Anti-Corruption-Manual_15.8.2011.FINAL_VN (XD liem chinh trong khu vuc tu)

Mục tiêu của Tổ chức Hướng tới Minh bạch trong các hoạt động giáo dục ngoại khóa là: • Cung cấp kiến thức cơ bản về hiện tượng tham nhũng, kinh nghiệm quốc tế về phòng chống tham nhũng v

Minh bạch Quốc tế (TI) là một phong trào toàn cầu về đấu tranh phòng, chống tham

nhũng TI bao gồm 100 văn phòng quốc gia trên thế giới và một Ban thư ký Quốc

tế tại Berlin, Đức Các văn phòng quốc gia của TI là các tổ chức xã hội dân sự độc

lập, đăng ký hoạt động tại nước sở tại và trực thuộc phong trào TI quốc tế Mục tiêu

của TI là nâng cao nhận thức về tác hại của tham nhũng và phối hợp với các đối

tác trong chính phủ, giới doanh nghiệp và xã hội dân sự để xây dựng và thực hiện

hiệu quả các biện pháp chống tham nhũng

www.transparency.org

Tổ chức Hướng tới Minh bạch (TT) là một tổ chức tư vấn phi lợi nhuận tại Việt

Nam, được thành lập năm 2008 với mục đích góp phần vào các nỗ lực quốc gia

trong việc thúc đẩy tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trong phòng, chống

tham nhũng Tháng 3 năm 2009, TT trở thành Cơ quan đầu mối của TI tại Việt

Nam Với vai trò này, TT hỗ trợ và điều phối các hoạt động của TI tại Việt Nam,

trong khuôn khổ Chương trình TI Việt Nam về “Tăng cường nhu cầu phòng, chống

tham nhũng cho khu vực nhà nước, tư nhân và xã hội, giai đoạn 2009-2012”

www.towardstransparency.vn

Đơn vị chủ trì: Tổ chức Hướng tới Minh Bạch – Cơ quan đầu mối của Tổ chức

Minh bạch Quốc tế tại Việt Nam với sự tư vấn, hỗ trợ của Tiến sĩ Thaveeporn

Vasavakul

Hà NộiTháng 11 năm 2011

Đảng Cộng sản Việt Nam và Chính phủ Việt Nam luôn nhấn mạnh việc cần thiết phải nâng cao nhận thức cũng như sự tham gia tích cực của người dân trong cuộc đấu tranh phòng chống tham nhũng Vai trò của người dân được đề cập trong nhiều văn bản khác nhau Nghị quyết số 04-NQ/TƯ ngày 21-8-2006 của Ban chấp hành TƯ Đảng Khóa X có những nội dung về tăng cường tuyên truyền nâng cao nhận thức và ý thức trách nhiệm của cán bộ, đảng viên và toàn dân về công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí Luật Phòng chống tham nhũng có những điều khoản quy định về vai trò của người dân trong việc phát hiện và tố cáo hành vi tham nhũng Nghị định 47/2007/NĐ-CP ban hành năm 2007 hướng dẫn thi hành một số điều của Luật PCTN về vai trò, trách nhiệm của xã hội, khẳng định người dân Việt Nam có trách nhiệm chấp hành pháp luật về phòng, chống tham nhũng, tố cáo những người có hành vi tham nhũng, và kiến nghị xây dựng, sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện cơ chế, chính sách pháp luật về phòng, chống tham nhũng Chiến lược Quốc gia Phòng chống Tham nhũng đến năm 2020 ban hành năm 2009 đã coi việc nâng cao nhận thức và phát huy vai trò của toàn xã hội là một trong các biện pháp phòng chống tham nhũng.1 Tháng 12 năm 2009, Chính phủ ban hành Quyết định

số 137/2009/ QĐ-TTg phê duyệt Đề án đưa nội dung phòng, chống tham nhũng vào chương trình giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ và thanh niên, học sinh, sinh viên Đề án 137 khẳng định mục tiêu “nâng cao nhận thức, trách nhiệm và

GIỚI THIỆU

© Ảnh: istock/xyno

xây dựng thái độ, ý thức tự giác cho cán bộ, công chức, học sinh, sinh viên trong

đấu tranh phòng, chống tham nhũng, từng bước hình thành văn hoá chống tham

nhũng” Hoạt động giáo dục học sinh, sinh viên sẽ được triển khai thông qua cả

chương trình chính khoá và ngoại khoá Trong khuôn khổ của Đề án 137, những

hoạt động ngoại khóa bao gồm các hoạt động liên quan đến việc thực hiện các báo

cáo chuyên đề, tổ chức thi tìm hiểu pháp luật về phòng, chống tham nhũng, lồng

ghép nội dung về phòng, chống tham nhũng vào các hoạt động văn hóa, văn nghệ,

và xây dựng chuyên mục giáo dục phòng, chống tham nhũng trên trang thông tin

điện tử

Tổ chức Minh bạch Quốc tế (Transparency International - TI) là tổ chức có kinh

nghiệm hỗ trợ hoạt động giáo dục PCTN cho thanh niên trên toàn thế giới Các dự

án của Tổ chức Minh bạch Quốc tế nhằm vào các nhóm đối tượng thanh thiếu niên

khác nhau thông qua phương thức giáo dục nội và ngoại khóa Chẳng hạn, tại Ma

Cao, Tổ chức Minh bạch Quốc tế hỗ trợ giáo dục học sinh tiểu học thông qua nghệ

thuật múa rối trong khi tại Grudia, Tổ chức Minh bạch Quốc tế lại tập trung nâng

cao nhận thức của học sinh trung học thông qua việc tổ chức các cuộc thi quốc gia

viết về những kinh nghiệm chống tham nhũng Tại Colombia, Tổ chức Minh bạch

Quốc tế đã hỗ trợ việc giáo dục giá trị sống cho sinh viên đại học Kinh nghiệm hỗ

trợ giáo dục liêm chính của Tổ chức Minh bạch Quốc tế tại các nước khẳng định

tiềm năng đóng góp của thanh thiếu niên trong việc tăng cường hệ thống trách

nhiệm giải trình ở khu vực công

Tổ chức Hướng tới Minh bạch (Towards Transparency - TT), Cơ quan đầu mối

quốc gia của Tổ chức Minh bạch Quốc tế tại Việt Nam, đã xây dựng và đang triển

khai Dự án “Tăng Cường Liêm Chính trong Thanh Niên Việt Nam” trong khuôn khổ

Chương trình TI tại Việt nam về “Tăng cường nhu cầu phòng chống tham nhũng

cho khu vực nhà nước, tư nhân, và xã hội, giai đoạn 2009-2012”, Trọng tâm của

Dự án là hỗ trợ triển khai thực hiện giáo dục phòng chống tham nhũng cho thanh

niên Việt Nam Mục tiêu của Tổ chức Hướng tới Minh bạch trong các hoạt động

giáo dục ngoại khóa là:

