Quản lý giáo dục nếp sống văn minh cho học sinh bán trú các trường tiểu học huyện nậm pồ, tỉnh điện biên

Thực trạng quản lý hoạt động giáo dục nếp sống văn minh cho học sinh bán trú các trường tiểu học huyện Nậm Pồ...47 2.4.1.. Thực trạng lập kế hoạch quản lý hoạt động giáo dục nếp sống văn

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN ĐÌNH PHONG

QUẢN LÝ GIÁO DỤC NẾP SỐNG VĂN MINH CHO HỌC SINH BÁN TRÚ Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC

HUYỆN NẬM PỒ, TỈNH ĐIỆN BIÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2018

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Trần Thị Tuyết Oanh

THÁI NGUYÊN - 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan bản luận văn tốt nghiệp này là công trình nghiên cứucủa bản thân Số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực,không trùng lặp với các đề tài khác và chưa từng được công bố dưới bất cứhình thức nào Mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này được cảm ơn vàcác thôn tin trích dẫn trong luận văn đã được chỉ rõ nguồn gốc

Thái Nguyên, tháng 12 năm 2018

Tác giả luận văn

LỜI CẢM ƠN

Với tất cả tình cảm và lòng chân thành của mình, em xin bầy tỏ lòng biết

ơn quý thầy cô ban giám hiệu trường đại học sư phạm Thái Nguyên cùng vớiquý thầy cô trực tiếp giảng dạy chúng em lớp cao học quản lý giáo dục khóa 24của trường đại học sư phạm Thái Nguyên các thầy cô đã dành nhiều công sứctận tình giúp đỡ em trong quá trình học tập và nghiên cứu

Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất của mình tới TS Trần Thị TuyếtOanh người đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ động viên em trong suốt quá trìnhnghiên cứu và thực hiện đề tài

Xin chân thành cảm ơn các đồng chí lãnh đạo, chuyên viên phòng giáodục và đào tạo huyện Nậm Pồ; các đồng chí cán bộ quản lý, giáo viên ở cáctrường PTDTBT TH Nậm Pồ, huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên đã nhiệt tình tạođiều kiện về thời gian, cung cấp số liệu, đóng góp ý kiến giúp đỡ động viên em

để hoàn thành luận văn

Trong quá trình thực hiện đề tài chắc chắn không thể tránh khỏi nhữngthiếu sót nhất định Kính mong nhận được ý kiến chỉ dẫn quý báu của quý thầy

cô, các nhà khoa học trong hội đồng khoa học cùng các bạn đồng nghiệp đểluận văn được hoàn thiện hơn

Tôi xin chân trọng cảm ơn!

Thái Nguyên, tháng 12 năm 2018

Tác giả luận văn

Nguyễn Đình Phong

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT iv

DANH MỤC BẢNG, HÌNH v

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

5 Phạm vi nghiên cứu 3

6 Giả thuyết khoa học 3

7 Phương pháp nghiên cứu 3

8 Cấu trúc của luận văn 4

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ GIÁO DỤC NẾP SỐNG VĂN MINH CHO HỌC SINH BÁN TRÚ CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC 6

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề về quản lý giáo dục Nếp sống văn minh cho học sinh bán trú các trường tiểu học 6

1.2 Một số khái niệm liên quan đến đề tài nghiên cứu 9

1.2.1 Khái niệm quản lý, quản lý giáo dục, quản lý nhà trường 9

1.2.2 Quản lí trường bán trú 14

1.2.3 Khái niệm về nếp sống văn minh, giáo dục nếp sống văn minh .16

1.2.4 Giáo dục nếp sống văn minh 18

1.3 Giáo dục nếp sống văn minh cho học sinh bán trú ở trường tiểu học 19

1.3.1 Đặc điểm trường tiểu học bán trú và đặc điểm học sinh của nhà trường 19

1.3.2 Ý nghĩa, sự cần thiết của giáo dục Nếp sống văn minh cho học sinh trường bán trú tiểu học 24

1.3.3 Mục tiêu nội dung, giáo dục nếp sống văn minh cho học sinh bán

trú các trường tiểu học 25

1.3.4 Phương pháp, hình thức giáo dục nếp sống văn minh cho học sinh bán trú tiểu học 26

1.4 Quản lý giáo dục “Nếp sống văn minh” cho học sinh trường tiểu học bán trú 30

1.4.1 Xây dựng kế hoạch giáo dục nếp sống văn minh cho học sinh trường tiểu học bán trú 30

1.4.2 Tổ chức giáo dục nếp sống văn minh cho học sinh trường tiểu học bán trú 32

1.4.3 Chỉ đạo giáo dục nếp sống văn minh cho học sinh trường tiểu học bán trú 32

1.4.4 Kiểm tra, đánh giá hoạt động giáo dục nếp sống văn minh cho học sinh trường tiểu học bán trú 33

1.5 Những yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động giáo dục nếp sống văn minh cho học sinh bán trú tiểu học 35

1.5.1 Các yếu tố khách quan 35

1.5.2 Các yếu tố chủ quan 35

Kết luận chương 1 36

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ GIÁO DỤC NẾP SỐNG VĂN MINH CHO HỌC SINH BÁN TRÚ CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC HUYỆN NẬM PỒ, TỈNH ĐIỆN BIÊN 38

