Chế biến và sử dụng một số loại thuốc trừ sâu thảo mộc

Việc trừ diệt sâu bọ trên cây trồng là một trong những vấn đề được nhiều người quan tâm. Thuốc trừ sâu thảo mộc là sản phẩm từ thiên nhiên, người trồng có thể tạo ra các dung dịch làm hạn chế và diệt trừ sâu bệnh và an toàn đối với người và vật nuôi.

CHẾ BIẾN VÀ SỬ DỤNG THUỐC BVTV TỪ THẢO MỘC

Đối diện với vấn đề thực phẩm bẩn, nhiều gia đình tận dụng khoảng đất trống hoặc sân thượng để trồng các loại rau củ và cây ăn trái Bởi vậy nên việc trừ diệt sâu bọ cũng là một trong những vấn đề được nhiều người quan tâm Từ những sản phẩm thiên nhiên, người trồng có thể tạo ra các dung dịch làm hạn chế và diệt trừ sâu bệnh

I Khái niệm và đặc điểm của thảo mộc

1 Khái niệm

Thuốc trừ sâu thảo mộc là loại thuốc dân gian, nó được điều chế, chiết xuất từ thực vật để trừ các loại sâu hại cây trồng

2 Đặc điểm thuốc thảo mộc

a/ Phương pháp nhận biết những loại cây cỏ có chứa chất độc dùng làm thuốc trừ sâu:

Quan sát chất dịch (nhựa) của cây: Nếu dịch cây có mùi nồng, làm da người bị dị ứng nóng hoặc mẩn ngứa thì dịch của cây đó có chứa độc tố (cây thuốc cá, hạt củ đậu)

Ngửi mùi: Những cây có chứa chất độc đều có mùi nồng, hắc, cay nói chung là khó ngửi (lá và vỏ của cây xoan, lá thuốc lá, thuốc lào, cây cà độc dược )

Theo dõi những động vật nhỏ sống quanh cây (nhện, kiến ), nếu không

có những động vật nhỏ sống quanh cây và dùng cây làm thức ăn thì có thể nhận định cây đó có chứa chất độc có thể dùng làm thuốc trừ sâu (riêng cây thuốc lá, thuốc lào vẫn có rệp và sâu xanh gây hại)

b/ Phương pháp thu hái những loại cây cỏ dùng làm thuốc trừ sâu:

Tùy từng loại cây cỏ và các bộ phận chứa chất độc của cây, có loại cây chứa chất độc ở rễ (cây thuốc cá ), có cây chứa độc tố ở hạt (hạt na, hạt củ đậu ), có cây chứa độc tố ở lá và thân (cây xoan, thuốc lá ) Do đó cần căn cứ vào những đặc điểm trên của cây mà có biện pháp thu hái khi các bộ phận của cây có hàm lượng độc tố cao nhất nhằm tăng hiệu quả diệt trừ sâu của thuốc

c/ Phương pháp thu hái những loại cây cỏ dùng làm thuốc trừ sâu:

Tùy từng loại cây cỏ và các bộ phận chứa chất độc của cây, có loại cây chứa chất độc ở rễ (cây thuốc cá ), có cây chứa độc tố ở hạt (hạt na, hạt củ

đậu ), có cây chứa độc tố ở lá và thân (cây xoan, thuốc lá ) Do đó cần căn cứ vào những đặc điểm trên của cây mà có biện pháp thu hái khi các bộ phận của cây có hàm lượng độc tố cao nhất nhằm tăng hiệu quả diệt trừ sâu của thuốc

d/ Phương pháp chế biến:

Có thể dùng biện pháp thủ công mà mọi người đều có thể làm được như sau:

Ngâm lấy nước: Sau khi thu hái cây có chứa độc tố cần rửa sạch, thái nhỏ ngâm trong nước (thau, vại ) sau đó đậy kín Thời gian ngâm tùy từng loại cây, thường từ 1-2 ngày Trong lúc ngâm có thể đảo mạnh tay để độc tố thoát ra hòa vào nước Ngâm xong gạn lấy nước trong, bỏ bã