• Cung cấp kiến thức cơ bản về hiện tượng tham nhũng, kinh nghiệm quốc tế về

phòng chống tham nhũng và khái niệm hệ thống liêm chính quốc gia

• Tăng cường hiểu biết về vấn đề tham nhũng tại Việt Nam và những kiến thức

về chủ trương, chính sách của Đảng và nhà nước về phòng chống tham nhũng

• Giới thiệu kinh nghiệm quốc tế về vai trò, trách nhiệm và hoạt động của thanh

niên, sinh viên đại học trong phòng chống tham nhũng

• Từng bước củng cố và phát huy môi trường không khoan nhượng với tham

nhũng và văn hóa phòng chống tham nhũng

Sổ tay này gồm năm phần sau:

• Phần I: Giới thiệu khái niệm tham nhũng, hình thức, những tác hại và nguyên nhân

• Phần II: Giới thiệu một số kinh nghiệm quốc tế về phòng chống tham nhũng

• Phần III: Giới thiệu khái niệm hệ thống liêm chính

• Phần IV: Bàn về vai trò và hoạt động của thanh niên, đặc biệt là sinh viên đại học

• Phần V: Một số gợi ý cho thanh niên Việt NamKết thúc mỗi phần sẽ có những câu hỏi hướng dẫn giúp sinh viên thể hiện những suy nghĩ của mình

Sổ tay gồm ba Phụ lục:

• Phụ lục I: Tóm tắt hiện tượng tham nhũng trong ngành y tế ở Việt Nam

• Phụ lục II: Tóm tắt các chủ chương chính về phòng chống tham nhũng của Việt Nam

• Phụ lục III : Phòng chống tham nhũng: Triển khai và thách thức

Sổ tay dựa trên những tài liệu nghiên cứu về tham nhũng xuất bản bằng tiếng Anh

và tiếng Việt: sách tham khảo về tham nhũng; tài liệu của Tổ chức Minh bạch Quốc tế; các công trình nghiên cứu về Việt Nam và văn bản pháp luật liên quan của Việt Nam

trình thi hành công vụ, có sự tham gia của những đối tượng có chức vụ, quyền hạn, nhằm mục đích hưởng những lợi ích vật chất, có vi phạm tiêu chuẩn đạo đức xã hội cũng như thiếu sự ngay thẳng và trong sạch Trong ngôn ngữ tiếng Việt, tham nhũng còn có thêm nội dung nhũng nhiễu người dân.

Thế nào là quan hệ tham nhũng?

Quan hệ tham nhũng xảy ra trong mối quan hệ giữa người giao quyền, người được giao quyền thi hành công vụ, người thụ hưởng/khách hàng Quan hệ tham nhũng

có những khía cạnh sau:

• Quan hệ tham nhũng có thể là quan hệ đơn giản với sự tham gia của ba bên: người giao quyền, người thực thi công việc, và người thụ hưởng/khách hàng, nhưng cũng có thể mang tính phức tạp bao gồm mạng lưới của nhiều người giao quyền, người thực thi công việc, và người thụ hưởng/khách hàng

• Quan hệ tham nhũng có thể xuất hiện cả ở khu vực công lẫn khu vực tư Trong khu vực công, tham nhũng xảy ra khi công chức thực thi công việc lạm dụng quyền hạn vì lợi ích vật chất riêng Từ góc độ này, tham nhũng trong khu vực công thường xảy ra khi khu vực công mua hàng hóa hoặc dịch vụ, xử lý tài sản nhà nước trong quá trình cổ phần hóa và khi điều tiết những hoạt động của cá nhân và doanh nghiệp Tham nhũng trong khu vực công cũng có thể xảy ra khi công chức phải đưa ra những quyết định hoặc giải quyết những vấn đề nào đó Trong khu vực tư, tham nhũng xảy ra khi người thực thi được giao quyền thay mặt người giao quyền thực hiện việc quản lý hoặc giao dịch mua và bán

• Về quy mô tham nhũng, hiện tượng tham nhũng thường được chia thành hai loại: tham nhũng vặt và tham nhũng lớn Tham nhũng vặt xảy ra trong giao tiếp

và quan hệ xã hội thường nhật, thông qua việc tặng quà, chút ưu tiên hay khoản hối lộ nhỏ Tham nhũng lớn bao gồm những thỏa thuận quy mô lớn và thường dẫn đến tham ô hoặc sử dụng của công hay các nguồn lực khác thuộc thẩm quyền quản lý của các cán bộ cấp cao

Nhận diện các kiểu tham nhũng?

