tóm tắt luận án tiến sĩ kinh tế kiểm toán hoạt động đối với chi tiêu từ nguồn vốn ngân sách nhà nước tại các bộ

1 Tiếp tục nghiên cứu làm rõ những vấn đề lý luận về KTHĐ như: tiêu chí, nội dung, quy trình và phương pháp kiêm toán hoạt động 2 Nghiên cứu thực trạng kiểm toán hoạt động đối với chi ti

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI

-

VŨ THỊ THU HUYỀN

KIỂM TOÁN HOẠT ĐỘNG ĐỐI VỚI CHI TIÊU TỪ NGUỒN VỐN

NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TẠI CÁC BỘ

Chuyên ngành: Kế toán

Mã số : 62.34.03.01

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

Hà Nội, Năm 2018

Người hướng dẫn Khoa học: Phản biện 1: ………

Phản biện 2: ………

Phản biện 3: ………

Luận án sẽ được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận án cấp Trường, họp tại………

Vào hồi… giờ… ngày… tháng… năm …

Có thể tìm hiểu luận án tại: Thư viện Quốc Gia Thư viện Trường Đại học Thương mại

QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

1 Vũ Thị Thu Huyền (2016), “Kiểm hoạt động với vấn đề chống tham nhũng

trong lĩnh vực công”, tạp chí Kế toán- Kiểm toán, số tháng 4/2016

2 Vũ Thị Thu Huyền (2016-2017), “Nghiên cứu Kiểm hoạt động trong lĩnh

vực công”, đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường

3 Vũ Thị Thu Huyền (2017), “Tiêu chí kiểm toán hoạt động tại các cơ quan

hành chính ở trung ương do KTNN thực hiện”, Tạp chí Công thương, số tháng 3/2017

4 Vũ Thị Thu Huyền (2017), “Quy trình kiểm toán hoạt động tại các cơ quan

hành chính ở trung ương do KTNN thực hiện”, Tạp chí Công thương số tháng 5/2017

5 Vũ Thị Thu Huyền (2017), “Kiểm toán hoạt động: Thực trạng và những vấn

đề đặt ra”, Tạp chí Tài chính số tháng 6/2017

MỞ ĐẦU

1.Tính cấp thiết của đề tài luận án

Thực tế, tại KTNN kiểm toán hoạt động đã được nâng tầm như là một loại hình kiểm toán độc lập trong hoạt động của KTNN Tuy nhiên, vì ra đời muộn hơn các loại hình kiểm toán khác nên tiêu chí, nội dung, quy trình KTHĐ còn mang tính tổng quát, chưa có các hướng dẫn chi tiết cụ thể cho KTHĐ chi tiêu từ nguồn vốn NSNN Chính vì vậy, việc áp dụng các chuẩn mực, quy trình kiểm toán vào thực tiễn KTHĐ chi tiêu từ nguồn vốn NSNN chưa hiệu quả cao, mang tính tự phát và chịu tác động từ năng lực thực tế của kiểm toán viên (KTV) được giao nhiệm vụ kiểm toán Bên cạnh đó, sự đòi hỏi của công chúng về công khai thông tin số liệu kiểm toán về hiệu quả quản lý chi NSNN của các Bộ ngành Dù đã công khai trong nhiều nghiên cứu và báo cáo nhưng với mức độ đánh giá chi tiêu từ nguồn vốn NSNN còn khác nhau, lượng thông tin cung cấp còn hạn chế, chưa đồng nhất do dựa trên nhiều nguồn cung cấp

tư liệu, số liệu khác nhau

Bên cạnh đó, lý luận về kiểm toán hoạt động trong đó có kiểm toán hoạt động chi tiêu từ nguồn vốn Ngân sách đang được các nhà khoa học quan tâm nhưng chưa có nhiều công trình nghiên cứu và cũng còn có nhiều quan điểm tranh luận cần tiếp tục nghiên cứu là sáng rõ Đặc biệt, tổng chi ngân sách đều tăng qua từng năm, quy mô chi ngân sách năm sau cao hơn năm trước Đối với chi tiêu thường xuyên Ngân sách, tốc độ tăng chi thường xuyên giai đoạn 2011-2016 bình quân là 17% /năm Trong đó chiếm tỷ trọng lớn nhất là cho giao dục và dạy nghề chiếm khoản 38%, chi quản lý hành chính chiếm 23%, chi sự nghiệp y tế chiếm 12% Trong giai đoạn 2011-

2016, tỷ trọng chi đầu tư phát triển bố trí trong dự toán tổng chi ngân sách nhà nước bình quân khoản 18% Như vậy, chi tiêu ngân sách ở Việt Nam liên tục ở mức cao gây thâm hụt Ngân sách, đe dọa đến tính bền vững của ngân sách Nhà nước

