Nhận thức chung về tội phạm có tổ chức và đấu tranh phòng, chống tội phạm có tổ chức

Từ đó xác định những nguyên nhân làm phát sinh tội phạm có tổ chức; những nguyên nhân hạn chế, tồn tại của các cơ quan quản lý Nhà nước, các cơ quan tiến hành tố tụng trong việc áp dụng

Báo cáo kết quả đề tài nghiên cứu khoa học

4 BLTTHS : Boọ luaọt Toỏ tuùng Hỡnh sửù

5 INTERPOL : Toồ chửực Caỷnh saựt hỡnh sửù quoỏc teỏ

6 LPCMT : Luaọt phoứng choỏng ma tuựy

7 MDMT : Maùi daõm, ma tuựy

8 NXB : Nhaứ xuaỏt baỷn

9 PCTP : Phoứng, choỏng toọi phaùm

10 PCMT : Phoứng, choỏng ma tuựy

11 PCMD : Phoứng, choỏng maùi daõm

1.2.5 Chủ thể phòng ngừa tội phạm có tổ chức ở Việt Nam 37

1.2.6 Biện pháp hoạt động phòng ngừa tội phạm có tổ chức 41

1.2.7 Vai trò của lực lượng Công an nhân dân, các cơ quan

pháp luật trong hoạt động phòng ngừa tội phạm có tổ chức

2.2.1 Công tác thông tin, tuyên truyền, giáo dục và phát

động phong trào quần chúng tham gia đấu tranh chống tội phạm có tổ chức

93

2.2.2 Công tác đấu tranh phòng chống tội phạm có tổ chức 95

2.2.3 Công tác đấu tranh triệt phá các tụ điểm tội phạm và

xây dựng xã, phờng, thị trấn, cơ quan, đơn vị không có

99

2.2.4 Phối hợp các lực lợng nghiệp vụ trong phòng chống

2.3.2 Một số tồn tại thiếu sót trong hoạt động phòng chống

tội phạm có tổ chức

106

2.3.3 Nguyên nhân và bài học kinh nghiệm 112

Chơng III Các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động phòng

3.2.3 Xác định đối tượng, địa bàn, tuyến trọng điểm cần tập

trung biện pháp phòng chống tội phạm có tổ chức

126

3.3 Các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động phòng

chống tội phạm có tổ chức

128

3.3.1 Nâng cao trách nhiệm của các cơ quan Đảng, Chớnh

quyền thành phố trong phòng, chống tội phạm có tổ chức

128

3.3.2 Xõy dựng và triển khai cỏc kế hoạch, chương trỡnh

phũng chống tội phạm cú tổ chức trờn địa bàn thành phố

Mở Đầu 1-Lý do chọn đề tài :

Trong hơn 30 năm qua, từ sau ngày Miền Nam được hoàn toàn giải phóng, đặc biệt là từ năm 1986, thực hiện đường lối đổi mới toàn diện của

Đảng, nền kinh tế thành phố Hồ Chí Minh đã có những bước phát triển vượt bậc làm thay đổi bộ mặt của xã hội Đời sống vật chất và tinh thần của đại bộ phận các tầng lớp nhân dân cơ bản đã được cải thiện Tuy nhiên, bên cạnh những ảnh hưởng tích cực của nền kinh tế thị trường, mặt trái của nó đối với xã hội cũng diễn biến phức tạp đã làm nảy sinh nhiều vấn đề xã hội, trong đó tội phạm có tổ chức

Theo thống kê của Bộ Công an từ 1990 đến nay trên địa bàn thành phố

Hồ Chí Minh đã xảy ra hơn 4.000 vụ ỏn tội phạm có tổ chức, trong đó có nhiều vụ án tội phạm có tổ chức cú quy mô lớn, xuyên quốc gia, như vụ Nguyễn Văn Mười Hai, vụ TAMEXCO, vụ buôn lậu Tân Trường Sanh, vụ EPCO - Minh Phụng, vụ án Trương Văn Cam ,v.v là những điển hình Tội phạm có tổ chức đe doạ sự ổn định chính trị - xã hội của thành phố Bên cạnh những thành tích đã đạt được trong công tác phòng, chống tội phạm nói chung, phòng chống tội phạm có tổ chức nói riêng và tiếp tục thực hiện Chương trình quốc gia phòng chống tội phạm của Chính phủ, cho nờn vấn đề phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm có tổ chức đang là những vấn đề bức xúc cần giải quyết trong thời gian tới của thành phố

Tội phạm có tổ chức là một vấn đề mới và là một thách thức của nước ta

và thành phố Hồ Chớ Minh Những năm cuối thế kỷ 20, đầu thế kỷ 21 đòi hỏi cả nước núi chung, thành phố Hồ Chớ Minh núi riờng phải tập trung các

nỗ lực để đấu tranh phòng chống tội phạm và thực hiện có hiệu quả chương trình 3 giảm của thành phố

Theo Công ước Liên Hợp Quốc về phòng chống tội phạm có tổ chức mà

Chính phủ Việt Nam đã ký cam kết tham gia tháng 12 năm 2000 thì Tội

phạm có tổ chức là các tội phạm có cơ cấu từ 3 người trở lên, đã tồn tại trong một thời gian với mục đích phạm tội xuyên quốc gia nghiêm trọng nhằm trực

tiếp hay gián tiếp đạt được các lợi ích tài chính, vật chất thông qua các thủ

đoạn bạo lực, hối lộ, tham nhũng

Các nhà tội phạm học đã khái quát 9 đặc điểm phát triển của tội phạm có

tổ chức:

- Bắt đầu bằng nhóm các tội phạm nhỏ và dần dần phạm các tội nghiêm trọng hơn và có lợi nhuận hơn để kiếm tiền

- Sử dụng các biện pháp giả mạo và bạo lực để phạm tội

- Với số tiền có được họ có thể kiếm vũ khí và tuyển dụng thêm người để thành lập băng, nhóm

- Với số nhân viên mới và vũ khí, chúng mở rộng các hoạt động của chúng và càng kiếm được nhiều tiền

- Chúng sử dụng tiền bất hợp pháp để hối lộ các cán bộ nhà nước để bảo

vệ cho các hợp đồng của chính quyền

- Thâm nhập vào các liên đoàn lao động để gây sức ép với chính quyền và các tổ chức kinh doanh để trục lợi

- Hối lộ và mua chuộc các phương tiện thông tin đại chúng để bảo vệ tổ chức của chúng và chống lại báo chí và các nhà chính trị

- Thâm nhập vào hoặc lợi dụng việc kinh doanh hợp pháp nhằm hợp pháp hóa đồng tiền thu được qua rửa tiền để taọ ra bộ mặt đầu tư trong tương lai

- Khi đã lớn mạnh tới một chừng mực nhất định, thâm nhập vào chính quyền địa phương và trung ương

Tội phạm có tổ chức đó gây ra nhiều vụ án, nhiều hành vi phạm tội khác nhau Trong đó có cả các tội giết người, cố ý gây thương tích, gây rối Song mục đích chung cuối cùng của tội phạm có tổ chức cao là thu lợi về vật chất qua các hoạt động phạm tội, bất hợp pháp, hoặc bán hợp pháp Đặc biệt

là các tên cầm đầu có xu hướng làm giàu bằng cách dùng số tiền chiếm đoạt

được để đầu tư vào các nhà hàng, khách sạn hoặc buôn lậu từng bước mua chuộc, lũng đoạn bộ máy Đảng và Nhà nước từ cơ sở đến trung ương, đe doạ nghiêm trọng an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội nuớc ta và thành phố Việc nghiên cứu khoa học, đánh giá đúng thực trạng tình hình và đề ra các

nghiên cứu khoa học này có tính cấp thiết, đỏp ứng được yờu cầu về cả lý luận và thực tiễn

2- Mục tiêu đề tài :

Đề tài xây dựng các luận cứ khoa học cho các giải pháp đấu tranh phòng chống tội phạm có tổ chức, góp phần đảm bảo An ninh quốc gia, Trật

tự an toàn xã hội trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn mới

3- Tổng quan tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước thuộc lĩnh vực của đề tài:

Vấn đề đấu tranh phòng chống tội phạm có tổ chức, mafia luôn luôn

đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong chính sách của các Nhà nước, các Chính phủ trên thế giới Liên hợp quốc đã ban hành Công ước chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia mà Nhà nước Việt Nam đã ký tham gia từ 3-12-2000

Trên thế giới đã xuất bản nhiều công trình nghiên cứu khoa học về lĩnh vực này của Tổ chức Cảnh sát hình sự quốc tế INTERPOL, ở Liên Xô và các nước XHCN cũ, ở Trung Quốc, Mỹ, Anh, Pháp và nhiều nước khác dưới góc

độ Chính trị học, Luật học, Khoa học An ninh

Trong tiến trình cách mạng Việt Nam nói chung, bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội nói riêng, đấu tranh phòng chống tội phạm có tổ chức đóng vai trò đặc biệt quan trọng Đây không phải là một vấn đề mới hình thành và phát triển ở nước ta và trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh, tuy nhiên trong thời gian gần đây tình hình tội phạm có tổ chức ở nước ta và trên

địa bàn thành phố đã diễn ra rất phức tạp, gây nhiều thiệt hại về chính trị, kinh tế, xã hội,v.v

Từ 1945 đến nay, ở nước ta đã có một số bài báo khoa học, đề tài nghiên cứu khoa học, luận án tiến sỹ, thạc sỹ nghiên cứu các vấn đề phòng chống tội phạm, tệ nạn xã hội, bảo vệ an ninh Các công trình trên chủ yếu do các nhà khoa học, các cán bộ thực tiễn Bộ Công an, Viện Khoa học xã hội Việt Nam, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, Toà án nhân dân tối cao,v.v tiến hành Trên thế giới và ở nước ta đã công bố một số công trình khoa học sau

về đấu tranh phòng chống tội phạm có tổ chức:

- Công ước chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia Liên hợp quốc công bố năm 2000 Việt Nam ký tham gia từ 2-12-2000

- Kỷ yếu Hội nghị quốc tế chống tội phạm có tổ chức do Tổ chức cảnh sát hình sự quốc tế INTERPOL tổ chức, Palecmo, Italia, 2001

- Kỷ yếu Hội nghị quốc tế chống tội phạm có tổ chức khu vực ASEAN Indonesia, 2004

- Kỷ yếu Hội nghị khoa học về phòng chống tội phạm có tổ chức Trường Đại học Cảnh sát Nhân dân, Bộ Nội vụ (nay là Bộ Công an), Hà Nội

- “Đấu tranh phòng chống tội phạm có tổ chức trong tình hình mới”

Đề tài NCKH cấp Nhà nước, mã số KX.07.07 do Tổng cục Cảnh sát, Bộ Công an chủ trì 2001-2004

- Bỏo cỏo tổng kết vụ án Năm Cam của Bộ Công an, thỏng 12- 2005

- Kỷ yếu Hội thảo khoa học đề tài “Thực tiễn và luận cứ cho các giải pháp đấu tranh phòng, chống tội phạm có tổ chức trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh” Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 3-2007