Có nhiều hình thức tham nhũng trong khu vực công và tư Hình thức phổ biến và trực tiếp, có thể trùng lặp nhau, gồm:

Tham nhũng là một hiện tượng phổ biến ở các nước, bất kể nước đó có chế độ chính

trị và mức độ phát triển kinh tế như thế nào Tham nhũng xuất hiện tại các nước đã dân

chủ hóa cũng như tại các nước đang chuyển đổi từ thể chế chuyên quyền sang dân

chủ Tham nhũng phổ biến ở các nước có mức độ phát triển kinh tế cao lẫn các nước

có mức độ phát triển kinh tế trung bình và thấp Ở cấp quốc gia, các vụ tham nhũng có

thể liên quan đến cả các nguyên thủ quốc gia, các thành viên Chính phủ, đại biểu dân

cử, và doanh nhân Tham nhũng có thể xảy ra trong lĩnh vực lập pháp, hành pháp, tư

pháp và thậm chí trong chính các cơ quan chịu trách nhiệm về việc phòng chống tham

nhũng Kinh nhiệm quốc tế cũng cho thấy tham nhũng xảy ra ở cả khu vực công lẫn khu

vực tư Nói chung, không có quốc gia nào không có tham nhũng hoặc hoàn toàn thành

công trong việc vô hiệu hóa nguy cơ tham nhũng

Tham nhũng trong tiếng Anh là “corruption” được định nghĩa là sự xói mòn hoặc

hủy hoại tính liêm chính trong khi thi hành công vụ do hối lộ hoặc do hám lợi bất

chính gây ra Tổ chức Minh Bạch Quốc tế đưa ra định nghĩa tham nhũng là lạm

dụng quyền hạn được giao vì lợi ích cá nhân Định nghĩa này được áp dụng cho cả

khu vực công và khu vực tư nhân Từ điển tiếng Việt định nghĩa tham nhũng là lạm

dụng quyền hành để nhũng nhiễu dân và thu lợi cho mình

Những định nghĩa này cho thấy khái niệm tham nhũng liên quan chặt chẽ với quá

© Ảnh:

Chiếm đoạt tài sản - Công chức quản lý tài sản công chiếm đoạt tài sản hoặc

sử dụng tài sản vì lợi ích riêng Hối lộ -Người thực thi công việc yêu cầu đút lót trong quá trình

cung cấp các dịch vụ công -Nhà thầu đưa hối lộ để tác động đến việc chọn nhà thầu cho các hợp đồng mua sắm công, để chi trả cho các dự

án công quy mô lớn hay những dịch vụ khống -Nhà đầu tư đưa hối lộ để nhập khẩu hàng hóa không phải đóng thuế, để chiếm dụng đất công.

-Nhóm buôn bán ma túy đút những khoản tiền cho những người thi hành pháp luật để duy trì hoạt động

- Các tổ chức hay cá nhân đưa hối lộ cho quan chức để tác động lên các quyết định của tòa án.

- Người điều khiển phương tiện giao thông công cộng đưa hối lộ cho cảnh sát giao thông để làm ngơ việc xe không đủ tiêu chuẩn lưu hành trên đường bộ, chở quá tải, đi quá tốc độ hoặc khi các phương tiện giao thông vi phạm luật giao thông

Gia đình trị, bè phái -Người được giao quyền tạo cơ hội cho người thân trở

thành người thực thi công việc hoặc hưởng lợi nhờ quyết định nào đó

- Chính khách/công chức cấp cao tuyển dụng thành viên trong cùng nhóm chính trị

Quà cáp và biếu xén -Người ra quyết định hoặc người thực thi công việc nhận

quà nhằm vụ lợi -Người dân đưa “quà” để đổi lấy các dịch vụ lẽ ra được thực hiện bình thường theo đúng nghĩa vụ của người cung cấp dịch vụ.

Thông đồng nhằm hưởng lợi -Hiệu trưởng thông đồng với các nhà cung cấp đồng

phục học sinh, cho phép cung cấp đồng phục chất lượng kém với giá cao

-Lái xe thông đồng với nhân viên bơm xăng để giả mạo hoặc khai khống hóa đơn để lái xe có thể lấy tiền chênh lệch.

Hứa suông -Một cá nhân hay một lãnh đạo tìm kiếm sự ủng hộ trong

các cuộc vận động tranh cử Khi đã được bầu rồi, họ không quan tâm đến những gì đã cam kết.

Bầu cử không trung thực

Vận động hành lang cho lợi ích bè phái

-Quá trình tổ chức, quản lý và thực hiện các cuộc bầu cử không minh bạch hoặc sai quy trình bầu cử

-Trong quá trình tranh cử, những đảng phái cần sự hỗ trợ tài chính nhận tài trợ từ các nguồn khác nhau và cam kết bảo vệ lợi ích của các nhà tài trợ và đặt nó lên trên lợi ích công

- Chính khách sử dụng nguồn tài trợ bất hợp pháp để tranh cử

- Mua phiếu bầu

- Một doanh nghiệp hoặc một nhóm doanh nghiệp tham gia quá trình hoạch định chính sách một cách không minh bạch để ảnh hưởng đến việc ra quyết định có lợi cho lĩnh vực kinh doanh của họ.

Xung đột lợi ích -Người có quyền ra quyết định hoặc thực thi công việc

giữ hai chức vụ nghề nghiệp công, tư cùng một lúc và ra quyết định hoặc thực thi công việc lấy lợi ích tư làm chính

- Người giữ chức vụ ra quyết định và những quy định về lĩnh vực công tác sau khi đã không còn ở vị trí ra quyết định đó

-Nhà chính khách coi lợi ích của chính đảng quan trọng hơn lợi ích công.

Thamnhũng cónhững Táchạigì?

Hiện tượng tham nhũng mang lại lợi ích vật chất cụ thể cho những người tham gia

mạng lưới tham nhũng, trong đó có nhóm người giao quyền, người thực thi công

việc và người thụ hưởng/khách hàng với hình thức và quy mô khác nhau, nhưng

có ảnh hưởng tiêu cực đến lợi ích công - nguyên tắc nhà nước pháp quyền, tài sản

của nhà nước, và tính công bằng trong những hoạt động quản lý và cung cấp dịch

vụ của nhà nước

Tác hại của tham nhũng có thể nhìn thấy trong lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa,