Do vậy, nghiên cứu đề tài “Kiểm toán hoạt động đối với chi tiêu từ nguồn vốn ngân sách Nhà nước tại các Bộ” là một yêu cầu của lý luận và thực tiễn kiểm toán và phù hợp với định hướng

đẩy mạnh kiểm toán hoạt động trong chiến lược phát triển của KTNN đến năm 2020

2.Tổng quan tình hình nghiên cứu

Qua nghiên cứu tổng quan, có thể thấy: Hiện nay để thực hiện nghiên cứu kiểm toán hoạt động trong một lĩnh vực cụ thể như hoạt động chi tiêu từ nguồn vốn ngân sách nhà nước còn gặp nhiều thách thức và là khoảng trống lớn cần được hoàn thiện trên các khía cạnh: chuẩn mực hướng dẫn thực hiện, nội dung kiểm toán, quy trình, mẫu biểu, hồ sơ kiểm toán và phương pháp kiểm toán Bên cạnh đó, mặc dù đã có nhiều công trình nghiên cứu về kiểm toán hoạt động nhưng chưa có công trình nghiên cứu nào về kiểm toán hoạt động riêng biệt đối với chi tiêu từ nguồn vốn NSNN do KTNN thực hiện Luận

án xác định những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu như sau:

(1) Tiếp tục nghiên cứu làm rõ những vấn đề lý luận về KTHĐ như: tiêu chí, nội dung, quy trình

và phương pháp kiêm toán hoạt động

(2) Nghiên cứu thực trạng kiểm toán hoạt động đối với chi tiêu từ nguồn vốn ngân sách Nhà nước

do kiểm toán Nhà nước thực hiện

(3) Nghiên cứu đề xuất các giải pháp hoàn thiện kiểm toán hoạt động đối với chi tiêu từ nguồn vốn ngân sách Nhà nước do KTNN thực hiện trong bối cảnh hội nhập quốc tế

Như vậy, việc nghiên cứu đề tài “Kiểm toán hoạt động đối với chi tiêu từ nguồn vốn ngân sách nhà nước tại các Bộ” là vấn đề cấp thiết, có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn ở nước ta trong giai đoạn hiện nay

cũng như trong tương lai lâu dài

3 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài luận án

- Hệ thống hóa và phân tích làm rõ các lý luận cơ bản về chi tiêu từ nguồn vốn ngân sách nhà nước; các lý luận kiểm toán hoạt động do kiểm toán Nhà nước thực hiện

- Khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng kiểm toán hoạt động chi tại một số Bộ sử dụng nguồn vốn ngân sách Nhà nước làm minh chứng cho kiểm toán hoạt động chi tiêu từ nguồn vốn ngân sách được thực hiện bởi Kiểm toán Nhà nước, chỉ rõ những kết quả đạt được, hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế

- Đề xuất các giải pháp hoàn thiện kiểm toán hoạt động chi tiêu từ nguồn vốn ngân sách Nhà nước tại các Bộ do kiểm toán Nhà nước thực hiện và điều kiện thực hiện các giải pháp

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án

- Đối tượng nghiên cứu của đề tài luận án: luận án tập trung nghiên cứu hoàn thiện kiểm toán

hoạt động đối với chi tiêu từ nguồn vốn ngân sách Nhà nước do Kiểm toán Nhà nước thực hiện

- Phạm vi nghiên cứu của luận án: Luận án đi sâu vào nghiên cứu KTHĐ chi đầu tư xây dựng

cơ bản (khoản chi chiếm tỷ trọng lớn trong chi đầu tư phát triển) và chi thường xuyên sử dụng nguồn vốn ngân sách Nhà nước cấp tại Bộ đã thực hiện bởi KTNN Các dữ liệu thông tin thực tế được nghiên cứu trong các năm gần đây từ, 2013 cho đến 2017

5 Các câu hỏi đặt ra trong quá trình nghiên cứu

- Cơ sở lý luận về kiểm toán hoạt động chi tiêu từ nguồn vốn ngân sách nhà nước là gì? Kinh nghiệm của kiểm toán Nhà nước các nước phát triển trên thế giới về kiểm toán hoạt động như thế nào?

- Thực trạng kiểm toán hoạt động đối với chi tiêu từ nguồn vốn ngân sách Nhà nước như thế nào? Có những ưu nhược điểm và hạn chế gì trong khi vận dụng? Nguyên nhân của những hạn chế

do đâu?

