KHÓA LUẬN - Đặc điểm sáng tác trong các ca khúc thiếu nhi của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn

Những năm trở lại đây, đất nước ta đang trong thời kì hội nhập với thế giới về mọi mặt đặc biệt là âm nhạc. Hiện nay ở giải đất hình chữ S chúng ta, giới trẻ đã và đang bị ảnh hưởng bởi âm nhạc hiện đại, của một số nước như Mỹ, Hàn Quốc, Trung Quốc... một thứ ca nhạc cởi mở, phóng khoáng. Vì thế mà giới trẻ đang dần bị lãng quên đi những bài hát thiếu nhi, những bài hát mà đã từng một thời đi cùng với tuổi thơ của chúng ta. Có thể là do các bạn trẻ đã quen với xu hướng âm nhạc mới, tuy nhiên không ít công chúng cho rằng các ca khúc thiếu nhi mới ngày nay ít để lại dấu ấn sâu đậm và các ca khúc ngày càng ít, nghèo nàn và đặc biệt chẳng còn mấy ca khúc thiếu nhi có sức lan tỏa rộng rãi làm cho công chúng thích thú. Mặc dù các ca khúc thiêu nhi mới không được đón nhận rộng rãi nhưng các ca khúc thiếu nhi của những năm thuộc nửa sau của thế kỉ trước mỗi bài đều là một dấu ấn đậm nét, đi theo tuổi thơ của biết bao con người Việt Nam yêu ca nhạc. Và góp một phần lớn trong những ca khúc thiếu nhi đó không thể không nhắc đến nhạc sĩ Trịnh Công Sơn. Vậy vì sao những ca khúc của ông lại để lại nhiều dấu ấn đậm nét và đi theo cùng tuổi thơ của biết bao con người Việt Nam ? Có điều gì lôi cuốn trong các ca khúc thiếu nhi của ông ? Tất cả những lý do trên khiến tôi quyết định chọn đề tài: Đặc điểm sáng tác trong các ca khúc thiếu nhi của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn để làm đề tài nghiên cứu.

TR ƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI NG Đ I H C S PH M HÀ N I ẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI ỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI Ư ẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI ỘI

KHOA V T LÍ ẬT LÍ - -

KHÓA LU N T T NGHI P ẬT LÍ ỐT NGHIỆP ỆP

XÂY D NG M T S THÍ NGHI M V T LÍ Đ I ỰNG MỘT SỐ THÍ NGHIỆM VẬT LÍ ĐẠI ỘI ỐT NGHIỆP ỆP ẬT LÍ ẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

C ƯƠNG BẰNG CẢM BIẾN NHIỆT LM35 NG B NG C M BI N NHI T LM35 ẰNG CẢM BIẾN NHIỆT LM35 ẢM BIẾN NHIỆT LM35 ẾN NHIỆT LM35 ỆP

Chuyên ngành: V t lí môi tr ật lí môi trường ường ng

Ng ười hướng dẫn khoa học ướng dẫn khoa học i h ng d n khoa h c ẫn khoa học ọc : TS Ngô Ng c Hoa ọc

Sinh viên th c hi n ực hiện ện : Nguy n Th Quỳnh Nga ễn Thị Quỳnh Nga ị Quỳnh Nga

L p ớng dẫn khoa học : BK64

HÀ N I - 2018 ỘI

LỜI CAM ĐOAN

Đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu và kết quả nêutrong đề tài là trung thực, chuẩn xác Nhưng ý kiến khoa học được đề cập trongkhóa luận chưa từng được ai công bố trong bất kì công trình nào khác

Lời cam đoan trên đây là đúng với sự thật, nếu có sự gian dối tôi xin chịutrách nhiệm

Hà Nội, ngày tháng năm 2018

Sinh viên thực hiện

Vũ Văn Ninh

MỤC LỤC

Mở đầu 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu 1

3 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu 2

4 Mục đích của đề tài 2

5 Phương pháp nghiên cứu 2

6 Bố cục của khóa luận 2

Chương 1: Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn và những ca khúc viết cho thiếu nhi 3

1.1 Khái quát về thân thế, sự nghiệp sáng tác của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn 3

1.1.1 Về thân thế 3

1.1.2 Về sự nghiệp 4

1.1.3 Về phong cách sáng tác 9

1.2 Những ca khúc viết cho thiếu nhi của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn 10

1.2.1 Hoàn cảnh sáng tác của một số ca khúc thiếu nhi tiêu biểu 10

1.2.2 Những ca khúc viết cho thiếu nhi được lựa chọn để phân tích 11

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 12

Chương 2: ĐẶC ĐIỂM SÁNG TÁC TRONG CÁC CA KHÚC THIẾU NHI CỦA NHẠC SĨ TRỊNH CÔNG SƠN 13

2.1 Đặc điểm sáng tác trong phần âm nhạc 13

2.1.1 Thang âm điệu thức 13

2.1.2 Tiết tấu 14

2.1.4 Thủ pháp sáng tác điển hình 21

2.2 Đặc điểm sáng tác trong phần lời ca 25

2.2.1 Đặc điểm về nội dung, đề tài 25

2.2.2 Đặc điểm về hình tượng văn học 26

2.2.3 Đặc điểm về tính giáo dục trong các ca khúc 27

2.2.4 Đặc điểm về tính trong sáng, hồn nhiên, yêu đời 29

3.1 Một vài nhận thức 31

3.1.1 Một tinh thần sáng tạo không mệt mỏi 31

3.1.2 Một sự nỗ lực trong sáng tạo để luôn là chính mình 32

3.1.3 Luôn hướng về những tính chất trong sáng, nhân văn 34

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 36

KẾT LUẬN 37

TÀI LIỆU THAM KHẢO 39

Mở đầu

1 Lý do chọn đề tài

Những năm trở lại đây, đất nước ta đang trong thời kì hội nhập với thếgiới về mọi mặt đặc biệt là âm nhạc Hiện nay ở giải đất hình chữ S chúng ta,giới trẻ đã và đang bị ảnh hưởng bởi âm nhạc hiện đại, của một số nước như

