cục đối xứng, chặt chẽ với đườngthẳng và đường chéo Những bồn hoa, bồn cỏ dạng hình học, những hàng ràocây được cắt xén Kiến trúc vườn thường là chòi trang trí, những chậu đúc bằng

bê tông cốt thép với những hình dạng cầu kì có hoa văn diêm dúa, những tượngtròn, vòi phun nước hình thù con vật Tuy nhiên do xây dựng trên đất Việt Namvới khí hậu và thiên nhiên Việt Nam nên phần nào vẫn mang màu sắc Á Đông:cây to rợp bóng mát, vườn cây xanh lá quanh năm Nhiều cây hoa to che bóngrâm mát, vườn xanh quanh năm Nhiều cây hoa to che bóng râm có hoa đẹp vàthơm (Nguyễn Thị Thanh Thủy, 1996)

1.2.3 Sân vườn Việt Nam từ năm 1954 đến nay

Hầu hết các vườn đều giữ lại bố cục chung Các cây xanh được trồng chủyếu để lấy bóng mát chứ không có giá trị về bố cục nghệ thuật Phong cách sânvườn có sự pha trộn bởi nhiều yếu tố văn hóa khác nhau Ở thời kì này bố cụcsân vườn còn nghèo nàn không thể hiện được tư tưởng trong toàn cục cũng nhưcác tiểu cảnh Cây cối sử dụng trong khuôn viên cũng không được phong phú về

chủng loại, vẫn trồng chủ yếu để lấy bóng mát chứ không mang lại yếu tố thẩm

mỹ (Ngô Huy Quỳnh, 1960)

1.3 Phong cách thiết kế sân vườn hoài cổ Việt

Vườn Việt Nam thường là sự thể hiện lại nét tự nhiên của thiên nhiênmộc mạc Từ đó khiến vườn Việt Nam có những đặc điểm riêng; ví dụ ở vườnViệt Nam, những yếu tố như nét dân dã, mộc mạc và bản sắc dân tộc luôn được

đề cao, coi trọng Đó là những nét rất gần gũi với cuộc sống thường nhật ở thônquê Việt Nam như: cây đa bến nước, cây khế bờ ao, lũy tre, hàng rào chè tàu haydâm bụt, cây cau vương vít bụi trầu, giếng khơi, lu nước với chiếc gáo dừa đượctra chiếc cán tre xinh xắn Đặc biệt, trong vườn cảnh Việt Nam ở mỗi miền lạithường có những ngôi nhà mang đậm nét đặc trưng như: nhà ba gian, hai chái ởnhững vườn cảnh ở Bắc bộ; nhà rường trong những nhà vườn Huế; hoặc đượclàm đẹp bằng những kiểu nhà sàn của dân tộc thiểu số vùng cao Ở Nam bộtrong vườn thường có thêm những cây cầu khỉ bằng tre vắt vẻo qua các mươngnước như thách thức du khách đến chơi vườn

Việc sử dụng cây trong sân vườn theo phong cách này phải làm toát lênđược những đặc trưng của cảnh quan Việt Nam Thường khi nhắc đến làng quêViệt Nam hình ảnh giếng nước, gốc đa, bờ tre, bụi trúc luôn là những hình ảnhđầu tiên được gợi nhớ Cây tre với dáng dài trăm đốt vươn cao xanh mướt là mộttrong những vật liệu quen thuộc được sử dụng khá nhiều trong thiết kế sân vườnbiệt thự mang phong cách làng quê Việt Những cây tre, cây trúc mạng lại khônggian dân dã, thanh bình trong cuộc sống hiện đại, tấp nập Không phải ngẫunhiên cây tre, cây trúc lại được các nhà thiết kế chọn lựa nhiều phổ biến nhưvậy Trước tiên về mặt tình cảm, loại cây này gắn bó và quen thuộc với mỗingười dân Việt Nam Nhìn thấy nó là gợi nhớ về hình ảnh của quê hương đấtnước Cây tre, cây trúc tượng trưng cho sự mềm dẻo, ý chí quật cường, mạnh mẽcủa người dân Việt Nam Loại cây này có rất nhiều ưu điểm

Xu hướng cảnh quan đồng quê Đây là một trào lưu nổi hiện nay Nhữngkhu đất với mạng đường tự do với những mảng cỏ rộng trên đó bố trí các tiểucảnh mang các chủ đề về miền quê Việt Nam như bụi tre, cau, chuối, lu đất,thuyền hoa, xe thồ, mộ hoa, guồng quay nước Tây Nguyên… Thật sự, đây làmột phát triển tích cực trong nghệ thuật cảnh quan theo tinh thần Việt (Lê ĐàmNgọc Tú, 2006)

Theo Vũ Quang (2009), cho rằng: khu vườn và ngôi nhà hòa hợp sẽ tôn những yếu tố tự nhiên sẵn có của khu đất địa phương Nhà làm điểm nhấn trong vườn, vườn tô điểm cho nhà Những cây cối có sẵn trong khu vườn được tận dụng để tạo nên vẻ đẹp tự nhiên cho không gian Hoa súng thả hồ nước, chè làm rào xanh, tóc tiên trồng ven đường dạo đều có thểđược biến tấu thành các tiểu cảnh xinh xắn Cây xanh trong nhà vườn không cầnquá cầu kỳ, trau chuốt nhưng cũng cần được thiết kế theo ý đồ của người sửdụng Trên nền tảng tận dụng cây xanh sẵn có trong khu đất và địa phương, nhàvườn càng trở nên gần gũi gắn bó với con người hơn Sử dụng các vật liệu địaphương trong quá trình xây dựng vườn như đá lát đường, gỗ, tre Cách tái hiệnlại phong cách sân vườn cổ ở mỗi vùng miền lại có sự khác nhau

