Quản lý nhà nước về hộ kinh doanh cá thể trên địa bàn quận gò vấp, thành phố hồ chí minh

những quá trình mà họ thực hiện để tiếp cận các mục tiêu đặt ra cho sự vậnđộng, phát triển của hệ thống.Trong nền kinh tế thị trường Việt Nam hiện nay định hướng xã hội chủnghĩa, việc ph

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN THỊ THANH NGUYỆT

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ HỘ KINH DOANH CÁ THỂ TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN GÒ VẤP THÀNH PHỐ HỒ CHÍ

MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ

HÀ NỘI, năm 2019

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN THỊ THANH NGUYỆT

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ HỘ KINH DOANH CÁ THỂ TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN GÒ VẤP THÀNH PHỐ HỒ CHÍ

MINH

Ngành: Quản lý kinh tế

Mã số: 8.34.04.10

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

TS HOÀNG THỊ THU HUYỀN

HÀ NỘI, năm 2019

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ HỘ KINH DOANH CÁ THỂ 7

1.1 Đặc điểm kinh doanh, đặc trưng và bản chất pháp lý của hộ kinh doanh cá thể 7

1.2 Đặc điểm kinh doanh của hộ kinh doanh cá thể 7

1.3 Đặc trưng của hộ kinh doanh cá thể 9

1.4 Lý luận quản lý nhà nước về kinh tế và hộ kinh doanh cá thể 9

1.5 Lịch sử hình thành và phát triển hộ kinh doanh cá thể 11

1.6 Bản chất pháp lý của hộ kinh doanh cá thể 12

1.7 Cơ sở pháp lý quản lý hộ kinh doanh cá thể 14

1.8 Quản lý hộ kinh doanh cá thể ở Châu Á và Việt Nam 23

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HỘ KINH DOANH CÁ THỂ TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN GÒ VẤP 27

2.1 Thực trạng công tác quản lý hộ kinh doanh cá thể trên địa bàn quận Gò Vấp 27

2.2 Tình hình hoạt động của hộ kinh doanh cá thể quận Gò Vấp 30

2.3 Khó khăn của các hộ kinh doanh cá thể 48

2.4 Xử lý các hộ kinh doanh vi phạm 51

2.5 Một số vướng mắc trong công tác quản lý hộ kinh doanh cá thể 51

2.6 Quản lý chuyển đổi hộ kinh doanh cá thể thành Doanh nghiệp 52

Chương 3 GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ

HỘ KINH DOANH CÁ THỂ 60

3.1 Về chính sách 60

3.2 Kiến nghị 63

KẾT LUẬN 67

TÀI LIỆU THAM KHẢO 69

PHỤ LỤC 74

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

1 CCCD: Căn cước công dân

2 CN ĐKKD: Chứng nhận đăng ký kinh doanh

3 CNTT: công nghệ thông tin

4 CMND: Chứng minh nhân dân

13 UBND: Ủy ban nhân dân

14 SXKD: sản xuất kinh doanh

15 XHCN: xã hội chủ nghĩa

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU, HÌNH

Hình 1 Quy trình, thời hạn cấp giấy CN đăng ký kinh doanh 15Bảng 2.1 Tình trạng hoạt động của hộ kinh doanh cá thể năm 2017 28Bảng 2.2 Hộ kinh doanh phải đăng ký kinh doanh và không phải đăng kýkinh doanh năm 2017 31Bảng 2.3 Tổng số lao động của các đơn vị kinh tế, hành chính sự nghiệpphân theo đơn vị hành chính năm 2017 32Bảng 2.4 Ứng dụng công nghệ thông tin của các cơ sở kinh doanh cá thể

có địa điểm ổn định năm 2017 34Bảng 2.5 Số cơ sở SXKD cá thể có địa điểm hoạt động ổn định phân theođơn vị hành chính và địa điểm kinh doanh năm 2017 36Bảng 2.6 Lao động trong các cơ sở SXKD cá thể có địa điểm hoạt động ổnđịnh phân theo đơn vị hành chính và địa điểm kinh doanh năm 2017 38Bảng 2.7 Số cơ sở SXKD cá thể có địa điểm hoạt động không ổn định

phân theo đơn vị và quy mô lao động năm 2017. 41Bảng 2.8 Bảng chỉ tiêu cơ bản của cơ sở SXKD cá thể hoạt động thươngmại dịch vụ phân theo đơn vị hành chính năm 2017. 43Bảng 2.9 Bảng chỉ tiêu cơ bản của cơ sở SXKD cá thể hoạt động thươngmại dịch vụ phân theo đơn vị hành chính năm 2017 43Bảng 2.10 Bảng chỉ tiêu cơ bản của cơ sở SXKD cá thể hoạt động công

nghiệp phân theo đơn vị hành chính năm 2017 45Bảng 2.11 Tình trạng đăng ký kinh doanh và nhu cầu chuyển đổi mô hìnhdoanh nghiệp của các cơ sở sản xuất kinh doanh cá thể có địa điểm hoạt

động ổn định phân theo ngành kinh tế năm 2017 46

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Quận Gò Vấp đa phần là doanh nghiệp vừa và nhỏ, sức cạnh tranh cònthấp, doanh thu không ổn định; số lượng hộ cá thể rất lớn, chủ yếu thuộcngành thương mại – dịch vụ, kinh doanh nhỏ lẻ, ý thức chấp hành các quyđịnh quản lý nhà nước, nghĩa vụ thuế còn thấp ảnh hưởng đến việc thực hiệncác chỉ tiêu thu ngân sách

Năm 2017, thực hiện chỉ đạo của UBND quận ngay từ đầu năm các đơn

vị đã có nhiều giải pháp trong công tác quản lý các nguồn thu như nguồn thuthuế từ các hoạt động sản xuất của các hộ kinh doanh, doanh nghiệp UBNDquận tăng cường công tác đối thoại, tuyên truyền hướng dẫn; công tác cảicách hành chính, công tác quản lý, thanh tra, kiểm tra thuế, thực hiện thu đầy

đủ, kịp thời, đúng quy định hiện hành, góp phần tăng thu ngân sách, đảm bảonguồn thu điều tiết cân đối chi ngân sách quận Tiếp sang năm 2018, UBNDQuận tiếp tục điều hành ngân sách linh hoạt, hiệu quả, đảm bảo cân đối cácyêu cầu chi thường xuyên, chi đầu tư, chi chính sách xã hội cũng như cáckhoản chi đột xuất theo quy định, chỉ đạo của Thành phố, của Quận ủy - Hộiđồng Nhân dân quận và có kết dư ngân sách để duy tu hạ tầng cơ sở của địaphương

Năm 2019, tình hình kinh tế - xã hội được dự báo là năm tiếp tục cónhiều cơ hội và thách thức Để thực hiện hoàn thành dự toán thu ngân sách,UBND quận rất quan tâm việc chống bỏ sót hộ kinh doanh, đưa các hộ kinhdoanh còn chưa quản lý đưa vào danh sách quản lý bằng phần mềm quản lýGIS hiện có, các cơ quan chức năng cần phối hợp tốt với các đơn vị, cơ quan

và UBND 16 phường trong công tác quản lý hộ kinh doanh, qua đó góp phầntăng thu ngân sách nhà nước nhất là thu thuế, chống thất thu ngân sách Chútrọng đến chỉ tiêu thu thuế Công thương nghiệp ngoài quốc doanh; tăng cườngcông tác thanh tra, kiểm tra chống thất thu thuế, chống nợ đọng thuế; đẩy

mạnh công tác cải cách hành chính trong lĩnh vực thuế Phòng Tài chính – Kếhoạch phối hợp với các phòng ban chuyên môn tiếp tục tham mưu triển khaithực hiện có hiệu quả các giải pháp, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, chínhsách kêu gọi đầu tư; khuyến khích hộ kinh doanh cá thể chuyển đổi mô hìnhdoanh nghiệp để có thể đánh giá thực chất doanh thu của doanh nghiệp nhằmtính thuế một cách chính xác.