Nấu: Rửa sạch cây cỏ, thái nhỏ cho vào nồi đun sôi từ 1-2 giờ Nấu xong gạn lấy nước, khi phun hòa với nước lã

Ép lấy nước: Rửa sạch, thái nhỏ, ngâm vào nước vài phút rồi xay nát và

ép lấy nước Phương pháp này thích hợp với những cây cỏ có chứa nhiều dịch chất độc như rễ cây thuốc cá, lá xoan

Những thuốc được chế biến từ cây cỏ không được để lâu sẽ mất tác dụng diệt sâu, khi nào cần dùng mới thu hái chế biến

e/ Phương pháp sử dụng:

Tùy theo đối tượng sâu hại trên rừng loại cây trồng mà ta sử dụng nồng

độ đặc hoặc loãng khác nhau Khi pha chế các loại thuốc từ cây cỏ ta có thể cho thêm ít xà phòng hoặc dầu khoáng nhằm làm tăng độ bám dính của thuốc Những loại chế biến từ cây cỏ rất phù hợp để tiêu diệt các loại sâu hại rau nhằm tạo ra các sản phẩm rau quả an toàn cho người tiêu dùng, ngoài ra có thể dùng trừ sâu hại trên các cây trồng khác như lúa, ngô, đậu, lạc

II Chế biến thuốc BVTV từ một số loài thảo mộc

1 Cây nghể (Polygonum hydropiper)

Nghể là cây mọc tự nhiên ở vùng đồi, bãi, ruộng cao trong mùa mưa ở các tỉnh miền núi phía Bắc Trong cây nghể có 7 - 15% chất Hypetin và Persicarin Đây là loại chất độc thực vật, có hiệu lực trừ sâu chủ yếu qua tiếp xúc, đường ruột Chế phẩm trừ sâu từ cây nghể có thể trừ được nhiều loại sâu miệng nhai và chích hút như: Rệp muội, nhện đỏ, sâu ăn lá; có độ độc trung bình với người và động vật máu nóng; nhanh phân giải trong cơ thể và môi trường sống; không để lại tồn dư trong nông sản thực phẩm

Thuốc trừ sâu thảo mộc chế biến từ cây nghể được các cơ quan chức năng khuyến khích sử dụng để sản xuất nông sản an toàn

Cách chế biến: 1 kg thân, lá cây nghể tươi thái nhỏ hoặc 0, 3 kg thân lá cây nghể khô +0, 2 kg vôi cục, ngâm với 10 lít nước ấm 30 – 35 độ C trong 24

giờ, lọc lấy nước pha loãng với nước lã sạch 10 - 15 lít + 200ml chất bám dính

(hoặc 0,2% xà phòng bột) để phun

Chú ý, hiệu lực của thuốc trừ sâu chế biến từ cây nghể cao khi nhiệt độ môi trường trên 30 độ C và giảm khi nhiệt độ xuống thấp hơn 20 độ C

Cây nghể (Polygonum hydropiper)

2 Cây thuốc lá, thuốc lào

Trong lá cây thuốc lào, thuốc lá có 7-15 % chất kiềm thực vật Nicotin và Nornicotin Nicotin gây hiệu lực trừ sâu qua tiếp xúc, đường ruột và xông hơi Chế phẩm Nicotin trừ được nhiều loại sâu miệng nhai và chích hút như: Rệp, muội, nhện đỏ, sâu ăn lá hại rau, màu và cây công nghiệp Đặc biệt thuốc có hiệu lực cao đối với sâu vẽ bùa hại cam, chanh, bưởi Nicotin cũng có độ độc cao với người và động vật máu nóng, song chóng phân giải trong cơ thể và môi trường sống, không để lại tồn dư trong nông sản thực phẩm Thuốc trừ sâu thảo mộc được chế biến từ thuốc lào, thuốc lá được các cơ quan Bảo vệ thực vật khuyến khích sử dụng để sản xuất nông sản an toàn Cách chế biến thuốc trừ sâu thảo mộc bằng sản phẩm thuốc lào, thuốc lá: 1kg thuốc lá, thuốc lào khô (lá hoặc cọng, cành, thân) thái nhỏ + 0,2kg vôi cục ngâm với 10 lít nước ấm 30-35