- Cần những giải pháp nào vừa phù hợp với khung lý thuyết đã xây dựng ban hành của KTNN, vừa có thể ứng dụng trong thực tiễn kiểm toán? và những điều kiện nào để thực hiện giải

pháp

6 Phương pháp nghiên cứu của luận án

- Phương pháp thu thập, số liệu tài liệu: Nghiên cứu sinh(NCS) thu thập tài liệu qua các

phương pháp như: gửi bảng câu hỏi khảo sát, phỏng vấn trực tiếp, quan sát, điều tra, nghiên cứu tài liệu hồ sơ kiểm toán; thu thập, nghiên cứu kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học trong và ngoài nước có liên quan đến luận án

- Phương pháp xử lý, tổng hợp thông tin tài liệu

+ Dựa vào các thông tin thu thập được ở trên , NCS kiểm tra độ tin cậy, sự phù hợp của tài liệu thu thập, tổng hợp các kết quả nghiên cứu về lý thuyết và tổng hợp kết quả khảo sát thực tế

- Phương pháp phân tích

+ Dựa trên kết quả tổng hợp, NCS phân tích đối chiếu giữa lý luận và thực trạng

để kết luận và ưu nhược điểm, hạn chế của kiểm toán hoạt động đối với chi tiêu từ nguồn vốn ngân sách tại các Bộ do Kiểm toán Nhà nước thực hiện làm cơ sở đưa ra giải pháp hoàn thiện

7.Các kết quả nghiên cứu của luận án

- Về mặt lý luận: Hệ thống hóa, làm rõ và bổ sung lý luận chung về chi tiêu từ nguồn vốn

ngân sách nhà nước, kiểm toán hoạt động do KTNN thực hiện

- Về thực tiễn: Luận án mô tả, phân tích, đánh giá thực trạng kiểm toán hoạt động đối với chi

tiêu từ nguồn vốn Ngân sách Nhà nước tại các Bộ do KTNN thực hiện trong thời gian qua, chỉ ra những kết quả mà KTNN đạt được trong khi tiến hành KTHĐ, đặc biệt những hạn chế và nguyên nhân tại sao lại có hạn chế đó Từ đó luận án đề xuất các giải pháp hoàn thiện tiêu chí, nội dung, quy trình và phương pháp kiểm toán hoạt động đối với chi tiêu từ nguồn vốn Ngân sách nhà nước tại các Bộ do KTNN Việt Nam thực hiện

8.Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, bảng biểu, sơ đồ, luận án gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về kiểm toán hoạt động chi tiêu từ nguồn vốn NSNN do Kiểm toán Nhà nước thực hiện

Chương 2: Thực trạng kiểm toán hoạt động đối với chi tiêu từ ngân sách nhà nước tại các Bộ

do KTNN thực hiện

Chương 3: Giải pháp hoàn thiện kiểm toán hoạt động đối với chi tiêu từ ngân sách tại các Bộ

do KTNN thực hiện

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ KIỂM TOÁN HOẠT ĐỘNG CHI TIÊU TỪ NGUỒN VỐN

NSNN DO KIỂM TOÁN NHÀ NƯỚC THỰC HIỆN

1.1.Tổng quan về chi tiêu từ nguồn vốn ngân sách nhà nước và kiểm toán hoạt động do kiểm toán nhà nước thực hiện

1.1.1 Tổng quan về chi tiêu từ nguồn vốn ngân sách nhà nước

1.1.1.1 Khái niệm chi tiêu từ nguồn vốn ngân sách nhà nước

Trong phần này luận án nghiên cứu các quan điểm về chi tiêu từ nguồn vốn ngân sách Nhà nước, từ đó rút ra khái niệm về chi tiêu từ nguồn vốn ngân sách NN

Từ những quan điểm về chi tiêu từ nguồn vốn Ngân sách Nhà nước có thể hiểu “chi tiêu từ nguồn vốn ngân sách Nhà nước là toàn bộ các khoản chi của chính quyền trung ương và địa phương, đơn vị hành chính để trang trải kinh phí hoạt động do Chính phủ quản lý, kiểm soát.”