Theo Trịnh Anh Phương (2008), sự kết hợp của những vật liệu quen thuộctrong sinh hoạt hàng ngày kết hợp với những loài cây mang đậm chất cổ điểntrong đời sống, cùng với văn hóa người Việt đã tạo nên những không gian mangđậm chất người Việt không thể pha lẫn Các vật dụng đặc trưng và các bố cụcthường thấy trong sân vườn Việt Nam: Một khu vườn với khóm chuối, cau, xe

bò, lu sành, gáo dừa, một lối vào với cảnh cổng tre khép hờ và giàn thiên lý xanhtươi trên đầu, một hồ nước nhỏ với những bụi môn nước cùng vài cánh bèo nămcánh nơi góc vườn, một bụi tre, khóm trúc, một hàng rào dâm bụt đỏ hoa quê, gốcbưởi, gốc chanh Thông qua các vật dụng, cây xanh, bố cục bố trí luôn cho tanhững gợi nhớ về quê hương, xóm làng về gia đình ông bà tổ tiên đây là nét đẹp

ẩn chứa bên trong mỗi khu vườn Việt Nam

Như vậy ta thấy tái hiện lại khuôn viên vườn theo phong cách này các tácgiả Trịnh Anh Phương, Vũ Quang, Lê Đàm Ngọc Tú đều có một khái niệm vàquan điểm chung đó là tái hiện và gợi nhắc lại những hình ảnh quen thuộc nhất

đã gắn liền với đời sống sinh hoạt của con người Việt Nam, là sự hòa hợp giữakhuôn viên và ngôi nhà tôn lên những yếu tố tự nhiên sẵn có Tất cả những gìđược thiết kế đều được sắp xếp một cách tự nhiên nhất Những vật dụng mà cáctác giả thường xuyên nhắc đến đó là bụi tre, khóm chuối, cổng vào với giànthiên lý Bố cục sắp xếp trong không gian sân vườn gần như tái hiện lại hoàntoàn khung cảnh làng quê cả xưa và nay

1.3.1 Phong cách tái hiện sân vườn ở Bắc Bộ

Theo Nguyễn Đình Thi (2013), Bố cục tổ chức không gian khuôn viênvườn nhà Bắc Bộ thường có bốn loại vườn trong một khuôn viên: Vườn trungtâm trồng hoa và cây cảnh tạo cảnh quan bám xung quanh sân; Vườn thứ hainằm hướng Đông phía bên trái trồng rau xanh và trồng cau kết hợp với giàn trầu,vườn này vừa có giá trị cảnh quan, giá trị kinh tế, vừa có giá trị giải quyết vi khíhậu (tán cây cau che nắng phía trên nhưng đón gió mát hướng Nam lùa vàokhông gian ngôi nhà); Vườn thứ ba phía Tây trồng cây ăn quả và cây lấy gỗ,vườn này chắn bớt bức xạ mặt trời hướng Tây; Vườn thứ tư hướng Bắc trồngchuối nhằm che chắn gió lạnh mùa đông bắc cho ngôi nhà Dân gian thường cócâu “trước cau sau chuối” là cách thức tổ chức vườn giúp cho ngôi nhà có khảnăng mát về mùa hè và ấm về mùa đông

Cũng theo Nguyễn Đình Thi (2013), sân vườn ngoài chức năng tạo cảnhquan, cải thiện kinh tế gia đình còn giúp điều hòa khí hậu nóng ẩm, thông gió vàchiếu sáng tự nhiên Sân, vườn được bố trí tại các vị trí trong không gian mớinhư sau:

- Đối với sân, có thể bố trí trước nhà; tạo sân trong giữa nhà trước và nhà sau

- Đối với vườn, bố trí phía sau, bên cạnh và trên mái nhà Sân trước kếthợp với trồng cây cảnh, sân trong trồng cây cảnh, bể nước mưa, bể cảnh và hòn

non bộ Vườn sau, vườn xung quanh trồng rau xanh, cây ăn quả, vườn mái trồngrau xanh kết hợp dàn hoa thiên lý, mướp, bí, bầu.

Theo Nguyễn Thị Thanh

Thủy (1992), vườn trước: có bố cục

không gian mở để hứng gió mát

Vườn thường trồng vài cây cau,

những khóm hoa (hồng, nhài, sói )

và đôi khi là trồng cây thuốc, rau

thơm, cây ăn quả như chanh, na

Vườn bên: vườn có bố cục tự do với

cây có tán lớn để che nắng đầu hồi

(thường là mít hay tre )

Vườn sau: vườn thường có bố cục

theo kiểu rừng tự nhiên; trồng những

loại cây lấy quả, lấy gỗ

Hình 2.1.1 Vườn nhà ở nông thôn đồng bằng miền bắc (nguồn: Sách kiến trúc

phong cảnh – Nguyễn Thị Thanh

Thủy,1992)

Hình 2.1.2 Bố trí các loại cây trồng ở các nhà Vùng nông thôn

(Nguồn: Sách kiến trúc phong cảnh – Nguyễn Thị Thanh Thủy,1992)