độ C trong 24 giờ, lọc lấy nước pha loãng với nước lã sạch 5-20 lần + 200 ml chất bám dính (hoặc 0,2% xà phòng bột) để phun Viện Bảo vệ thực vật cũng đã nghiên cứu chế tạo thành công chế phẩm thuốc Nicotin thô 96-98%; Nicotin xông khói 14%; Nicotin Sunfat 40% Lượng dùng 200-450g Nicotin/ha Chú ý,

hiệu lực của thuốc Nicotin cao thì nhiệt độ môi trường trên 30°C và giảm khi nhiệt độ môi trường thấp hơn 20°C Sản phẩm thuốc trừ sâu chế biến bằng thuốc lào, thuốc lá không diệt được sâu hại ở pha trứng, pha trưởng thành Diệt mạnh sâu khi mới nở, tuổi nhỏ (tuổi 1-3), nên cần phải điều tra tuổi của sâu hại cụ thể trước khi phòng trừ mới đạt hiệu quả trừ sâu cao Khi cần thiết (sâu quen thuốc, tuổi lớn, mật độ sâu quá cao) có thể pha hỗn hợp thuốc chế biến từ thuốc lào, thuốc lá này với các loại thuốc có nguồn gốc sinh học, thảo dược, hóa học khác

để trừ sâu hại

Cây thuốc lá

3 Cây thuốc cá (duốc cá, dây mật)

Cây thuốc cá hay dây mật có tên khoa học là Derris elliptica Benth; hay

còn gọi cây dây cóc, cây thuốc cá, cây duốc cá, shiểu lày (Tày) Họ Đậu

(Leguminosea) Dây leo to, thân cành có vỏ ngòai màu nâu đen, khi non có lông

dày Lá kép hình lông chim lẻ, mọc so le, gồm 9 - 13 lá chét, các lá chét to dần

về phía ngọn, lá non có lông trắng bạc dày ở mặt dưới cụm hoa là một chùm mọc

ở kẽ lá, hoa màu trắng hay màu hồng Quả loại đậu hẹp, có cánh không đều, chứa 1-4 hạt Mùa quả: Tháng 8.Cây mọc hoang ở rừng núi, chỗ ẩm mát Còn có ở nhiều nước Đông Nam Á Được trồng thử nghiệm ở một số nơi để che bóng cho cây con (chè, cây ăn quả), giữ độ ẩm cho đất, lấn át cỏ dại, chống xói mòn và cải tạo đất

Rễ cây duốc cá có chứa rotenon C23H22O6 với hàm lượng cao và nhiều hợp chất có tính chất diệt côn trùng tương tự rotenon gọi là rotenoit, nhưng có độc lực thấp hơn, dl - toxicanol, tephrosin deleguin và ellipton Deleguin là

đồng phân của rotenon Tephrosin và toxicanol là dẫn xuất hydroxy của deleguin Ngoài ra, rễ còn chứa saponin, resin và tanin

Rễ cây duốc cá được dùng làm thuốc trừ sâu trong nông nghiệp Cách chế thuốc trừ sâu như sau: Rễ tươi 3kg, giã nát, đổ 10 lít nước vào, khuấy kĩ, ngâm trong 16 - 24 giờ Lọc bỏ bã, đem phun cho một sào Bắc Bộ Có thể thái rễ thành miếng, phơi khô, rồi giã nhỏ, dùng dưới dạng thuốc bột hoặc trộn với nước xà phòng thành dạng sữa Kinh nghiệm này còn được áp dụng ở Trung Quốc, Xri Lanca, Ấn Độ Trung tâm kiểm dịch hóa chất bảo vệ thực vật đã chiết xuất rotenon để sản xuất thuốc sữa trừ sâu bằng hệ dung môi lạnh