1.1.1.2 Nội dung các khoản chi tiêu từ nguồn vốn ngân sách Nhà nước

Chi tiêu từ nguồn vốn ngân sách Nhà nước chủ yếu bao gồm chi thường xuyên và chi đầu tư phát triển Trong đó, chi thường xuyên bao gồm: Các khoản chi thanh toán cho công chức, viên chức : tiền lương, tiền công, phụ cấp lương, các khoản đóng góp theo lương, tiền thưởng, phúc lợi tập thể và các khoản thanh toán khác theo quy định….Chi đầu tư phát triển bao gồm: Chi cho đầu

tư xây dựng kết cấu hạ tầng công cộng, chi hỗ trợ các doanh nghiệp nhà nước, đầu tư góp vốn cổ

phần vào các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực cần thiết mà Nhà nước cần chi phối và chi dự trữ nhà nước

1.1.2.Khái quát chung về kiểm toán hoạt động trong lĩnh vực công của Kiểm toán Nhà nước

1.1.2.1 Quá trình phát triển của kiểm toán hoạt động trong lĩnh vực công

Trên thế giới, kiểm toán hoạt động đã trở nên phổ biến trong những thập kỷ gần đây Mặc dù

nó đã phát triển từ 30 - 40 năm trước (Chapman, 2007), sự phát triển của kiểm toán hoạt động thay đổi từ nước này sang nước Trước những năm 1960, số ít quốc gia hành nghề kiểm toán hoạt động Kiểm toán hoạt động xuất hiện lần đầu ở Hoa Kỳ và Thụy Điển (Adams, 1986) Kiểm toán hoạt động là một nghành nghề đòi hỏi chuyên môn nghề nghiệp cao và có quy mô lớn xuất hiện lần đầu trong những năm 1970 (Pollitt et al., 1999) Tuy nhiên, đến những năm 1990, kiểm toán hoạt động

đã được thiết lập đầy đủ các thủ tục và nhân viên riêng của nó tại tại Úc, Canada, Phần Lan, Pháp,

Hà Lan, New Zealand, Na Uy, Thụy Điển, Anh và Hoa Kỳ (Mỹ) Do đó, kiểm toán hoạt động hiện nay là loại kiểm toán chính của các tổ chức kiểm toán tối cao

1.1.2.2 Khái niệm và mục tiêu của kiểm toán hoạt động

a Khái niệm kiểm toán hoạt động

Có nhiều định nghĩa liên quan đến kiểm toán hoạt động với những quan điểm có thể khác

nhau, nhưng nội dung của các định nghĩa này tập trung trình bày ở ba khía cạnh đó là tính kinh tế (Economy), tính hiệu quả (Efficiency) và sự hiệu lực (Effectiveness) Do đó, có thể xem đây là những tiêu chuẩn quan trọng dùng để xem xét kết quả của hoạt động được kiểm toán Vì vậy, người

ta còn gọi loại kiểm toán này bằng thuật ngữ đơn giản là kiểm toán 3Es

Trên cơ sở những phân tích về chi tiêu từ nguồn vốn ngân sách nhà nước và KTHĐ, về bản

chất kiểm toán hoạt động chi tiêu từ nguồn vốn ngân sách có thể được định nghĩa như sau: “KTHĐ chi tiêu từ nguồn vốn ngân sách là hoạt động kiểm toán: trong đó kiểm toán viên hướng đến việc kiểm tra, đánh giá tính kinh tế, tính hiệu quả, tính hiệu lực trong quá trình quản lý và sử dụng nguồn vốn ngân sách; thực hiện chức năng nhiệm vụ chi tiêu dựa trên các tiêu chí phù hợp.”

b Mục tiêu kiểm toán hoạt động

Mục tiêu kiểm toán hình thành nên nền tảng cho cuộc kiểm toán Mục tiêu kiểm toán liên quan đến nguyên nhân tiến hành cuộc kiểm toán, là những điều cần đạt được qua thực hiệu cuộc kiểm toán Mục tiêu kiểm toán chỉ rõ nội dung được kiểm toán và cách thức đánh giá nội dung đó Một khi đã xác định mục tiêu kiểm toán thì sẽ phát triển được phạm vi, tiêu chí kiểm toán và phương pháp tiếp cận; do đó mục tiêu kiểm toán cần được thiết lập sớm trong giai đoạn lập kế hoạch kiểm toán Mục tiêu kiểm toán thường đưa ra ý kiến về tính kinh tế, tính hiệu quả, tính hiệu lực của đơn vị, hoạt động, vấn đề được kiểm toán

1.1.2.3.Vai trò của KTHĐ đối với chi tiêu từ nguồn vốn NSNN do KTNN thực hiện

Thứ nhất, cùng với KTBCTC và KTTT; KTHĐ giúp KTNN tiến hành kiểm toán chi tiêu NSNN

để tính được hiệu quả giữa đầu ra và chi phí đầu vào

Thứ hai, triển khai KTHĐ giúp KTNN góp phần ngăn ngừa rủi ro, răn đe sai phạm, nâng cao hiệu quả chi tiêu NS

Thứ ba, KTHĐ còn có một đóng góp quan trọng là đánh giá các văn bản pháp luật, hệ thống tiêu chuẩn, định mức, chế độ chi không phù hợp với thực tiễn