và đạo đức

Tác hại về kinh tế

• Tham nhũng làm tăng chi phí giao dịch

• Tham nhũng khuyến khích doanh nghiệp hoạt động trong môi trường có tính bè

phái độc quyền

• Tham nhũng bảo vệ các công ty có quan hệ tránh được cạnh tranh công bằng,

cho phép các công ty hoạt động không hiệu quả tồn tại

• Công chức tham gia mạng lưới tham nhũng có khuynh hướng ủng hộ những

chính sách đầu tư công không cần thiết, làm giảm bớt tính hiệu lực, hiệu quả

của chính sách đầu tư phát triển

Tác hại về chính trị

• Tham nhũng nuôi dưỡng tình trạng thiếu minh bạch và thiếu trách nhiệm giải

trình

• Tham nhũng cản trở nguyên tắc quản trị tốt

• Tham nhũng có ảnh hưởng tiêu cực đến việc phát triển thể chế pháp quyền

• Tham nhũng làm triệt tiêu tính công bằng pháp lý

• Tham nhũng tư pháp dẫn đến vi phạm nhân quyền và trong nhiều trường hợp

người vô tội bị trừng phạt trong khi kẻ có tội lại bình an vô sự

• Tham nhũng chính trị thông qua việc gian lận trong quá trình bầu cử hoặc hoạch

định chính sách làm xói mòn lòng tin của người dân vào nhà nước, gây nghi

ngờ đối với các cơ quan công quyền và sự tham gia vào lĩnh vực công

• Trong lĩnh vực hành chính công, tham nhũng dẫn tới sự bất bình đẳng trong

việc phân bổ nguồn lực

• Tham nhũng trong quản lý nguồn nhân lực sẽ dẫn đến việc sử dụng những

người kém năng lực trong việc ra quyết định và quản lý các nguồn lực mới

Tác hại về văn hoá

• Tham nhũng làm giảm lòng tin vào con người và sự đoàn kết cộng đồng

Tác hại về đạo đức

• Tham nhũng phá hoại các giá trị công

• Tham nhũng hủy hoại những giá trị dân chủ cũng như niềm tin vào thành viên trong cộng đồng quốc gia

• Tham nhũng làm giảm tính công bằng

Mối quan hệ giữa người giao quyền, người thực thi công việc và người thụ hưởng/khách hàng có phát triển thành quan hệ tham nhũng hay không và với hình thức và quy mô như thế nào phụ thuộc vào các nguyên nhân mang tính thể chế, tổ chức quản lý, năng lực, văn hóa, giá trị đạo đức công, và chế tài đối với các hành vi tham nhũng của mỗi quốc gia Những nguyên nhân này làm nảy sinh nguy cơ phát sinh hành vi mang tính tham nhũng

• Thiếu công khai trong cơ chế chia sẻ thông tin và báo cáo

• Hệ thống trách nhiệm giải trình (báo cáo trong một đơn vị/tổ chức, giữa các cấp

và các đơn vị) không rõ ràng

• Không có hệ thống chế tài khi tổ chức, đơn vị không thực hiện nguyên tắc công khai báo cáo

Về văn hóa

• Nhầm lẫn khái niệm truyền thống giữa quà với hối lộ

• Phân biệt giữa khái niệm công và tư không rõ ràng

Về năng lực người thi hành công vụ

• Thiếu trình độ thực hiện công việc được giao dẫn đến những sai lầm trong quá

trình thực hiện công việc như sai trái trong quản lý tài chính hoặc lãng phí, tạo

điều kiện cho hành vi tham nhũng hoặc có liên quan đến ý đồ tham nhũng

Giá trị/Đạo đức vì lợi ích công

• Khái niệm khu vực công và lợi ích công không rõ ràng

Trong quá trình tham khảo nội dung Phần I, bạn có thể xem Phụ Lục I tóm tắt vấn

đề tham nhũng tại Việt Nam

Sau khi đã tham khảo xong nội dung Phần I, bạn hãy dành thời gian suy nghĩ về

hiện tượng tham nhũng Bảng 1.2 có những câu hỏi hướng dẫn giúp bạn tự kiểm

tra lại hiểu biết của mình về khái niệm tham nhũng trong môi trường mà bạn đang

2 Bạn đã bao giờ nói chuyện về hiện tượng tham nhũng với những người mà bạn quen biết chưa? Nếu có, bạn có nhận xét gì về cách tiếp cận hành vi tham nhũng của họ? Nếu chưa, bạn hãy dành thời gian trao đổi với 1 người bạn và ghi lại nhận xét của mình

3.Bạn đã nhìn thấy hành vi thuộc thể loại tham nhũng nào trong cuộc sống hàng ngày? Hãy ghi chép một vài hành vi bạn thấy xuất hiện phổ biến nhất

Câu hỏi Nội dung trả lời

tích nguyên nhân Theo

bạn, có nguyên nhân nào

là nguyên nhân cốt lõi

không? Sau khi đã nhận

diện những nguyên nhân,

bạn hãy phân tích xem

nên có giải pháp như thế

Công ước có hiệu lực từ ngày 14 tháng 12 năm 2005, khi có đủ 30 quốc gia đầu tiên phê chuẩn

nhũng

Công ước Liên Hiệp Quốc về chống tham nhũng quy định những quy ước và chuẩn mực chung về các vấn đề chính sau đây:

• Công tác phòng ngừa tham nhũng

• Hình sự hóa tội phạm tham nhũng và việc thực thi pháp luật

• Hợp tác quốc tế và hỗ trợ kỹ thuật

• Thu hồi tài sản bị thất thoát

• Cơ chế triển khai

© Ảnh: istock/TommL

Từ điều 5 đến điều 14 của Công ước quy định các biện pháp phòng ngừa tham

nhũng, bao gồm:

• Hoạch định chính sách phòng chống tham nhũng và việc thực hiện

• Cơ quan phòng chống tham nhũng

• Thực hiện cơ chế lựa chọn cán bộ công chức cho khu vực công

• Quy tắc về chuẩn mực hành vi, ứng xử của cán bộ, viên chức nhà nước

• Mua sắm công và tài chính công

• Báo cáo

• Tăng cường minh bạch và truy cứu trách nhiệm trong việc quản lý tài chính

công và khu vực tư nhân

• Mở rộng sự tham gia của các tầng lớp nhân dân trong xã hội dân sự

Ở cấp quốc gia, một trong những bước đầu tiên tạo cơ sở cho việc phòng chống

tham nhũng là xây dựng những khung pháp lý cần thiết Bản chất của quan hệ

tham nhũng cho thấy ngay cả những bộ luật được thiết kế chặt chẽ cũng không

thể ngăn chặn một cách triệt để nạn tham nhũng Tuy nhiên, những bộ luật có chất

lượng tốt sẽ tạo điều kiện cho quá trình nhận diện, điều tra và truy tố các hành vi

tham nhũng

Kinh nghiệm tốt từ thực tiễn của các nước đã tiến hành phòng chống tham nhũng

từ thập kỷ 1960 cho thấy một chiến lược chống tham nhũng thành công cần có ít

nhất năm nhóm biện pháp như sau:

• Giảm thiểu những thủ tục và sơ hở của thể chế dẫn đến nguy cơ tham nhũng

• Thực hiện tốt nguyên tắc quản trị công

• Giáo dục phòng ngừa

• Củng cố chế tài

• Xây dựng và phát huy văn hóa không khoan nhượng với hành vi tham nhũng

Giảm thiểu những thủ tục và sơ hở dẫn đến nguy cơ tham nhũng

Nhóm biện pháp này nhằm xử lý những lĩnh vực trước mắt được coi là nguyên

nhân làm nảy sinh nguy cơ tham nhũng Những nguy cơ này có thể xuất phát từ

vấn đề thể chế và tổ chức Cụ thể, những lĩnh vực cần được ưu tiên gồm:

• Tinh giản thủ tục hành chính

• Xử lý những sơ hở tạo cơ hội cho tham nhũng trong cơ chế quản lý tài chính

công

• Hoàn thiện cơ chế và thủ tục cung cấp các loại dịch vụ công

Thực hiện nguyên tắc quản trị tốt

Nội dung này nhấn mạnh việc ngăn ngừa thông qua cải cách thể chế và hệ thống

tổ chức quản lý yếu kém, tăng cường khả năng điều hành Điều này có thể thực hiện được thông qua những biện pháp quản trị tốt dưới đây:

• Tăng cường tính minh bạch trong quản lý nhà nước và quan hệ giữa nhà nước với người dân

• Tăng cường hệ thống trách nhiệm giải trình

• Từng bước xây dựng tiêu chuẩn liêm chính của thể chế, tổ chức và công chức

• Xây dựng những quy định cần thiết để tạo quan hệ tốt giữa khối doanh nghiệp với khu vực công

• Hoàn thiện quy định, quy trình về bầu cử

• Mở rộng sự tham gia của người dân và xã hội dân sự vào cuộc đấu tranh chống tham nhũng

Giáo dục phòng ngừa

Giáo dục phòng ngừa tham nhũng nhằm vào các đối tượng khác nhau như người dân, các doanh nghiệp, cán bộ công chức, và thanh thiếu niên Nội dung của giáo dục phòng ngừa tập trung vào việc:

• Mở rộng hiểu biết về hiện tượng tham nhũng, những tác hại, nguyên nhân và hậu quả của tham nhũng

• Phổ biến những nội dung pháp lý về đấu tranh chống tham nhũng và vai trò của các tổ chức khác nhau trong cuộc chiến chống tham nhũng

• Phát huy thái độ không khoan nhượng với tham nhũng

Tăng cường điều tra và truy tố

Mục đích của các cuộc điều tra là tìm ra sự thật có thể làm chứng cứ Việc điều tra không chỉ nhằm vào hành vi phạm tội mà còn để phát hiện những điểm yếu tạo cơ hội cho tham nhũng phát triển Các cuộc điều tra được tiến hành bởi các cơ quan chống tham nhũng, cảnh sát - lực lượng chính giúp thực thi pháp luật, các ủy ban điều tra hay nhóm đặc trách do Tổng thống/ chủ tịch nước/thủ tướng thành lập Truy tố là quy trình tố tụng hình sự đối với một số hành vi tham nhũng đặc biệt và/hoặc là quy trình tố tụng dân sự đối với việc khắc phục hậu quả đối với các tài sản

bị tham nhũng Đây cũng có thể là hình thức kỷ luật của một chủ doanh nghiệp và

cơ quan chuyên môn Về nội dung này, có thể nhấn mạnh:

• Hệ thống tư pháp độc lập (tòa án, luật sư…)

• Nguyên tắc nhà nước pháp quyền

• Nguyên tắc nhân quyền trong quá trình chống tham nhũng, đặc biệt là việc đối

xử với người phạm tội trong các khâu bắt và tạm giữ, việc sử dụng kỹ thuật điều

tra đặc biệt và quyền thông tin cá nhân, vai trò của luật bảo vệ người tố cáo, và

việc bảo vệ nhân chứng, vấn đề thu hồi tài sản, và biện pháp tra tấn trong quá

trình điều tra

Xây dựng và phát huy văn hóa không khoan nhượng với tham nhũng

Văn hóa không khoan nhượng với tham nhũng được xây dựng và phát huy bằng

nhiều yếu tố như:

• Giáo dục nhận thức

• Tăng cường vai trò của lãnh đạo

• Tăng cường vai trò của báo chí trong việc phát hiện và tuyên truyền

• Tăng cường sự tham gia của người dân, đặc biệt trong việc hỗ trợ hiệu quả việc

tố cáo các vụ tham nhũng

• Tăng cường năng lực tổ chức giám sát tham nhũng của chính phủ và của xã

hội

• Có Luật bảo vệ nhân chứng, bảo vệ người tố cáo

Có bốn mô hình tổ chức cơ quan quốc gia chống tham nhũng: mô hình của Hồng

Kông, Singapore, mô hình của Tiểu bang New South Wales, và mô hình Văn phòng

Đạo đức Công của Mỹ Thành công của những mô hình này đã khuyến khích việc

phát triển cơ quan phòng chống tham nhũng quốc gia tại các nước Nhiều nước

đã lập cơ quan đặc trách phòng chống tham nhũng dựa trên mô hình phòng chống

tham nhũng thành công của Hồng Kông Tuy nhiên, những cơ quan này đã hoạt

động với mức độ thành công khác nhau

ICAC Hồng Kông

Trong những năm 1960 và những năm 1970, Hồng Kông là một trong những nơi

có mức độ tham nhũng nghiêm trọng nhất trên thế giới Tham nhũng xuất hiện

trong khu vực công, đặc biệt là tại các cơ quan thực thi pháp luật Những cơ quan

này có tổ chức chặt chẽ và tập hợp thành các tập đoàn bảo kê làm vô hiệu hóa hệ

thống tư pháp xét xử tội pham Ủy ban phòng chống tham nhũng độc lập (gọi tắt

là ICAC) ra đời và hoạt động có kết quả Trong vòng 5 năm, tất cả các hình thức

tham nhũng công khai và bảo kê đều bị dẹp bỏ Ngày nay Hồng Kông là một trong những xã hội ít tham nhũng nhất thế giới