Mỹ, Hàn Quốc, Trung Quốc một thứ ca nhạc cởi mở, phóng khoáng Vì thế

mà giới trẻ đang dần bị lãng quên đi những bài hát thiếu nhi, những bài hát mà

đã từng một thời đi cùng với tuổi thơ của chúng ta Có thể là do các bạn trẻ đãquen với xu hướng âm nhạc mới, tuy nhiên không ít công chúng cho rằng các cakhúc thiếu nhi mới ngày nay ít để lại dấu ấn sâu đậm và các ca khúc ngày càng

ít, nghèo nàn và đặc biệt chẳng còn mấy ca khúc thiếu nhi có sức lan tỏa rộng rãilàm cho công chúng thích thú

Mặc dù các ca khúc thiêu nhi mới không được đón nhận rộng rãi nhưngcác ca khúc thiếu nhi của những năm thuộc nửa sau của thế kỉ trước mỗi bài đều

là một dấu ấn đậm nét, đi theo tuổi thơ của biết bao con người Việt Nam yêu canhạc Và góp một phần lớn trong những ca khúc thiếu nhi đó không thể khôngnhắc đến nhạc sĩ Trịnh Công Sơn Vậy vì sao những ca khúc của ông lại để lạinhiều dấu ấn đậm nét và đi theo cùng tuổi thơ của biết bao con người ViệtNam ? Có điều gì lôi cuốn trong các ca khúc thiếu nhi của ông ?

Tất cả những lý do trên khiến tôi quyết định chọn đề tài: Đặc điểmsáng tác trong các ca khúc thiếu nhi của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn để làm đềtài nghiên cứu

2.Lịch sử nghiên cứu

- Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn và các của ông là một đề tài đã được rất nhiềungười tìm hiểu và nghiên cứu Nhưng về lịch sử nghiên cứu các ca khúc thiếunhi của ông thì cũng chưa có nhiều vì các ca khúc thiếu nhi của ông còn khá ít,tôi cũng đã tìm hiểu kĩ các đề tài khóa luận nghiên cứu về các ca khúc thiếu nhicủa nhạc sĩ Trịnh Công Sơn và nghiên cứu cũng đã đưa ra được nhiều phân tíchđúng và thuyết phục Nhưng trong đó vẫn còn có những vấn đề Dựa trênnhững điểm tốt và những vấn đề còn bất cập đó tôi sẽ có những nghiên cứu,

phân tích để hoàn thiện hơn đề tài “đặc điểm sáng tác trong các ca khúc thiếunhi của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn”.

3.Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

-Khóa luận nghiên cứu về đặc điểm sáng tác trong các ca khúc thiếu nhicủa nhạc sĩ Trịnh Công Sơn

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài được nghiên cứu trên một số ca khúc thiêu nhi của nhạc sĩ TrịnhCông Sơn như sau: Tiếng ve gọi hè, đời sống không già vì có chúng em, khănquàng thắp sáng bình minh, tết suốt hồng, mùa hè đến, như hòn bi xanh, tuổi đờimênh mông, mẹ đi vắng, em là bông hồng nhỏ Những ca khúc khác của tác giả

sẽ không nằm trong phạm vi nghiên cứu

4 Mục đích của đề tài

- Làm rõ hơn bút pháp sáng tác của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn

- Là động lực cho thế hệ nhạc sĩ trẻ của Việt Nam noi theo, tiếp tục sángtác nhiều ca khúc thiếu nhi đặc sắc đưa đến công chúng

- Khóa luận sẽ là tài liệu hữu ích để những giáo viên tương lai tham khảo

5 Phương pháp nghiên cứu

Khóa luận chủ yếu dùng những phương pháp sau:

- Nghiên cứu lý thuyết

- Phương pháp đọc, phân tích

- Phương pháp chứng minh

- Phương pháp thống kê, tổng hợp những tài liệu liên quan

- Phương pháp so sánh

6 Bố cục của khóa luận

Khóa luận được chia làm 2 chương chính:

Chương 1: Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn và những ca khúc ông viết cho thiếu nhi

Chương 2: Đặc điểm sáng tác trong các ca khúc thiếu nhi của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn.

Chương 1Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn và những ca khúc viết cho thiếu nhi

Mục tiêu của chương này là tìm hiểu về thân thế, sự nghiệp sáng tác củanhạc sĩ Trịnh Công Sơn và hoàn cảnh sáng tác những ca khúc thiếu nhi của ông

Từ đó lựa chọn những ca khúc thiếu nhi tiêu biểu để đi vào phân tích

Sau đây là từng nội dung cụ thể

1.1 Khái quát về thân thế, sự nghiệp sáng tác của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn.

1.1.1 Về thân thế

Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn sinh ngày 28-2-1939 mất ngày 1-4-2001