1.1.2.4 Các yếu tố ảnh hưởng tới kiểm toán hoạt động đối với chi tiêu từ nguồn vốn NSNN do KTNN thực hiện

a, Nhóm yếu tố thuộc về tổ chức và hoạt động của KTNN

Thứ nhất : Quan điểm của người lãnh đạo về tổ chức KTHĐ

Thứ hai: Cơ cấu tổ chức, cơ chế phân công, phân cấp nhiệm vụ của KTNN

Thứ ba: Các quy định về chuẩn mực, quy trình và phương pháp kiểm toán hoạt động

Thứ tư : Đạo đức nghề nghiệp và trình độ, năng lực hiểu biết của KTV về hoạt động chi tại đơn vị công

b, Yếu tố về đặc điểm và nhiệm vụ KT, XH trong hoạt động chi tiêu của đơn vị

c, Yếu tố thuộc về sự yếu kém trong quản lý tại các đơn vị công và áp lực kiểm toán từ công

chúng

1.2 Các tiêu chí kiểm toán hoạt động đối với chi tiêu từ nguồn vốn NSNN do KTNN thực hiện 1.2.1.Khái niệm tiêu chí kiểm toán hoạt động

Theo NCS, có thể khái niệm tiêu chí KTHĐ chi tiêu từ nguồn vốn ngân sách nhà nước như

sau: “Tiêu chí kiểm toán hoạt động là những quy tắc, tiêu chuẩn định tính và định lượng có tính hợp lý có thể đạt được mà căn cứ vào đó có thể đánh giá tính tiết kiệm, hiệu quả và hiệu lực hoạt động chi tiêu từ nguồn vốn NSNN của đơn vị”

Tính kinh tế, hiệu quả và hiệu lực có thể hiểu ngắn gọn như sau:

Tính kinh tế: là việc đơn vị được kiểm toán mua sắm/ thực hiện các nguồn lực với mức chi

phí thấp nhất mà vẫn bảo đảm được việc thực hiện các mục tiêu của hoạt động

Tính hiệu quả: là việc đơn vị được kiểm toán sử dụng tối thiểu các nguồn lực mà vẫn bảo đảm

được các mục tiêu của hoạt động

Tính hiệu lực: là việc đơn vị được kiểm toán thực hiện được các mục tiêu, kết quả trong một hoạt động cụ thể

1.2.2 Nguồn tài liệu để xây dựng tiêu chí kiểm toán hoạt động chi tiêu từ nguồn vốn NSNN

Tiêu chí kiểm toán nói chung có thể được xây dựng từ rất nhiều nguồn khác nhau Tuy nhiên, ý kiến đánh giá của kiểm toán viên đóng một vai trò hết sức quan trọng khi xác định nguồn tài liệu xây dựng tiêu chí xác đáng và tin cậy

Kiểm toán viên tìm sự chỉ dẫn từ những nguồn tiêu chí trên và xây dựng tiêu chí kiểm toán thực tế cho phù hợp với cuộc kiểm toán và đối tượng kiểm toán Trong quá trình thiết lập tiêu chí, phải tính đến những điều kiện thực tế, cần điều chỉnh chúng cho phù hợp trên cơ sở tham khảo ý kiến của chuyên gia trong lĩnh vực kiểm toán có kinh nghiệm

1.2.3 Tiêu chí kiểm toán hoạt động chi tiêu từ nguồn vốn ngân sách Nhà nước

1.2.3.1 Nhóm tiêu chí kiểm toán về tính kinh tế

Tính kinh tế còn gọi là “ sự tiết kiệm” Vì vậy, tính kinh tế còn được hiểu là việc tiết kiệm và giảm tối đa các nguồn lực được sử dụng cho một hoạt động nhất định Tính kinh tế là một khía cạnh của tính hiệu quả nhưng có ý riêng biệt khi xem xét đánh giá các họat động, nhất là trong hoạt động chi của các cơ quan công vụ

1.2.3.2 Tiêu chí kiểm toán về tính hiệu quả

Hiệu quả là nguyên tắc quan trọng hàng đầu trong quản lý tài chính của cả khu vực công và

tư Nguyên tắc về tính hiệu qảu có nghĩa là tối đa hóa đầu ra trên cơ sở các nguồn lực được sử dụng Tính hiệu quả quan tâm đến mối quan hệ giữa các nguồn lực sử dụng và đầu ra về mặt số lượng, chất lượng và thời gian Các tiêu chí đánh giá hiệu quả của chi tiêu từ nguồn vốn ngân sách nhà nước vì vậy cũng khá đa dạng và cũng khác với đánh giá hiệu quả ở khu vực tư