Những đề tài, công trình nghiên cứu khoa học nói trên đều đề cập đến tội phạm có tổ chức và công tác phòng, chống tội phạm có tổ chức Song phần lớn những nghiên cứu đó chủ yếu tiếp cận từ nhiều khía cạnh khoa học khác nhau như: Xã hội học, Lý luận Nhà nước và Pháp luật, Khoa học hình sự trên địa bàn cả nước Cho đến nay chưa có một công trình nghiên cứu khoa học nào nghiên cứu chuyên sâu về vấn đề đấu tranh phòng chống tội phạm có tổ chức trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh

1- Nội dung nghiên cứu :

Dưới góc độ Tội phạm học, Xã hội học nhóm tác giả tập trung

nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm có tổ chức trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh Từ đó xác định những nguyên nhân làm phát sinh tội phạm có tổ chức; những nguyên nhân hạn chế, tồn tại của các cơ quan quản lý Nhà nước, các cơ quan tiến hành tố tụng trong việc áp dụng các giải pháp, biện pháp đấu tranh phòng, chống tội phạm có tổ chức trước năm 2007, đồng thời đề xuất những giải pháp khả thi nhằm đấu tranh phòng, chống có hiệu quả đối với tội phạm có tổ chức trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh

Đấu tranh phòng chống tội phạm có tổ chức, có thể nghiên cứu trên nhiều góc độ khác nhau Đề tài này chúng tôi tập trung nghiên cứu dưới góc

độ Tội phạm học, Xã hội học Trên cơ sở phân tích, đánh giá thực trạng,

nguyên nhân, điều kiện, khái quát toàn bộ hoạt động đấu tranh phòng, chống tội phạm có tổ chức, từ đó hình thành các quan điểm lý luận chỉ đạo cho các hoạt động đấu tranh phòng, chống tội phạm có tổ chức

Đề tài tập trung nghiên cứu những vấn đề sau:

- Nghiên cứu những cơ sở lý luận và cơ sở pháp lý về tội phạm có tổ chức, đấu tranh phòng chống tội phạm có tổ chức

- Nghiên cứu, đánh giá thực trạng tình hình tội phạm có tổ chức và công tác đấu tranh phòng chống tội phạm có tổ chức trên địa bàn thành phố

Hồ Chí Minh trong thời gian gần đây

- Đưa ra các kiến nghị, đề xuất, giải pháp đấu tranh phòng chống tội phạm có tổ chức, góp phần đảm bảo An ninh quốc gia, Trật tự an toàn xã hội trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh

2- Giới hạn phạm vi khảo sát :

- Đề tài nghiên cứu, khảo sát tình hình và kết quả đấu tranh phòng chống tội phạm có tổ chức trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh (có so sánh với số liệu chung cả nước) từ 1997, đặc biệt từ năm 1998 khi Chính phủ ban hành Chương trình quốc gia phòng chống tội phạm đến nay

- Khảo sát hoạt động của 3 ngành Công an, Kiểm sát, Toà án thành phố trong đấu tranh phòng chống tội phạm có tổ chức

- Khảo sát tập trung vào các quận nội thành, nơi đã và đang xảy ra nhiều vụ tội phạm có tổ chức có quy mô lớn

3- Các giả thuyết khoa học:

Đề tài sử dụng các giả thuyết khoa học chính sau:

- Nghiên cứu mẫu: các vụ án tội phạm có tổ chức có quy mô lớn đã xảy

ra trên địa bàn thành phố

- Nghiên cứu đánh giá mô hình 3 giảm của thành phố

- Đưa ra mô hình mẫu: xây dựng điểm các địa bàn không có tội phạm

có tổ chức

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Để đạt được mục đích nêu trên, các tác giả đã dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, các quan điểm cơ bản của Đảng, của Nhà nước

về công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm có tổ chức, chính sách hình sự của Nhà nước ta đối với các hành vi phạm tội có tổ chức để nghiên cứu đề tài này Ngoài ra các tác giả đã sử dụng các phương pháp: phương pháp điều tra xã hội học; phương pháp so sánh; phương pháp lịch sử; phương pháp thống

kê, phương pháp tổng hợp, phỏng vấn v.v

Các tác giả đã nghiên cứu sử dụng các tư liệu của Viện nghiên cứu Nhà nước và Pháp luật, những thông báo chính thức của Tổ chức Cảnh sát hình sự Quốc tế, Cơ quan phòng chống ma tuý và tội phạm của Liên hợp quốc (UNODC), các báo cáo của Văn phòng Interpol Việt Nam, Uỷ ban Quốc gia phòng chống ma túy, Cơ quan cảnh sát điều tra, Bộ Công an; các báo cáo tổng kết của Bộ Công an, Tòa án Nhân dân tối cao, Viện kiểm sát Nhân dân tối cao từ năm 1998 đến nay, các bản án đã có hiệu lực về tội phạm

có tổ chức, các bản kết luận điều tra của cơ quan Công an; các báo cáo sơ kết, tổng kết của các ngành: Công an Thành phố, Viện kiểm sát, Tòa án nhân dân,

Những kiến nghị về các biện pháp đấu tranh phòng, chống tội phạm

có tổ chức được tác giả lựa chọn, nghiên cứu trên cơ sở các tài liệu và tham luận trong các cuộc tọa đàm, trao đổi và các cuộc hội thảo khoa học, diễn ra trong phạm vi toàn quốc cũng như ở địa bàn TP Hồ Chí Minh bàn về phòng chống tội phạm có tổ chức

Là những cán bộ hoạt động thực tiễn trong ngành: Công an, Kiểm sát,

đã từng quan tâm và nghiên cứu về phòng chống tội phạm, trước thực trạng tội phạm có tổ chức ngày càng diễn biến phức tạp và rất nghiêm trọng trên

địa bàn thành phố, chúng tôi rất trăn trở trước hiểm hoạ này, mong muốn tiến hành nghiên cứu đề tài này nhằm góp phần đề ra những giải pháp cơ bản để kịp thời đấu tranh, ngăn chặn tội phạm có tổ chức ở Việt Nam nói chung cũng như tội phạm có tổ chức đã và đang xảy ra trên địa bàn TP Hồ Chí Minh nói riêng trong nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa của nước ta hiện nay

Đề tài lựa chọn cách tiếp cận nghiên cứu bằng nghiên cứu so sánh, nghiên cứu các mô hình mẫu bằng lựa chọn các vụ án tội phạm có tổ chức lớn

đã xảy ra trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh

Đề tài sử dụng chủ yếu các nhóm phương pháp nghiên cứu khoa học sau :

-Tham khảo, tóm tắt, nghiên cứu, trích dẫn, nhận xét các tài liệu trong, ngoài nước có liên quan

- Điều tra, khảo sát, mô tả, ghi chép, thống kê số liệu, biểu đồ

- Phân tích, đánh giá, nêu đề xuất, sáng kiến

Đề tài lựa chọn một số vụ án như: vụ EPCO- Minh Phụng, vụ Trương Văn Cam và đồng bọn, vụ Hải luận buôn bán ma tuý … để nghiên cứu điểm

Đề tài cũng lựa chọn 3 địa bàn để khảo sát điểm là Quận 1, Quận Tân Bình

và ngành Tài chính- Ngân hàng thành phố

Từ những điều nói trên việc nghiên cứu đề tài “Thực tiễn và luận cứ khoa học cho các giải pháp đấu tranh phòng chống tội phạm có tổ chức

trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh là rất cấp thiết, có ý nghĩa lý luận và

thực tiễn đối với cuộc đấu tranh phòng, chống tội phạm có tổ chức hiện nay tại TP Hồ Chí Minh

6 ý nghĩa của đề tài

Đề tài khoa học này hy vọng sẽ góp phần vào việc nâng cao hiệu quả

đấu tranh phòng chống tội phạm có tổ chức trong giai đoạn hiện nay ở TP

Hồ Chí Minh

Đề tài khoa học này còn là một công trình khoa học đóng góp vào bộ môn Tội phạm học, Xã hội học, Luật hình sự, Luật tố tụng hình sự ở nước ta trong thời kỳ đổi mới Về mặt thực tiễn đề tài khoa học là một tài liệu phục

vụ cho các ngành, các cấp ủy và chính quyền tại TP Hồ Chí Minh các cơ quan chức năng, các tổ chức xã hội, tham khảo, ứng dụng bổ sung cho những hoạt động trong việc tuyên truyền giáo dục, lãnh đạo, chỉ đạo v.v nhằm nâng cao hiệu quả trong việc đấu tranh, phòng chống tội phạm có tổ chức trên địa bàn TP Hồ Chí Minh

7 Cơ cấu của đề tài

Đề tài bao gồm: Phần mở đầu, kết luận và 3 chương, tài liệu tham khảo

Chương I: Nhận thức chung về tội phạm có tổ chức và đấu tranh phòng, chống tội phạm có tổ chức

Chương II: Thực trạng tình hình tội phạm có tổ chức và công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm có tổ chức ở TP Hồ Chí Minh trong những năm gần đây

Chương III: Phương hướng và giải pháp nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm có tổ chức trên địa bàn TP Hồ Chí Minh

chương 1 nhận thức chung về tội phạm có tổ chức

và đấu tranh phòng, chống tội phạm có tổ chức 1.1 Nhận thức về tội phạm có tổ chức

1.1.1- Khái niệm tội phạm có tổ chức

Hiện nay, cỏc nhà khoa học trong và ngoài nước đang có nhiều quan

điểm nhận thức và khái niệm về tội phạm có tổ chức (TPCTC) Trong nước đã có một số khái niệm, thuật ngữ về TPCTC Vì vậy, cần phải xem xét, nghiên cứu một cách đầy đủ và phân biệt giữa TPCTC với phạm tội có tổ chức, tổ chức tội phạm, TPCTC hoạt động theo kiểu “xã hội đen”, maphia, băng nhóm tội phạm Do đó, để có nhận thức đầy đủ hơn về TPCTC cần tìm hiểu thêm một số thuật ngữ sau:

Khái niệm phạm tội có tổ chức là hình thức đồng phạm có sự câu kết

chặt chẽ giữa những người cùng thực hiện tội phạm, như Điều 20 Bộ luật hình

sự năm 1999 đã quy định Như vậy phạm tội có tổ chức là một dạng của đồng phạm, là những trường hợp có từ 2 người trở lên, có sự câu kết chặt chẽ với nhau để cùng thực hiện tội phạm Sự liên kết này đạt tới một mức độ bền vững nào đó để thực hiện tội phạm sẽ tạo thành một tổ chức tội phạm

Khi nói đến phạm tội có tổ chức là nói đến một dạng đặc biệt của đồng phạm Có nghĩa là hành vi phạm tội có sự câu kết chặt chẽ giữa nhiều người