ông được coi là một trong những nhạc sĩ lớn nhất của âm nhạc đại chúng

vì số lượng tác phẩm khổng lồ của ông Hiện nay chưa có con số thống kê chínhxác về các tác phẩm mà ông đã sáng tác nhưng người ta ước tính trên dưới 900bài hát lớn nhỏ trong đó có rất nhiều bài hát nổi tiếng, đi theo năm tháng và vẫnđược nhiều ca sĩ nổi tiếng thể hiện như: Nối vòng tay lớn, Diễm Xưa, Cát bụi,Còn tuổi nào cho em

Ông sinh ra ở Đắc Lắc nhưng lớn lên tại Huế sau đó ông theo học Triết ởSài Gòn Năm 18 tuổi ông bị một tai nạn khi đang tập judo với người e trai, ông

bị thương nặng ở ngực, suýt chết và phải nằm liệt giường gần hai năm tại Huế.Thời gian nằm bệnh, ông đọc nhiều sách về triết học, văn học, tìm hiểu dân ca

Ông từng thổ lộ: "Khi rời khỏi giường bệnh, trong tôi đã có một niềm đam mê

khác đó là âm nhạc ''.

Trước ngày 30 tháng 4 năm 1975, ông lên đài truyền thanh Sài Gòn hát

bài Nối vòng tay lớn, bài hát nói về ước mơ hòa hợp dân tộc hai miền Nam Bắc

mà ông viết từ năm 1968 Năm 1975 nhạc của ông đã từng bị cấm đoán ở tạiViệt Nam một thời gian, sau đó ông làm việc tại Hội Âm nhạc Thành phố Hồ

Chí Minh, tạp chí Sóng nhạc Từ thập niên 1980, Trịnh Công Sơn bắt đầu sáng tác lại, và có viết một số bài có nội dung ca ngợi chế độ mới như Thành phố

Mùa Xuân, Em ở nông trường em ra biên giới, Huyền thoại Mẹ Sau đó nhà

nước Việt Nam đã nới lỏng quản lý văn nghệ, ông lại tiếp tục đóng góp nhiềubản tình ca có giá trị

Ông cũng là một diễn viên điện ảnh nghiệp dư, năm 1971 ông thủ vaichính trong phim Đất khổ Phim hoàn tất năm 1974, nhưng chỉ được chiếu chocông chúng xem 2 lần rồi không được phép trình chiếu ở Miền Nam Việt Namvới lý do “có tính phản chiến” Sau năm 1975, bộ phim không được trình chiếutại Việt Nam Cuối cùng, một bản phim đã về tay nhà thơ Đỗ Trung Quân Bộphim được chọn là phim Việt Nam chính trong Liên hoan phim Á Mỹ năm1996

Ông bị bệnh gan, thận và tiểu đường Ông mất tại Thành phố Hồ ChíMinh vì bệnh tiểu đường lúc 12h45 ngày 1 tháng 4 năm 2001 (tức ngày 8tháng 3 năm Tân Tỵ) Từ đó hàng năm giới hâm mộ đều lấy ngày này làmngày tưởng niệm

Suốt đời, Trịnh Công Sơn yêu nhiều nhưng không chính thức kết hôn với

ai, và cũng chưa chính thức công nhận con

1.1.2 Về sự nghiệp

- Về sự nghiệp

Trịnh Công Sơn sáng tác khi còn rất trẻ, người ta không rõ được là bài hátđầu tiên của ông là sáng tác năm bao nhiêu tuổi, nhưng năm 17 tuổi ông đã sángtác được nhiều ca khúc và ca khúc đầu tiên mà ông công bố với công chúng làbài “ướt mi” Sự nghiệp sáng tác của ông cho đến khi ông qua đời đã đượckhoảng hơn 900 ca khúc, những tác phẩm không những mang đậm một phongcách riêng mà còn gửi gắm một triết lý sâu sắc, đầy tính giáo dục Ông từng lý

giải cho cái sự sáng tác của mình: "Tôi chỉ là 1 tên hát rong đi qua miền đất này

để hát lên những linh cảm của mình về những giấc mơ đời hư ảo " Tên tuổicủa Trịnh Công Sơn được nhiều người biết đến hơn, từ khi ông cùng ca sĩKhánh Ly hát tại Văn quán, một quán cà phê đơn sơ dựng trên bãi đất cỏ sau

trường đại học văn khoa Sài Gòn do nhóm sinh viên mang tên Khai Hóa trong

phong trào phục vụ thanh niên xã hội chủ trương, từ cuối năm 1966. Trongnhững năm sau đó, nhạc của ông được phổ biến và được nhiều ca sĩ trình diễn,

đặc biệt là ca sĩ Khánh Ly Ông kể: "Gặp gỡ ca sĩ Khánh Ly là một may mắn

tình cờ, không phải riêng cho tôi mà còn cho cả Khánh Ly Lúc gặp Khánh Ly đang hát ở Đà Lạt, lúc đó Khánh Ly chưa nổi tiếng nhưng tôi nghe qua giọng hát thấy phù hợp với những bài hát của mình đang viết và lúc đó tôi chưa tìm ra

ca sĩ nào ngoài Khánh Ly Tôi đã mời Khánh Ly hát và rõ ràng giọng hát của Khánh Ly rất hợp với những bài hát của mình Từ lúc đó Khánh Ly chỉ hát nhạc của tôi mà không hát nhạc người khác nữa Đó cũng là lý do cho phép mình tập trung viết cho giọng hát đó và từ đó Khánh Ly không thể tách rời những bài hát của tôi cũng như những bài hát của tôi không thể thiếu Khánh Ly", còn Khánh

Ly kể lại giai đoạn cơ cực đói khổ nhưng đầy hạnh phúc những năm 1960 ấy:

"Thực sự tôi rất mê hát Không mê hát thì tôi không có đủ can đảm để đi hát với

anh Sơn mười năm mà không có đồng xu, cắc bạc nào, phải chịu đói, chịu khổ, chịu nghèo, không cần biết đến ngày mai, không cần biết tới ai cả, mà chỉ cảm thấy mình thực là hạnh phúc, cảm thấy mình sống khi mình được hát những tình khúc của Trịnh Công Sơn".