1.2.3.3 Tiêu chí kiểm toán về tính hiệu lực

Tính hiệu lực là kết quả thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ của một đơn vị Do đó nó còn được gọi là kiểm toán kết quả Kiểm toán tính hiệu lực thường được thực hiện ở các đơn vị tổ chức lĩnh vực công nên còn được gọi là kiểm toán tính hiệu năng, nhằm nâng cao năng lực quản lý và hiệu lực hoạt động của đơn vị Kiểm toán tính hiệu lực của kiểm toán hoạt động liên quan đến việc đạt được mục tiêu đề ra của đơn vị được kiểm toán và kiểm toán ảnh hưởng thực tế của các hoạt động và so sánh với ảnh hưởng dự kiến đạt được

1.3.Nội dung kiểm toán hoạt động đối với chi tiêu từ nguồn vốn NSNN do KTNN thực hiện

Kiểm toán hoạt động chi ngân sách Bộ, ngành bao gồm :Đơn vị dự toán cấp I và các đơn vị

dự toán cấp II; Các đơn vị trực tiếp quản lý và sử dụng NSNN (Các đơn vị dự toán cấp III; Các Ban

quản lý dự án đầu tư xây dựng …)

Đánh giá tính kinh tế, hiệu quả của hoạt động quản lý và điều hành kinh phí: từ khâu lập dự toán, thực hiện dự toán và quyết toán Ngân sách Nhà nước;

Đánh giá hiệu lực, hiệu năng quản lý do Nhà nước giao theo nhiệm vụ chi tiêu mà bộ, ngành phải thực hiện

Tổng hợp kết quả kiểm toán theo tiêu chí đã xây dựng của các đơn vị được kiểm toán

1.4 Phương pháp kiểm toán hoạt động đối với chi tiêu từ nguồn vốn NSNN do KTNN thực hiện 1.4.1 Phương pháp kiểm toán theo kết quả

Phương pháp này giúp KTV đánh giá các kết quả, mục tiêu đầu ra có đạt được như dự kiến hay không, hoặc các hoạt động/ chương trình có vận hành hoạt động theo dự kiến hay không?

1.4.2 Phương pháp kiểm toán theo hệ thống

Phương pháp này giúp KTV đánh giá hệ thống quản lý của đơn vị có hoạt động phù hợp hay không nhằm quản lý các rủi ro

1.4.3 Phương pháp kiểm toán theo vấn đề

Phương pháp này giúp kiểm toán viên kiểm tra đánh giá và phân tích lý do gây ra các vấn đề

cụ thể hoặc các sai lệch so với tiêu chí

Đối với hoạt động chi tiêu từ nguồn vốn ngân sách nhà nước, phương pháp tiếp cận theo kết quả và theo hệ thống là phương pháp tiếp cận phù hợp nhất để đánh giá được 3 tiêu chí: kinh tế, hiệu quả và hiệu lực cả về mặt định lượng và định tính

1.5 Quy trình kiểm toán hoạt động đối với chi tiêu từ nguồn vốn NSNN do KTNN thực hiện 1.5.1 Giai đoạn chuẩn bị kiểm toán hoạt động

Trong giai đoạn chuẩn bị kiểm toán, kiểm toán viên thường thu thập thông tin về các báo cáo quyết toán Ngân sách các cấp tại Bộ, ngành được kiểm toán, các vấn đề về tiền tệ, yếu tố tác động đến chi NSNN Từ đó, KTV sẽ xây dựng các tiêu chí kiểm toán từ nhiều nguồn

1.5.2 Giai đoạn thực hiện kiểm toán

Giai đoạn thực hiện kiểm toán là giai đoạn phát triển và thực hiện các phương pháp cũng

như thủ tục kiểm toán đã đề ra trong kế hoạch kiểm toán để thu thập và phân tích các bằng chứng đầy đủ, thích hợp và đáng tin cậy, trên cơ sở đó đưa ra các phát hiện kiểm toán, kết luận và các kiến nghị của đoàn kiểm toán

1.5.3 Lập và phát hành báo cáo kiểm toán

Báo cáo kiểm toán hoạt động chi tiêu từ nguồn vốn ngân sách nhà nước được hoàn thành để đánh giá, kết luận và kiến nghị về những nội dung kiểm toán hoạt động chi tiêu từ nguồn vốn ngân sách nhà nước

1.5.4 Theo dõi, kiểm tra, thực hiện các kiến nghị kiểm toán

Theo dõi, kiểm tra, thực hiện các kiến nghị kiểm toán là khâu cuối cùng trong quy trình kiểm toán, trong đó kiểm toán viên tập trung đánh giá xem liệu các kiến nghị kiểm toán đã được đơn vị kiểm toán thực hiện chưa?