để cùng thực hiện tội phạm, do có sự câu kết chặt chẽ này nên việc thực hiện

và che dấu tội phạm sẽ dễ dàng hơn Vì lẽ đó, phạm tội có tổ chức là tình tiết định khung tăng nặng khụng chỉ quy định trong điều luật cụ thể mà cũn quy định tại điểm a, khoản 1, Điều 48 BLHS Trên thực tế, thuật ngữ này đã được

sử dụng từ lâu và hiện nay thường xuyên được bổ sung vào Bộ luật hình sự nước ta

Tội phạm có tổ chức với tổ chức tội phạm: Hai khái niệm này cần phân biệt rõ ràng, sự khác nhau chính là ở chỗ, một bên là danh từ chỉ một nhóm

xã hội, hình thành dưới dạng tổ chức, chỉ tập hợp những người nhất định trong một tổ chức, cho dù phương thức tồn tại là tổ chức tội phạm hay tổ chức nào khác Do đó hiểu “tổ chức tội phạm” là tổ chức của những người hoạt

động phạm tội nên TPCTC là tội phạm được thực hiện bằng tổ chức tội phạm cũng là hợp lý theo quan niệm của nhiều người Vì vậy, hiểu tổ chức tội phạm không có nghĩa là phức tạp hoá về tổ chức, quy mô, cường điệu về số lượng

mà vấn đề căn bản ở đây là “tổ chức” Mà tổ chức đó có thể được phân thành nhiều loại tổ chức khác nhau, có loại đơn giản, loại phức tạp, loại tổ chức ở mức độ thấp, loại tổ chức ở mức độ cao; nếu theo quy mô thì có loại quy mô nhỏ, quy mô vừa và quy mô lớn Chính vì vậy, khi xem xét về TPCTC thì có thể coi những băng nhóm tội phạm có từ 3 người trở lên là một tổ chức tội phạm nếu chúng có đủ các dấu hiệu khác về TPCTC

Điều 79 Bộ Luật hình sự ghi rõ: “Người nào hoạt động thành lập hoặc tham gia tổ chức nhằm lật đổ chính quyền nhân dân ” Tổ chức tội phạm là một tổ chức phi pháp được thành lập nhằm mục đích thực hiện tội phạm Tồn tại trong thực tế những dấu hiệu này đã là điều kiện cần và đủ để coi đó là một tổ chức tội phạm, không phụ thuộc tổ chức tội phạm đó đã thực hiện tội phạm hay chưa, thực hiện phạm tội một lần hay nhiều lần Thực hiện tội phạm hoàn thành hay chưa hoàn thành theo như mong muốn của tổ chức tội phạm ấy

Tội phạm có tổ chức cũng như phạm tội có tổ chức là tổ chức tội phạm,

điều này có nghĩa là khái niệm TPCTC không trái, mâu thuẫn với khái niệm tội phạm trong Bộ luật hình sự 1999 và cũng phù hợp với khái niệm về TPCTC xuyên quốc gia mà Công ước chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia của Liên hợp quốc năm 2000 đưa ra Mặt khác, trong Luật hình sự của nhiều nước trên thế giới cũng đã thừa nhận quan điểm này Điều này có nghĩa TPCTC là hành vi hoạt động nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Luật hình sự, thực hiện bằng cách thức có tổ chức, do một tổ chức tội phạm thực

hiện Nói cách khác, TPCTC là hành vi nguy hiểm cho xã hội được thực hiện theo một kế hoạch chung thống nhất, do một tổ chức tội phạm thực hiện

Tìm hiểu khái niệm TPCTC cần làm rõ thêm các thuật ngữ: băng nhóm tội phạm , TPCTC hoạt động theo kiểu “xã hội đen” , maphia, thế giới ngầm

+ Băng nhóm tội phạm: là hình thức tổ chức của chủ thể tội phạm, có

sự phối hợp hoạt động của các chủ thể hoạt động phạm tội Tội phạm có tổ chức là hoạt động tội phạm nguy hiểm do băng nhóm hoặc tổ chức tội phạm thực hiện bằng cách thức có tổ chức Như vậy, băng nhóm tội phạm và phạm tội có tổ chức là hai vấn đề phản ánh những khía cạnh khác nhau trong việc nghiên cứu tình hình tội phạm Tuy nhiên băng nhóm tội phạm và tội phạm

có tổ chức đều phản ánh tính chất mức độ của tội phạm ở tình trạng nghiêm trọng và tính chất nguy hiểm cao cho xã hội Hành vi phạm tội do các đối tượng trong các băng nhóm cùng phối hợp thực hiện dẫn đến phạm tội có tổ chức; Ngược lại, tội phạm có tổ chức không thể do một cá nhân thực hiện mà phải do một tổ chức hoặc một băng nhóm tội phạm thực hiện; khi hình thành băng nhóm tội phạm hoạt động có sự phân chia vai trò, vị trí các thành viên trong băng nhóm, có tên cầm đầu, chỉ huy, có kẻ giúp sức và người thực hiện hành vi phạm tội thì đó là TPCTC

+ Tội phạm có tổ chức hoạt động theo kiểu xã hội đen, maphia: Trong

quá trình nghiên cứu những hiện tượng TPCTC các nhà nghiên cứu pháp luật, tội phạm học, xã hội học và nghệ thuật thấy có những vụ việc phạm tội gây hậu quả nghiêm trọng hoặc gặp những vụ phạm tội gây tiếng vang trong dư luận xã hội mà cơ quan cảnh sát khó điều tra, khám phá hoặc phức tạp lâu dài hoặc dư luận cho là có liên quan đến các thế lực che chắn trong chính quyền

và cơ quan bảo vệ pháp luật thì thường được gọi bằng những thuật ngữ này

Ngoài ra, còn phải xem xét đến quá trình đưa tin phản ánh về TPCTC trên các phương tiện thông tin, báo chí, các tác phẩm văn học nghệ thuật và dịch thuật có sử dụng nhiều ngôn ngữ khác nhau nên có cách sử dụng các thuật ngữ này cũng khác nhau Vì vậy, nghiên cứu TPCTC dưới góc độ tội

phạm học, theo chúng tôi cần quan tâm đến hai thuật ngữ “xã hội đen và

maphia” Thực ra các thuật ngữ này cho đến nay vẫn chưa phải là “khái

niệm” pháp lý chính thức sử dụng trong các văn bản pháp luật quốc tế và ở nước ta Tuy nhiên, đây cũng là nhận thức về mặt lý thuyết, cần tiếp tục nghiên cứu làm rõ để đi đến thống nhất về tính chất nguy hiểm, phức tạp về phương thức, thủ đoạn hoạt động của tội phạm nói chung, TPCTC nói riêng

Trên thực tế khó có thể phân định rõ ràng giữa TPCTC với TPCTC hoạt

động theo kiểu “xã hội đen” và “maphia”, mà sự phân định này cũng chỉ mang ý nghĩa tương đối Bởi vì, ngay cả vấn đề phân loại TPCTC ở mức độ cao hay thấp cũng chưa ngã ngũ, mà đang ở mức thống nhất những vấn đề cơ bản để tìm ra những giải pháp chung trong từng quốc gia và hợp tác quốc tế trong phòng, chống TPCTC Đối với những tiêu chí gần như được thừa nhận

về “maphia” là phải có sự lũng đoạn về quyền lực chính trị thì về mức độ dính líu và quy mô của sự can thiệp chính trị đến đâu và ở cấp nào gọi là

"maphia" thì cũng khó xác định được rõ ràng Vì vậy, thuật ngữ "maphia"

theo chúng tôi hiểu, thực chất cũng chỉ là hoạt động của tội phạm có tổ chức; nhưng ở mức độ cao hơn và có sự lũng đoạn về quyền lực trong giới cầm quyền ở mức độ nào đó mà thôi

Thuật ngữ tội phạm có tổ chức hoạt động theo kiểu xã hội đen, thực ra

đã xuất hiện từ lâu ở các nước mà hoạt động của TPCTC xảy ra nghiêm trọng, thậm chí có quốc gia đã đưa vào Luật hình sự thuật ngữ này như ở Liên bang Nga, Trung Quốc Trước đây, thuật ngữ này được sử dụng trong xã hội tư bản, xã hội chuyển đổi mà ở đó tồn tại những đảng phái, tổ chức chính trị xã hội thường xuyên tranh giành quyền lực khi một trật tự xã hội vô pháp luật song hành tồn tại trong xã hội đó Ví dụ như, ở Liên Xô cũ xuất hiện thuật ngữ này trong những năm khủng hoảng xã hội, lúc đó trật tự xã hội chính quyền không kiểm soát nổi ở nước ta và ở thành phố Hồ Chí Minh, những năm gần đây đã xuất hiện thuật ngữ này, nhưng chúng ta cũng đã thận trọng

mới ở dạng hoạt động theo “kiểu xã hội đen” Hoạt động của chúng có cả bất hợp pháp và công khai hợp pháp, dưới những hình thức kinh doanh dịch vụ, sản xuất, tổ chức dưới nhiều vỏ bọc khác nhau ; nhất là khi những băng nhóm tội phạm này đã thâm nhập vào, bắt rễ và vô hiệu hoá được một bộ phận cán bộ trong cơ quan Nhà nước, cơ quan bảo vệ pháp luật để được bao che, tạo dựng vỏ bọc, vây cánh trong quá trình hoạt động phạm tội Thuật ngữ này chỉ những băng nhóm tội phạm như: Khánh trắng ở Hà Nội, Palet Tin ở Khánh Hoà, Xiêng phênh - Vũ Xuân Trường ở Hà Nội- Lai Châu, EPCO- Minh Phụng, Năm Cam ở thành phố Hồ Chí Minh Về thực chất, đây cũng

là những băng nhóm TPCTC Cho nên thuật ngữ TPCTC hoạt động theo kiểu

“xã hội đen” đã được ngành Công an và một số phương tiện thông tin, báo chí

sử dụng trong hoạt động chuyên môn của mình, để phản ảnh tính đặc thù của loại tội phạm này ở nước ta và ở thành phố Hồ Chí Minh Trong bài phát biểu của nguyên Chủ tịch nước Trần Đức Lương tại Hội nghị triển khai thực hiện Nghị quyết 08/NQ-TW của Bộ Chính trị, ngày 12-4-2002 có nhấn mạnh:

“Các Tỉnh uỷ, Thành uỷ cần chỉ đạo các cơ quan tư pháp (có sự chỉ đạo của cơ quan tư pháp trung ương) rà soát lại tình hình tội phạm ở địa phương mình

để khám phá, giải quyết và loại trừ ngay những băng nhóm TPCTC theo kiểu

“xã hội đen”, có sự móc nối, bảo kê của các cán bộ trong cơ quan Nhà nước ” Sở dĩ việc sử dụng thuật ngữ này trong bài phát biểu của Chủ tịch nước là nhằm chỉ tính chất hoạt động nguy hiểm, gây hậu quả tác hại nhiều mặt cho xã hội của TPCTC Nhất là làm tha hoá, biến chất không ít cán bộ trong cơ quan Nhà nước và cơ quan bảo vệ pháp luật, gây ảnh hưởng đến dư luận trong xã hội Mặt khác, cũng nhằm nhấn mạnh đối với các cấp uỷ Đảng, Chính quyền và cơ quan tư pháp từ trung ương đến cơ sở cần phải đề cao trách nhiệm, phát động mạnh mẽ phong trào quần chúng nâng cao cảnh giác, huy động tổng hợp lực lượng để làm tốt công tác phòng, chống TPCTC ở nước ta