Một số bài hát của Trịnh Công Sơn đã đến với công chúng Nhật Bản năm

1970 như “Diễm xưa”, "Ca dao Mẹ", "Ngủ đi con" Riêng bài Ngủ đi con đã phát

hành trên hai triệu đĩa nhựa Vì lời lẽ trong nhiều bài hát của ông có tính chấtphản chiến, nhà cầm quyền Việt Nam cộng hòa đã cấm lưu hành vài tác phẩmcủa ông.Theo tác giả Ban Mai, trong cuốn "Trịnh Công Sơn - vết chân dã tràng",nhiều ca khúc của ông có thông điệp phản chiến bị cả hai bênViệt Nam dân chủcộng hòa và Việt Nam cộng hòa cấm lưu hành Mặt trận dân tộc giải phóng ViệtNam cũng không tán thành thái độ phản chiến của ông về chiến trang vốn mangtính “chủ hòa, ủy mị” làm nản lòng những người đang đấu tranh xâm lược thốngnhất đất nước

Trưa ngày 30-4-1975 ông lên đài phát thanh Sài Gòn hát bài “nối vòng taylớn”.Cũng chính ông là người đứng lên phát biểu trực tiếp trên đài phát thanhSài Gòn sau lời tuyên bố đầu hàng của tổng thống Dương Văn Minh Trong bàiphát biểu ông kêu gọi người dân miền nam ửng hộ chính phủ cách mạng lâmthời miền nam Việt Nam.

"Hôm nay là ngày mơ ước của tất cả chúng ta Ngày mà chúng ta giải

phóng hoàn toàn đất nước Việt Nam này Những điều mơ ước của các bạn bấy lâu là độc lập, tự do và thông nhất thì hôm nay chúng ta đã đạt được tất cả kết quả đó Hôm nay tôi yêu cầu các văn nghệ sĩ cách mạng miền Nam Việt Nam, các bạn trẻ và Chính phủ Cách mạng lâm thời xem những kẻ ra đi là những kẻ phản bội đất nước Chính phủ Cách mạng lâm thời đến đây với thái độ hòa giải, tốt đẹp Chúng ta không có lý do gì để sợ hãi mà ra đi cả Đây là cơ hội duy nhất và đẹp đẽ nhất để đất nước Việt Nam được thống nhất và độc lập Thống nhất và độc lập là những điều chúng ta mơ ước suốt mấy chục năm nay Tôi xin tất cả các bạn, thân hữu và cũng như những người chưa quen của tôi xin

ở lại và kết hợp chặt chẽ với Ủy ban Cách mạng lâm thời để góp tiếng nói xây dựng miền Nam Việt Nam này "

Sau khi chiến tranh kết thúc, gia đình ông di cư sang Mỹ và ông phải đihọc tập cải tạo trong 4 năm Tuy nhiên, theo tác giả Bùi Đức Lạc (một ngườibạn thân của Trịnh Công Sơn) thì ông chỉ đi làm kinh tế mới vài năm chứ không

hề có cải tạo nguồn khác thì nói ông đi học tập chính trị 2 năm ở Cồn Tiên Theo

Nguyễn Đắc Xuân, thời gian đầu sau khi kết thúc chiến tranh năm 1975, “Đối

với lãnh đạo thì không có vấn đề gì, nhưng có nhiều "anh em phong trào" ở Sài Gòn không thích quan điểm lập trường chung chung của Trịnh Công Sơn trước đây", ông trở về Huế và "thời gian đó một số phần tử quá khích theo phong trào

"Hồng vệ binh" của Cộng Hòa Nhân dân Trung Hoa đã kích động sinh viên treo một tấm banderole to tướng mang dòng chữ xanh rờn: "Hạ bệ Phạm Duy- Hoàng Thị Thơ và Trịnh Công Sơn” trước trường đại học sư phạm Huế và "tiếp theo là cuộc tọa đàm luận tội "Trịnh Công Sơn có công hay có tội" tại Hội Văn

nghệ Thừa Thiên - Huế Hôm ấy có cả Trần Hoàn, Tô Nhuận Vỹ, Nguyễn Khoa Điemfevaf vài người nữa Có người lên án, nhưng cũng có người bảo vệ “Tội” của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn là ông đã làm nhạc phản chiến một cách chung chung, không phân biệt được chiến tranh xâm lược và chiến tranh giải phóng dân tộc trong bài “Gia tài của mẹ” với câu Hai mươi năm nội chiến từng ngày Thậm chí ông còn làm nhạc ca ngợi địch trong bài “Cho một người nằm” xuống thương tiếc đại tá không quân Sài Gòn Lưu Kim Cương tử trận – người

đã từng cưu mang ông Nhiều người phát biểu biện hộ cho Trịnh Công Sơn:

“Đúng là Trịnh Công Sơn đã làm nhiều bản nhạc phản chiến, anh được mệnh danh là người làm nhạc phản chiến số 1 thời ấy giống như Bob Dylan, Joan Baez ở bên Mỹ Trịnh Công Sơn là một nhạc sĩ tự do, anh theo đuổi chủ nghĩa nhân bản chung chung khác chúng ta Nhưng anh làm nhạc trong vùng tạm chiếm, người nghe nhạc phản chiến của anh là lính Cộng hòa Rất nhiều lính của Thiệu đã bỏ ngũ vì nghe bản nhạc Người con gái da vàng của anh Chẳng

có người lính cách mạng nào bỏ ngũ vì nghe nhạc của Trịnh Công Sơn cả Cũng như ngày xưa bên Trung Quốc, Trương Lương thổi sáo đâu phải để cho quân mình buông kiếm! Đâu phải tự dưng chính quyền Thiệu ra lệnh tịch thu những bài hát của Sơn” Và chính xấp tài liệu đăng lệnh của cựu Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu cấm phổ biến nhạc Trịnh Công Sơn, lệnh cấm mang số 33 ngày 8.2.1969, đã có sức thuyết phục lớn đối với những người tham dự tọa đàm Sau cuộc tọa đàm, Trịnh Công Sơn phải viết kiểm điểm Hồi ấy, những bản kiểm điểm nói không đúng vấn đề thường phải viết lại Trịnh Công Sơn chưa quen lối sinh hoạt này nên rất chán chường " Trong thời hậu chiến này, cả nước rất khó

khăn và như bao người Việt khác, Trịnh Công Sơn cũng được điều đi lao độngsản xuất, khi thì trồng khoai lang, lúc cấy lúa trên những cánh đồng đầy bom

đạn chưa tháo gỡ [ https://vi.wikipedia.org/wiki/Trịnh Công Sơn]

- Về sự nghiệp sáng tác

- Nhạc tình:

Những ca khúc của Trinh Công Sơn gần như nói về tình yêu Những bảntình ca chiếm đa số trong danh mục nhạc phẩm Nhạc tình của ông đa số là nhạc

buồn, thường nói lên tâm trạng buồn chán, cô đơn những khúc tình ngầm mang

sầu ly biệt như Diễm xưa, Biển nhớ Khả năng viết nhạc tình của ông tưởng chừng không biết mai một theo năm tháng, theo thời đại: từ 1958 với Ướt mi đã nổi tiếng cho đến thập niên 1990 vẫn có những bản tình ca thấm thía: Như một

lời chia tay, Xin trả nợ người

-Nhạc phản chiến:

+ Trịnh Công Sơn bắt đầu sáng tác dạng nhạc này vào khoảng năm

1965-1966 Năm 1966, ông cho ra đời tập Ca khúc Trịnh Công Sơn Đến năm 1967, nhạc Trịnh lên đến đỉnh cao của sự phản chiến bằng tập Ca khúc da vàng Năm sau, ông cho ra tiếp tập Kinh Việt Nam Từ năm 1970 tới 1972 ông tự ấn hành được hai tập nhạc phản chiến là Ta phải thấy mặt trời và Phụ khúc da vàng

+ Nhạc phản chiến của ông phần lớn viết bằng điệu Blues, cộng vớilời ca chân tình thống thiết, trở nên những bài hát rất cảm động nhưngkhông hề yếu đuối, bỉ mị Những bản nhạc này được ông cùng ca sĩ Khánh

Ly đem đi hát ở nhiều nơi tại miền Nam, được nhiều người nhất là giới sinhviên nhiệt tình ủng hộ Đây cũng là loại nhạc làm cho danh tiếng của TrịnhCông Sơn lan ra thế giới: nhờ nhạc phản chiến ông được một Đĩa Vàng (giảithưởng âm nhạc) tại Nhật

+ Nhạc phản chiến Trịnh Công Sơn được cho là có vai trò không nhỏtrong giai đoạn cuối của chiến tranh Việt Nam với nhiều bài hát như Nối vòngtay lớn, người con gái Việt Nam, đại bác ru đêm

- Nhạc thiếu nhi

+ Ngoài những bản nhạc tình ca buồn và những bài nhạc phải chiến đầyhào hùng thì Trịnh Công Sơn còn viết khá nhiều những bài hát dành cho thiếunhi và một trong những bài cực kì nổi tiếng của ông như: Em là bông hồng nhỏ,đời sống không già vì có chúng em, tuổi đời mênh mông

Như vậy, nhìn vào thân thế và sự nghiệp sáng tác của Trịnh Công Sơnchúng ta có thể thấy ông là một nhạc sĩ không ngừng sáng tạo và đổi mới chính

mình, là người luôn cống hiến hết mình với đam mê của cuộc đời Bằng chứng

là hơn 900 ca khúc mà ông đã để lại cho đời

1.1.3 Về phong cách sáng tác

Mặc dù nhạc sĩ Trịnh Công Sơn sáng tác về nhiều thể loại khác nhaunhưng dù có ở bất cứ thể loại âm nhạc nào thì các ca khúc của ông đều mangđậm nét riêng, mang đậm dấu ấn âm nhạc của ông Nhạc của ông có phong cáchlãng mạn, ca từ độc đáo mang hơi hướng suy niệm đậm triết lý đạo phật (do từnhỏ ông đã sống và lớn lên tại Huế nơi có nhiều chùa chiền và ông cũng tìmhiểu, đọc nhiều sách về lý luận, triết học ) chính vì thế mà âm nhạc của ông cóthiên hướng suy tư về cõi nhân sinh, khai thác cái đẹp nhân bản của con người

và nét đẹp nguyên sơ của vạn vật Có những bài hát của ông làm người ta cảm

giác như ông đang cố lý giải triết lý phật pháp qua âm nhạc như bài hát “đóa hoa vô thường”.