Các loại cây được trồng cho khu vườn tái hiện lại cảnh làng quê Việtthường là những cây dân dã, gắn liền với vùng miền và sẵn có Khuôn viên nhàgồm: qua cổng đến vườn cây, vào đến sân rồi mới đến nhà chính, nhà phụ, nhàbếp, khu vệ sinh, chuồng nuôi gia súc, trâu bò, vườn sau ao trước, hàng rào câybao quanh, bên ngoài bao bọc bởi lũy tre làng tạo nên mô hình sinh thái khépkín vườn ao chuồng Để tạo không gian mát lành cho ngôi nhà, theo những quytắc của người xưa sử dụng tán cây, trồng những giàn cây leo quanh nhà nhưmướp, bầu bí… tạo thành các tấm che nắng tự nhiên, vừa tránh nắng nóng,chống chói do phản xạ từ các bức tường quét màu sáng quanh nhà, vừa lấy rauquả làm thức ăn Ngôi nhà thường chiếm tỷ lệ khá nhỏ so với diện tích khuônviên, phần lớn được làm sân vườn trồng rau, hoa màu và cây ăn quả, làm hàngrào… tạo nguồn rau tươi, bóng mát có tác động điều hòa môi trường, che nắng,gió và chắn tầm nhìn vào nhà.

Thiết kế khuôn viên vườn dựa theo kinh nghiệm dân gian để ứng xử vớikhí hậu thời tiết: trồng cây lá rậm, lá to như cây chuối ở mặt nhà phía bắc đểngăn gió lạnh vào mùa đông, cản bức xạ mặt trời vào mùa hè (lúc này mặt trời ởhướng bắc); trồng cây có thân cao như cây cau ở phía nam của nhà để khôngngăn cản gió mát mùa hè cũng như không che ánh nắng chiếu vào nhà về mùađông (mùa đông, mặt trời ở hướng nam) Việc trồng cây quanh nhà, tạo thànhvườn, làm hoa viên, với chức năng tạo bóng mát, cải tạo khí hậu, trang trí.Khuôn viên vườn thường có quy mô nhỏ gồm nhiều loại cây, rau

Theo Nguyễn Thị Thanh Thủy (1996), tái hiện lại dạng vườn nhà ở thànhthị Vườn này mang tính chất vườn sân; vườn thường tổ chức trong sân (giữanhà chính và nhà phụ) Trung tâm vườn là bể non bộ Bên trên khoảnh vườnthường có giàn hoa diềm, quanh trung tâm người ta xếp một số chậu cây cảnhhay địa lan Bố cục vườn cân xứng

Tái hiện lại dạng vườn cảnh của giới thượng lưu nho sĩ Loại vườn nàybiểu hiện tư duy của chủ nhân ngôi nhà Ở trung tâm vườn thường là một bể non

bộ hoặc là một chậu cây thế trực Quanh trung tâm là các chậu cây thế hoànhhoặc thế huyền đôi Sử dụng nhiều các loại cây trồng chậu, chịu cắt tỉa, các loạicây được chăm sóc cầu kì, các cây lưu niên như đa, si, bỏng nổ, tùng Ngoài

ra, loại vườn này trồng nhiều các loại cây để chơi sắc cũng như hương (quỳnh,cành giao ) ( Nguyễn Thị Thanh Thủy, 1996)

1.3.2 Phong cách tái hiện sân vườn ở Trung Bộ

Phong cách sân vườn nổi bật nhất là ở cố đô Huế Hầu hết kiến trúc nhàvườn Huế đều xây dựng theo quy luật “dịch lý” và “phong thủy”, bao gồm:Cổng, ngõ, bình phong, hòn non bộ, bể cạn, sân, nhà Cổng thông thường đượcxây bằng gạch, lối vào được trồng những hàng râm bụt hoặc chè tàu ngày ngàycắt xén cẩn thận Sau bình phong là bể cạn, hòn non bộ, hồ trồng sen, hoa súng

và nuôi cá cảnh…(Hoàng Đạo Kính, 2013)

Một ngôi nhà tái hiện theo hình ảnh nhà vườn tại đây sẽ luôn ngập tràntiếng chim hót líu lo, hương hoa ngát thơm giữa không gian tĩnh mịch, khiến cholòng người thư thái, nhẹ nhàng Mỗi khu vườn như vậy là một thế giới biệt lập,một không gian xanh toàn bích

Hình 2.1.3 Một góc nhà vườn Mộng Viên Ảnh: Lê Phú

(Nguồn:http://kientruchue.com/kien-truc-truyen-thong/kien-truc-nha-vuon-net-dac-trung-vanhoa-cua-hue.html)

Khách đến chơi phải đi qua một cổng ngõ thênh thang, thiết kế theo ý đồgia chủ, băng qua một cái sân rộng lát gạch vồ, rồi mới đến mái hiên nhà Xungquanh nhà trồng rất nhiều cây ăn trái, những loại hoa, quanh năm tươi tốt, mùanào thức ấy Trong khu vườn tái hiện lại này, sẽ được trồng nhiều loại cây lưuniên để cho bóng mát, quả chín bốn mùa.