Bằng cách tiếp cận TPCTC như vậy, và trờn cơ sở nghiên cứu tình hình TPCTC trên thế giới và trong khu vực; những quan điểm về TPCTC của các nhà khoa học, các nhà hoạt động thực tiễn ở nước ta Trước tình hình hoạt

động của tội phạm nói chung và TPCTC nói riêng; đặc biệt là kết quả công tác phòng ngừa, điều tra khám phá một số vụ án trọng điểm về TPCTC trong thời gian qua, có thể đi đến khẳng định: TPCTC đã xuất hiện ở nước ta nhưng

về quy mô tổ chức, về phương thức thủ đoạn hoạt động chưa phải ở mức độ cao như TPCTC ở một số nước xung quanh khu vực và thế giới

Tuy mới chỉ ở giai đoạn đầu nhưng TPCTC ở nước ta và tại Thành phố

Hồ Chí Minh đã phát triển hơn hẳn so với các băng nhóm tội phạm trước đây Chúng đang có xu hướng liên kết với nhau và có quan hệ với các băng nhóm TPCTC ở các địa bàn, vùng miền khác nhau và đã vượt ra ngoài biên giới quốc gia Trong lĩnh vực kinh tế, các vụ phạm tội có tổ chức xuất hiện ở các ngành, các khâu, các lĩnh vực kinh tế, chúng cấu kết móc nối với nhau và liên kết với bọn tội phạm bên ngoài xã hội để thực hiện hành vi phạm tội kéo dài Mặt khác, chúng tìm mọi cách vô hiệu hoá các hoạt động kiểm tra, giám sát của các cơ quan chức năng và trên thực tế chúng đã gây thiệt hại hàng ngàn

tỷ đồng mỗi năm ở những “ê kíp”, hay những “tập thể” phạm tội có tổ chức thường có sự câu kết với những cán bộ trong cơ quan Nhà nước, các đơn vị kinh tế và thường có liên quan đến buôn lậu, trốn thuế, cố ý làm trái, buôn bán hàng cấm, làm hàng giả, lập cỏc dự ỏn ma để chiếm đoạt tiền của Nhà nước như vụ án EPCO- Minh Phụng xảy ra trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh là một điển hình

Tội phạm buôn bán, vận chuyển trái phép các chất ma tuý ở nước ta và trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh diễn biến rất phức tạp, hầu hết cỏc vụ

ỏn về tội phạm ma tỳy đều là những vụ ỏn PTCTC, chỳng hình thành nhiều

đường dây tội phạm hoạt động khép kín trong một địa bàn, một vùng; không những hoạt động trong phạm vi cả nước mà còn liên tục phát triển hoạt động

xuyên quốc gia, có nhiều đối tượng là người nước ngoài và người Việt Nam sinh sống ở nước ngoài cựng tham gia

Trong lĩnh vực xâm phạm TTATXH đã xuất hiện nhiều băng, ổ nhóm tội phạm có quy mô từ vài chục đến hàng trăm tên, chủ yếu hoạt động ở thành phố, thị xã, những nơi tập trung kinh tế, dịch vụ, văn hoá xã hội Về tổ chức của chúng khá chặt chẽ như có tên cầm đầu, chỉ huy, có tay chân đắc lực và những tên trực tiếp hoạt động phạm tội Hoạt động phạm tội thường tập trung vào những hành vi như bảo kê nhà hàng, khách sạn, vũ trường, các trung tâm siêu thị lớn, đòi nợ thuê, ngấm ngầm đứng ra tổ chức hoặc bảo kê các sòng bạc, tổ chức điều hành hoạt động mại dâm Sau đó chúng tự đặt ra những luật lệ riêng để cưỡng đoạt tài sản hoặc tranh giành lãnh địa và để thanh toán trừng trị lẫn nhau Ngoài ra lợi dụng có tiền bạc, có quan hệ xã hội chúng sử dụng những thủ đoạn tinh vi xảo quyệt để mua chuộc, hối lộ, khống chế những người thi hành công vụ, người có chức, có quyền để tổ chức hoạt

động phạm pháp Do đó, có thể đưa ra khái niệm về TPCTC như sau:

Tội phạm có tổ chức là các hành vi nguy hiểm cho xã hội, được quy

chẽ trong quỏ trỡnh hoạt động phạm tội, đối với rất nhiều lĩnh vực khác nhau, luôn luôn tìm cách mở rộng địa bàn, tạo ảnh hưởng của tổ chức tội phạm nhằm mục đích vụ lợi bằng mọi thủ đoạn và tội ác

Như vậy khái niệm TPCTC trên đây mang tính chất của một thuật ngữ thuộc lĩnh vực tội phạm học, nhằm nghiên cứu, xem xét vấn đề TPCTC như là một hiện tượng xã hội Mặt khác, cũng phù hợp với khái niệm tội phạm, đồng phạm, phạm tội có tổ chức trong Bộ luật hình sự năm 1999 của nước ta, và Liên hợp quốc cũng như một số nước trong khu vực Trung Quốc, Nga, Nhật Bản như đã phân tích ở trên Từ khái niệm về TPCTC, chỳng ta có thể nhận diện TPCTC qua các dấu hiệu cơ bản sau: Tội phạm có tổ chức là loại tội phạm nguy hiểm và nghiêm trọng, các hành vi phạm tội của chúng được quy

định trong Bộ luật hình sự; TPCTC không phải là một tội danh cụ thể Bởi vì,

chúng gây ra nhiều vụ phạm tội khác nhau, trên một phạm vi địa bàn rộng và trong một thời gian nhất định

* Tội phạm có tổ chức là một tổ chức tội phạm, không phải là một cá nhân đơn lẻ mà bao gồm nhiều đối tượng (ít nhất có 3 người trở lên) liên kết chặt chẽ với nhau, có tổ chức và có sự phân chia vai trò ngôi thứ, có kỷ luật chung của tổ chức

* Tội phạm có tổ chức ở đây đã tồn tại trong một thời gian nhất định

Điều này thể hiện quá trình diễn ra sự câu kết, móc nối, hình thành tổ chức phạm tội, phân công ngôi thứ, trách nhiệm của từng thành viên và có sự duy trì mối quan hệ thường xuyên theo thứ bậc chứ không phải là sự hình thành ngẫu nhiên như băng nhóm khác hay đồng phạm giản đơn

Đây là yếu tố quan trọng để phân biệt băng nhóm TPCTC với đồng phạm hoặc băng nhóm phạm tội giản đơn; đồng thời giúp phân biệt với những hành vi phạm tội xảy ra tuy nhiều người tham gia nhưng không phải là hoạt

động của TPCTC Tuy vậy, vấn đề thời gian ở đây không tính đến những băng nhóm nhỏ có các thành viên câu kết với nhau để cùng thực hiện một hoặc một số vụ phạm tội sau khi thoả mãn nhu cầu cá nhân nhất định bọn chúng giải tán, khi hết tiền, tài sản chiếm được, chúng lại tìm nhau để cùng tiếp tục hoạt động phạm tội

* Tội phạm có tổ chức hoạt động theo phương thức thủ đoạn có sự tính toán kỹ lưỡng, tinh vi xảo quyệt và được tổ chức thực hiện một cách có bài bản

* TPCTC có mục đích vụ lợi và lấy mục đích phạm tội làm phương thức tồn tại, sử dụng mọi thủ đoạn và tội ác để hoạt động phạm tội, chúng luôn tìm cách mở rộng địa bàn, phát triển tổ chức và xu hướng liên kết hoạt

động liên vùng, xuyên quốc gia

* TPCTC có mối quan hệ xã hội rộng rãi, có sự câu kết chặt chẽ với các phần tử thoái hoá, biến chất trong các cơ quan Nhà nước nhằm tạo dựng

1.1.2- Phân loại tội phạm có tổ chức

Phân loại TP CTC là một vấn đề phức tạp và hiện nay còn tồn tại nhiều quan điểm khác nhau, như: Phân loại theo nguồn gốc phát sinh tội phạm; phân loại theo quy mô tổ chức, tính chất mức độ hoạt động của TPCTC; phân loại theo các chế định tội phạm trong Luật hình sự; phân loại theo lĩnh vực hoạt động của tội phạm trong đó có một số cách phân loại của cỏc nước trờn thế giới như sau:

+ ở Hoa Kỳ, các chuyên gia nghiên cứu tội phạm học thuộc Bộ Tư pháp Mỹ phõn loại trên cơ sở nguồn gốc phát sinh TPCTC, phân thành 2 loại sau:

* Tội phạm có tổ chức dạng đồng hoá (assimilted orgamized crime)

* Tội phạm có tổ chức dạng phát sinh (emerging crime graps)

Tội phạm có tổ chức dạng đồng hoá, là một loại tội phạm được sinh ra

và giáo dục ở Hoa Kỳ sử dụng thành thạo tiếng Anh Chúng thường hoạt

động tinh vi, bí mật, có tính tổ chức cao; có các cơ sở kinh doanh để tiến hành các phi vụ phạm pháp như: rửa tiền, đầu tư bất hợp pháp loại tội phạm này có tiềm năng kinh tế khá lớn Vì vậy, chúng có thể tác động ảnh hưởng

để đưa người của tổ chức tội phạm vào chính quyền, thao túng hệ thống bầu

cử và hoạt động của các đảng phái chính trị

Tội phạm có tổ chức dạng phát sinh, là băng nhóm tội phạm mà số thành viên là những người tị nạn mới nhập cư vào Mỹ hoặc con cái của những người tị nạn Loại tội phạm này không có tiềm lực kinh tế, chính trị; tổ chức chỉ huy của những băng nhóm này không chặt chẽ, không ổn định, trình độ văn hoá thấp, không thông thạo tiếng Anh, tuổi đời còn trẻ Những băng nhóm này thường gây ra những vụ án hình sự giản đơn như: lừa đảo, buôn bán trao tay các chất ma tuý, đánh bạc, đòi nợ thuê

+ Tại Hội thảo quốc tế lần thứ 9 về TPCTC tại Tôkyô (Nhật Bản) tháng 01- 1997, các thành viên tham gia hội thảo đã thống nhất phân theo quy mô, tính chất mức độ hoạt động của TPCTC, chia thành những loại sau:

* Cấp chỉ huy, bao gồm có thủ lĩnh, các bậc anh chị “chóp bu” chuyên

nghiên cứu, vạch kế hoạch hoạt động và phê chuẩn các kế hoạch hoạt động phạm tội; bố trí sắp xếp lực lượng và đứng đằng sau để điều khiển chỉ huy

* Cấp giúp việc bao gồm những tên chuyên làm công tác tham mưu, cố

vấn, thu nhận phân tích và xử lý các thông tin, trực tiếp giúp cấp chỉ huy đề ra các kế hoạch hành động và phối hợp với bọn đàn em thực hiện hành vi phạm tội

* Cấp thực hiện, là các thành viên trực tiếp thực hiện tội phạm

+ ở Châu á các chuyên gia nghiên cứu về tội phạm của Nhật Bản, Hồng Kông, Trung Quốc, Malaysia phân loại TPCTC thành 3 loại:

* Loại thứ nhất: tổ chức tội phạm, là hiệp hội tội phạm có số lượng lớn

các thành viên, có tên gọi, có người chỉ huy tối cao, có các ban chỉ huy, có

điều lệ tôn chỉ, mục đích và biểu tượng, có qui định về hội phí và lệ phí ra nhập tổ chức tội phạm, có hệ thống đào tạo, tuyển dụng, có hệ thống các chi nhánh.Ví dụ như: Tổ chức tội phạm ở Nhật Bản hiện nay là Boryo Kudan ( Yakuza) hiện có khoảng 8.000 thành viên, có nhiều chi nhánh ở khắp nước Nhật Bản và trên thế giới Hiệp hội tội phạm này có lịch sử lâu đời tồn tại và hoạt động trên 400 năm nay Hiệp hội này tồn tại trong khuôn khổ pháp luật Nhà nước Nhật Bản; được công khai tuyên truyền mục đích, tôn chỉ hoạt

động và kết nạp hội viên Năm 1995 , sau nhiều nỗ lực đấu tranh kiên trì của các chính giới trong xã hội Nhật Bản; Quốc hội Nhật Bản mới thông qua biểu quyết tán thành Luật chống Yakuza Sau khi luật này có hiệu lực thì các thành viên của hiệp hội tội phạm này mới giảm dần và rút vào hoạt động bí mật

Hiện nay ở Hồng Kông, Đài Loan đang tồn tại nhiều tổ chức tội phạm hoạt động như hội “Tam Hoàng” có số thành viên khoảng trên 100 ngàn người, bao gồm 50 hiệp hội nhỏ như: Sanyeeon; Wshing Wo; 14K Những

tổ chức tội phạm này có tiềm năng tài chính hùng mạnh, chúng sẵn sàng

chế hệ thống ngân hàng, thị trường kinh doanh bất động sản, kiểm soát hệ thống sòng bạc, nhà chứa, tiệm nhảy, buôn lậu ma tuý

* Loại thứ hai: băng tội phạm, là TPCTC với số lượng hàng trăm tên,

băng tội phạm không có tên gọi cụ thể, tổ chức chưa thật chặt chẽ, có thủ lĩnh hoặc có thể không có, hoạt động phạm tội kiếm tiền bao nhiêu chia đều cho các thành viên theo mức độ đóng góp, không có hội phí, lệ phí Băng tội phạm thường có sự móc nối với quan chức, các phần tử thoái hoá biến chất trong bộ máy Nhà nước để tiến hành hoạt động phạm tội, mối quan hệ này không bền vững mà thường mang tính chất thời cơ, và thời điểm cụ thể của từng phi vụ phạm tội Hoạt động của băng nhóm tội phạm là tống tiền, giết người, cướp của, dịch vụ bảo kê, làm vệ sĩ, hoạt động mại dâm, buôn bán, đòi

nợ thuê, môi giới đầu tư hoặc có tham gia đấu thầu với quy mô nhỏ

* Loại thứ 3 : ổ, nhóm tội phạm, là các nhóm tội phạm có từ 3 đến vài

chục tên, tổ chức của ổ nhóm tội phạm không chặt chẽ, chúng thường tập hợp lại với nhau để tiến hành hoạt động phạm tội Sau mỗi phi vụ chúng có thể giải tán và tuỳ tình hình và thời điểm cụ thể mà chúng có thể tập hợp lại với nhau để hoạt động; vị trí vai trò của các thành viên trong nhóm thường không phân công rõ ràng mà tuỳ thuộc vào mỗi phi vụ phạm tội mà những tên có sáng kiến trong việc tìm các phi vụ tạm thời đứng ra chỉ huy

Ngoài những loại trên đây, hiện nay trên thế giới còn có các tổ chức khủng bố mà hiện đang còn tranh luận chưa xác định rõ ràng có phải là tổ chức tội phạm hay không? nhưng các nhà nghiên cứu tội phạm học cũng cho rằng nếu tổ chức tội phạm chỉ sử dụng phương thức khủng bố để trục lợi (vì lợi ích kinh tế) mà không mang tính chính trị, dân tộc hay tôn giáo thì được coi là TPCTC Hoặc những tên gọi khác về TPCTC như: maphia, thế giới ngầm, tội phạm cổ cồn trắng, TPCTC hoạt động theo kiểu xã hội đen

Cách phân loại TPCTC ở Việt Nam:

Từ thực tiễn tình hình hoạt động của tội phạm hiện nay, đa số các tác giả ở nước ta đã phân TPCTC thành 2 loại : băng nhóm TPCTC và tổ chức tội phạm

+ Loại băng nhóm TPCTC đơn giản là băng, nhóm có số lượng

từ 2 đến khoảng 10 tên, có cơ cấu tổ chức đơn giản, không chặt chẽ, không bền vững.Sự hình thành các băng, nhóm tội phạm này thường là: lúc đầu chúng hoạt động đơn lẻ hoặc chỉ có từ 2 đến 3 tên, phạm tội có tính chất bột phát, ít gây hậu quả nghiêm trọng Sau đú dần dần chúng móc nối với nhau câu kết thành băng, nhóm dưới sự chỉ huy, cầm đầu của một tên trong băng nhóm, tuy vậy chúng thường không có sự phân chia thứ bậc rõ ràng Thành phần băng nhóm thường là những tên lưu manh chuyên nghiệp, những tên

đang bị truy nã, trốn trại, côn đồ hung hãn có tên chỉ huy, cầm đầu hoặc không có Chúng thường hoạt động phạm tội ở một vài lĩnh vực như chuyên trộm cắp, cướp giật, lừa đảo, cưỡng đoạt , thường gây án bằng phương thức, thủ đoạn manh động, chủ yếu sử dụng bạo lực nhằm chiếm đoạt tài sản Quan

hệ giữa các thành viên trong băng nhóm theo những quy ước đơn giản, xu hướng thích ăn chơi, sống gấp, ít có tư tưởng làm giầu, tổ chức thường lỏng lẻo, đơn giản nên dễ bị tan rã, dễ bị phát hiện

Một số ít băng nhóm này, nếu chưa bị đấu tranh triệt phá thì có thể tiếp tục phát triển ở mức độ cao hơn bằng cách thu nạp đồng bọn hoặc sáp nhập với băng nhóm khác, củng cố tổ chức của băng nhóm; thay đổi phương thức, thủ đoạn hoạt động khi có lực lượng, có tài chính và móc nối được với những phần tử thoái hoá, biến chất trong bộ máy Nhà nước hoặc trong các cơ quan bảo vệ pháp luật để hoạt động phạm tội thì sẽ trở thành băng, nhóm TPCTC ở mức độ cao Ví dụ: Băng cướp hoạt động trên tuyến quốc lộ lA (địa bàn Quảng Nam - Đà Nẵng) do tên Đỗ Thái Bình cầm đầu, chuyên cướp tài sản từ giữa năm 1992 đến 7-1994 đó gây ra 64 vụ; băng nhóm chuyên trộm cắp, tiêu thụ, lừa đảo chiếm đoạt tài sản do tên Thắng, Linh cầm đầu ở Hà

xe máy do Bùi Thanh Hải cầm đầu gây ra 110 vụ, băng cướp do Hoàng Văn Chung ở Lạng Sơn chỉ trong vòng 5-6 tháng chúng gây ra 40 vụ cướp dọc địa bàn các tỉnh biên giới phía Bắc ,

+ Loại băng nhóm TPCTC cao, nảy sinh và phát triển trong những

năm gần đây ở nước ta khi chúng ta tiến hành đổi mới, phát triển kinh tế thị trường theo định hướng XHCN Loại băng nhóm tội phạm này đã tồn tại ở thành phố Sài Gòn và một số tỉnh, thành phố phía Nam nước ta trước ngày giải phóng dưới chế độ Mỹ, ngụy Sau giải phóng miền Nam, chúng ta tập trung đấu tranh nên loại này gần như không còn điều kiện tồn tại TPCTC cao xuất hiện trở lại ở nước ta cách đây 5-7 năm, khi đất nước tiến hành đổi mới, chúng ta xoá bỏ chế độ bao cấp, kinh tế thị trường xuất hiện và dần dần đi vào phát triển ổn định Các thành phần kinh tế và các hoạt động dịch vụ phát triển; đặc biệt là ở các thành phố lớn, các trung tâm kinh tế, giao lưu Những băng nhóm này là bước phát triển tiếp theo, cao hơn những băng nhóm ở trên Chúng có các đặc trưng cơ bản là tổ chức hình thành rõ ràng, cơ cấu tổ chức chặt chẽ, bền vững với hai hoặc ba cấp (cầm đầu chỉ huy, cấp trung gian và cấp thực hiện); mục đích phạm tội của loại băng nhóm này là thu lợi vật chất tối đa, thích làm giầu nhanh; phương thức, thủ đoạn hoạt động tinh vi, xảo quyệt hơn, có bài bản hơn, đa dạng các loại hình hoạt động phạm tội có kế hoạch mục tiêu cụ thể, bền vững hơn Những tên cầm đầu băng nhóm này thường đứng đằng sau chỉ huy, chúng có vỏ bọc công khai hợp pháp hoặc bán hợp pháp, có tiềm lực kinh tế mạnh, có quan hệ xã hội rộng

Ví dụ các băng nhóm tội phạm này đã bị phát hiện đấu tranh triệt phá ở Việt Nam trong thời gian vừa qua như: Khánh trắng, Phúc Bồ, Năm Cam, Tin Palet, Minh Samasa, Minh sứt, Hải Bánh, Trịnh Nguyên Thuỷ

* Tổ chức tội phạm là hiệp hội tội phạm có số lượng lớn các thành viên

tham gia (có thể là một tổ chức tội phạm lớn hoặc có nhiều chi nhánh hoạt

động trong phạm vi một quốc gia hay xuyên quốc gia) Với những đặc trưng nổi bật là có tên gọi của tổ chức, có tên chỉ huy tối cao, có điều lệ, tôn chỉ

mục đích hoạt động, có biểu tượng và lệ phí gia nhập tổ chức, có tuyển dụng

đào tạo Những tổ chức tội phạm này đã có ở nhiều nước trên thế giới như

Mỹ, Nhật Bản, CHLB Đức, Hồng Kông, CHLB Nga Riêng ở Việt Nam loại

tổ chức tội phạm này chưa xuất hiện

Cách phân chia như vậy, theo quan điểm của chúng tôi trong tình hình hiện nay là phù hợp với lý luận và quá trình nhận thức và thực tiễn đấu tranh phòng, chống TPCTC Phù hợp với hệ thống pháp luật hình sự hiện nay ở nước ta Mặt khác cũng là để xác định rõ ràng hơn trong nhận thức vấn đề xác định đối tượng đấu tranh và áp dụng các biện pháp phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm; trong đó, đặc biệt nhấn mạnh đến công tác đấu tranh phòng, chống TPCTC Bởi vì, quá trình đánh giá, xác định về TPCTC là quá trình phản ánh nhận thức Mà chính nhận thức sẽ điều chỉnh hoạt động của chúng ta; nếu đánh giá đúng tồn tại khách quan sẽ giúp chúng ta đưa ra được những giải pháp hợp lý, nếu nhận thức sai hoặc chưa đầy đủ thì sẽ ngược lại Do đó, khó có thể đưa ra những giải pháp riêng cho những cách phân loại còn chưa thống nhất hoặc trái ngược nhau, mà chỉ có thể đưa ra được giải pháp chung cho vấn đề TPCTC và giải pháp cho từng nhóm, từng loại TPCTC ở từng lĩnh vực khác nhau mà thực tại trong các biện pháp phòng ngừa, ngăn chặn chúng

ta đang tiến hành theo cách đó

1.2- Nhận thức về hoạt động phòng, chống tội phạm có tổ chức ở Việt Nam

1.2.1 - Một số quan điểm về phòng, chống tội phạm trên thế giới

Phòng chống tội phạm là vấn đề lý luận, thực tiễn sâu rộng và phức tạp Các nhà Tội phạm học tư sản trước đây quan niệm về phòng, chống tội phạm dưới nhiều góc độ khác nhau Tuy nhiên nhìn qua các thời kỳ lịch sử thì Tội phạm học tư sản có ba hướng tiếp cận chính như: Thứ nhất - hướng tiếp cận theo thuyết Nhân chủng học bao gồm: Thuyết Thần kinh tội phạm và Thuyết Tâm lý học tội phạm); thứ hai - hướng theo Thuyết xã hội quyết định;