Trong các ca khúc thiếu nhi của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn cũng thế, ông coitrẻ con là khởi nguồn của một vòng nhân sinh nên ông nhìn nhận trẻ con nhưchủ thể nguyên sơ của vũ trụ, mang cái đẹp trong sáng an lành, có sứ mệnh riêngtương tác với thế giới và trưởng thành không ngừng Chúng ta có thể dễ dàngcảm nhận điều đó qua một số ca khúc thiếu nhi của ông như “đời sống không già

vì có chúng em”, “em là bông hồng nhỏ”, “khăn quàng thắp sáng bình minh”

Với một phong cách âm nhạc riêng, với những giai điệu hay và lời ca đầy

ý nghĩa thì các ca khúc của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đã được rất nhiều người yêuthích và hay nghe nhạc của ông Âm nhạc của ông đi theo năm tháng và đã córất nhiều nhà báo, nhạc sĩ có những nhận xét, nhận định riêng về âm nhạc của

ông như nhạc sĩ Văn Cao từng nói “Tôi gọi Trịnh Công Sơn là người của thơ ca bởi ở Sơn nhạc và thơ quyện vào nhau đến độ khó phân định cái nào là chính, cái nào là phụ Trong âm nhạc của Sơn, ta không thấy dấu vết của âm nhạc theo cấu trúc bác học Sơn viết hồn nhiên như thể cảm xúc nhạc thơ tự nó trào ra” hay nhà báo Trần Đăng Khoa cũng từng thổ lộ “ Trịnh Công Sơn là nhạc sĩ

có nhiều người hđm mộ nhất Đi đến đđu, tôi cũng thấy người ta hât ca khúc của anh Nhạc Trịnh không chỉ ngự trị khắp mọi xó xỉnh của xứ Việt năy mă còn len lỏi đến tận những ngóc ngâch sđu thẳm nhất trong cõi tinh thần của người Việt ở Hải ngoại Dường như ở đđu, Trịnh Công Sơn cũng có người yíu mến”,

nhă văn Bửu Ý cũng từng nói về lời ca trong câc ca khúc của nhạc sĩ Trịnh Công

Sơn “lời ca trong câc ca khúc của Trịnh Công Sơn đê tạo nín tín tuổi của

ông” Có thể thấy đm nhạc của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn luôn có vị trí nhất định

trong lòng người nghe nhạc, với một phong câch đm nhạc mang cảm hứng chủđạo với sự lêng mạn vă đậm tính triết lý

1.2 Những ca khúc viết cho thiếu nhi của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn 1.2.1 Hoăn cảnh sâng tâc của một số ca khúc thiếu nhi tiíu biểu.

Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đê từng thổ lộ “Tôi chỉ lă một tín hât rong đi qua miền đất năy để hât lín những linh cảm của mình về những giấc mơ đời hư ảo” vậy nín những băi hât của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn thiín nhiều về cảm xúc,cảm hứng để ông sâng tâc Vì thế nhiều băi hât của ông ít được biết nhiều vềhoăn cảnh sâng tâc vă đặc biệt những băi hât thiếu nhi của ông lại căng ít ngườibiết rõ về hoăn cảnh sâng tâc của câc ca khúc đó Nhưng cũng có một văi cakhúc thiếu nhi mă những người thđn của ông đê kể lại như “Mẹ đi vắng”, “ Em

lă bông hồng nhỏ”

Ca khúc “Mẹ đi vắng” lă một ca khúc vui tươi, dí dỏm, hồn nhiín kể về

một chú bĩ chờ mẹ về nhă Nhưng chắc hẳn ai cũng sẽ ngạc hiín, thích thú khi

biết về hoăn cảnh sâng tâc của băi hât Nguyễn Quang Sâng lă một nhă thơ văcũng lă người bạn tri kỉ của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, trong một lần nhạc sĩ quanhă bạn chơi ông đê gặp con trai của nhă thơ Nguyễn Quang Sâng đó lă đạodiễn Quang Dũng hiện giờ Lúc đó đạo diễn Quang Dũng mới chỉ hơn 5 tuổi vẵng hay hât ngíu ngao mỗi khi mẹ đi vắng Từ những lời hât ngíu ngao đó nhạc

sĩ đê viết nín giai điệu vă đặt tín lă “Mẹ đi vắng” Đó cũng chính lă kỉ niệm củađạo diễn Quang Dũng đê kể lại với nhă bâo

Ca khúc “Em là bông hồng nhỏ” là một ca khúc nhạc sĩ Trịnh Công Sơnviết để làm nhạc phim cho bộ phim “Cho cả ngày mai” khi ông được đạo diễnLong Vân kể về kịch bản của bộ phim Bài hát được vang lên ở cuối bộ phimtrong khung cảnh 2 bố mẹ ôm người con gái vừa bị mìn nổ thương nặng, chạytrong trời mưa gió để đến bệnh viện Cảnh phim cảm động kết hợp với bài hát

“Em là bông hồng nhỏ” đã lấy đi biết bao nhiêu là nước mắt của khán giả Bàihát này nằm trong tuyển tập 50 bài hát thiếu nhi hay nhất thế kỷ 20 do báo

Thiếu niên tiền phong, Hội Nhạc sĩ VN, Ban Khoa học giáo dục VTV,Ban Âm nhạc Đài tiếng nói VN tổ chức 1999-2000