1.3.3 Phong cách tái hiện sân vườn ở Nam Bộ

Theo Nguyễn Hữu Hiếu (2007), nhà ở của người Nam bộ rất phong phú

và đa dạng Ngôi nhà vừa là nơi để ở vừa là nơi để thờ cúng gia tiên, thể hiện đượcđạo lý uống nước nhớ nguồn; đồng thời ngôi nhà còn thể hiện được tính đoàn kếttrong cộng đồng, tính hiếu khách của người Nam bộ qua việc cổng rào luôn rộng mở

để đón khách và không có lũy tre làng bao bọc như các vùng miền khác

Cũng theo Nguyễn Hữu Hiếu (2007), với sân vườn Nam bộ xưa chủ yếu

để trồng cây ăn trái, còn sân thì để trống cho thoáng, đôi khi tận dụng để phơilúa, phơi củi Cũng có khi là cây xoài, cây mít được trồng ở một góc nào đó đểlấy bóng mát Mép trong của khoảng sân giáp với căn nhà thường có một cáihàng ba, rộng hay hẹp tùy nhà Hàng ba này có tác dụng làm dịu cường độ ánhsáng, giảm oi bức vào mùa nắng và hạn chế mưa tạt Hàng ba còn là nơi dànhcho trẻ con chơi đùa, như nhảy dây, đánh chuyền chuyền, v.v Là nơi để ngườilớn mắc võng nghỉ ngơi và cũng là nơi để bà con lối xóm tới lui chuyện trò trongquan hệ hằng ngày Còn phía sau nhà thường là một vườn cây, có bến nướcdùng làm nơi tắm giặt, đậu ghe xuồng, cũng như dùng trong các sinh hoạt khác

Với cuộc sống hiện đại ngày nay, những khuôn viên biệt thự được thiết kếtái hiện theo cảnh quan sân vườn Nam Bộ xưa chỉ dùng những nét đặc trưngnhất để cho vào trong thiết kế của mình Những vật dụng, cây cối được bố trí sẽdựa trên những gì đã có để phù hợp với cuộc sống hiện đại, từ những cái cũ pháttriển thành cái mới, không gian kiến trúc sân vườn vẫn giữ những nét đặc trưng

đó Dưới đây là hình ảnh một khuôn viên biệt thự tái hiện theo phong cách hồnquê Nam Bộ tại Trà Vinh Được thiết kế theo kiểu nhà vườn Nam bộ, ngôi biệtthự là không gian sống hiện đại hòa lẫn với thiên nhiên Các không gian trong

nhà phần lớn được thiết kế theo không gian mở giúp ngôi nhà luôn có cảm giácthoáng mát cũng như không khí trong lành từ khu vườn bên ngoài thổi vào Khuvườn sử dụng khá nhiều cây dân dã gắn liền với thôn quê Nam Bộ, các vật dụngcũng được bố trí và phối kết một cách khéo léo với toàn bộ cảnh quan.

Hình 2.1.4 Sân vườn biệt thự mang hồn quê Nam bộ Ảnh: Trọng Nhân

1.4 Bố cục cảnh quan sân vườn phong cách làng quê Việt

Cảnh quan một sân vườn đẹp dù được thiết kế theo phong cách nào thì vẫn tuân theo những nguyên tắc bố cục nhất định với các yếu tố về địa hình, đường đi, nước, cây trồng

Theo Grant W Reid (2004), bố cục sân vườn cần thiết kế theo các nguyên

lý sau:

- Hình thức theo sau công năng, là sự phát triển logic giải pháp ban đầu từcác hệ quả công năng, tuy nhiên hình thức là một bộ phận cấu thành công năng

và có ảnh hưởng trên cả hai hướng

- Việc xây dựng một sơ đồ công năng thông qua việc định vị các khucông năng, giúp người thiết kế có cái nhìn tổng quan về các yếu tố công năng vàmối liên kết các yếu tố đó nhằm giải quyết các bài toán trong thiết kế khu vườn.Khả năng sắp xếp và tổ chức lại một cách nhanh chóng trong sơ đồ công năng

có thể giúp tập trung vào các mục tiêu ban đầu, để đánh giá các mối quan hệcông năng giữa các khu có mục đích sử dụng khác nhau, giải quyết các bài toán

về vị trí, phát triển một hệ thống lưu thông hiệu quả và trả lời câu hỏi nơi nàochúng có thể làm việc với nhau và làm việc như thế nào

Theo Đỗ Xuân Hải (1999), thiết kế sân vườn cần tuân theo bốn bước cănbản là: tính đồng nhất, sự thăng bằng, tỷ lệ và những trạng thái khác nhau Thiết

kế sân vườn có 5 nguyên lý căn bản đó là: Sự tương phản cực độ sẽ đem đến sựhòa hợp; sự xắp xếp bố trí cân xứng hài hòa về các dáng hình vuông, hình tamgiác, hình chữ nhật, hình tròn sẽ tạo được thiết kế phong phú và đẹp; Kết cấucây trồng tùy theo sự bố trí để tạo ra từng mô hình cảnh sắc, đáp ứng nhu cầu làlối đi lại liên thông hay ngõ cụt; Chủ đề kết hợp với những sự biến đổi khác nhau,không làm nhiễu loạn cái nhìn bởi những thay đổi Một trong những yếu tố cần lưu ýtrong thiết kế vườn là việc thay đổi cấp độ về độ cao của khu vườn Sự thay đổi này sẽtạo nên chiều sâu, cảm giác không gian như được nới rộng và việc giật cấp sẽ hìnhthành nên các nhịp điệu của khu vườn

Những khu vườn biệt thự thiết kế theo phong cách thôn quê Việt thường cókhông gian sân vườn khá rộng, việc bố trí tổ chức không gian không chỉ theo cácnguyên lý mà còn phải đắp ứng cả các yếu tố về phong thủy cao hơn so với các khuvườn thiết kế theo phong cách hiện đại.