Khác với quan niệm của các nhà tội phạm học tư sản, Tội phạm học xã hội chủ nghĩa (Tội phạm học Mác xít) tiếp cận hiện tượng tội phạm và phòng ngừa tội phạm theo hướng khác, họ đã đi từ bản chất con người đến nguyên nhân tội phạm C.Mác, Ph.ănghen cho rằng: “Phòng ngừa tội phạm là phương hướng cơ bản nhất của công tác đấu tranh với tội phạm Pháp luật không bao giờ lại có thể cao hơn chế độ kinh tế và sự phát triển văn hóa xã hội do chế độ kinh tế đó tạo nên Để quy định một hành vi nguy hiểm cho xã hội là phạm tội còn phải tính đến các yếu tố khác, mà trước hết là yếu tố kinh

tế, văn hóa, xã hội và ý thức pháp luật Một khi ý thức pháp luật của số đông chưa thừa nhận một hành vi nào đó phải bị trừng trị bằng pháp luật hình sự thì chưa thể quy định hành vi đó là tội phạm Cùng với biện pháp pháp luật thì trước hết hãy phòng ngừa và hãy dùng đến các biện pháp phòng ngừa xã hội khác; nếu không, trong trường hợp ấy dân chúng chỉ nhìn thấy hình phạt mà không nhìn thấy tội phạm” V I Lê nin cũng đã chỉ ra, khâu quyết định của việc phòng ngừa tội phạm và các vi phạm khác là phải xác định được nguyên nhân : “Nguyên nhân gốc rễ phát sinh ra tội phạm trong xã hội tư bản, đó là chế độ người bóc lột người, sự bần cùng hóa, nạn thất nghiệp” V.I Lê-nin đã coi việc phòng ngừa tội phạm là sự điều chỉnh xã hội đặc biệt và đồng thời là một bộ phận cần thiết của hệ thống biện pháp nhằm xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa

1.2.2- Quan điểm phòng, chống tội phạm có tổ chức ở Việt Nam

Sau khi miền Bắc giải phóng đi lên xây dựng CNXH và đặc biệt sau khi giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, phương châm phòng, chống tội phạm cũng sớm được nghiên cứu và hình thành ở Việt Nam, đó là lấy giáo dục thuyết phục làm chính, tăng cường các hoạt động phòng ngừa Chủ tịch

Hồ Chí Minh cũng đã nêu phương châm về phòng ngừa tội phạm một cách cô

đọng: “Lầm lỗi có việc to việc nhỏ Nếu nhất loạt không xử phạt tù thì sẽ mất cả kỷ luật, thì sẽ mở đường cho bọn cố ý phá hoại Vì vậy, hoàn toàn không dùng xử phạt là không đúng Mà chút gì cũng dùng đến xử phạt cũng không

đúng Hiện nay phương châm đó đã được ghi nhận trong các nguyên tắc của Hiến pháp, Bộ luật hình sự và trong khoa học điều tra, phòng ngừa tội phạm ở Việt Nam

Không những thế, phòng ngừa tội phạm còn được xác định giữ một vị trí quan trọng và cơ bản nhất trong công tác đấu tranh với tội phạm; từ những thập kỷ 90 của thế kỷ 20 trở lại đây Tội phạm học nói chung, phòng ngừa tội phạm và tội phạm cụ thể nói riêng đã được tập trung nghiên cứu phát triển khá mạnh mẽ tại Việt Nam

Quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về phòng, chống tội phạm coi hoạt động này là nhiệm vụ của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân Đây là trách nhiệm của các cơ quan Nhà nước, các tổ chức xã hội, các đoàn thể quần chúng và của mỗi công dân Nghị quyết 31/NQ-TWngày 02 - 12 - 1980 của

Bộ Chính trị về nhiễn vụ bảo vệ an ninh chính trị và giữ gìn trật tự an toàn xã hội trong tình hình mới đã xác định: “Để hoàn thành nhiệm vụ, Công an nhân dân cần thực hiện tốt các biện pháp công tác: biện pháp phát động quần chúng; biện pháp trinh sát đặc tình; biện pháp điều tra xét hỏi; biện pháp khoa học kỹ thuật; biện pháp hành chính; biện pháp vũ trang” Nghị quyết số 40/NQ-TW, ngày 08- 1 1 -2004 của Bộ Chính trị về nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác công an trong tình hình mới cũng ghi rõ: Lực lượng Công

an nhân dân được thực hiện các biện pháp: “Vận động quần chúng; pháp luật; ngoại giao; kinh tế, khoa học - kỹ thuật; nghiệp vụ; vũ trang; biệt phái cán bộ sang các ngành để làm nhiệm vụ có liên quan đến an ninh trật tự theo quy

định của pháp luật” Chính vì vậy, hoạt động nghiệp vụ của lực lượng Công

an nhân dân và các cơ quan bảo vệ phỏp luật: Viện kiểm sỏt nhõn dõn, Toà án nhõn dõn, trong cụng tỏc phòng, chống tội phạm nói chung và TPCTC nói riêng cũng được tiến hành trên sơ sở những quan điểm của đảng và phỏp luật của nhà nước

1.2.3- Khái niệm phòng, chống tội phạm có tổ chức ở Việt Nam

Lý luận Tội phạm học đã đề cập vấn đề phòng chống vi phạm pháp luật nói chung, tội phạm nói riêng là không để hành vi vi phạm pháp luật và tội phạm xảy ra và gây hậu quả cho xã hội, để các thành viên của xã hội không phải chịu xử lý bằng các hình thức khác nhau của pháp luật Phòng chống tội phạm được xác định là hoạt động của các cơ quan Nhà nước, các tổ chức xã hội và công dân bằng nhiều biện pháp hướng đến xóa bỏ và thủ tiêu những nguyên nhân và điều kiện của tội phạm, ngăn chặn, làm giảm từng bước loại trừ tội phạm ra khỏi đời sống xã hội Phòng chống tội phạm là hệ thống các biện pháp của Nhà nước và xã hội nhằm khắc phục nguyên nhân và

điều kiện của tình hình tội phạm, làm giảm tội phạm Phòng chống tội phạm

là tư tưởng chỉ đạo trong đấu tranh phòng chống tội phạm, bao gồm các hình thức và biện pháp được thực hiện nhằm ngăn ngừa không để tội phạm xảy ra, nếu tội phạm xảy ra phải hạn chế tới mức thấp nhất hậu quả tác hại Phòng chống tội phạm mang tính hệ thống, đồng bộ và có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan Nhà nước, tổ chức xã hội và công dân

Chủ thể chính của hoạt động phòng chống tội phạm bao gồm các cơ quan Nhà nước, các tổ chức xã hội, các tập thể lao động, cá nhân công dân,

có sự chỉ đạo chặt chẽ của các cơ quan Nhà nước, tổ chức xã hội, dưới sự lãnh

đạo của các cấp ủy Đảng

Các biện pháp phòng ngừa tội phạm được chia thành: biện pháp phòng

ngừa chung và biện pháp phòng ngừa riêng

Biện pháp phòng ngừa chung là tổng hợp các biện pháp về chính trị,

kinh tế, văn hóa, giáo dục và pháp luật được thực hiện trong quá trình xây dựng và phát triển của mọi mặt đời sống xã hội Thực chất đó là quá trình giải quyết những mâu thuẫn xã hội, những yếu tố tiêu cực xã hội là nguyên nhân làm phát sinh những hành vi vi phạm pháp luật Quá trình này tạo ra những tiền đề về vật chất và tinh thần để xóa bỏ những nguyên nhân và điều kiện làm phát sinh tội phạm

Biện pháp phòng ngừa riêng là các biện pháp phòng ngừa nghiệp vụ

của từng ngành, từng lực lượng theo chức năng, nhiệm vụ mà xã hội phân công để phòng ngừa tội phạm Các biện pháp phòng ngừa riêng có đặc điểm

là phạm vi áp dụng hẹp so với phòng ngừa xã hội nhưng mang tính chuyên sâu, thiết thực và nhằm vào các đối tượng cụ thể

Các biện pháp phòng ngừa chung và phòng ngừa riêng mặc dù khác nhau về nội dung và mức độ tác động đến đối tượng của hoạt động phòng ngừa nhưng có mối quan hệ tác động qua lại hữu cơ với nhau Tiến hành có hiệu quả các biện pháp phòng ngừa xã hội sẽ tạo cơ sở nền tảng thực tiễn cho việc áp dụng các biện pháp phòng ngừa chuyên môn của các cơ quan chức năng Ngược lại tiến hành các biện pháp phòng ngừa chuyên môn tốt sẽ thúc

đẩy quá trình tiến hành các biện pháp phòng ngừa xã hội

Trên cơ sở nghiên cứu, phân tích các quan điểm bảo vệ ANQG, giữ gìn TTATXH của Đảng và Nhà nước ta trong cuộc đấu tranh phòng, chống tội phạm; đồng thời xem xét, nghiên cứu các quan điểm của một số nhà khoa học về phòng chống tội phạm, chúng ta có thể hiểu phòng chống tội phạm là:

Việc áp dụng mọi biện pháp hành chính, pháp luật, kinh tế, xã hội và các biện pháp khác để phát hiện, loại trừ những nguyên nhân, điều kiện của tình trạng tội phạm Đồng thời sử dụng tổng hợp các biện pháp để ngăn chặn không cho tội phạm xảy ra, hạn chế tối đa hậu quả thiệt hại cho xã hội, từng bước loại trừ tội phạm ra khỏi đời sống xã hội, tổ chức điều tra, khám phá tội phạm, xác định sự thật khách quan trong vụ án hình sự, giữ gìn ANQG và TTATXH, góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước

Phòng chống tội phạm có tổ chức là việc áp dụng tổng hợp các biện pháp (biện pháp Nhà nước, biện pháp xã hội, biện pháp nghiệp vụ của cơ quan chức năng .) hướng vào việc thủ tiêu nguyên nhân, điều kiện của tình trạng phạm tội, tổ chức điều tra, khám phá tội phạm, xác định sự thật khách quan của vụ án hình sự, nhằm từng bước ngăn chặn, hạn chế, đẩy lùi và tiến

tới xoá bỏ tình trạng phạm tội có tổ chức gây ra, nhanh chóng, kịp thời xử lý nghiêm minh tội phạm có tổ chức ra trước pháp luật

Hoạt động của lực lượng CAND và các cơ quan bảo vệ pháp luật trong phòng chống TPCTC, là việc sử dụng tổng hợp các biện pháp nghiệp vụ nhằm phát hiện kịp thời, loại bỏ các nguyên nhân, điều kiện hình thành băng nhóm TPCTC; ngăn chặn, hạn chế tiến tới xoá bỏ tình trạng phạm tội do TPCTC gây ra, điều tra, truy tố, xét xử tội phạm, nhanh chúng kịp thời đưa kẻ phạm tội có tổ chức ra xử lý nghiêm minh trước pháp luật

1.2.4- Vị trí, ý nghĩa của phòng chống tội phạm có tổ chức

Phòng chống TPCTC là một bộ phận quan trọng trong toàn bộ các mặt hoạt động nghiệp vụ của CAND và các cơ quan bảo vệ pháp luật Đây là công tác cơ bản thường xuyên và lâu dài của lực lượng CAND và các cơ quan bảo

vệ pháp luật Phòng chống TPCTC có quan hệ hữu cơ, song trùng với các hoạt động nghiệp vụ khác của lực lượng CAND và các cơ quan pháp luật

Phòng chống TPCTC có tác dụng quyết định đến công tác triệt phá các

tổ chức, băng nhóm tội phạm; phát hiện và đấu tranh ngăn chặn kịp thời những thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt và những phần tử cầm đầu, tổ chức, chỉ huy

điều hành băng nhóm TPCTC hoạt động phạm tội; ngăn chặn được hậu quả nghiêm trọng và tác hại xấu do TPCTC gây ra đối với xã hội

Phòng chống TPCTC phải được coi là một hình thức hoạt động phòng ngừa, điều tra, xử lý đặc biệt, có đối tượng của hoạt động phòng chống này là TPCTC như đã phân tích và kết luận ở trên

Phòng chống TPCTC là hoạt động mang giá trị nhân đạo sâu sắc, đồng thời mang lại hiệu quả kinh tế xã hội cao

Nguyên tắc hoạt động phòng chống TPCTC:

Quán triệt các Nghị quyết của Đảng CSVN, Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân, Luật tổ chức Toà án nhân dân, Luật Công an nhân dân, các Nghị quyết, Chỉ thị, Chương trình quốc gia phòng chống tội phạm của Chính phủ, về công tác Công an, Kiểm sát, Toà án trong giai đoạn mới và trên cơ sở

nhận thức thực tiễn hoạt động phòng chống tội phạm, để đảm bảo duy trì

được sự ổn định phát triển ANTT thì hoạt động phòng chống TPCTC của lực lượng CAND và các cơ quan bảo vệ pháp luật cần tuân thủ những nguyên tắc cơ bản sau :

Nguyên tắc thứ nhất: Đảm bảo sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp và toàn diện của Đảng Cộng sản Việt Nam

Xuất phát từ bản chất tính giai cấp của cuộc đấu tranh với tội phạm nên hoạt động phòng chống tội phạm ở nước ta cần đảm bảo sự chỉ đạo chặt chẽ, lãnh đạo tuyệt đối trực tiếp và toàn diện của Đảng

Đảm bảo sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp và toàn diện của Đảng phải

được hiểu là mọi biện pháp, phương thức xây dựng, tổ chức hoạt động phòng chống phải được quán triệt một cách nhất quán với quan điểm của Đảng, cụ thể là quan điểm “quốc phòng - an ninh toàn dân, toàn diện của Đảng” Sự lãnh đạo tuyệt đối trực tiếp toàn diện của Đảng trong phòng chống tội phạm thể hiện ở chỗ: Đảng là lực lượng duy nhất lãnh đạo các mặt công tác này,

Đảng đề ra những chủ trương, kế hoạch và các biện pháp cơ bản phòng chống tội phạm, kết hợp giữa công tác an ninh, trật tự với các công tác lớn và cơ bản thường xuyên khác của Đảng, Nhà nước với phong trào quần chúng trên mặt trận sản xuất, xây dựng kinh tế, văn hóa xã hội của nhân dân Trong quá trình

tổ chức tiến hành hoạt động phòng chống tội phạm, các cấp ủy Đảng cần trực tiếp theo dõi, kiểm tra giám sát chặt chẽ nắm chắc tình hình an ninh, trật tự,

định kỳ nghe báo cáo về công tác hoạt động phòng chống tội phạm nói chung, TPCTC nói riêng; nhất là phải biết lắng nghe và tổng hợp phân tích những ý kiến phản ánh của các cơ quan chức năng và quần chúng, kịp thời chỉ đạo các cơ quan chuyên môn và cùng quần chúng nhân dân tìm ra những giải pháp thiết thực nhất, liên quan đến lợi ích thiết thân của quần chúng, chăm lo đến quyền lợi hợp pháp của quần chúng Đảng lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp và toàn diện trong hoạt động phòng chống tội phạm không có nghĩa

mà Đảng lãnh đạo hoạt động phòng chống TPCTC bằng việc đề ra đường lối, chiến lược, chính sách lớn có tính chất định hướng thực hiện, kiểm tra việc thực hiện đường lối chính sách đó của mỗi đảng viên, giáo dục đảng viên gương mẫu chấp hành những chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước

Nguyên tắc thứ hai: Tuân thủ pháp chế XHCN trong hoạt động phòng chống TPCTC

Nguyên tắc pháp chế XHCN trong hoạt động phòng chống tội phạm nói chung, TPCTC nói riêng vừa là mục tiêu, vừa là động lực và là bản chất của công cuộc xây dựng và phát triển đất nước, với mục tiêu phấn đấu làm cho dân giầu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh và trở thành Nhà nước pháp quyền trong tiến trình công nghiệp hoá và hiện đại hoá đất

nước

Thực chất tuân thủ nguyên tắc pháp chế chính là sự tuân thủ và chấp hành đầy đủ và nghiêm chỉnh các quy định của pháp luật để xây dựng nền dân chủ XHCN trong hoạt động của các cơ quan Nhà nước, tổ chức xã hội và mọi người công dân sống trong xã hội Nói cách khác, nguyên tắc pháp chế XHCN là chế độ tuân thủ pháp luật của xã hội XHCN, trong đó có một hệ thống pháp luật đồng bộ và sự tuân thủ nghiêm chỉnh các quy phạm pháp luật

đó của tất cả các chủ thể tham gia các mối quan hệ pháp luật

Tổ chức tốt công tác thực hiện pháp luật, tăng cường công tác thanh tra kiểm tra giám sát việc thực thi pháp luật, mọi hành vi vi phạm pháp luật phải

được kịp thời phát hiện, điều tra, xử lý nghiêm minh, nhất là hành vi vi phạm pháp luật của các cơ quan Nhà nước, cán bộ, công chức Nhà nước Kiện toàn

bộ máy cơ quan Công an, Kiểm sát, Toà án để không ngừng nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động phòng chống tội phạm nói chung, TPCTC nói riêng Đảm bảo cho cơ quan này thực hiện đúng chức năng được quy định trong pháp luật, thực sự là công cụ sắc bén trong cuộc đấu tranh, phòng chống TPCTC Việc thiếu những văn bản quy phạm pháp luật thiết yếu khác

và tồn tại những thiếu sót trong các văn bản này sẽ gây ra những khó khăn hơn trong sự thiết lập một trật tự pháp luật trong hoạt động phòng chống tội phạm, tạo ra những sơ hở trong công tác tổ chức phòng chống TPCTC

Nguyên tắc thứ ba:

Đảm bảo và phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong phòng chống TPCTC Đây là nguyên tắc quan trọng trong hệ thống các nguyên tắc tổ chức hoạt động phòng chống tội phạm của CAND và các cơ quan bảo vệ pháp luật Vì nguyên tắc này quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và mối quan hệ giữa các cơ quan, tổ chức trong bộ máy Nhà nước nói chung, mối quan hệ giữa cơ quan CAND và các cơ quan pháp luật cấp Trung ương với cơ quan Công an, Cảnh sát, Toà án, Kiểm sát địa phương, giữa cấp trên với cấp dưới, giữa Thủ trưởng cơ quan các đơn vị với cán bộ nhân viên trong cơ quan, giữa Nhà nước nói chung với nhân dân; nó chi phối các hoạt động của quản lý Nhà nước về lề lối làm việc, quan hệ lãnh đạo, giám sát, kiểm tra và xử lý công việc trong hoạt động của tổ chức bộ máy

Bản chất của nguyên tắc này thể hiện tính dân chủ trong phòng chống TPCTC Việc lôi cuốn sự ủng hộ, tham gia đông đảo của quần chúng vào hoạt

động phòng ngừa tội phạm là yêu cầu khách quan, đặc biệt là các tổ chức xã hội, của quần chúng nhân dân

Nội dung nguyên tắc này cần đảm bảo tạo mọi điều kiện để quần chúng tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào việc xây dựng, tổ chức phong trào hoạt động phòng chống tội phạm nói chung, TPCTC nói riêng Mở rộng nhiều hình thức công khai nhằm phát huy được tính tích cực của quần chúng trong việc thực hiện nghĩa vụ và quyền lợi của quần chúng trong quản lý xã hội

Nguyên tắc thứ tư: Đảm bảo sự phối hợp chặt chẽ giữa các chủ thể phòng chống TPCTC

Thực tế có nhiều chủ thể tham gia vào hoạt động phòng chống TPCTC

hoạt động mang những mục đích ý nghĩa xã hội cao cả và có tính chuyên môn hóa cao Do vậy, các chủ thể tham gia hoạt động phòng chống TPCTC cần được tổ chức phối kết hợp một cách chặt chẽ giữa các chủ thể lãnh đạo, chủ thể trực tiếp quản lý và chủ thể tham gia nhằm bố trí hoạt động theo một

kế hoạch chung thống nhất và để đạt được mục đích chung

Đảm bảo sự phối kết hợp chặt chẽ giữa các chủ thể phòng chống TPCTC cần được thể hiện trước hết ở cơ chế phối hợp, biện pháp, hình thức phối hợp, nội dung phạm vi phối hợp và cùng với các chính sách chế độ trong hoạt động phòng chống TPCTC Trong đó cơ chế phối kết hợp giữa các chủ thể phòng chống tội phạm cần đảm bảo sự tuân thủ những yêu cầu về tính chiến lược và chiến thuật Để đảm bảo được tính liên tục và ổn định trong khâu tổ chức hoạt động phòng chống TPCTC cần phát huy được tính chủ

động, sáng tạo, linh hoạt của các chủ thể với việc phát huy các nghiệp vụ chuyên ngành khác