Tuy nhiên thực tế cho thấy, trong khi các doanh nghiệp tư nhân đangtừng bước đi vào ổn định và ngày càng khoa học, chuyên nghiệp trong hoạtđộng cũng như mô hình tổ chức thì hoạt động kinh doanh cá thể vẫn trongtình trạng phát triển tự phát, chưa có mô hình hoạt động hiệu quả cụ thể Cònnhiều hộ đang thực hiện hoạt động kinh doanh nhưng không muốn có sự quản

lý của nhà nước, không thực hiện đăng ký kinh doanh, không kê khai thuế,không thực hiện các phương án phòng cháy chữa cháy …mà đó là nghĩa vụ vàtrách nhiệm của mỗi hộ kinh doanh cá thể Hiện nay, hộ kinh doanh cá thểđang gặp nhiều khó khăn trong quá trình hoạt động kinh doanh của mình, hộkhông tận dụng được các cơ hội rộng lớn của thị trường để phát triển do trình

độ nhìn nhận thị trường và khả năng của hộ trong quản lý hoạt động với quy

mô lớn còn hạn chế

Trong những năm qua, số lượng hộ kinh doanh tại quận Gò Vấp tăng rấtnhanh nhưng số lượng hộ kinh doanh đăng ký thành lập doanh nghiệp rất hạnchế Hơn thế nữa, quản lý hộ kinh doanh cá thể gặp nhiều khó khăn do môhình này thể hiện sự kém minh bạch, các biện pháp quản lý về thuế, biện phápchế tài, thực thi, bảo vệ lợi ích hợp pháp khi có sự cố… đều không thể thuậnlợi so với pháp nhân là doanh nghiệp

Chính vì vậy, UBND quận Gò Vấp rất quan tâm và có sự chỉ đạo các banngành chức năng có liên quan cùng phối hợp với nhau nhằm tìm ra các giảipháp cụ thể để nâng cao nhận thức về trách nhiệm và nghĩa vụ của các hộkinh doanh cá thể, để các hộ kinh doanh cá thể thuộc diện phải đăng ký kinh

doanh thấy được vai trò, lợi ích và tầm quan trọng của hộ kinh doanh, từ đó

hộ kinh doanh tự giác thực hiện nghĩa vụ đăng ký kinh doanh của mình Qua

đó, UBND có những biện pháp, giải pháp giúp cho hộ kinh doanh có thể pháttriển hơn nữa quy mô kinh doanh của mình như giới thiệu các mặt hàng kinhdoanh cho hộ kinh doanh cá thể từ những doanh nghiệp mà UBND đã có liênkết, hướng dẫn hộ thực hiện các phương án phòng cháy chữa cháy nhằm tránhnhững rủi ro nếu có xảy ra, giảm thiểu mất mát về người và tài sản cho hộkinh doanh, giới thiệu các nguồn vốn vay từ ngân hàng cho các hộ kinh doanh

có nhu cầu mở rộng mặt bằng kinh doanh hay quy mô kinh doanh…

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Mặc dù nhiều vấn đề của hộ kinh doanh cá thể và quản lý hộ kinh doanh

cá thể đã được biết đến từ lâu, nhưng những đề tài nghiên cứu về vấn đề nàykhông nhiều, nhất là ở TP.HCM mà cụ thể hơn nữa là địa bàn quận Gò Vấp.Nguyễn Đình Cung (2017) đã nghiên cứu việc chính thức hóa hộ kinh doanh ởViệt Nam, thực trạng và khuyến nghị chính sách Đề tài này cung cấp nhữngluận cứ khoa học thúc đẩy chuyển đổi hộ kinh doanh sang đăng ký thành lậpdoanh nghiệp theo quy định tại Luật Doanh nghiệp Đây đang là vấn đề đượcquan tâm sâu sắc hiện nay khi phát triển doanh nghiệp được coi là nhiệm vụ

ưu tiên hàng đầu trong lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành của Chính phủ nhằ

hướng tới mục tiêu đến năm 2020 Việt Nammcóộttriệu doanh nghiệp hoạtđộng hiệu quảNghiên cứu của Mai Thị Thanh Xuân và Đặng Thị Thu Hiền(2013) về phát triển hộ kinh tế gia đình ở Việt Nam dựa vào các số liệu thứcấp, (chủ yếu là số liệu Tổng điều tra nông thôn, nông nghiệp và thủy sản trênphạm vi cả nước vào các năm 2001, 2006 và 2011) cho thấy kinh tế hộ giađình là một bộ phận quan trọng của nền kinh tế Việt Nam Đến nay, các hộkinh doanh cá thể góp phần không nhỏ đến công tác tạo công ăn việc làm, tạothu nhập cho người lao động, giúp giảm nghèo cho địa phương và giảm hộnghèo tăng hộ khá trên cả nước Bên cạnh đó, sự phát triển của kinh tế hộ

kinh doanh vẫn còn nhiều hạn chế như quy mô kinh doanh, nguồn vốn Nghiên cứu cũng đề xuất giải pháp khắc phục nhằm thúc đẩy kinh tế hộ khuvực nông thôn phát triển theo hướng hiệu quả, bền vững Nhìn chung, đây lànhững nghiên cứu chung trên phạm vi cả nước, có thể làm tài liệu tham khảotốt cho đề tài Nhưng hiện nay chưa tìm thấy nghiên cứu nào về vấn đề quản

lý nhà nước đối với hộ kinh doanh cá thể trên phạm vi một quận ở thành phố

Hồ Chí Minh

Từ những lý do nêu trên, với điều kiện công tác thực tế tại Ủy ban nhândân Phường 16 quận Gò Vấp từ năm 2007 đến nay, tôi đã tiến hành thu thập

số liệu để nghiên cứu thực trạng và tìm giải pháp tăng cường hiệu quả quản lý

hộ kinh doanh cá thể tại địa bàn quận Gò Vấp Được sự đồng ý và giúp đỡ tận

tình của giáo viên hướng dẫn, tôi chọn đề tài “Quản lý nhà nước về hộ kinh doanh cá thể trên địa bàn Quận Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh” làm đề

tài luận văn của mình

3 Mục tiêu nghiên cứu

lý nhà nước đối với hộ kinh doanh cá thể

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu chính của đề tài là công tác quản lý hộ kinhdoanh cá thể Ngoài ra các quy định quản lý hộ kinh doanh cá thể cũng đượcnghiên cứu để làm rõ khía cạnh chính sách của vấn đề nghiên cứu

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi về nội dung: nghiên cứu lý luận và thực tiễn liên quan đến việchoạt động kinh doanh của hộ kinh doanh cá thể và công tác quản lý hộ kinhdoanh cá thể

Phạm vi về không gian: địa bàn Quận Gò Vấp, Tp Hồ Chí Minh

Phạm vi về thời gian: hoạt động của hộ kinh doanh cá thể và công tácquản lý hộ kinh doanh cá thể quận Gò Vấp chủ yếu trong khoảng thời giannăm 2017-2018

5 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu

-Phương pháp phân tích thống kê, chủ yếu dựa trên số liệu Tổng điều trakinh tế hàng năm của quận Gò Vấp và dữ liệu từ cuộc khảo sát nhu cầu chuyểnđổi mô hình hộ kinh doanh sang doanh nghiệp quận Gò Vấp năm 2018

- Phương pháp phân tích tổng hợp

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn

Về mặt kinh tế: hoàn thiện quản lý hộ kinh doanh cá thể tạo tiền đề thu hútcác nguồn vốn, góp phần tăng thu ngân sách nhà nước và phát triển kinh tế xãhội đối với quận Gò Vấp, thúc đẩy các loại hình kinh doanh khác phát triển

Về mặt xã hội: quản lý tốt hộ kinh doanh cá thể là yếu tố làm tăng lòngtin của người dân đối với chính quyền, từ đó góp phần giúp người dân tạiquận Gò Vấp an tâm sinh sống và đầu tư kinh doanh, giảm thiểu các khiếukiện liên quan đến công tác quản lý

Đề xuất giải pháp mang tính khả thi giúp cho việc triển khai thực hiệnquản lý có hiệu quả đối với hộ kinh doanh cá thể trên địa bàn quận Gò Vấp.Kết quả nghiên cứu của đề tài còn có thể làm tài liệu tham khảo cho công tácquản lý hộ kinh doanh cá thể các quận huyện khác của TP.HCM.

7 Kết cấu của luận văn

Gồm phần mở đầu, kết luận, các bảng danh mục hình, bảng danh mụcviết tắt và 3 chương, cụ thể như sau:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý hộ kinh doanh cá thể Chương 2: Thực trạng quản lý hộ kinh doanh cá thể trên địa bàn quận

Gò Vấp.

Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý hộ kinh doanh cá thể

1.1.1 Khái niệm hộ kinh doanh cá thể

Hộ kinh doanh là chủ thể kinh doanh chiếm số lượng đông đảo trong nềnkinh tế nước ta Hộ kinh doanh do một cá nhân, hộ gia đình, nhóm người thựchiện; hoạt động chủ yếu trong lĩnh vục thương mại, dịch vụ và có đăng kýkinh doanh với cơ quan quản lý nhà nước

Ngoài ra, riêng Hộ gia đình có thu nhập thấp không thuộc diện phải đăng

ký kinh doanh thì không phải đăng ký, trừ trường hợp kinh doanh các ngành,nghề có điều kiện, Ủy ban nhân dân thành phố trực thuộc Trung ương quyđịnh mức thu nhập thấp này và chỉ được áp dụng trên phạm vi địa phương dothành phố quản lý

Theo quy định, hộ kinh doanh phải thực hiện đăng ký thành lập doanhnghiệp nếu hộ kinh doanh có sử dụng thường xuyên từ mười (10) lao động trởlên

1.2 Đặc điểm kinh doanh của hộ kinh doanh cá thể

Cá nhân, một nhóm người, một hộ gia đình là công dân Việt Nam đứng

ra làm chủ việc kinh doanh của mình Đối với hộ kinh doanh do một cá nhânlàm chủ, cá nhân đó có toàn quyền quyết định về các hình thức, phương thứcđảm bảo cho hoạt động kinh doanh của hộ Việc quyết định các hoạt độngkinh doanh do một nhóm người hoặc một hộ gia đình làm chủ và đề cử mộtngười am hiểu pháp luật, có khả năng làm đại diện cho nhóm hoặc cho hộ đểtham gia, thực hiện giao dịch với khách hàng

Việc kinh doanh của hộ diễn ra thường xuyên hàng ngày và họ có thể cảithiện cuộc sống cho bản thân và gia đình là nhờ vào các hoạt động sản xuấtkinh doanh của mình.

Hộ kinh doanh không phải là doanh nghiệp, cá nhân, nhóm người, hộ giađình nhân danh mình tham gia vào các hoạt động kinh doanh Hộ kinh doanhkhông có con dấu, không có tư cách pháp nhân, không có chi nhánh hay vănphòng đại diện, không có hoạt động xuất nhập khẩu và khi họ kinh doanh thua

lỗ không được áp dụng phá sản theo Luật phá sản

Hộ kinh doanh chịu trách nhiệm vô hạn về mọi khoản nợ phát sinh từhoạt động kinh doanh của mình cho dù khoản nợ đó cho dù họ có đang thựchiện kinh doanh hay đã chấm dứt việc hoạt động kinh doanh

Trên phạm vi cả nước, hộ kinh doanh chỉ được cấp giấy chứng nhậnđăng ký một địa điểm kinh doanh nơi mà hộ đăng ký chứng nhận Hộ kinhdoanh nếu muốn hoạt động kinh doanh tại hai địa điểm kinh doanh trở lênphải đăng ký kinh doanh dưới một trong các hình thức doanh nghiệp đượcquy định tại Luật Doanh nghiệp

Hộ kinh doanh được phép kinh doanh tất cả các ngành nghề theo quyđịnh của pháp luật và các ngành nghề mà pháp luật không cấm Đối vớinhững ngành nghề yêu cầu phải có chứng chỉ hành nghề kèm theo phải có bảnsao chứng chỉ hành nghề hợp lệ của cá nhân hoặc đại diện hộ gia đình Các cơquan chức năng và các tổ chức có thẩm quyền sẽ xác nhận vốn pháp định của

hộ kinh doanh đối với những ngành nghề mà pháp luật yêu cầu bắt buộc phải

kinh doanh lưu động phải thông báo cho cơ quan thuế, cơ quan quản lý thịtrường nơi đăng ký địa điểm kinh.

Điểm đặc biệt lưu ý đó là trường hợp hộ kinh doanh có sử dụng từ mười lao động trở lên phải chuyển loại hình đăng ký thành lập doanh nghiệp theo quy định.

1.3 Đặc trưng của hộ kinh doanh cá thể

Hộ kinh doanh do một cá nhân làm chủ có toàn quyền quyết định về mọihoạt động kinh doanh của mình

Đối với hộ kinh doanh do một nhóm người hoặc một hộ gia đình làm chủthì do các thành viên quyết định các hoạt động kinh doanh Nhóm người hoặc

hộ gia đình cử một người làm đại diện để thực hiện các giao dịch với bênngoài

Không có tư cách pháp nhân

Chịu trách nhiệm vô hạn về nợ

Nghề nghiệp mang tính chất thường xuyên

1.4 Lý luận quản lý nhà nước về kinh tế và hộ kinh doanh cá thể

Quản lý kinh tế là sự tác động và điều khiển có mục đích của chủ thểquản lý tới đối tượng quản lý, nhằm thực hiện các mục tiêu đặt ra trong quátrình phát triển của hệ thống kinh tế

Quản lý kinh tế mang đặc trưng cơ bản của quản lý: sự điều khiển, tácđộng của chủ thể quản lý – những con người, cơ quan có thẩm quyền quản lýtrong hệ thống kinh tế

Sự tác động, điều khiển của chủ thể quản lý bao giờ cũng có những đốitượng quản lý cụ thể - đó là đối tượng cần điều khiển Đối tượng quản lý kinh

tế là các hoạt động kinh tế diễn ra trong hệ thống kinh tế và thực hiện quyềnnày là những cá nhân, đơn vị, tổ chức thuộc quyền điều khiển của chủ thểquản lý Vì vậy, cũng có thể coi đối tượng quản lý là những cá nhân với

những quá trình mà họ thực hiện để tiếp cận các mục tiêu đặt ra cho sự vậnđộng, phát triển của hệ thống.

Trong nền kinh tế thị trường Việt Nam hiện nay định hướng xã hội chủnghĩa, việc phân bổ các nguồn lực cho các nhu cầu sử dụng được quyết địnhbởi thị trường là chủ yếu, song nhà nước xã hội chủ nghĩa đóng vai trò quantrọng trong việc điều tiết vĩ mô, bảo đảm giữ vững các cân đối khách quancủa nền kinh tế quốc dân một cách tự giác, cụ thể:

Chủ thể vận hành trong cơ chế quản lý gồm các yếu tố nhà nước và thịtrường, trong đó:

Nhà nước thực hiện quản lý vĩ mô nhằm phát huy tác động tích cực, tolớn đi đôi với ngăn ngừa, hạn chế và khắc phục những mặt tiêu cực của thịtrường nhằm định hướng quá trình vận động của nền kinh tế theo mục tiêuchủ nghĩa xã hội và đảm bảo các quan hệ cân đối cần thiết cho sự phát triển

ổn định của nền kinh tế

Xác lập đầy đủ chế độ tự chủ của các đơn vị sản xuất, kinh doanh nhằmđảm bảo khả năng tiếp cận, khả năng hoạt động theo cơ chế tự điều tiết của thịtrường

Nhà nước thực hiện quản lý nền kinh tế thông qua các công cụ bao gồm:

hệ thống pháp luật, kế hoạch, cơ chế, chính sách, các công cụ kinh tế vànguồn lực của kinh tế nhà nước

Quản lý nhà nước về kinh tế ở nước ta đang đứng trước những thời cơ vàthách thức lớn Chúng ta có kinh nghiệm và kết quả của gần hai mươi năm đổimới, đang đứng trước xu thế mở cửa, hòa nhập và hợp tác quốc tế, nhưngkhủng hoảng kinh tế khu vực và thế giới cùng với việc Nhà nước phải tự đổimới là việc không đơn giản Yêu cầu đặt ra là phải tiếp tục đổi mới quản lýnhà nước để Nhà nước thực sự là của dân, do dân, vì dân dưới sự lãnh đạo củaĐảng, xây dựng nhà nước trong sạch, vững mạnh, hoạt động có hiệu lực, hiệu

quả, cán bộ, công chức nhà nước thực sự là công bộc của dân, làm tốt côngtác quản lý kinh tế - xã hội.