Chiến lược phòng chống tham nhũng của ICAC Hồng Kông là chiến lược toàn diện tập trung vào ba mũi nhọn: ngăn chặn, phòng ngừa và giáo dục ICAC Hồng Kông được sự hỗ trợ cả về chính trị và tài chính ICAC báo cáo trực tiếp với lãnh đạo cao nhất là Trưởng Đặc khu hành chính Hồng Kông và không bị can thiệp trong công tác điều tra của mình Hộp I tóm tắt những đặc điểm chính trong chính sách của ICAC-Hồng Kông

CPIB Singapore

Tại Singapore, Đơn vị chống tham nhũng phát triển theo mô hình Hồng Kông Trong thập niên 1950, Cơ quan Điều tra những Hành vi Tham nhũng (Corruption Practice Investigation Bureau –CPIB) được thành lập nhưng không được giao đủ quyền để hoạt động một cách hiệu quả Trong thập niên 1970, CPIB được tổ chức lại để tập trung duy nhất vào việc điều tra, tố tụng, và bảo đảm thực thi pháp luật CPIB dựa trên chiến lược ngăn chặn và xử lý với mức phạt lên đến 100.000 đôla Singapore và 5 năm tù CPIB được đặt trong khối hành pháp dưới quyền của Tổng thống và báo cáo cho Uỷ ban Tư vấn về chống tham nhũng, đơn vị này báo cáo trực tiếp cho Tổng thống và Tổng thống là người ra quyết định về các biện pháp xử

lý đối với những vụ việc tham nhũng được báo cáo

NSW ICAC

Mô hình Ủy ban Phòng chống tham nhũng của Tiểu bang New South Wales, Úc (NSW ICAC), được thành lập năm 1987 NSW ICAC cũng chịu ảnh hưởng của Hồng Kông, nhưng đặt trọng tâm vào các biện pháp phòng ngừa

Hệ thống tổ chức của mô hình NSW gồm một chủ tịch, một trợ lý và giám đốc các văn phòng trực thuộc chịu trách nhiệm về pháp lý, phòng ngừa và giao dịch thương mại Văn phòng về pháp lý đóng vai trò đầu mối giữa NSW ICAC và Nghị viện Úc Trách nhiệm giải trình của NSW ICAC được đảm bảo thông qua việc thực hiện chế

độ báo cáo và kiểm toán nội bộ cũng như kiểm toán từ bên ngoài NSW ICAC hoạt động dưới sự giám sát của hai Ủy ban Ủy ban Nghị Viện thực hiện giám sát hoạt động chung và Ủy ban Kiểm tra thực hiện hoạt động hỗ trợ tư vấn về việc ra quyết định tiến hành hoặc chấm dứt việc điều tra Cơ chế trách nhiệm giải trình khác của NSW ICAC được thể hiện ở nhiệm kỳ của Chủ tịch, trách nhiệm về ngân quĩ và việc tuân thủ Luật về quyền riêng tư và tự do ngôn luận

Văn phòng Đạo đức Công ở Mỹ

Tại Mỹ, hiện tượng tham nhũng đã dẫn đến việc cải cách hệ thống pháp luật để xử

lý hối lộ và hành vi tham nhũng Những cuộc cải cách này bắt đầu từ năm 1870

Để chống tham nhũng, Mỹ thành lập Văn phòng Đạo đức Công theo hướng một tổ

chức với nhiều lĩnh vực hoạt động chống tham nhũng Mô hình này được thiết kế

với chức năng điều tra, phòng ngừa và giáo dục khu vực công về tham nhũng Cơ

sở pháp lý của Văn phòng là Luật về Đạo đức Công vụ được thông qua năm 1978

Văn phòng làm việc với các cơ quan nhà nước khác nhau, đặc biệt là bộ phận

ngân sách, bộ phận chịu trách nhiệm giải trình và cảnh sát thuộc Bộ tư pháp Văn

phòng cũng tập trung vào việc giáo dục về xung đột lợi ích và giải quyết những vấn

đề trong lĩnh vực này Văn phòng hợp tác với Bộ tư pháp và cảnh sát để xây dựng

tiêu chuẩn đạo đức công vụ

Hộp I: Những đặc điểm chính của mô hình chống tham nhũng toàn diện ICAC- Hồng Kông

Chiến lược ngăn chặn gồm hệ thống báo cáo về các vụ tham nhũng hoạt động

24/24h; hệ thống xử lý; chính sách không khoan nhượng đối với tham nhũng

thể hiện ở việc xử lý báo cáo về tất cả các vụ việc lớn, nhỏ; quá trình điều tra

không bị ảnh hưởng bởi sự can thiệp chính trị; và công khai những biện pháp

ngăn chặn có hiệu quả

Chiến lược phòng chống tham nhũng là giảm thiểu cơ hội tham nhũng trong

cơ quan nhà nước với nguyên tắc đảm bảo hiệu quả, minh bạch và có trách

nhiệm giải trình trong tất cả các hoạt động của chính quyền Nạn tham nhũng

dễ xảy ra nhất trong lĩnh vực mua sắm công, thi hành công vụ, cấp phép, dịch

vụ hành chính công, thi hành pháp luật và thu ngân sách Cần phải ưu tiên

triển khai cải cách trong những lĩnh vực này

Giáo dục quần chúng nhằm thu hút sự ủng hộ của cả cộng đồng trong cuộc

chiến chống tham nhũng Các chiến lược này bao gồm:

• Phổ biến bộ quy tắc đạo đức cán bộ công chức trong các cơ quan nhà

nước và khu vực doanh nghiệp

• Công khai thông tin trên các phương tiện truyền thông đại chúng về những

• Đưa giáo dục đạo đức vào trong nhà trường từ mẫu giáo cho tới cấp đại học

• Lập Câu lạc bộ ICAC để khuyến khích người dân cộng tác với ICAC trong công tác giáo dục cộng đồng

• Tổ chức các cuộc đối thoại về tham nhũng và hội thảo xây dựng các quy tắc đạo đức cho công chức nhà nước và khu vực doanh nghiệp

• Xuất bản các ấn phẩm về biện pháp phòng chống tham nhũng hiệu quả nhất và hướng dẫn chống tham nhũng

• Hợp tác với các doanh nghiệp thành lập Trung tâm Phát triển Đạo đức làm nơi tập trung thông tin quảng bá đạo đức kinh doanh

• Tổ chức hội chợ, triển lãm và các chương trình truyền hình nhằm quảng

• Tội đối với công chức có hành vi nhận quà cáp, vay mượn, hưởng giảm giá và tham dự miễn phí vượt quá mức quy định ngay cả khi các hành vi này không liên quan trực tiếp đến các vụ việc tham nhũng, trừ trường hợp

Về thẩm quyền điều tra, bên cạnh các quyền khám xét, bắt giữ và tạm giam như lực lượng cảnh sát, ICAC còn có quyền kiểm tra tài khoản ngân hàng, xét hỏi nhân chứng sau khi họ đã tuyên thệ, phong tỏa các tài sản tình nghi liên quan đến tham nhũng, tạm giữ các loại giấy tờ đi lại của nghi phạm nhằm

ngăn không cho họ bỏ trốn khỏi địa bàn Đối với những vụ nghiêm trọng, khi

cần, ICAC được phép chủ động áp dụng biện pháp kỹ thuật để điều tra, chẳng

hạn như nghe lén điện thoại, liên lạc viễn thông, theo dõi, triển khai các chiến

dịch bí mật v.v Họ không những có quyền điều tra tội phạm tham nhũng trong

chính quyền và khu vực tư nhân, mà còn có quyền điều tra tất cả các loại tội

phạm liên quan đến tham nhũng

Các vụ việc của ICAC được đưa ra truy tố bởi một nhóm các ủy viên công tố

có chọn lọc nhằm đảm bảo sự công bằng, chí công vô tư Công tác đấu tranh

chống tham nhũng ở Hồng Kông nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ của bộ máy

tư pháp Các vụ việc của ICAC đều do những thẩm phán có trình độ chuyên

môn cao, chí công vô tư, xét xử Tỉ lệ các bị cáo bị kết án trong các vụ việc của

ICAC lên tới 80%

ICAC-Hồng Kông chịu sự giám sát của Ủy ban giám sát gồm Chủ tịch và

các ủy viên đến từ khu vực tư nhân, đại diện cho người dân trong tất cả các

lĩnh vực Ủy ban có trách nhiệm rà soát tất cả các báo cáo về các vụ tham

nhũng và công tác điều tra để đảm bảo rằng tất cả các đơn khiếu nại đều

được giải quyết, không để xảy ra “oan sai” Ngoài ra còn có Ủy ban khiếu nại

độc lập để người dân có thể gửi đơn thư khiếu nại ICAC và/hoặc các thành

viên của ICAC

Coi trọng phòng chống tham nhũng trong cả hai khu vực công và tư. Trên thực

tế, tham nhũng trong khu vực tư nhân có thể gây ra hậu quả nặng nề cho xã

hội Việc thực thi nghiêm túc pháp luật phòng chống tham nhũng trong khu

vực tư nhân là biện pháp hữu hiệu để bảo vệ đầu tư nước ngoài, giúp Hồng

Kông duy trì một môi trường kinh doanh bình đẳng, tạo nên ưu thế cạnh tranh

trong việc thu hút đầu tư nước ngoài

Cách tiếp cận đối tác Đối tác chiến lược chủ chốt của ICAC là các cơ quan

chính quyền Cơ quan nào của chính quyền cũng phải xây dựng một chiến

lược phòng chống tham nhũng chi tiết, cụ thể hóa thành kế hoạch hành động

phòng chống tham nhũng Đồng thời phải có một ủy ban kiểm soát đạo đức

có nhiều quyền lực trong việc giám sát quá trình triển khai thực hiện kế hoạch

hành động này và năm nào cũng phải rà soát và điều chỉnh lại kế hoạch cho

phù hợp với tình hình thực tế Các đối tác quan trọng khác của ICAC bao gồm

Ủy ban dịch vụ công, cộng đồng doanh nghiệp, các cơ quan chuyên môn, các

nhũng

Một số công trình nghiên cứu về chiến lược phòng chống tham nhũng của các nước cho thấy mặc dù đã có khá nhiều biện pháp được áp dụng và được coi là những biện pháp tốt, song trong thực tế việc phòng chống tham nhũng không phải

là đơn giản Các nghiên cứu cho thấy để phòng chống tham nhũng có kết quả, cần phải quan tâm đến các công việc theo từng bước sau đây:

• Phân tích được một cách có hê thống những nguy cơ tham nhũng hoặc hiện tượng tham nhũng đang xẩy ra cũng như những biến đổi của hiện tượng, và những nguyên nhân Quan hệ tham nhũng sẽ phụ thuộc vào thể chế chính trị kinh tế của từng nước

• Cân bằng và kết hợp tốt giữa việc áp dụng giải pháp mang tính vĩ mô và vi mô, nhấn mạnh những biện pháp tập trung cụ thể vào mối quan hệ hoặc mạng lưới tham nhũng

• Áp dụng cơ chế theo dõi và đánh giá tác động của những biện pháp với quan

Bạnsuy nghĩgìvềviệc áPdụngKinh nghiệmquốc

Trong quá trình tham khảo nội dung Phần II, bạn có thể xem Phụ Lục II giới thiệu

tóm tắt chủ trương chính sách phòng chống tham nhũng của Việt Nam và Phụ Lục

III về triển khai và thách thức

Sau khi tham khảo nội dung Phần II, bạn hãy dành thời gian suy nghĩ về việc áp

dụng kinh nghiệm quốc tế vào Việt Nam và những thách thức trong việc áp dụng

kinh nghiệm quốc tế Để cụ thể hoá suy nghĩ của mình, bạn có thể sử dụng những

thông tin về tình huống tham nhũng mà bạn đã nêu trong bài tập Phần I Câu hỏi

hướng dẫn được đưa ra ở Bảng 2.1

Bạn nghĩ gì về việc áp dụng kinh nghiệm quốc

tế vào Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực

tham nhũng mà bạn quan tâm?