Ca khúc thiếu nhi của ông đều được sáng tác sau năm 1975 “ khăn quàngthắp sáng bình minh”, “tết suối hồng”, “tiếng ve gọi hè”, “mùa hè đến”, “mẹ đivắng”, “em là bông hồng nhỏ”, “đời sống không già vì có chúng em”, “tết suốihồng”, “như hòn bi xanh” Ông sáng tác ca ca khúc thiếu nhi để tặng các emnhỏ, nhạc sĩ Trịnh Công Sơn từng nhận xét “thế hệ trẻ hôm nay đẹp hơn ngàyxưa nhiều”

1.2.2 Những ca khúc viết cho thiếu nhi được lựa chọn để phân tích.

Những ca khúc viết cho thiếu nhi của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn khôngnhiều nhưng những ca khúc của ông đều để lại một dấu ấn sâu đậm cho ngườinghe về ca từ, về sự độc đáo và giai điệu Vì thế mà các ca khúc đó luôn nhậnđược sự yêu thích rộng rãi của thiếu nhi từ thế hệ này qua thế hệ khác

Dựa trên những dấu ấn đó tôi đã quyết định lựa chọn những ca khúc thiếu

nhi sau để phân tích: Tiếng ve gọi hè, đời sống không già vì có chúng em, khăn quàng thắp sáng bình minh, tết suốt hồng, mùa hè đến, như hòn bi xanh, tuổi đời mênh mông, mẹ đi vắng, em là bông hồng nhỏ.

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1

Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn sinh ra ở Đắc Lắc nhưng lớn lên ở Huế, cuộc đờicủa ông có nhiều thăng trầm, sóng gió và cả bệnh tật Nhưng ông luôn vượt quachính mình, không ngừng sáng tạo và cống hiến cho sự nghiệp, cho đam mê củacuộc đời mình Mặc dù nhạc sĩ chỉ sống được hơn nửa đời người nhưng ông đã

để lại một kho tàng âm nhạc cho đất nước với hơn 900 ca khúc lớn nhỏ Chẳng

ai có thể phủ nhận được tài năng của ông, những ca khúc của ông luôn đi cùngnăm tháng từ thế hệ này qua thế hệ khác, những ca khúc đi theo tuổi thơ của biếtbao người Cho đến ngày nay, những ca khúc của ông vẫn đã và đang được lưuhành mạnh mẽ Có cảm giác như âm nhạc của ông là một bầu trời âm nhạcriêng, là một thế giới riêng biệt mà không ai giống, vì thế mà người đời luôn gọicác ca khúc của ông là “Nhạc Trịnh” một thứ âm nhạc mà làm con người ta cảmthấy thanh thản khi nghe

Đã gần 20 năm kể từ ngày ông không thể tiếp tục cống hiến thêm các cakhúc cho đất nước, nhưng tên tuổi của ông, hình ảnh của ông, các ca khúc củaông luôn sống mãi trong trái tim của con người yêu nhạc Việt Nam

Chương 2ĐẶC ĐIỂM SÁNG TÁC TRONG CÁC CA KHÚC THIẾU NHI CỦA

NHẠC SĨ TRỊNH CÔNG SƠN 2.1 Đặc điểm sáng tác trong phần âm nhạc

Có nhiều khía cạnh trong đặc điểm sáng tác nhạc của nhạc sĩ Trinh CôngSơn Trong đó tôi chỉ lựa chọn một số khía cạnh đáng quan tâm đã tạo nên tínhchất của những ca khúc thiếu nhi do nhạc sĩ Trịnh Công Sơn

2.1.1 Thang âm điệu thức

Đầu tiên chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về khái niệm của “thang âm” và

“điệu thức”

- “Thang âm” là sự sắp xếp các âm trong một hệ thống cao độ một cáchlần lượt theo chu kì từ thấp lên cao và ngược lại trong phạm vi một quãng 8.Hay hiểu một cách đơn giản hơn “Thang âm” là tập hợp các nốt nhạc nghe hợpkhi được chơi cùng nhau ( khi có sự kết hợp các nốt nhạc này cùng nhau sẽ tạo

ra giai điệu ) [ Lý thuyết âm nhạc cơ bản_NXB Đại học sư phạm]

- “Điệu thức” là hệ thống các mối tương quan giữa những âm ổn định và

âm không ổn định [ Lý thuyết âm nhạc cơ bản_NXB Đại học sư phạm]

=> Thang âm, điệu thức là một phần quan trọng để cấu thành tác phẩm

âm nhạc

- Có nhiều dạng thang âm, điệu thức khác nhau như điệu thức 5 âm, 7âm tuy nhiên thang âm điệu thức 7 âm( trưởng và thứ) được dùng phổbiến nhất

- Trong các ca khúc viết cho thiếu nhi của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn ông sửdụng khá đa dạng các thang âm điệu thức từ các điệu trưởng, thứ

VD:

Sử dụng điệu thức 7 âm

- Điệu thức trưởng: Bài Khăn quàng thắp sáng bình minh, mùa hè đến,

em là bông hồng nhỏ, tuổi đời mênh mông, mẹ đi vắng.

- Điệu trưởng thiếu âm 7: Bài tiếng ve gọi hè, đời sống không già vì có chúng em, như hòn bi xanh, tết suối hồng.