Cần khẳng định rằng, nhân dân là người chủ đích thực và cao nhất củađất nước, Nhà nước đại diện cho nhân dân để quản lý đất nước, do nhân dânbầu ra và chịu sự giám sát của nhân dân, phục vụ nhân dân, còn nhân dân phảichấp hành nghiêm chỉnh pháp luật, chính là tự bảo vệ quyền làm chủ củamình

Đối với doanh nghiệp, hộ kinh doanh, Nhà nước có chức năng và tráchnhiệm quản lý nhà nước bằng các công cụ nhà nước thông qua các văn bản

mà Nhà nước ban hành như Luật, Nghị Định …không can thiệp trực tiếp vàohoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp nhà nước, hộ kinh doanh nhưngphải tôn trọng quyền tự chủ kinh doanh của doanh nghiệp, hộ kinh doanhkhông can thiệp sâu vào hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, hộ kinhdoanh

Đây là cơ sở cho việc quản lý các hoạt động kinh doanh của các thànhphần kinh tế, các loại hình kinh doanh trong đó có hộ kinh doanh cá thể

1.5 Lịch sử hình thành và phát triển hộ kinh doanh cá thể

Học thuyết đầu tiên của nhân loại, các nhà trọng thương về căn bản mớiđưa được một số quan điểm dựa trên tổng kết quan điểm lịch sử tiên phongkinh tế thị trường ở những thế kỷ 15, 16, 17 và kéo sang đầu thế kỷ 18 Họcthuyết cho chúng ta thấy vẫn còn giá trị nhất định đặc biệt tất cả nước dùngkinh tế thị trường làm phương tiện phát triển thì đều chú trọng đến việcthương mại, đến xuất khẩu nhập khẩu, phát triển đạt được cán cân thương mạixuất hiện, mở rộng không gian kinh tế ra bên ngoài thông qua hoạt độngthương mại và đều phải quan tâm vấn đề dự trữ ngoại tệ, vàng quốc gia

Ở Việt Nam: Sau khi giải phóng miền Nam Việt Nam, thống nhất đấtnước, việc cải tạo công thương nghiệp để xây dựng nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, bao cấp đã dẫn đến nhiều vấn đề nam giải của nền kinh tế

Trong giai đoạn từ khi ban hành Luật Doanh nghiệp năm1999 đến trước

khi ban hành Luật Doanh nghiệp 2005, hộ kinh doanh tồn tại dưới hình thức hộ kinhdoanh cá thể do một cá nhân hoặc hộ gia đình làm chủ theo quy địn tại Nghị định số02/2000/NĐ-CP của Chính phủ Tuy nhiên, do nhiều nguyên

nhân khác nhau, trong đó có nguyên nhân quy định không cho phép hộ kinh

doanh được thường xuyên thuê lao động không phù hợp với thực tiễn hoạt

động của hộ kinh doanh Vì vậy, để tạo điều kiện cho hộ kinh doanh cá thể phát

triển, ngày 02 tháng 04 năm 2004 Chính phủ đã ban hành Nghị định số

109/2004/NĐ-CP về đăng ký kinh doanh; trong đó đã bãi bỏ quy định hộ kinh

doanh không được thường xuyên thuê lao động

Trong giai đoạn từ khi ban hành Luật Doanh nghiệp 2005 đến nay, với các nghịđịnhhướng dẫn Luật Doanh nghiệp 2005, Luật Doanh nghiệp 2014, hộ kinh doanh cáthể được đổi tên thànhộkinh doanh, bổ sung đối tượng

một nhóm người làm chủ hộ kinh doanh và sửa đổi quy định việc yêu cầu các hộ kinh doanh sử dụng từ 10 (mười) lao động phải chuyển đổi sang hoạt động theo hình thức doanh nghiệp Bên cạnh việc đổi tên hộ kinh doanh theo từng thời kỳ, nhiều cơ chế, chính sách đã tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc h thành và phát triển của hộ kinh doanhTheo đó, các hộ kinh doanh đã có sự

phát triển vượt bậc Theo số liệu của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, nếu năm 1999

chỉ mới có hơn 1,5 triệu hộ kinh doanh, sử dụng hơn 3 triệu lao động và tạo ra

9% tổng sản phẩm xã hội thì đến năm 2017 Việt Nam đã có tới 5,14 triệu hộ

kinh doanh, sử dụng gần 8,6 triệu lao động (theo số liệu của Tổng cục thống

kê năm 2018)

1.6 Bản chất pháp lý của hộ kinh doanh cá thể

Không dễ xác định ai là các cá nhân hay thành viên của hộ gia đình trong

việc kinh doanh Gia đình được thể hiện qua việc kết hôn hay chung sống như

vợ chồng được pháp luật công nhận, có cùng huyết thống và có phát sinh việc

nuôi dưỡng, chăm sóc Tuy nhiên, số lượng các thành viên thuộc hộ gia đình

có thể biến động, vì vậy khi có tranh chấp xảy ra rất khó giải quyết đối vớicác đối tượng có liên quan

Hộ kinh doanh không có tư cách pháp nhân, hộ kinh doanh cá thể là hìnhthức kinh doanh qui mô rất nhỏ Việc bắt buộc đăng ký hình thức kinh doanhdoanh nghiệp khi có sử dụng từ mười (10) lao động trở lên gây không ít khókhăn cho hộ kinh doanh Tùy vào từng ngành nghề mà hộ kinh doanh lựachọn hình thức kinh doanh phù hợp với khả năng của mình Ví dụ: một cửahàng cơm bình dân, số người phục vụ có thể trên mười lao động

Hộ kinh doanh theo Nghị định 88/2006 chỉ được tiến hành tại “một địađiểm” nghĩa là mỗi hộ kinh doanh chỉ có thể có một cửa hàng hoặc một cơ sởsản xuất đặt tại một địa phương nhất định Việc này, phần nào ảnh hưởng đếnviệc mở rộng quy mô kinh doanh khi có nhu cầu Như vậy quyền tự do kinhdoanh có phần nào hạn chế

Chủ hộ kinh doanh chịu trách nhiệm vô hạn đối với khoản nợ của bằngtoàn bộ tài sản của mình có được từ kinh doanh, kể cả tài sản mà họ có từtrước và không đưa vào kinh doanh Việc thực hiện các trách nhiệm về cáckhoản nợ của hộ kinh doanh còn chưa được rõ ràng, cụ thể được nêu tạiKhoản 1 Điều 36 Nghị định 88/2006/NĐ-CP

Về mặt pháp lý khi kinh doanh, thương nhân, thể nhân hay pháp nhânđều phải chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với các khoản nợcủa mình Nếu hộ kinh doanh do một cá nhân làm chủ thì người ta có thể hiểurằng cá nhân làm chủ đó phải chịu trách nhiệm vô hạn đối với các khoản nợcủa hộ kinh doanh ra để trả nợ Nếu hộ kinh doanh do một hộ gia đình làmchủ, thì ngoài việc đưa tài sản kinh doanh ra để trả nợ, việc xác định tráchnhiệm của từng thành viên hộ gia đình cần tới các quy định của Bộ Luật Dân

sự năm 2005 (hộ gia đình chịu trách nhiệm bằng tài sản chung của hộ, nếu tài

sản chung không đủ để thực hiện nghĩa vụ chung thì các thành viên phải chịutrách nhiệm liên đới bằng tài sản riêng của mình (Điều 110, Khoản 2).

1.7 Cơ sở pháp lý quản lý hộ kinh doanh cá thể

1.7.1 Đối tượng được đăng ký hộ kinh doanh cá thể

Theo quy định ở trên, đối tượng được quyền đăng ký hộ kinh doanh cóthể là cá nhân hoặc hộ gia đình Cụ thể, một công dân Việt Nam đủ 18 tuổi, cónăng lực pháp luật và năng lực hành vi dân sự thì có quyền được đứng têntrên giấy phép hộ kinh doanh của mình Hoặc các thành viên trong 1 gia đình,nhóm bạn muốn cùng nhau kinh doanh thì cũng có thể đăng ký thành lập hộkinh doanh và người đứng tên trên giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh sẽ làngười được thay mặt (đại diện) cho những người tham gia

Một người chỉ đứng tên duy nhất 1 hộ kinh doanh, xét trên phạm vi cảnước Nếu người này đã có hộ kinh doanh, mặc dù không kinh doanh từ rấtlâu rồi nhưng hộ kinh doanh này vẫn chưa được tiến hành giải thể thì ngườinày vẫn không thể đứng tên trên hộ kinh doanh mới này (muốn đăng ký HKDmới phải giải thể HKD cũ)

1.7.2 Cách đặt tên hộ kinh doanh

Cũng giống như thành lập doanh nghiệp, bắt buộc hộ kinh doanh cũngphải có tên riêng – tên này phải đảm bảo 2 thành tố đó là: “Hộ kinh doanh +Tên riêng của hộ kinh doanh” Ngoài ra cũng cần lưu ý tên này không baogồm những cụm từ gây nhầm lẫn với loại hình doanh nghiệp như không đượcthêm vào các thành tố “công ty”, “doanh nghiệp”; tên riêng của hộ kinh doanhkhông được trùng với tên riêng của những hộ kinh doanh khác trong phạm viquận

Thực tế, trước đây có rất nhiều cửa hàng buôn bán tự phát, không thôngqua việc đăng ký hộ kinh doanh, ví dụ trước đây họ buôn bán với tên cửahàng là ABC thì bây giờ khi đăng ký hộ kinh doanh họ vẫn lấy tên ABC thì

về vấn đề tên này là không chắc chắn sẽ được chấp nhận vì nếu đã có ngườithành lập hộ kinh doanh trước với tên ABC thì cửa hàng này sẽ không thể lấytên ABC được Do đó, để biết chắc chắn tên hộ kinh doanh của mình có đượcchấp thuận không thì khi nộp hồ sơ lên UBND quận sẽ biết rõ.