đạt hiệu suất cao, tốn ít năng lượng, các rotenoit không bị phá hủy, độ bền của dịch chiết được lâu và có hiệu quả sinh học rõ rệt

Cây thuốc cá (Derris elliptica Benth)

4 Cây củ đậu

Còn gọi là cây đậu thự, tên khoa học: Pachyrhizus erosus (L) urb, Fabaceae Cây được trồng khắp mọi nơi, bà con thường lấy củ ăn sống, có khi xào nấu Củ đậu mát, vị ngọt còn dùng để đắp mặt hay giã nhỏ lấy nước bôi lên mặt dưỡng

da và chữa trứng cá

Bộ phận gây độc chính là ở lá và hạt, đều có thành phần chất rotenon và tephrosin Những chất này rất độc với người, nếu ăn phải toàn thân co giật, đau bụng dữ dội, miệng nôn trôn tháo, đường huyết tụt, loạn nhịp tim, mê man bất tỉnh và tử vong do suy hô hấp

Trường hợp này phải nhanh chóng đưa đi cấp cứu để được xử trí kịp thời bằng cách rửa dạ dày, chống độc, lợi tiểu và trợ hô hấp Nhiều nơi bà con còn dùng hạt củ đậu giã ra hòa với nước phun vào cây cối để trừ sâu bọ và rệp Nên

chú ý vì có độc nên bà con phải có trang bị phòng độc khi sử dụng dung dịch này

Cây củ đậu (Pachyrhizus erosus)

5 Cây xoan đâu (thầu đâu)

Cây có lá rất xanh, mọc đối xứng, mép lá có răng cưa và đặc biệt là hai đáy của phiến lá không đều Lá có vị rất đắng nhưng có hậu ngọt, tính mát Xuất

xứ từ Ấn Độ với tên gọi “neem”, sầu đâu là loài cây thân mộc có tuổi thọ khoảng

200 năm Tất cả những gì có trên thân cây này đều là nguồn dược liệu quý, cũng như lợi ích của cây về lĩnh vực khoa học kỹ thuật Lá, hoa, nhựa, vỏ cây có thể khử trừ khoảng 200 loại côn trùng có hại trong sản xuất nông nghiệp Và hơn hết

là chức năng thanh lọc không khí, làm tăng độ ẩm ổn định môi trường

Cây xoan ta Các sản phẩm chế biến từ cây Neem hiện nay đã được đưa vào ứng dụng rộng rãi trong công tác bảo vệ thực vật VINEEM 1500 EC - đây là sản phẩm của Công ty thuốc sát trùng Miền Nam, được chiết xuất từ nhân hạt Neem

(Azadirachta indica A Juss ) có chứa họat chất Azadirachtin, có hiệu lực phòng trừ nhiều lọai sâu hại trên cây trồng như lúa, rau màu, cây công nghiệp, cây ăn trái, hoa kiểng Lọai thuốc có nguồn gốc thảo mộc này không tạo nên tính kháng của dịch hại, không ảnh hưởng đến thiên địch và không để lại dư lượng trên cây trồng Thuốc tác động đến côn trùng gây hại bằng cách gây sự ngán ăn, xua đuổi, ngăn sự lột xác của côn trùng cũng như ngăn cản sự đẻ trứng là giảm khả năng sinh sản Các sản phẩm thương mại tương tự từ cây Neem còn có Neemaza, Neemcide 3000 SP, Neem Cake

Theo kinh nghiệm cổ truyền, người dân thường lấy lá và quả của chúng đập nát ngâm với nước rồi chắt lọc để phun diệt sâu hại lúa, rau và cây công nghiệp

6 Dung dịch từ ớt, tỏi, gừng

Ớt, tỏi, gừng là một trong những loại củ quả có chứa một hàm lượng axit cao, có thể diệt trừ, xua đuổi sâu bọ và côn trùng hại trên các loại rau ăn lá