Theo Lương Trọng Nhàn (2007), vườn thôn quê rộng lớn thường chia ralàm nhiều khu vực trồng các loại cây trái, hoa cảnh hay hoa màu khác nhau vàranh giới giữa chúng không làm trở ngại sự luân lưu sinh khí mà có sự chuyểntiếp hài hòa nhờ những hàng cây, lùm bụi hoặc các giàn cây leo, các khoảngcách không trồng giữa các hàng dậu này Chính hình thức phân ranh uyểnchuyển này giúp cho mảnh vườn đa dạng nhưng vẫn đồng nhất và tầm mắtchúng ta không bị hạn chế và giao tiếp với môi trường cảnh quan cả vùng lâncận tiếp thu những ảnh hưởng tốt đẹp

Theo Nguyễn Anh Đức (2009), khu vui chơi ngoài trời cần có không gianrộng, không bị chia cắt bởi các yếu tố kiến trúc, cây xanh, đòi hỏi phải tương đốibằng phẳng, thường được bố trí sát với nhà chính hoặc ở trung tâm của khuvườn Đối với những khu vực này cần bố trí hệ thống điện, nước Bên cạnh đó làcác vị trí nghỉ ngơi, họp nhóm như các bộ bàn ghế, hay các dãy ghế dài

Theo Lương Trọng Nhàn (2007), đường đi dạo và di chuyển trong vườnnên tạo dạng uốn lượn biểu tượng những con rồng uốn khúc, lưu chuyển sinhkhí điều hòa khắp vườn Trên những khúc quanh co có thể trang trí tượng, cáccây kiểng cổ thụ đẹp gây ngạc nhiên thích thú cho người thưởng ngoạn Đốivới những ngôi nhà ngoạn cảnh nên đặt ở những nơi có tầm nhìn cảnh quan đẹp

và mát mẻ nhất Nước thường mang sinh khí đến cho vườn nên với những sânvườn thôn quê có mặt nước thủy sinh để nuôi một vài loại cá kiểng, cá nướcngọt Nhưng nước cũng thu hút nhiều sinh vật từ môi trường xung quanh tìmđến nên cần bố trí ao hồ ở xa khỏi nhà để chúng không có nơi trú ngụ Việctrồng cây cũng cần sự hòa hợp với môi trường, cụ thể là các giống cây phải phùhợp với khí hậu và thổ nhưỡng tại đó, tùy theo từng cây cần duy trì khoảng cách

hợp lý vừa đảm bảo dưỡng chất nước và ánh sáng đầy đủ cho chúng phát triển

và cũng để sinh khí đi qua Ngoài ra vườn ở vùng thôn quê cần phát triển tựnhiên, ít xén tỉa

Việc góp phần tạo nên một sân vườn mang phong cách và toát lên được

vẻ thôn quê Việt là việc sử dụng các loại cây mà đã gắn liền với làng quê ViệtNam từ trước đây Khi sử dụng các loại cây trồng này không chỉ những làm nổibật phong cách này mà còn phù hợp với điều kiện ngoại cảnh cho cây sinh sống

Cây ăn trái: Cam, chanh, quýt, bưởi, nhãn, vải (thích hợp miền Bắc và vàivùng miền Trung), măng cụt, sầu riêng, chuối

Cây trồng phủ mặt đất: cỏ lá gừng, cỏ Mỹ lông nhung, hoa đồng tiền,ngọc trâm

Cây trồng ven ao hồ: dương xỉ, huệ, huệ tây, thủy tiên, địa lan

1.5 Nguyên tắc thiết kế trong bố cục cảnh quan sân vườn

Ba yếu tố phi thị giác: Những yếu tố phi thị giác có thể tạo nên sự tò mò

và hứng thú cho các yếu tố thị giác Ví dụ khi ta đi trong một công viên ta nghethấy có tiếng nước chảy, ngửi thấy mùi hoa thơm… trong đầu sẽ tưởng tượng ra

về nới sắp đến gây sự tò mò, thu hút, đồng thời khi tiến đến con suối nhỏ, taychạm vào những hòn sỏi, mặt đá sẽ cảm thấy sự mát lạnh và trơn láng.

a Âm thanh – nhận thức thính giác: có ảnh hưởng sâu sắc đến con đường

nhận thức không gian, âm thanh có thể náo nhiệt hoặc yên ả, tự nhiên hay docon người tạo ra, du dương hay ầm ĩ…

b Mùi – nhận thức khứu giác: trong thiết kế sân vườn, mùi hương, tinh

dầu của hoa, lá thường kích thích khứu giác, nhưng tồn tại một “ngưỡng” rộng

cả mùi thơm lẫn khó ngửi

c Xúc giác – nhận thức xúc giác và cảm giác: bằng sự tiếp xúc qua da,

chúng ta tiếp nhận được nhiều cảm giác: nóng và lạnh, trơn và nhám, sắc và cùn,mềm và cứng, ẩm và khô v.v…

1.5.2 Cơ sở của bố cục cảnh quan

a Điểm nhìn: là vị trí đứng nhìn Nếu nhìn cùng chiều ánh sáng thì chi tiết vật thể được nhìn sẽ nổi rõ, ngược lại thì vật thể bị lu mờ, chỉ còn đường bao vật thể

b Tầm nhìn: là khoảng cách từ điểm nhìn đến vật thể, khoảng cách này

có mối quan hệ gắn bó với đặc tính quang học của mắt, kích thước và chất liệu

bề mặt của vật thể

Đặc tính quang học của mắt thường cho phép nhìn rõ trong góc hình nón

là 28º (D/2L) Tuy nhiên, nếu muốn nhìn vật thể trong không gian rộng (ngôinhà có bầu trời và cây cỏ xung quanh) thì góc nhìn dưới 18º (D/3L) Trong dó D