1.7.3 Địa điểm đăng ký kinh doanh

Một hộ kinh doanh cá thể chỉ được đặt tại một địa điểm duy nhất trênphạm vi toàn quốc và không được thành lập chi nhánh, địa điểm kinh doanhhay văn phòng đại diện như công ty Địa chỉ đăng ký HKD tuyệt đối khôngđược là chung cư Địa chỉ đang nằm trong khu quy hoạch của nhà nước thìkhông được thành lập hộ kinh doanh

* Đối với một số ngành kinh doanh có điều kiện sẽ có các yêu cầu thêm như sau

Ngành spa (cắt tóc, gội đầu, massage mặt, làm móng, trang điểm): yêucầu phải có chỗ giữ xe

Ngành bán buôn thức ăn đồ uống: yêu cầu phải có giấy chứng nhận vệsinh an toàn thực phẩm (mặc dù đã được cấp giấy phép kinh doanh) mới hoạtđộng được

Ngành dạy yoga: yêu cầu phải có chứng chỉ bằng cấp có liên quan Ngành kinh doanh dịch vụ internet, cầm đồ… cần có thêm giấy chứngnhận an ninh trật tự

Đơn Nơi tiếp nhận

CMND hồ sơ (Phòng 03 ngày CN ĐKKD và MST(CCCD) Kinh tế)

Hình 1 Quy trình, thời hạn cấp giấy CN đăng ký kinh

doanh 1.7.4 Vốn điều lệ kinh đăng ký kinh doanh hộ cá thể

Hiện nay luật không quy định số vốn tối thiểu hay tối đa đối với hộ kinhdoanh Do vậy, đăng ký số vốn bao nhiêu là tùy thuộc vào khả năng của mỗingười và tùy thuộc vào quy mô, ngành nghề mà người đăng ký muốn hướngđến Tuy nhiên cần phải lưu ý thêm là việc chịu trách nhiệm về rủi ro của hộkinh doanh là chịu trách nhiệm vô hạn (chịu trách nhiệm trên tất cả tài sản cóđược) Nên khi quyết định đăng ký hộ kinh doanh thì cần phải cân nhắc vềtính rủi ro sau này Nếu việc kinh doanh không thuận lợi, bạn phải chịu tráchnhiệm trên tất cả tài sản mình có chứ không chỉ là chịu trách nhiệm trên sốvốn bạn đăng ký.

Ngoài ra, hộ kinh doanh cũng nên đăng ký vốn thấp, không nên đăng kývốn cao vì cơ quan thuế sẽ dựa vào các 3 điều kiện sau để áp mức thuế khoánhằng tháng cho hộ kinh doanh:

1.7.5 Ngành nghề đăng ký kinh doanh và điều kiện để cấp giấy

chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh

Về ngành nghề được đăng ký thì hộ kinh doanh muốn kinh doanh ngànhnào thì thể hiện trên tờ khai đăng ký, cơ quan đăng ký sẽ hướng dẫn cách thểhiện sao cho hợp lý nhất có thể (trừ những ngành bị cấm)

Hợp đồng thuê nhà hoặc mượn nhà giữa chủ nhà và chủ hộ kinh doanhphải được ký trực tiếp, không thông qua trung gian

Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (bản photo (nếu có))

2 CMND (hoặc CCCD) sao y công chứng không quá 3 tháng của chủ hộ

và các thành viên (nếu có)

Các chứng chỉ bằng cấp đối với ngành nghề có điều kiện (sao y công chứng).

Được kinh doanh các ngành nghề mà pháp luật nhà nước không cấm.Tên hộ kinh doanh dự định đăng ký đúng quy định

Nộp đủ lệ phí đăng ký theo quy định

Khi nhận được giấy chúng nhận đăng ký kinh doanh, trừ những ngànhnghề kinh doanh phải có điều kiện Hộ được phép thực hiện hoạt động kinhdoanh của mình

Số lượng lao động tối đa mà hộ kinh doanh cá thể được phép sử dụng là

từ 9 lao động Nếu có từ 10 lao động thì hộ kinh doanh phải tiến hành thànhlập doanh nghiệp để tránh bị cơ quan chức năng xử lý vi phạm (điểm cKhoản 1 Điều 41 Nghị Định 50/2016/NĐ-CP)

1.7.6 Trình tự, thủ tục và hồ sơ đăng ký hộ kinh doanh cá thể

(1) Cá nhân, nhóm cá nhân hoặc người đại diện hộ gia đình gửi giấy đềnghị đăng ký hộ kinh doanh đến cơ quan đăng ký kinh doanh cấp huyện nơiđặt địa điểm kinh doanh Nội dung giấy đề nghị đăng ký hộ kinh doanh gồm:

- Tên hộ kinh doanh, địa chỉ địa điểm kinh doanh; số điện thoại, số fax,thư điện tử (nếu có)

(2) Khi tiếp nhận hồ sơ, cơ quan đăng ký kinh doanh cấp huyện trao giấybiên nhận và cấp giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh cho hộ kinh doanh

trong thời hạn 03 ngày làm việc, kể từ ngày nhận hồ sơ, nếu có đủ các điều kiện sau đây:

- Ngành, nghề kinh doanh không thuộc danh mục ngành, nghề cấm kinhdoanh

- Tên hộ kinh doanh dự định đăng ký phù hợp quy định tại Điều 73 Nghịđịnh này

- Nộp đủ lệ phí đăng ký theo quy định

Trường hợp hồ sơ không hợp lệ, trong thời hạn 03 ngày làm việc, kể từngày nhận hồ sơ, cơ quan đăng ký kinh doanh cấp huyện phải thông báo rõ nộidung cần sửa đổi, bổ sung bằng văn bản cho người thành lập hộ kinh doanh.(3) Nếu sau 03 ngày làm việc, kể từ ngày nộp hồ sơ đăng ký hộ kinhdoanh mà không nhận được giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh hoặckhông nhận được thông báo yêu cầu sửa đổi, bổ sung hồ sơ đăng ký hộ kinhdoanh thi người đăng ký hộ kinh doanh có quyền khiếu nại theo quy định củapháp luật về khiếu nại, tố cáo

(4) Định kỳ vào tuần làm việc đầu tiên hàng tháng, cơ quan đăng ký kinhdoanh cấp quận gửi danh sách hộ kinh doanh đã đăng ký tháng trước cho cơquan thuế cùng cấp, Phòng Đăng ký kinh doanh và cơ quan quản lý chuyênngành cấp tỉnh

(5) Đối với hộ kinh doanh buôn chuyến, kinh doanh lưu động thì phảichọn một địa điểm cố định để đăng ký hộ kinh doanh Địa điểm này có thể lànơi đăng ký hộ khẩu thường trú, nơi đăng ký tạm trú hoặc địa điểm thườngxuyên kinh doanh nhất, nơi đặt địa điểm thu mua giao dịch

(6) Khi đăng ký thành lập, đăng ký thay đổi nội dung đăng ký hộ kinhdoanh, hộ kinh doanh ghi ngành, nghề kinh doanh trên giấy đề nghị đăng ký

hộ kinh doanh, thông báo thay đổi nội dung đăng ký hộ kinh doanh Cơ quanđăng ký kinh doanh cấp quận ghi nhận thông tin về ngành, nghề kinh doanh trên giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh

(7) Hộ kinh doanh được quyền kinh doanh ngành, nghề kinh doanh cóđiều kiện kể từ khi có đủ điều kiện theo quy định của pháp luật và phải bảođảm đáp ứng các điều kiện đó trong suốt quá trình hoạt động Việc quản lýnhà nước đối với ngành, nghề kinh doanh có điều kiện và kiểm tra việc chấphành điều kiện kinh doanh của hộ kinh doanh thuộc thẩm quyền của cơ quanchuyên ngành theo quy định của pháp luật chuyên ngành.