Các nguyên liệu gồm 1kg tỏi,1 kg ớt,1kg gừng giã nhỏ trộn với 3 lít nước

Có thể ngâm từng loại nguyên liệu ngâm chung cả 3 loại; Đây là nước cốt tinh

để pha chế khi phun

Thời gian ngâm tốt nhất là 15 ngày, mục đích là để cho các chất gây cay

có trong nguyên liệu trộn đều vào rượu Như vậy, tỷ lệ các chất gây cay trong dung dịch ngâm sẽ có nồng độ đậm đặc nhất, tốt cho việc tiêu diệt sâu hại

Hoặc ớt, tỏi, gừng và rượu

Chuẩn bị 1 kg ớt tươi, 1 kg tỏi, 1 kg gừng Nên chọn những loại ớt, tỏi, gừng càng cay càng tốt Giã hoặc xay nhuyễn hỗn hợp tỏi, ớt, gừng

Ngâm 3 kg hỗn hợp trên với 3 lít rượu và đặt trong thùng kín Trong suốt quá trình ngâm ủ, nên để thùng ở những nơi thoáng mát, tránh ánh nắng trực tiếp Ngâm trong khoảng 15-20 ngày để cho tinh dầu cay của hỗn hợp ngấm đều với rượu rồi mới đem ra sử dụng Ngay khi thấy có sâu bệnh thì nên phun ngay

hỗn hợp bao gồm thuốc trừ sâu từ ớt tỏi, gừng Khi dùng, lấy khoảng 200-300

ml dung dịch hòa vào 5 lít nước rồi phun đều lên bề mặt lá

7 Tỏi

Tỏi có tác dụng chống nấm, trừ

sâu, xua đuổi sâu bọ nhẹ như rệp vừng,

bướm hại bắp cải, bét, ruồi hại cà chua,

ve và bệnh chết cây non do quá nhiều

nước, bệnh tàn rụi muộn, bệnh đốm lá

cà

Công thức để làm thuốc bảo vệ thực vật có thể thay đổi 10-100 g củ hành hoặc lá với 1 lít nước, để trong thùng có nắp 4-7 ngày trước khi phun Có thể trồng hành để đuổi bướm hại bắp cải, chuột nhắt, chuột chũi và các loài gây hại khác

8 Thuốc trừ sâu từ hành tăm

Tác dụng: Chống nấm, trừ sâu, xua đuổi sâu bọ nhẹ

Đối tượng: Rệp vừng, bướm hại bắp cải, bét, ruồi hại cà chua, ve, bọ bay màu trắng, bệnh chết cây non do quá nhiều nước, bệnh tàn rụi muộn, bệnh đốm

lá cà chua, chuột nhắt và chuột chũi

Cách pha chế: 10-100g củ hành tăm giã nhỏ với 1 lít nước, để trong thùng

có nắp 4-7 ngày trước khi phun

9 Chế thuốc trừ sâu từ rau quế

Rau quế có tác dụng diệt trừ sâu rệp, côn trùng làm ức chế việc đẻ trứng của sâu bọ Sử dụng lá, cọng hoặc nguyên cây để chế tạo thuốc Khi sử dụng hỗn hợp thuốc trừ sâu này, ta phun lên các phần cây bị nhiễm bệnh vào sáng sớm, để tăng hiệu quả của thuốc

Cách làm: Lấy lá quế, nghiền nát sau đó ngâm vào trong nước (khoảng

2-3 lít nước đối với 50 g lá) và để qua đêm Sau đó lọc lấy nước, đổ thêm xà phòng (8- 12 ml xà phòng đối với liều lượng dung dịch trên) khuấy đều