Kiểm tra thực hiện kết luận, kiến nghị bao gồm ba bước: Lập kế hoạch kiểm tra, thực hiện kiểm tra, lập báo cáo kiểm tra

1.6 Kinh nghiệm của KTNN các nước về kiểm toán hoạt động và bài học kinh nghiệm cho KTNN Việt Nam

1.6.1 Kinh nghiệm của một số nước về xây dựng tiêu chí KTHĐ trong lĩnh vực công

1.6.1.1 Khuyến nghị của tổ chức các cơ quan kiểm toán quốc tế (INTOSAI) về xây dựng tiêu chí KTHĐ trong lĩnh vực công

Thứ nhất: Xây dựng nhóm tiêu chí tổng hợp

Dựa vào việc xem xét mục tiêu đánh giá tính kinh tế, hiệu lực, hiệu quả phổ biến nhất của

đơn vị để xác định tiêu chí Với các tiêu chí tổng hợp, do đặc tính gắn với mục đích chung, phổ biến nhất của các đơn vị nên có thể áp dụng trong đánh giá tổng hợp khi xác định kết quả kiểm toán

Thứ hai: xây dựng nhóm tiêu chí cụ thể

Là các chỉ tiêu dùng để làm rõ cho tiêu chí tổng hợp cũng như sử dụng để phân tích, đánh giá,

các tác động của môi trường bên trong, bên ngoài dẫn đến kết quả đã được xác định qua sử dụng tiêu chí tổng hợp nhằm đưa ra kiến nghị cụ thể, sát thực nhất

1.6.1.2 Kinh nghiệm của cơ quan kiểm toán Canada và Indonesia trong việc xây dựng tiêu chí kiểm toán hoạt động

1.6.2 Kinh nghiệm của KTNN các nước về về nội dung, quy trình và phương pháp KTHĐ

Kiểm toán Nhà nước cơ bản đều quy định tương đối thống nhất quy trình cuộc kiểm toán nói chung và KTHĐ nói riêng đều có 3 giai đoạn là : chuẩn bị kiểm toán, thực hiện kiểm toán và báo cáo kiểm toán Riêng giai đoạn thứ tư, theo dõi, kiểm tra, thực hiện các kiến nghị kiểm toán

1.6.2.1 Kinh nghiệm kiểm toán hoạt động của Cơ quan Kiểm toán Quốc gia Vương quốc Anh

Quy trình cuộc kiểm toán hoạt động của KTNN Vương quốc Anh gồm 3 giai đoạn: Chuẩn bị

kiểm toán; thực hiện kiểm toán và lập báo cáo kiểm toán

1.6.2.2 Kinh nghiệm về cuộc kiểm toán hoạt động của Cộng hoà Liên bang Đức

Tại Cộng hoà Liên bang Đức, nguyên tắc kinh tế trong hoạt động của nhà nước được ghi trong Hiến pháp Từ năm 1969, khi nước Đức bổ sung sửa đổi Hiến pháp đã quy định về thẩm quyền của Kiểm toán Nhà nước Liên bang (KTNNLB) là được kiểm toán tính kinh tế, hiệu lực, hiệu quả trong hoạt động quản lý

1.6.3 Những vấn đề cần rút ra từ kinh nghiệm kiểm toán hoạt động của các cơ quan kiểm

toán tối cao trên thế giới

1.6.3.1 Bài học kinh nghiệm trong xây dựng, xác định tiêu chí kiểm toán

Thứ nhất, tăng cường chuyên gia, tư vấn bên ngoài đối với lĩnh vực chuyên môn sâu trong

kiểm toán hoạt động để tư vấn xây dựng tiêu chí do đặc điểm đa dạng trong hoạt động của đối tượng kiểm toán

Thứ hai, Cần xây dựng từ tổng quát đến chi tiết; phải dựa trên hướng dẫn của chuẩn mực

kiểm toán hoạt động và các quy định cụ thể về KTHĐ

Thứ ba, Kinh nghiệm thực tế của các quốc gia cho thấy mỗi cuộc kiểm toán hoạt động có

tiêu chí khác nhau nên KTV luôn phải phối hợp các chuyên gia, đơn vị được kiểm toán xem tiêu chí xây dựng đã thích hợp và liên quan đến nội dung kiểm toán chưa?