Trường hợp cơ quan đăng ký kinh doanh cấp huyện nhận được văn bảncủa cơ quan có thẩm quyền về việc hộ kinh doanh kinh doanh ngành, nghềkinh doanh có điều kiện nhưng không đáp ứng đủ điều kiện theo quy định củapháp luật, cơ quan đăng ký kinh doanh cấp quận ra thông báo yêu cầu hộ kinhdoanh tạm ngừng kinh doanh ngành, nghề kinh doanh có điều kiện, đồng thờithông báo cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền để xử lý theo quy định củapháp luật

(8) Chuyển địa điểm kinh doanh: Trường hợp hộ kinh doanh chuyển địachỉ sang quận, huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh khác nơi hộ kinh doanh đãđăng ký, hộ kinh doanh gửi thông báo về việc chuyển địa chỉ đến cơ quanđăng ký kinh doanh cấp huyện nơi dự định đặt địa chỉ mới Kèm theo thôngbáo phải có bản sao hợp lệ biên bản họp nhóm cá nhân về việc đăng ký thayđổi địa chỉ đối với trường hợp hộ kinh doanh do một nhóm cá nhân thành lập

và bản sao hợp lệ thẻ căn cước công dân hoặc chứng minh nhân dân hoặc hộchiếu còn hiệu lực của các cá nhân tham gia hộ kinh doanh hoặc người đạidiện hộ gia đình

Trong thời hạn 5 ngày làm việc kể từ ngày cấp giấy chứng nhận đăng ký hộkinh doanh trong trường hợp đăng ký thay đổi địa chỉ cho hộ kinh doanh, cơquan đăng ký kinh doanh cấp quận nơi hộ kinh doanh đặt địa chỉ mới phải thôngbáo đến cơ quan đăng ký kinh doanh nơi trước đây hộ kinh doanh đã đăng ký.(9) Tranh chấp giữa các hộ kinh doanh được giải quyết theo thỏa thuận hoặc tại Tòa án nhân dân cấp huyện nơi hộ kinh doanh có trụ sở

1.7.7 Cấp lại Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh

Trường hợp Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh bị mất, cháy, rách,nát hoặc bị tiêu hủy dưới hình thức khác, hộ kinh doanh có thể gửi giấy đềnghị cấp lại giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh đến cơ quan đăng kýkinh doanh cấp huyện nơi đã cấp giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh cho

hộ kinh doanh

Cơ quan đăng ký kinh doanh cấp quận nhận giấy đề nghị cấp lại giấychứng nhận đăng ký hộ kinh doanh và xem xét cấp lại giấy chứng nhận đăng

ký hộ kinh doanh trong thời hạn 03 ngày làm việc, kể từ ngày nhận được giấy

đề nghị cấp lại giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh

Trường hợp giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh được cấp khôngđúng hồ sơ, trình tự, thủ tục theo quy định, cơ quan đăng ký kinh doanh cấphuyện gửi thông báo yêu cầu hộ kinh doanh hoàn chỉnh và nộp hồ sơ hợp lệtheo quy định trong thời hạn 30 ngày, kể từ ngày gửi thông báo để được xemxét cấp lại giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh Cơ quan đăng ký kinhdoanh cấp quận thực hiện cấp lại giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanhtrong thời hạn 03 ngày làm việc, kể từ ngày nhận được hồ sơ hợp lệ của hộkinh doanh

1.7.8 Chấm dứt hoạt động kinh doanh của hộ kinh doanh

Trường hợp hộ kinh doanh được cấp giấy chứng nhận đăng ký hộ kinhdoanh mới thì giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh của các lần trước đókhông còn hiệu lực

Khi chấm dứt hoạt động kinh doanh, hộ kinh doanh phải gửi thông báo

về việc chấm dứt hoạt động và nộp lại bản gốc giấy chứng nhận đăng ký hộkinh doanh cho cơ quan đăng ký kinh doanh cấp quận nơi đã đăng ký, đồngthời thanh toán đầy đủ các khoản nợ, gồm cả nợ thuế và nghĩa vụ tài chínhchưa thực hiện

1.7.9 Thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh

(1) Hộ kinh doanh bị thu hồi giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh trong các trường hợp sau:

Nội dung kê khai trong hồ sơ đăng ký hộ kinh doanh là giả mạo

Không tiến hành hoạt động kinh doanh trong thời hạn 06 tháng, kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh

Ngừng hoạt động kinh doanh quá 06 tháng liên tục mà không thông báo với cơ quan đăng ký kinh doanh cấp huyện nơi đăng ký

Trường hợp hồ sơ đăng ký thay đổi nội dung đăng ký hộ kinh doanh làgiả mạo thì cơ quan đăng ký kinh doanh cấp quận ra thông báo về hành vi viphạm của hộ kinh doanh và hủy bỏ những thay đổi trong nội dung đăng ký hộkinh doanh được thực hiện trên cơ sở các thông tin giả mạo và khôi phục lạigiấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh được cấp trên cơ sở hồ sơ hợp lệ gầnnhất, đồng thời thông báo với cơ quan có thẩm quyền để xử lý theo quy địnhcủa pháp luật

(3) Trường hợp hộ kinh doanh không tiến hành hoạt động kinh doanhtrong thời hạn 06 tháng, kể từ ngày được cấp giấy chứng nhận đăng ký hộkinh doanh hoặc ngừng hoạt động kinh doanh quá 06 tháng liên tục mà không

thông báo với cơ quan đăng ký kinh doanh cấp quận nơi đăng ký hoặc khôngbáo cáo về tình hình kinh doanh theo quy định tại Khoản 4 Điều 15 Nghị địnhnày thì cơ quan đăng ký kinh doanh cấp quận thông báo bằng văn bản về hành

vi vi phạm và yêu cầu đại diện hộ kinh doanh đến cơ quan đăng ký kinhdoanh cấp huyện để giải trình Sau thời hạn 10 ngày làm việc, kể từ ngày kếtthúc thời hạn ghi trong thông báo mà người được yêu cầu không đến báo cáothì cơ quan đăng ký kinh doanh cấp huyện ra quyết định thu hồi giấy chứngnhận đăng ký hộ kinh doanh

(4) Trường hợp hộ kinh doanh kinh doanh ngành, nghề bị cấm thì cơquan đăng ký kinh doanh cấp quận ra thông báo về hành vi vi phạm và raquyết định thu hồi giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh

(5) Trường hợp hộ kinh doanh được thành lập bởi những người không được quyền thành lập hộ kinh doanh thì:

Nếu hộ kinh doanh do một cá nhân thành lập và cá nhân đó không đượcquyền thành lập hộ kinh doanh thì cơ quan đăng ký kinh doanh cấp quận rathông báo về hành vi vi phạm và ban hành quyết định thu hồi giấy chứng nhậnđăng ký hộ kinh doanh

Nếu hộ kinh doanh do một nhóm cá nhân thành lập và một trong số cánhân đó không được quyền thành lập hộ kinh doanh thì cơ quan đăng ký kinhdoanh cấp quận ra thông báo về hành vi vi phạm và yêu cầu hộ kinh doanhđăng ký thay đổi cá nhân đó trong thời hạn 15 ngày làm việc, kể từ ngàythông báo Nếu quá thời hạn trên mà hộ kinh doanh không đăng ký thay đổithì cơ quan đăng ký kinh doanh cấp quận ra thông báo về hành vi vi phạm và

ra quyết định thu hồi giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh

1.7.10 Nguyên tắc áp dụng trong đăng ký hộ kinh doanh

Hộ kinh doanh, người thành lập hộ kinh doanh tự kê khai hồ sơ đăng ký hộkinh doanh và chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính hợp pháp, trung thực vàchính xác của các thông tin kê khaitrong hồ sơ đăng ký hộ kinh doanh

Cơ quan đăng ký kinh doanh cấp huyện chịu trách nhiệm về tính hợp lệcủa hồ sơ đăng ký hộ kinh doanh, không chịu trách nhiệm về những vi phạmpháp luật của người thành lập hộ kinh doanh, hộ kinh doanh.