là kích thước vật thể, L là khoảng cách nhìn (Tô Văn Hùng, 2010) Góc của trường nhìn hay là góc nhìn là góc mà trong phạm vi đó các tia sáng đi từ đối

tượng quan sát tạo nên hình ảnh rõ nét của đối tượng quan sát Góc nhìn rõ trênmặt phẳng nằm ngang là khoảng 30º, trên mặt phẳng thẳng đứng là khoảng 22º.Ngoài phạm vi ấy, hình ảnh sẽ không rõ nét Góc nhìn càng lớn thì hình càngkém rõ nét Trong thực tế, người ta lấy góc nhìn rõ cho mặt phẳng nằm ngang và

cho mặt phẳng thẳng đứng như nhau (28 º), tạo thành cái gọi là nón nhìn rõ (có

đáy tròn, chứ không phải hình bầu dục) Nếu cần làm cho đối tượng quan sát

được cảm thụ cảm nhận toàn bộ với mức độ nhìn rõ như nhau thì đường bao của

nó không được vượt ranh giới nhìn rõ (Tạ Trường Xuân, 1997)

c Góc nhìn: Góc nhìn là hướng nhìn vật thể, mỗi một vật thể có nhiều

hướng nhìn khác nhau, dẫn đến sự thay đổi tương ứng của viễn cảnh và hìnhdáng vật thể trong bố cục

1.5.3 Quy tắc sắp xếp trong bố cục

Theo Grant W Reid (2000), trong “Từ ý đến hình trong thiết kế cảnh quan” đã đưa ra những quy tắc sắp xếp trong bố cục cảnh quan Một trong số đó

là những quy tắc chủ đạo sau:

a Sự thống nhất: là sự hợp thành của những đối tượng thiết kế đơn lẻ cho

phép bao quát vấn đề và nhận thức được toàn bộ các bộ phận cấu thành mộtcách dễ dàng Các kỹ thuật thống nhất (sự lặp lại của đường, hình khối, bề mặthay màu sắc) gây hiệu quả đặc biệt khi sử dụng kết hợp với các nhóm đối tượngđồng dạng thành những cụm chặt chẽ (Grant W Reid, 2000)

d Sự thu hút: là cảm giác hiếu kì, sự bị hấp dẫn hoặc lôi cuốn Sự thu hút

được mang lại do sự khác nhau về hình dạng, kích cỡ, bề mặt và màu sắc, sự đổihướng, sự di chuyển, âm thanh hoặc chất lượng ánh sáng

g Điểm nhấn và sự đóng khung: bổ sung cho các quy tắc về sự nổi bật.chúng là những kỹ thuật phụ thuộc vào ngoại cảnh Điểm nhấn xuất hiện khinhững đối tượng xung quanh được cấu thành trong một phong cách mời gọinhững tia nhìn vào một phần nào đó của khung cảnh Tuy nhiên, phải đảm bảorằng vùng điểm nhấn chính là sự kéo dài sự chú ý một cách hợp lý

i Sự cân bằng: là một trạng thái cảm nhận sự thăng bằng Nó biểu hiện sự

ổn định và được dùng để gợi nhớ cảm giác thanh bình và an toàn Trong thiết kếcảnh quan, nó thường được áp dụng nhiều từ những điểm nhìn tĩnh, như từ bancông, lối vào, một không gian nghỉ Chúng ta thường sử dụng hai loại cân bằng:cân bằng đúng quy tắc (dạng hình học, tính đối xứng và đặc trưng bới sự nhắclại những đối tượng đồng dạng trên mỗi hướng trục của tâm – cố định và có thể

dự đoán được) và cân bằng phi quy tắc (dạng phi hình học, không đối xứng – kođịnh hình, linh động và tự nhiên, tạo ra cảm giác động và lạ).

j Tỷ lệ và sự cân đối: hướng tới sự so sánhtương đối chiều cao, độ dài,diện tích, khối tích và khối lượng Ở đây chúng ta dùng kích cỡ cơ thể người đểước lượng Tỷ lệ “nhỏ” hướng tới sự thu nhỏ, trong đó kích thước đối tượng haykhông gian nhở hơn hoặc xấp xỉ kích thước cơ thể Tỷ lệ “lớn” là kích thướckhông gian hoặc vật thể có khuynh hướng dễ dàng bao trùm con người Sự hùng

vĩ khơi dậy cảm giác sửng sốt vì kinh ngạc

PHẦN III NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 Đối tượng và vật liệu

- Đối tượng: sân vườn biệt thự gia đình ông Trần Văn Ánh, Đại Từ - TháiNguyên

3.2 Địa điểm và thời gian nghiên cứu

- Địa điểm thực tập: Công ty cây xanh Đức Lộc Số 71, ngõ 219, TrungKính, Yên Hòa, Cầu Giấy, Hà Nội