1.6.3.2.Bài học kinh nghiệm trong xây dựng nội dung kiểm toán

Đo đặc thù của hoạt động chi tiêu từ nguồn vốn ngân sách nhà nước là phải đảm bảo hiệu quả chi tiêu trên cả khía cạnh kinh tế và xã hội nên KTHĐ chi tiêu thường gắn liền với kiểm toán tính tuân thủ quy trình Ngân sách, luật NSNN, luật đầu tư công Do đó trong nội dung kiểm toán chọn tiêu chí nào quan trọng còn phụ thuộc vào chức năng nhiệm vụ của Bộ

KTNN phải tổ chức xây dựng và ban hành được Cẩm nang hướng dẫn kiểm toán hoạt động,

trong đó phải xác định rõ mục tiêu, nội dung, phương pháp đặc biệt là các tiêu chí để đánh giá tính kinh tế, tính hiệu quả và hiệu lực đối với các lĩnh vực kiểm toán cụ thể

1.6.3.3 Bài học kinh nghiệm trong xây dựng quy trình kiểm toán

Thứ nhất, phải xác định rõ ràng địa vị pháp lý của KTNN và Tổng KTNN không những chỉ trong

KT

Thực hiện

KT

Lập và gửi Báo cáo KT

Kiểm tra thực hiện kiến nghị

Hiến pháp mà còn phải đảm bảo sự tương thích giữa Hiến pháp, Luật KTNN với các luật liên quan

Thứ hai, để đảm bảo cho một cuộc kiểm toán hoạt động có chất lượng và hiệu quả đòi hỏi

công tác tổ chức phải tiến hành một cách thận trọng và đồng bộ đúng quy trình từ khâu lập kế hoạch, điều tra khảo sát để xác định chính xác khách thể kiểm toán, đối tượng và chủ đề kiểm toán cho đến thu thập bằng chứng và phân tích bằng chứng và xây dựng báo cáo kiểm toán

Thứ ba, phải hoàn thiện công tác tổ chức và cách thức quản lý hoạt động kiểm toán của Đoàn,

Tổ kiểm toán đặc biệt là Kiểm toán viên

1.6.3.4 Bài học kinh nghiệm trong xây dựng phương pháp kiểm toán

Phương pháp tiếp cận trực tiếp theo kết quả: Kiểm toán viên trực tiếp gặp gỡ, trao đổi với những nhà quản lý và cán bộ các bộ phận trong đơn vị được kiểm toán

Phương pháp khai thác tài liệu lưu trữ: Kiểm toán viên tiến hành nghiên cứu các tài liệu nội bộ của

đơn vị được kiểm toán, cũng như các tài liệu bên ngoài có liên quan đến các nghiệp vụ kinh tế phát sinh của đơn vị

Phương pháp khảo sát hiện trường: Kiểm toán viên trực tiếp quan sát các quá trình hoạt

động, thao tác của nhân viên trong quá trình làm việc để phân tích đánh giá những thông tin đã thu thập được

Kết luận chương 1

Trong chương 1, luận án đã phân tích hệ thống hóa, làm sáng rõ và bổ sung các lý luận chung về chi tiêu từ nguồn vốn ngân sách nhà nước, kiểm toán hoạt động Đặc biệt luận án làm rõ phân tích các nội dung kiểm toán, tiêu chí về tính kinh tế, hiệu lực và hiệu quả trong kiểm toán hoạt động ; phương pháp và quy trình kiểm toán hoạt động đối với chi tiêu từ nguồn vốn ngân sách Nhà nước Ngoài ra, trong chương này luận án cũng nghiên cứu kinh nghiệm kiểm toán hoạt động trong lĩnh vực công của kiểm toán tối cao một số quốc gia trên thế giới, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG KIỂM TOÁN HOẠT ĐỘNG ĐỐI VỚI CHI TIÊU TỪ NSNN TẠI CÁC BỘ

DO KIỂM TOÁN NHÀ NƯỚC VIỆT NAM THỰC HIỆN 2.1 Khái quát chung về kiểm toán hoạt động của kiểm toán nhà nước Việt Nam

2.1.1 Quá trình phát triển, đặc điểm hoạt động của KTNN Việt Nam

Sự ra đời phát triển KTNN là một yếu tố khách quan nhằm đáp ứng kỳ vọng yêu cầu của thực

tiễn, để gia tăng vai trò kiểm soát của Nhà nước trong việc quản lý, sử dụng nguồn chi tiêu từ nguồn

vốn ngân sách nhà nước hợp lý kinh tế hiệu quả, ngăn ngừa các hành vi tiêu cực, lãng phí tài chính Nhà nước tại các cơ quan đơn vị

Hiện nay, Kiểm toán nhà nước chuyên ngành II, III, có nhiệm vụ kiểm toán việc quản lý, sử