Cơ quan đăng ký kinh doanh cấp quận không giải quyết tranh chấp giữacác cá nhân trong hộ kinh doanh với nhau hoặc với tổ chức, cá nhân khác

1.8 Quản lý hộ kinh doanh cá thể ở Châu Á và Việt Nam

1.8.1 Ở Châu Á

Hộ kinh doanh cá thể là một khái niệm không giống nhau ở các nước cả

về cách hiểu hay quy định trong luật

Trung Quốc: Thương nhân là từ chỉ những người buôn bán hàng hóa.Với hoạt động kiếm sống và làm giàu của mình, họ đã đóng một vai trò năngđộng trong việc thúc đẩy sự phát triển của sức sản xuất, của văn hóa, khoa học

và công nghệ, có tác dụng tích cực trong sự phát triển của lịch sử, nhưng mặtkhác vì mục đích kiếm sống và làm giàu, nhiều khi họ cũng có những hànhđộng không mấy vinh quang, thậm chí còn có tác hại đối với đời sống kinh tế

và chính trị, văn hóa và xã hội

1.8.2 Ở Việt Nam

Cá nhân kinh doanh có thể không là hộ kinh doanh theo quy định củapháp luật Việt Nam Hộ kinh doanh có thể có sự góp vốn của các cá nhân bởipháp luật cũng đã thể hiện

Trong những năm qua, hoạt động sản xuất kinh doanh của các hộ kinhdoanh cá thể tại Việt Nam có rất nhiều thuận lợi từ thủ tục thành lập đơn vịkinh doanh đến cải cách quản lý thuế đối tượng này theo hình thức khoán,không cần tập hợp hóa đơn, ghi chép sổ sách đã tạo điều kiện cho hộ kinhdoanh cá thể phát triển mạnh mẽ Hơn nữa, do quy mô các hộ kinh doanh cáthể không lớn (số lượng lao động không quá 10 người lại hầu hết là ngườitrong gia đình) nên việc quản lý các đơn vị này cũng không quá khó khăn,

chưa kể đến việc các hộ kinh doanh đăng ký thuế theo hình thức thuế khoánthì không cần tập hợp hóa đơn cũng không cần thực hiện các ghi chép sổ sách,báo cáo tài chính hay báo cáo thuế theo quy định như các loại hình doanhnghiệp khác Mặt khác, những điều kiện khách quan từ môi trường và truyềnthống của nền văn hóa Việt Nam cũng tạo điều kiện thuận lợi cho kinh tế hộgia đình phát triển nhờ tận dụng các bí quyết sản xuất truyền thống và kinhnghiệm tích lũy qua nhiều thế hệ Việc này tạo điều kiện cho những ngànhnghề truyền thống ngày càng phát triển để tạo ra những sản phẩm chất lượng,mẫu mã đẹp phù hợp cho nhu cầu ngày càng tăng của người tiêu dùng.

Theo số liệu của Tổng cục Thống kê (2018), tính đến hết năm 2017, cảnước có tổng cộng 5,14 triệu hộ kinh doanh cá thể với số lượng lao động gần8,6 triệu người Với số lượng sản phẩm ngày càng đa dạng, trình độ người laođộng ngày càng tăng, nhiều loại hình sản xuất kinh doanh, phương thức kinhdoanh tiên tiến được áp dụng khắp mọi miền trong cả nước, các hộ kinhdoanh cá thể đã có những đóng góp thiết thực vào ngân sách của địa phươngcũng như ngân sách nhà nước

Việc phát triển các kênh phân phối hàng hóa tiên tiến, hợp xu thế được

áp dụng trên cả nước, thông qua việc sử dụng lao động từ các hộ gia đình ởcác địa phương, mọi người dân có thể tiếp cận các mặt hàng, sản phẩm hànghóa, dịch vụ với nhiều sản phẩm tiêu dùng đạt chất lượng cao, đa dạng hìnhthức…Từ đó, góp phần làm tăng thu ngân sách nhà nước, nâng cao cuộc sốngcủa bản thân và gia đình, tạo công ăn việc làm, thu nhập cho người lao độngkhắp các vùng miền, góp phần xóa đói giảm nghèo cho địa phương

Bên cạnh đó, kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của các hộ kinhdoanh cá thể còn đóng góp lớn cho ngân sách nhà nước Từ trước đến nay,khu vực kinh tế ngoài Nhà nước là khu vực có tỷ trọng đóng góp cao nhấttrong GDP

Tuy nhiên có một số thay đổi năm 2017 số lao động tại các HKD tronglĩnh vực công nghiệp chiếm trên 22%, gần 88% còn lại đến từ khu vực hộtrong lĩnh vực dịch vụ Nguyên nhân của tình trạng này có thể do yếu tố quy

mô nên các hộ có ngành nghề công nghiệp - xây dựng đã dần chuyển sang cáchình thức doanh nghiệp chính thống

Tiểu kết chương 1

Hiện nay, công tác quản lý hộ kinh doanh cá thể ở Việt Nam còn lỏnglẽo Xét ở khía cạnh đăng ký hoạt động của HKD cho thấy, tỷ trọng hộ cóđăng ký kinh doanh vẫn khá thấp trong tổng số HKD đang hoạt động Số liệuthống kê năm 2018 của Tổng cục Thống kê cho thấy, năm 2017 chỉ có trên29% số HKD phi nông nghiệp có địa điểm hoạt động ổn định, có giấy chứngnhận đăng ký kinh doanh và có tới gần 66% số HKD chưa đăng ký Tỷ trọngnày thấp hơn đáng kể ở lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo, với chỉ trên17% có giấy đăng ký kinh doanh Trên thực tế, nhiều hộ kinh doanh còn châyỳ, có hoạt động kinh doanh nhưng không muốn xin cấp giấy chứng nhận đăng

ký kinh doanh, muốn kinh doanh thử vài tháng, còn rất nhiều hộ kinh doanhkhông muốn chịu sự quản lý của nhà nước, nhiều hộ kinh doanh không có chủtrực tiếp kinh doanh chỉ có người trông cửa hàng tiếp các cơ quan chức năngkhi họ đến làm việc Bên cạnh đó, phải nói đến lực lượng cán bộ công chứcnhất là cán bộ được phân công nhiệm vụ quản lý hộ kinh doanh tại địaphương, ít đi địa bàn nên không thể nắm hết hộ kinh doanh nào mới phát sinh,

hộ nào thuộc diện đã quản lý, hộ nào chưa, hộ kinh doanh nào đã bỏ mặt bằngkhông còn kinh doanh, hộ nào kinh doanh sai ngành nghề đã đăng ký…Từ đó,

có biện pháp xử lý những hoạt động kinh doanh sai phép, không phép, có hoạtđộng kinh doanh nhưng cố tình không đăng ký giấy chứng nhận đăng ký kinhdoanh, cố tình lẫn trốn việc thực hiện các nghĩa vụ của hộ kinh doanh…Cầnphải có sự phối hợp nhịp nhàng giữa các cơ quan chức năng để có thể đưa các

hộ kinh doanh vào diện quản lý của nhà nước

Như vậy, về mặt lý luận quản lý nhà nước về kinh tế, quy định pháp lý

về quản lý hộ kinh danh cá thể, thực tế quản lý hộ kinh doanh hiện nay củacác nước cũng như ở Việt Nam, và tình trạng hộ kinh doanh cá thể cố tìnhtrốn tránh việc quản lý của các cơ quan chức năng, chưa nhận thấy vai trò,trách nhiệm và nghĩa vụ của mình đối với nhà nước Qua đó, cho thấy việcquản lý hộ kinh doanh cá thể ở TP.HCM nói chung và địa bàn Quận Gò Vấpnói riêng có nhiều vấn đề cần lưu ý cả trên khía cạnh lý luận và thực tiễn

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HỘ KINH DOANH CÁ THỂ

TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN GÒ VẤP 2.1 Thực trạng công tác quản lý hộ kinh doanh cá thể trên địa bàn quận Gò Vấp

2.1.1 Triển khai, kiểm tra việc chấp hành các quy định pháp luật về

hộ kinh doanh cá thể

Để quản lý tốt các hộ kinh doanh cá thể trên địa bàn, Ủy ban nhân dânquận Gò Vấp đã xây dựng và ban hành, triển khai các văn bản đến các cơquan, đơn vị trên địa bàn để phối hợp thực hiện như:

+ Kế hoạch số 7324/KH-UBND ngày 29/12/2017 về định hướng phát triển hệ thống bán lẻ trên địa bàn quận Gò Vấp đến năm 2020

+ Kế hoạch số 308/KH-UBND ngày 18/01/2018 về tổ chức Hội chợ thương mại trên địa bàn quận năm 2018

+ Kế hoạch số 1849/KH-UBND ngày 17/4/2018 về triển khai công tácđấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả năm 2018 trên địa bàn quận Gò Vấp

+ Kế hoạch số 1850/KH-UBND ngày 17/4/2018 về tăng cường quản lý nhà nước đối với hóa chất nguy hiểm trên địa bàn quận Gò Vấp

+ Kế hoạch số 2281/KH-UBND ngày 10/5/2018 về đảm bảo an ninh trật

tự, trật tự đô thị khu vực xung quanh chợ Hạnh Thông Tây, Phường 11, quận

Gò Vấp

+ Kế hoạch số 2422/KH-UBND ngày 21/5/2018 về tổ chức rà soát, kiểmtra các cơ sở sản xuất, kinh doanh rượu, thuốc lá năm 2018 trên địa bàn quận

Gò Vấp

+ Kế hoạch số 2612/KH-UBND ngày 29/5/2018 về tổ chức rà soát, kiểmtra các cơ sở kinh doanh khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG) trên địa bàn quận GòVấp năm 2018.