- Thời gian nghiên cứu: 01/02/2015 đến 05/07/2015

3.3 Nội dung nghiên cứu.

3.3.1 Khảo sát, thu thập số liệu.

- Khảo sát, nghiên cứu và đánh giá hiện trạng

- Đo đạc, ghi chép kích thước, đặc điểm của khuôn viên

3.3.2 Thiết kế

- Nắm bắt nhu cầu sử dụng của chủ đầu tư

- Tìm ý tưởng và lập sơ đồ công năng: lập sơ đồ, vị trí không gian trongsân vườn

 Bản vẽ chi tiết thiết kế các hạng mục

 Bản vẽ mặt cắt trục dọc, trục ngang sân vườn

 Bản vẽ mặt đứng sân vườn theo các hướng

 Bản vẽ phối cảnh tổng thể cảnh quan sân vườn biệt thự

 Bản vẽ phối cảnh cho từng chi tiết, hạng mục

3.3.3 Hạch toán kinh tế

3.4 Phương pháp nghiên cứu

3.4.1 Phương pháp đo đạc khảo sát hiện trạng

- Thu thập số liệu liên quan đến đối tượng thiết kế: Các tài liệu, các bản

vẽ công trình biệt thự,

- Khảo sát thực địa: từ đó đưa ra các phân tích và đánh giá hiện trạng

- Đo đạc chính xác, chụp ảnh hiện trạng, ghi chép cụ thể và rõ ràng vềcác đặc điểm của khu vực thiết kế như: chiều dài, chiều cao các khu cần thiết kế;phương hướng và các yếu tố về ánh sáng và gió của khu vườn, các điểm các góc cầnchú ý; chụp lại hiện trạng của khu vực cần thiết kế, các điểm lưu ý khi thiết kế

3.4.2 Phương pháp thu thập số liệu

- Nắm bắt nhu cầu của chủ đầu tư thông qua việc điều tra, nói chuyện,những câu hỏi về mục đích sử dụng vườn

- Tham khảo các tài liệu về cảnh quan sân vườn biệt thự thông qua cáctrang web, sách, báo, tài liệu khoa học

3.4.4 Phương pháp phân tích SWOT

Phân tích điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức trước khi thiết kế,nhằm mục đích đưa ra được phương án thiết kế hiệu quả và hợp lý nhất

PHẦN IV KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN

4.1 Thông tin và yêu cầu của khách hàng

4.1.1 Thông tin khách hàng

Chủ nhà căn biệt thự là ông Trần Văn Ánh, 50 tuổi làm nghề sản xuất đồ

gỗ với vợ là bà Nguyễn Thị Liên, 49 tuổi hiện đang ở nhà làm chè Gia đình có

ba người con trong đó con gái lấy chồng và không ở cùng gia đình, còn hiện tạigồm hai người con trai vẫn chung sống cùng gia đình Một người con trai cả đãlấy vk và có một con nhỏ 2 tuổi

4.2.2 Yêu cầu của khách hàng về thiết kế khuôn viên biệt thự

Khách hàng có yêu cầu về không gian sân vườn thiết kế theo phong cáchtái hiện làng quê Việt Nam trong đó có các yêu cầu cụ thể như sau: vì ngôi nhàchỉ có không gian mở ở hai phía Tây Nam và Đông Nam nên yêu cầu muốn cómột không gian thông thoáng cho toàn bộ khuôn viên Chủ nhà có các yêu cầuchi tiết cho từng khía cạnh Về công năng: muốn khu vườn sau tạo không giancho hoạt động thư giãn nghỉ ngơi, vãn cảnh có khu vui chơi ngoài trời cho trẻ

em và vườn hông nhà là khoảng không gian đường đi kết nối giữa vườn trước vàvườn sau Ngoài ra muốn có yếu tố nước trong sân vườn Về thẩm mỹ: Tạokhông gian sân vườn tự nhiên với phong cách làng quê, bố trí ánh sáng để tạokhông gian đẹp cho sân vườn vào ban đêm và sử dụng các vật liệu làng quê Việt

có độ bền và tính thẩm mỹ cao Về cây xanh: chủ nhà muốn có một vườn cây ănquả và một khoảng đất trồng rau ở phía vườn sau, trồng những loại cây thânthuộc với làng quê Việt có tác dụng tạo bóng mát, cây hoa và cây cảnh có tínhthẩm mỹ và ít tốn công chăm sóc

4.2 Phân tích hiện trạng

4.2.1 Hiện trạng khu biệt thự

Biệt thự với tổng diện tích mặt bằng là 917.12m2, với diện tích dành chosân vườn là 813.12m2 Biệt thự có hai tầng với chiều dài 13m, rộng 8m Tại mặtbằng tầng 1 căn nhà có một phòng khách rộng 25m2, phòng ngủ 1 rộng 15,2m2,phòng ngủ 2 rộng 9,6m2, phòng ăn rộng 18,6m2, nhà vệ sinh rộng 9m2 Tầng 1

và tầng 2 của biệt thự có kết cấu và vị trí các phòng như nhau, chỉ khác ở vị tríphòng khách tại tầng 2 là nơi đặt ban thờ cúng tổ tiên Xung quanh các phòngđều có hành lang Biệt thự được xây dựng với cửa chính chếch hướng Tây Nam

và cửa hiên phụ được xây theo hướng Đông Nam

Hình 4.2.1 Hiện trạng mặt bằng tổng thể

a Biệt thự hướng Tây Nam b Biệt thự hướng Đông Bắc

Hình 4.2.2 Hiện trạng khu biệt thự

Về phần hiện trạng sân vườn: Biệt thự có sân vườn rộng với khoảng sânlát gạch đỏ diện tích 186.6m2, sân bê tông chạy dài ra phía cổng theo hướngNam diện tích 147m2, vườn sau rộng 314m2 có dạng hình chữ nhật, hiện tại trồngchuối và một số các loại cây rau khác; vườn trước rộng 131.32m2 cũng có dạnghình chữ nhật nhưng hẹp ngang đây là khoảng đất được gia đình tận dụng để gỗ

và máy làm mộc Vườn phía bên phải biệt thự rộng 34m2 hiện cũng đang bỏtrống Do biệt thự mới được xây dựng cùng với việc gia đình làm nghề đồ gỗ vìvậy tất cả các khoảng sân trống hiện tại đều tận dụng làm nơi để gỗ và các vậtliệu trong thời gian chưa được chuyển ra khu xưởng gỗ phía sau nhà