Cây rau quế

10 Thuốc trừ sâu từ lá đu đủ

Dung dịch thuốc trừ sâu chế từ đu đủ

có tác dụng trừ nấm, giun tròn và sâu bọ

như rệp vừng, sâu bướm, sâu ngài đêm,

giun tròn thắt đốt, mối, bệnh gỉ sắt ở cà

phê, nấm mốc sương bột và rầy nâu làm

đốm lá lúa

Cho 1 kg lá chặt nhỏ vào 1 lít nước,

lắc mạnh, lọc, cho thêm 4 lít nước, hai muỗng dầu hỏa và một ít xà phòng (20 g hoặc ml), phun hoặc tưới vào đất để chống sâu ngài đêm

11 Thuốc trừ dâu từ lá cà chua

Tác dụng: Trong lá cà chua có chứa nhiều Alkaloids, một loại hóa chất có tác dụng diệt và đuổi côn trùng rất hiệu quả, nhất là rệp vừng, bướm đêm, sâu rầy, bù lạch vv…

Cách pha chế: Dùng khoảng 2 bát lá cà chua

nghiền nát ngâm với 2 cốc nước qua đêm, sáng ra

gạn lấy nước trong, pha thêm hai cốc nước rồi đem

phun vào cây trồng, nhất là loại rau thơm, gia vị

Nên trồng xen canh một vài cây cà chua

trong vườn để xua đuổi một vài loài sâu bọ

12 Thuốc trừ sâu sản xuất từ ớt, ớt ngọt

- Tác dụng: Xua đuổi côn trùng, phòng nấm, vi khuẩn

- Cách pha chế: Xay 100 g ớt với 1 lít nước ngâm trong 1 ngày, lọc, cho thêm 5 lít nước và một ít xà phòng

13 Thuốc trừ sâu từ xà phòng rửa chén và bột thực vật

- Theo nghiên cứu, các loại xà phòng được chế từ dầu thực vật có hiệu quả diệt trừ côn trùng rất hiệu quả, đặc biệt ở dạng xịt phun mù, áp dụng cho các loại rau xanh

- Hiện nay các nhà vườn sử dụng nước rửa chén hiệu Mỹ Hảo (1ml/ pha 1 lít nước sạch) bổ sung thêm bột ớt hoặc bột tỏi là có khả năng diệt rầy, rệp, muỗi, nhện rất hiệu quả

14 Cây hoa cúc

Hoa cúc chứa một thành phần hóa học thực vật mạnh có tên gọi pyrethrin Chất này sẽ xâm chiếm hệ thần kinh của côn trùng và làm chúng không hoạt động được

Người dùng có thể tự chế dung dịch thuốc trừ sâu từ hoa cúc bằng cách đun sôi 100 gram hoa cúc phơi khô với một lít nước trong vòng 20 phút, sau đó, lọc lấy nước, để nguội rồi cho vào bình xịt

Loại thuốc này hiệu quả đối với động vật có máu lạnh, côn trùng và động vật không xương sống Nước hoa cúc giữ được tới 2 tháng Người dùng có thể trộn thêm với dầu cây xoan để tăng hiệu quả

15 Chế bẫy bả từ hạt na

Tác dụng: diệt các loại rệp và loại côn trùng chích hút; Cách pha chế: 1kg hạt na, đập bỏ vỏ, tán bột nhỏ hòa với 5 lít rượu trắng; Cách dùng: Sau 5 ngày

có thể sử dụng

Hạt na ngâm rượu trắng từ 40

độ trở lên trong khoảng một tuần,

sau đó xay nhuyễn để thêm một tuần

nữa Khoảng hai tuần thì mang dung

lịch lọc bỏ bã rồi trộn với nguyên

liệu dẫn dụ sẽ tạo thành hỗn hợp bả

có mùi thơm hấp dẫn, thu hút côn

trùng

Khi sử dụng trong các vườn cây ăn quả, nông dân chỉ cần chia loại bả này vào các khay nhỏ treo lên cành cây, tránh ánh nắng mặt trời Khi côn trùng ăn phải, chất độc trong bẫy bả sẽ tiêu diệt chúng

16 Thuốc trừ sâu từ củ hành.

Tác dụng: Chống nấm, trừ sâu, xua đuổi sâu bọ nhẹ;