Nguyên tắc thứ 5: Đảm bảo tính khoa học và tiến bộ trong phòng chống tội phạm

Đây là nguyên tắc phản ánh hệ thống những quan điểm nhận thức về quy luật tồn tại khách quan của tình hình tội phạm và việc áp dụng đồng bộ các biện pháp khoa học vào phòng chống tội phạm nói chung, TPCTC nói riêng

Xuất phát từ thực trạng hoạt động phòng chống TPCTC ở nước ta hiện nay có nhiều diễn biến phức tạp, nhiều loại tội phạm đang có xu hướng mang tính quốc tế, thủ đoạn hoạt động ngày càng tinh vi, xảo quyệt, xu hướng sử dụng những phương tiện khoa học kỹ thuật hiện đại để gây án ngày một gia tăng Hiện nay, khoa học - công nghệ của nhân loại ngày càng phát triển mạnh mẽ và được ứng dụng một cách rộng rãi trong đời sống con người Công tác phòng, chống tội phạm bằng việc ứng dụng những thành tựu khoa học - công nghệ đã và đang được các nước trên thế giới quan tâm ở những phương diện khác, việc ổn định và phát triển trật tự xã hội sẽ đem lại lợi ích

cho sự phát triển của toàn xã hội Do vậy, nhu cầu tất yếu khách quan đòi hỏi phòng chống TPCTC phải mang tính khoa học và tiến bộ

Để đảm bảo tính khoa học và tiến bộ trong phòng chống TPCTC, đòi hỏi tính phù hợp, tính đồng bộ, tính thống nhất, tính tiến bộ và tính hiệu quả trong việc xây dựng các chính sách, chương trình hoạt động các biện pháp phòng, chống và khoa học - công nghệ trong phòng ngừa tội phạm có tổ chức

Tính tiến bộ trong phòng chống tội phạm đòi hỏi việc xây dựng các phương thức, biện pháp phòng ngừa TPCTC phải rất khoa học, biết khai thác triệt để những tiềm năng sẵn có của khoa học - công nghệ trong nước Đồng thời đảm bảo kế thừa có chọn lọc và kịp thời ứng dụng có hiệu quả những phương tiện, biện pháp khoa học kỹ thuật, công nghệ tiên tiến của nhân loại phù hợp với thực tiễn phòng chống tội phạm ở nước ta ý nghĩa của nguyên tắc khoa học và tiến bộ trong hoạt động phòng chống tội phạm được thể hiện trong hoạch định các chính sách phòng chống TPCTC cần quan tâm đúng mức đến việc tăng cường áp dụng khoa học - công nghệ vào phòng chống tội phạm, cũng như việc đào tạo nhân lực và trang bị kỹ thuật hiện đại trong phòng chống tội phạm

1.2.5- Chủ thể phòng chống tội phạm có tổ chức ở Việt Nam

Điều 12 Hiến pháp Nước CHXHCN Việt Nam quy định: “Các cơ quan

Nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, đơn vị vũ trang nhân dân và mọi công dân phải nghiêm chỉnh chấp hành Hiến pháp và pháp luật, đấu tranh phòng ngừa và chống các tội phạm, các vi phạm Hiến pháp và pháp luật”

Đây là căn cứ xác định vai trò nòng cốt của CAND, các cơ quan pháp luật trong phòng chống TPCTC

Căn cứ Hiến pháp, pháp luật, Luật Công an nhân dân, Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân, Luật tổ chức Toà án nhân dân và các văn bản pháp luật quy định về chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của CSND thì lực lượng

CAND và các cơ quan pháp luật là chủ thể trực tiếp, nòng cốt tiến hành các hoạt động phòng chống tội phạm nói chung và TPCTC nói riêng

Vai trò nòng cốt, trực tiếp của CAND và các cơ quan pháp luật trong phòng chống TPCTC được thể hiện trong việc thực hiện chức năng tham mưu cho các cấp uỷ, chính quyền, lãnh đạo Công an, Kiểm sát, Toà án các cấp về các mặt hoạt động phòng chống TPCTC, thực hiện chức năng quản lý Nhà nước về an ninh trật tự để phòng chống TPCTC Trực tiếp tổ chức các biện pháp nghiệp vụ để phòng ngừa, phát hiện, đấu tranh phòng, chống TPCTC

Chức năng, nhiệm vụ của lực lượng CAND, các cơ quan pháp luật trong hoạt động phòng chống TPCTC: Trên cơ sở pháp luật quy định những chức năng, nhiệm vụ của CAND và các cơ quan pháp luật được thể hiện trong các văn bản pháp luật như đã nêu trong mục cơ sở pháp lý cho hoạt động phòng chống TPCTC Có thể khái quát vấn đề cơ bản trong hoạt động phòng chống TPCTC như sau:

- Làm tham mưu cho Đảng và Chính quyền về lĩnh vực phòng ngừa tội phạm có tổ chức và lĩnh vực quản lý Nhà nước về an ninh trật tự

- Tổ chức vận động quần chúng tham gia vào công tác phòng ngừa tội phạm có tổ chức, bảo vệ ANQG và giữ gìn TTATXH

- Tổ chức phát hiện, ngăn ngừa, ngăn chặn, điều tra, truy tố, xét xử các loại tội phạm có tổ chức theo quy định của Bộ luật hình sự Tổ chức phối hợp với các ngành, các cấp để làm tốt công tác quản lý Nhà nước về lĩnh vực an ninh trật tự trên phạm vi cả nước

- Tổ chức thực hiện việc xây dựng lực lượng CAND, KSND, TAND chính quy, tinh nhuệ, trong sạch, vững mạnh hoàn thành tốt nhiệm vụ đấu tranh phòng chống tội phạm nói chung, phòng chống tội phạm có tổ chức nói riêng

Nhiệm vụ thứ nhất: Tổ chức phát hiện những nguyên nhân, điều kiện

của tội phạm nói chung, TPCTC nói riêng Tổ chức phát hiện điều kiện, nguyên nhân của tình trạng phạm tội và TPCTC là quá trình tổ chức hoạt

động thu thập, phân tích và xử lý thông tin về tội phạm và các nguyên nhân,

điều kiện của tội phạm có tổ chức

Cần xác định hoạt động phát hiện tội phạm và nguyên nhân - điều kiện của tình trạng phạm tội là một trong những nhiệm vụ đặc biệt quan trọng của các hoạt động phòng ngừa TPCTC của lực lượng CAND, KSND, TAND Vì bất cứ hoạt động có chủ đích nào của con người bao giờ cũng đều có sự tham gia của quá trình hoạt động nhận thức, phát hiện quy luật Hoạt động phòng ngừa tội phạm của CAND và các cơ quan pháp luật là hoạt động có chủ đích nhằm tạo ra sự ổn định và an toàn cho trật tự xã hội Chính vì vậy, chỉ có chủ

động phát hiện chính xác, toàn bộ các loại tội phạm và nguyên nhân - điều kiện của tình trạng phạm tội mới có thể nắm bắt được quy luật hình thành các băng nhóm tội phạm Từ đó chủ động được các hoạt động phòng ngừa, tránh

được tình trạng thái quá trong việc đánh giá thực tế về tính chất, mức độ nguy hiểm cũng như sự nguy hại đe dọa trực tiếp của tội phạm Nếu không tổ chức tốt hoạt động phát hiện tội phạm và nguyên nhân, điều kiện của tình trạng phạm tội, thì các hoạt động phòng ngừa TPCTC của lực lượng CAND và các cơ quan pháp luật sẽ không đem lại hiệu quả mà cùng lắm cũng chỉ mang tính hình thức mà thôi

Nội dung hoạt động phát hiện tội phạm và nguyên nhân - điều kiện tình trạng TPCTC cần tập trung bao quát hai vấn đề cơ bản sau: thứ nhất, phải

tổ chức cơ chế để tạo ra khả năng thu thập được lượng thông tin về tội phạm một cách sâu rộng, kịp thời, chính xác, chủ động phát hiện trước, phát hiện từ

xa những diễn biến tình hình hoạt động của TPCTC Thứ hai, phát hiện nguyên nhân điều kiện phạm tội có tổ chức, tạo cơ sở cho dự báo tình hình tội phạm, từ đó có kế hoạch phòng chống không để cho tội phạm xảy ra Trong

đó chủ động phát hiện trước về TPCTC và nguyên nhân điều kiện của tình trạng phạm tội Cần phát hiện những sơ hở thiếu sót trong các yếu tố về môi trường kinh tế xã hội, văn hóa, tâm lý xã hội, pháp luật, mối quan hệ xã hội

thể đi vào con đường phạm tội hoặc họ sẽ là nạn nhân của sự lợi dụng lôi kéo tham gia vào các tổ chức tội phạm

Hoạt động phòng chống tội phạm nói chung, TPCTC nói riêng có thể

đem lại hiệu quả hay không phụ thuộc rất nhiều vào công tác nắm tình hình

và phát hiện nguyên nhân, điều kiện tình hình tội phạm có tổ chức Nếu không nắm được sự biến động của tình hình TPCTC, thì không thể nói đến sự chủ động phòng ngừa TPCTC Do vậy, phát hiện đòi hỏi một sự thống nhất giữa việc thu thập, phân tích toàn diện, xử lý một cách chính xác các thông tin về hoạt động của TPCTC Khi đã phát hiện những dấu hiệu nghi vấn phạm tội của TPCTC cần phải khẩn trương làm rõ để phục vụ cho công tác ngăn chặn có hiệu quả Muốn vậy, lực lượng CAND và các cơ quan pháp luật cần phải làm tốt một số nội dung cơ bản là: Thường xuyên nắm vững tình hình hoạt động của tội phạm nói chung và TPCTC nói riêng Trong đó, tập trung nghiên cứu phát hiện về các đặc điểm tổ chức tội phạm, thành phần đối tượng phạm tội, đặc điểm về tài sản bị chiếm đoạt, các tuyến, địa bàn trọng điểm về tội phạm có tổ chức; phương thức thủ đoạn hoạt động của chúng, động cơ mục đích, mức độ nguy hiểm của từng loại tội phạm có tổ chức cụ thể

Nhiệm vụ thứ hai: Ngăn ngừa và loại bỏ nguyên nhân - điều kiện hoạt

động của TPCTC Ngăn ngừa và loại bỏ nguyên nhân - điều kiện của tình trạng phạm tội là áp dụng các biện pháp phòng ngừa để nắm vững, quản lý

đối tượng và nghiên cứu tìm những yếu tố làm nảy sinh phát triển tội phạm có

tổ chức, những sơ hở thiếu sót trong công tác quản lý Nhà nước, quản lý kinh

tế - xã hội nói chung và quản lý Nhà nước về lĩnh vực TTATXH nói riêng dẫn

đến tội phạm có tổ chức lợi dụng hoạt động

Nhiệm vụ thứ ba: Ngăn chặn kịp thời tội phạm và nâng cao hiệu quả

công tác điều tra khám phá TPCTC, ngăn chặn kịp thời tội phạm là sử dụng mọi biện pháp để kịp thời chặn đứng hoặc làm vô hiệu hóa các ý đồ phạm tội, không để tội phạm xảy ra, nhanh chóng phát hiện TPCTC, hạn chế tới mức thấp nhất về hậu quả thiệt hại, không để lọt kẻ phạm tội và đồng thời cũng