1 Bạn hãy dành thời gian tìm hiểu thêm về Công ước của Liên Hiệp Quốc về chống tham nhũng và việc Việt Nam phê chuẩn Công ước

2 Bạn hãy tìm hiểu thêm về chủ trương, chính sách về phòng chống tham nhũng của Việt Nam (Phụ Lục II trình bày nội dung tóm tắt) Vạch ra những hướng chính Nếu có thể, hãy so sánh với nội dung trong Công ước của Liên Hiệp Quốc

Câu hỏi Nội dung trả lời

3 Trong 5 kinh nghiệm

tốt từ thực tiễn quốc tế,

những nội dung nào bạn

thấy có tiềm năng nhất để

giải quyết nạn tham nhũng

xảy ra trong cuộc sống

hàng ngày mà bạn quan

tâm (theo nội dung bạn đã

vạch ra sau khi tham khảo

biến trong cuốc sống hàng

ngày của bạn (theo nội

Trong thập niên 1990 và 2000, khái niệm hệ thống liêm chính quốc gia trở thành một khái niệm phổ biến Khái niệm “trụ cột liêm chính” bắt nguồn từ Văn phòng quốc gia của Tổ chức Minh Bạch Quốc tế tại Tanzania Kể từ đó, khái niệm này xuất hiện ngày càng nhiều trong các công trình nghiên cứu Tổ chức Minh bạch Quốc tế đã phát triển và hoàn chỉnh nội dung của khái niệm “hệ thống liêm chính quốc gia”

Hệ thống liêm chính quốc gia là cách tiếp cận tổng quát để đưa ra giải pháp chống

© Ảnh: iStock/Nitin Sanil

tham nhũng trong khu vực công thông qua các biện pháp cải cách toàn diện Khái

niệm hệ thống liêm chính dựa trên giả định là tất cả các vấn đề cần quan tâm trong

lĩnh vực quản lý - phát triển năng lực, định hướng kết quả, sự tham gia của công

chúng và đẩy mạnh liêm chính quốc gia - cần được giải quyết một cách tổng thể

Mục tiêu và kết quả mong muốn

Hệ thống liêm chính quốc gia có những mục tiêu sau:

• Kiểm soát và cân bằng những nguyên tắc được quy định trong hiến pháp hay

luật cơ bản để ngăn chặn gian lận

• Tăng tính minh bạch trong các mối quan hệ và nỗ lực ngăn chặn sự nảy nở của

những mối quan hệ có thể dẫn đến tham nhũng

Hệ thống liêm chính nhằm củng cố những lĩnh vực quản lý công sau đây:

• Chính phủ hoạt động theo luật pháp, các công dân được bảo vệ khỏi sự độc

đoán (bao gồm những hành vi vi phạm nhân quyền)

• Hệ thống cung cấp các dịch vụ công được tổ chức hiệu quả, góp phần vào phát

triển bền vững

• Các chiến lược phát triển phục vụ cho toàn dân tộc, bao gồm cả những nhóm

yếu thế

Kết quả mong muốn của việc xây dựng hệ thống liêm chính quốc gia là một chính

phủ trung thực, quản lý có hiệu quả, có khả năng giảm thiểu cơ hội tham nhũng

đồng thời khiến cho tham nhũng trở thành một hoạt động có “rủi ro cao” và có “lợi

ích thấp” Như vậy, hệ thống này nhằm ngăn chặn tham nhũng ngay từ trước khi

xảy ra thay vì dựa vào các biện pháp trừng phạt sau đó

Cơ cấu của hệ thống

Một hệ thống liêm chính quốc gia được thể hiện bằng hình ảnh ngôi đền Hy Lạp

(xem Hình 3.1) gồm những cơ cấu sau đây:

• Các trụ cột tượng trưng cho những chức năng quản trị công khác nhau Những

“trụ cột” này phụ thuộc lẫn nhau và có thế mạnh, yếu khác nhau Nếu một cột

suy yếu, sức nặng của nó sẽ bị dồn sang một hay nhiều các cột khác Thiết kế

cho những “trụ cột” có thể và sẽ khác nhau trong các xã hội khác nhau

• Những trụ cột này đóng vai trò góp phần củng cố “chất lượng cuộc sống”, “hệ

thống pháp quyền” và “phát triển bền vững”

• Nội dung nhận thức và giá trị xã hội là nền tảng quan trọng trong hệ thống Nếu

công chúng thờ ơ và xao lãng, hay nếu các giá trị thiếu hụt trên diện rộng, thì

Hình 3.1 Các trụ cột thể chế của hệ thống liêm chính quốc gia3

các “trụ cột” sẽ thiếu chỗ dựa cần thiết để bảo vệ liêm chính quốc gia Trái lại, nếu nhận thức công chúng cao và các giá trị vững, cả hai sẽ đỡ cho những “trụ cột” bên trên chúng và tạo cho chúng một nền móng vững chắc

Nội dung các trụ cột hệ thống

Mặc dù trên thế giới có nhiều biến thể khác nhau, nhưng “trụ cột liêm chính” phổ biến nhất trong một xã hội cố gắng tự quản lý mình một cách có trách nhiệm sẽ bao gồm:

• Lập pháp

• Hành pháp

• Tư pháp

• Khu vực công

• Các cơ quan thực thi pháp luật

• Cơ quan quản lý bầu cử

• Ombudsman (thanh tra nghị viện)

• Cơ quan kiểm toán tối cao

• Các cơ quan chống tham nhũng