Phần diện tích cả ba sân vườn được nối liền mạch với nhau ôm trọn lấyphần bên phải của biệt thự và đều có dạng đa giác lồi với các góc là góc vuông.Biệt thự xây dựng trên khu đất có địa hình cao hơn so với mặt đường, xungquanh nhà hiện chưa có tường bao, tiếp giáp phía bên phải là một hộ gia đình,bên trái là xưởng sản xuất đồ gỗ của gia đình, còn khu vực phía sau của ngôi nhà

là tiếp giáp với vườn và đồi chè của các gia đình khác Biệt thự mới được xâydựng và có diện tích sân vườn tương đối lớn, được bố trí hợp lý đảm bảo không

gian sân vườn hoàn chỉnh, có đủ vườn trước, vườn giữa và vườn sau Trong đóvườn giữa nhỏ hẹp là không gian đệm giúp liên kết giữa vườn trước và vườn sauthành một thể thống nhất Sự thống nhất của toàn bộ khu vườn thông qua hệthống cấu trúc, bố cục vườn và ý tưởng xuyên suốt trong toàn bộ thiết kế Đốivới các góc cạnh của công trình cần có giải pháp xử lý nhằm thống nhất đượckhông gian thiết kế, đồng thời làm mềm các cấu trúc thô cứng của công trình.

Vườn trước Vườn sau Vườn hông phải

Hình 4.2.3 Hiện trạng sân vườn

Hình 4.2.4 Hiện trạng vườn trước

4.2.2 Điều kiện tự nhiên, khí hậu

 Điều kiện đất đai

Đề tài thực hiện tại Bình Thuận - Đại Từ - Thái Nguyên, đây là khu vựcthuộc vùng làng quê, chủ yếu là đất đồi chiếm đến 31,4% tổng diện tích các loạiđất, đất đồi có độ cao 150 – 200m, thuộc vùng ấm nhiệt độ trung bình vàokhoảng 25oC Thành phần đất ở đây thuộc loại đất nâu vàng có thành phần cơgiới nhẹ, tầng đất khá dày từ 0.8 – 1m Ưu điểm của điều kiện đất đai ở đây làtầng đất khá dày, tơi xốp và gần nguồn nước thích hợp cho việc dễ dàng tạo racác địa hình trong cảnh quan khu vườn, những cây lớn cũng như cây bụi nhận

được nguồn nước từ tầng nước ngầm cung cấp dinh dưỡng cho cây để có thểphát huy tối đa vẻ đẹp của cây Tuy nhiên đặc điểm của loại đất này có độ sóimòn khá cao nên trong quá trình thiết kế phải đặt ra được những giải pháp khácphục điều này.

 Điều kiện khí hậu

Là khu vực có nhiệt độ trung bình hàng năm từ 22°C - 27°C, cao nhấttrong tháng 6 năm 2013 (32°C), lạnh nhất trong tháng 1 năm 2014 (6°C), đây làmiền nhiệt để thích hợp cho nhiều loại cây trồng phát triển Do mưa nhiều nênkhí hậu thường ẩm ướt độ ẩm trung bình từ 70 – 80% Do được xây dựng ở vị tríkhá thuận lợi nên cả căn nhà buổi sáng tránh được ánh nắng chói từ phía Đông,buổi chiều không bị nắng chiếu gay gắt từ hướng Tây chiếu vào Từ điều kiệnnày có thể đề xuất ra các giải pháp thiết kế về việc lựa chọn, bố trí cây xanh tậndụng ưu điểm cũng như khắc phục nhược điểm của điều kiện tự nhiên

Hình 4.2.5 Hiện trạng hướng nắng, hướng gió

Ngoài ra, ngôi nhà chịu ảnh hưởng của các loại gió: gió Tây, gió TâyNam, gió Đông Nam, gió Đông Bắc Ảnh hưởng của các gió như sau: Gió Tâykhô nóng thổi về phía hông phải của ngôi nhà vì vậy sân vườn ở đây sẽ phảichịu ảnh hưởng khá nhiều của gió khô nóng và ánh nắng mặt trời gay gắt vàobuổi chiều Gió Đông Bắc thổi hướng vườn sau thường có vào mùa đông Ngôinhà nhận hướng gió khá mát mẻ vào phía mặt tiền là gió Đông Nam, tuy nhiêntại khu vực Đông Nam phía vườn sau lại là xưởng làm mộc có diện tích rộng.Xưởng này được xây dựng tại đây để giúp cho công nhân khi làm việc có khôngkhí thoáng đãng của gió Nam nhưng cũng là điều bất lợi cho toàn bộ cảnh quansân vườn nhà ở khi bị gió mang theo những bụi gỗ của xưởng vào nhà, làm ônhiễm không khí cũng như các vật dụng thường xuyên bị bám bụi.

Nhìn chung ngôi nhà không tận dụng được không gian sân vườn xungquanh để là nổi bật lên vẻ đẹp tổng thể, mặt khác chủ nhà muốn thiết kế cảnhquan sân vườn để có thể có chỗ thư giãn, nghỉ ngơi cho gia đình và đồng thời làtránh được ô nhiễm từ bụi gỗ và tiếng ồn từ xưởng làm mộc gây ra

4.3 Phân tích SWOT cho sân vườn thiết kế