+ Kế hoạch số 2883/KH-UBND ngày 08/6/2018 về kiểm tra công tác quản lý, rà soát hộ kinh doanh năm 2018 trên địa bàn quận Gò Vấp

+ Kế hoạch số 3380/KH-UBND ngày 04/7/2018 của UBND quận về xâydựng Phương án giá dịch vụ sử dụng diện tích bán hàng tại các chợ truyềnthống trên địa bàn quận

2.1.2 Quản lý hộ kinh doanh ngưng, nghỉ kinh doanh

Bảng 2.1 Tình trạng hoạt động của hộ kinh doanh cá thể năm 2017.

Đã đăng ký Đang tạm ngừng Đang hoạt động nhưng đang đầu

Tổng số Tổng số (số lượng, tỷ lệ) tư, chưa SXKD hoạt động

(số lượng, tỷ lệ) (số lượng, tỷ lệ)

Nguồn: Tổng điều tra kinh tế - Chi cục Thống kê quận Gò Vấp năm 2018

Trong khi đó, dù số lượng hộ kinh doanh tại quận tăng rất nhanh nhưng sốlượng hộ kinh doanh đăng ký thành lập DN rất hạn chế Có 242 hộ kinhdoanh đủ điều kiện tỷ lệ 1,16% chuyển sang hoạt động dưới các hình thức DNtheo quy định của Luật DN (sử dụng thường xuyên 10 lao động trở lên),nhưng chỉ có 191 hộ chiếm tỷ lệ 0,9% dự kiến sẽ chuyển sang các loại hìnhDN

Tổng số hộ đang hoạt động là 18.219 tỷ lệ 87,70% Tuy nhiên số ngừnghoạt động khá cao 2.542 hộ chiếm tỷ lệ 12,23% (bảng 2.1) do nhu cầu chuyểnđổi địa điểm kinh doanh, hoặc xin tạm ngưng kinh doanh do các tháng mưabão, sau các dịp lễ, Tết Nguyên đán…những tháng này các hộ kinh doanh cónguồn doanh thu thấp nên xin ngưng kinh doanh trong thời gian một hoặc vàitháng để được miễn, giảm tiền nộp thuế khoán hàng tháng

Lý do các hộ kinh doanh không “mặn mà” trong việc chuyển sang đăng

ký thành lập DN, chính là mặc dù hộ kinh doanh có nhiều bất lợi về quyềnkinh doanh, góp vốn thành lập, mua cổ phần, phần vốn góp trong các công tyTNHH, công ty cổ phần, huy động vốn… nhưng nhìn tổng thể hộ kinh doanhđang có nhiều lợi thế hơn so với các loại hình DN về các khía cạnh như đốitượng thành lập, hồ sơ, thủ tục thành lập, tổ chức quản lý, chế độ kế toán, tàichính, nộp thuế, công bố thông tin… hay phải chịu sự kiểm tra, thanh tranhiều hơn Những bất lợi này làm cho chi phí tuân thủ pháp luật của các loại

hình DN, đặc biệt là các hình thức công ty, có thể cao hơn nhiều so với hộkinh doanh.

Khung pháp luật liên quan chưa quy định nhất quán về đối tượng thuộcdiện chuyển đổi, chưa quy định cho phép chuyển đổi trực tiếp giữa hộ kinhdoanh và các loại hình DN, làm cho thủ tục chuyển đổi phức tạp, thiếu chế tàithực hiện chuyển đổi, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ chưa thực

sự hiệu quả, chưa đủ khuyến khích hộ kinh doanh đủ điều kiện đăng ký thànhlập DN Ngoài ra, phần lớn các hộ kinh doanh quen với tập quán kinh doanhnhỏ, lẻ, gia truyền nên ngại thay đổi

Với những kết quả đạt được trong năm 2018, việc quản lý hộ kinh doanh

cá thể toàn thành phố nói chung và quận Gò Vấp nói riêng vẫn được kỳ vọngtiếp tục phát triển hơn nữa trong năm 2019 Tuy nhiên, vẫn còn nhiều khókhăn, thách thức cần phải xác định nhiệm vụ trong tâm như đẩy mạnh côngtác quản lý hộ kinh doanh gắn với cải cách thủ tục hành chính, thực hiện côngtác vận động chuyển đổi hộ kinh doanh lên doanh nghiệp, rà soát hộ kinhdoanh, thực hiện khảo sát hộ kinh doanh cá thể mới phát sinh, kiểm tra hộkinh doanh trong việc chấp hành các quy định pháp luật sau đăng ký kinhdoanh và kể cả các hộ ngưng, nghỉ kinh doanh trên địa bàn quận

2.2 Tình hình hoạt động của hộ kinh doanh cá thể quận Gò Vấp.

Thực trạng tình hình hoạt động của hộ kinh doanh cá thể được thể hiệntrên nhiều khía cạnh như: số lượng hộ kinh doanh, số lượng lao động, hộ cólượng lao động và địa điểm kinh doanh ổn định, doanh thu, thuế, ứng dụngcông nghệ thông tin Qua các số liệu các bảng thống kê, cho thấy sự đầu tưvốn, nhân công ít hay nhiều của các hộ kinh doanh vào việc kinh doanh của

hộ cũng như sự hiệu quả kinh doanh hay thất bại trong kinh doanh Từ đó, các

cơ quan chức năng hay chính quyền địa phương có những giải pháp giúp hộkinh doanh cá thể có thể phát huy hết khả năng của mình, mang lại thu nhập

cho bản thân và gia đình, góp phần giải quyết việc làm cho người lao động, giúp cho việc an sinh xã hội cho địa phương ngày càng tốt hơn.

Bảng 2.2 Hộ kinh doanh phải đăng ký kinh doanh và không phải đăng ký kinh doanh năm 2017.

Phải đăng ký kinh doanh Không phải

Đã có giấy Chưa Đã ĐKKD đăng ký kinh Tổng số chứng ĐKKD nhưng chưa doanh

nhận (số lượng, có giấy CN (số lượng, tỷ (số lượng, tỷ lệ) (số lượng, tỷ lệ)

Nguồn: Tổng điều tra Kinh tế - Chi cục Thống kê quận Gò Vấp năm 2018

Số liệu trên bảng 2.2 cho thấy tổng số hộ kinh doanh là 20.774 hộ nhưng

có tới 14.199 hộ thuộc diện phải đăng ký kinh doanh nhưng chưa đăng kýkinh doanh chiếm 68,34%, nguyên nhân do các hộ kinh doanh chưa nghiêmtúc thực hiện theo quy định pháp luật, cán bộ chuyên trách quản lý kinh tế cấpphường còn buông lỏng địa bàn, chưa dành nhiều thời gian đi địa bàn, khảosát, kiểm tra hộ kinh doanh, vận động hộ kinh doanh thực hiện theo quy định

và đưa vào diện quản lý Việc số hộ phải đăng ký kinh doanh còn thấp chothấy việc nhận thức trách nhiệm và nghĩa vụ của hộ kinh doanh chưa cao Bêncạnh đó còn phải nói đến trách nhiệm của các cơ quan chức năng trong việc ràsoát và đưa hộ kinh doanh vào diện quản lý

Bảng 2.3 Tổng số lao động của các đơn vị kinh tế, hành chính sự nghiệp phân theo đơn vị hành chính

năm 2017

Tổng số Doanh Hợp Cơ sở cá Tỷ lệ cơ sở

Tổng số 190.105 151.856 219 38.030 20,00%

Nguồn: Tổng điều tra kinh tế - Chi cục Thống kê quận Gò Vấp năm 2018

Ở bảng 2.3, số lao động ở các cơ sở cá thể chủ yếu tập trung cao tại cácphường có diện tích lớn như Phường 11 chiếm 27,10%, Phường 12 chiếm12,10% , Phường 14 chiếm 13,56%, Phường 16 chiếm 26,66%, Phường 17chiếm 18,54% và các phường nằm trên các tuyến đường chính của quận GòVấp như Quang Trung, Nguyễn Oanh Dự kiến số lao động sẽ còn tăng caotrong các năm tới do các cơ sở kinh doanh phát triển tại các phường có diệntích nhỏ như Phường 1 do tuyến đường Phạm Văn Đồng nối dài quận Thủ

Đức đã mở rộng, góp phần làm tăng ngân sách địa phương và tạo được nhiều việc làm cho lao động, góp phần xóa giảm nghèo cho địa phương.

Bảng 2.4 Ứng dụng công nghệ thông tin của các cơ sở kinh doanh cá thể có địa điểm ổn định năm 2017

Chia ra/Tỷ lệ Tổng Số cơ sở Số cơ sở Số cơ sở Số cơ sở

có máy vi có kết nối có có mua bán