Có thể thấy trong các ca khúc thiếu nhi của mình, nhạc sĩ Trịnh Công Sơn

sử dụng chính là điệu thức 7 âm, đặc biệt là các điệu thức trưởng và điệu thứctrưởng thiếu âm 7 Tất cả các ca khúc trên điều được viết ở giọng trưởng làmcho các ca khúc có tính chất sôi nổi, vui tươi, cứng cáp, nhịp nhàng

ca khúc thiếu nhi những nét tiết tấu điển hình tương đối chủ đạo để tạo nên tínhthống nhất Các ca khúc thiếu nhi của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn cũng thế, cũngluôn có những nét tiết tấu chủ đạo mà ông hay sử dụng như sau

 Bài “Tiếng ve gọi hè”

Với âm hình tiết tấu vừa phải, kết hợp với lời ca rộn ràng, vui tươi, nhỉ

nhảnh thì nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đã cho người nghe cảm giác như đang ở trongmùa hè mỗi khi nghe bài hát

 Bài “Đời sống không già vì có chúng em”

Âm hình tiết tấu của bài thể hiện sự rộn ràng, vui tươi Với âm hình này

và lời ca đầy ý nghĩa nhạc sĩ Trịnh Công Sơn như vẽ lên bức tranh toàn có trẻ

em, trẻ em đem lại niềm hạnh phúc, đem đến nguồn sống cho mọi người

- Bài “Khăng quàng thắp sáng bình minh”

Nhạc sĩ lấy hình ảnh những chú chim bé nhỏ, tinh nghịch bay lượn trongngày xuân đẹp trời và hình ảnh các em nhỏ nhí nhảnh, ngoan hiền, là những búpmăng non hóm hỉnh Từ đó nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đã sáng tạo ra một âm hìnhtiết tấu có tính chất nghịch ngợm, hóm hỉnh, vui tươi để làm âm hình chủ đạo

- Bài “Tết suối hồng”

Tiết tấu thể hiện sự vui tươi kết hợp với lời ca, một ngày hội trung thu

có các em nhỏ đang đùa vui dưới ánh đèn lồng, dưới ánh trăng như đang hiệnlên trước mắt của người nghe, làm người nghe muốn được trở về tuổi thơ Nhạc

sĩ đã sử dụng tài tình lời ca và tiết tấu để đem tuổi thơ trở về với chúng ta

- Bài “Mùa hè đến”

Âm hình tiết tấu có sự liên kết của các nốt đen, nốt đơn và cả nốt trắngtạo cảm giác vừa êm ả mà lại vừa hối hả vội vã nhưng không kém phần vui tươi.Đoạn sau chỉ có các nốt đen và nốt trắng ở cuối câu tạo cảm giác nhẹ nhàng và

có chút gì đó xao xuyến trong lòng khi kết hợp với lời ca

- Bài “Như hòn bi xanh”

Âm hình tiết tấu chạy xuyên suốt trong cả bài, được nhắc đi nhắc lạivới lời ca lập lại nhiều lần Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn nhắc lại liên tiếp âm hìnhtiết tấu và lời ca như muốn khẳng định, thể hiện tình yêu quê hương của ông đặcbiệt qua 2 âm hình tiết tấu cuối bài và lời ca đầy cảm xúc “này em trong mỗi contim – nhớ mang quê hương của mình”

- Bài “Tuổi đời mênh mông”

Đây là một kiểu tiết tấu mà nhạc sĩ Trịnh Công Sơn rất hay dùng trongcác bài hát thiếu nhi của mình, luôn có sự kết hợp của các nốt đơn, nốt đen vànốt trắng Âm hình tiết tấu kết hợp với lời ca thể hiện tính chất năng động, trongsáng, hồn nhiên của tuổi trẻ đối với tình yêu quê hương đất nước và những ước

mơ về cuộc sống tươi lai

- Bài “Mẹ đi vắng”

Với âm hình tiết tấu này ở đầu bài hát kết hợp với nhịp độ tạo cảm giácthong thả, thoải mái Sau đó tiết tấu đã được thay đổi với những nốt đơn nối tiếplập lại liên tục kết hợp với lời ca thì nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đã thể hiện rõ được

sự háo hức, mong ngóng chờ mẹ về của cậu bé trong bài Bài hát cho thấy tài

năng của nhạc sĩ khi làm cho người nghe khi chỉ hiểu rõ được nội dung bài hát

mà còn hiểu được cảm xúc của nhân vật trong bài hát

- Bài “Em là bông hồng nhỏ”

Có thể thấy đây là âm hình tiết tấu khác biệt hẳn so với các bài thiếu nhicủa nhạc sĩ Trịnh Công Sơn Bài hát có nốt đen và nốt trắng xuyên suốt cả bàichỉ có duy nhất 1 nốt đơn thể hiện sự nhẹ nhàng, êm ả và lời ca tình cảm, trongsáng Bài hát này là một trong những bài thiếu nhi hay nhất của nhạc sĩ TrịnhCông Sơn và cũng đoạt được nhiều giải thưởng lớn

Qua phân tích trên chúng ta có thể dễ dàng nhận thấy rằng các ca khúcthiếu nhi của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn luôn thể hiện đúng lứa tuổi thiếu nhi hồnnhiên, trong sáng, vui tươi, hóm hỉnh Âm nhạc của ông luôn mang một nétriêng biệt về tiết tấu và lời ca trong đó có nhiều bài được sáng tác dựa trênnhững thang âm ngũ cung, 7 âm dân gian tạo cho người nghe thấy được sự quenthuộc, ấm áp và các ca khúc luôn lôi cuốn, thu hút cho người nghe và cảm nhận

rõ được cái chất riêng của nhạc Trịnh

2.1.3 Cấu trúc

Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đã sử dụng khá linh hoạt và đa dạng các dạngcấu trúc trong các ca khúc thiếu nhi của ông Cấu trúc một đoạn đơn, hái đoạnđơn, ba đoạn đơn

* Bài hát “tiếng ve gọi hè” cấu trúc 3 đoạn đơn tái hiện viết ở giọng