2.1 Khái quát về tình hình kinh tế xã hội và giáo dục ở các trường tiểu học bán trú huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên 38

2.1.1 Tình hình kinh tế xã hội 38

2.1.2 Giáo dục tiểu học của huyện Nậm Pồ 39

2.2 Tổ chức nghiên cứu thực trạng 41

2.2.1 Nội dung khảo sát 41

2.2.2 Đối tượng khảo sát 42

2.2.3 Xử lý kết quả khảo sát 43

2.3 Thực trạng nếp sống văn minh của học sinh bán trú các trường tiểu

học huyện Nậm Pồ 43

2.3.1 Thực trạng thực hiện mục tiêu của hoạt động giáo dục nếp sống văn minh cho học sinh bán trú các trường tiểu học 43

2.3.2 Thực trạng thực hiện nội dung giáo dục nếp sống văn minh cho học sinh bán trú các trường tiểu học 46

2.4 Thực trạng quản lý hoạt động giáo dục nếp sống văn minh cho học sinh bán trú các trường tiểu học huyện Nậm Pồ 47

2.4.1 Thực trạng lập kế hoạch quản lý hoạt động giáo dục nếp sống văn minh cho học sinh bán trú các trường tiểu học huyện Nậm Pồ 47

2.4.2 Thực trạng tổ chức giáo dục nếp sống văn minh cho học sinh bán trú các trường tiểu học các trường tiểu học huyện Nậm Pồ 49

2.4.3 Thực trạng chỉ đạo thực hiện hoạt động về quản lý nếp sống văn minh cho học sinh bán trú các trường tiểu học các trường tiểu học huyện Nậm Pồ 50

2.4.4 Thực trạng kiểm tra, đánh giá hoạt động về quản lý nếp sống văn minh cho học sinh bán trú các trường tiểu học các trường tiểu học huyện Nậm Pồ 52

2.4 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động giáo dục nếp sống văn minh cho học sinh 55

2.5 Đánh giá chung về thực trạng quản lý hoạt động giáo dục Nếp sống văn minh cho học sinh bán trú các trường tiểu học tỉnh Điện Biên 56

2.5.1 Đánh giá kết quả đạt được và nguyên nhân 56

2.5.2 Đánh giá hạn chế và nguyên nhân 58

Kết luận chương 2 60

Chương 3 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ GIÁO DỤC NẾP SỐNG VĂN MINH CHO HỌC SINH BÁN TRÚ CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC HUYỆN NẬM PỒ, TỈNH ĐIỆN BIÊN 61

3.1 Nguyên tắc đề xuất biện pháp 61

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính đồng bộ và hệ thống 61

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa 62

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn và tính khả thi 62

3.2 Biện pháp giáo dục nếp sống văn minh tại các trường bán trú tiểu học huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên 63

3.2.1 Xây dựng kế hoạch hoạt động giáo dục nếp sống văn minh cho học sinh phù hợp với đặc điểm của trường bán trú tiểu học 63

3.2.2 Tổ chức bồi dưỡng, nâng cao nhận thức cho giáo viên, cha mẹ học sinh về giáo dục nếp sống văn minh cho học sinh bán trú 65

3.2.3 Chỉ đạo thực hiện giáo dục nếp sống văn minh cho học sinh thông qua các môn học, các hoạt động ngoài giờ lên lớp và hoạt động ngoại khóa 69

3.2.4 Xây dựng phát triển môi trường sư phạm lành mạnh trong trường bán trú nhằm thực hiện tốt công tác giáo dục nếp sống văn minh cho học sinh bán trú tiểu học 72

3.2.5 Tổ chức phối hợp các lực lượng giáo dục trong việc tổ chức các hoạt động giáo dục nếp sống văn minh cho học sinh 75

3.2.6 Huy động và sử dụng hợp lý cơ sở vật chất, tài chính cho hoạt động giáo dục nếp sống văn minh 77

3.3 Khảo sát mức độ cần thiết và tính khả thi của các biện pháp 78

3.3.1 Khái quát về tính khảo sát 78

3.3.2 Cách thức tiến hành khảo sát 79

3.3.3 Nội dung khảo sát 79

3.4.4 Mối quan hệ giữa các biện pháp 81

Kết luận chương 3 84

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 85

1 Kết luận 85

2 Khuyến nghị 85

TÀI LIỆU THAM KHẢO 87 PHỤ LỤC

DANH MỤC BẢNG, HÌNH Bảng:

Bảng 2.1 Thực trạng nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên, cha mẹ học

sinh và học sinh về hoạt động giáo dục nếp sống văn minh 44Bảng 2.2 Kết quả quản lý xây dựng kế hoạch hoạt động giáo dục nếp

sống văn minh của ban giám hiệu nhà trường 48Bảng 2.3 Mức độ tổ chức sử dụng những phương pháp để giáo dục

“Nếp sống văn minh”cho HS 49Bảng 2.4 Thực trạng việc tổ chức, chỉ đạo hoạt động giáo dục “Nếp

sống văn minh” cho học sinh 50Bảng 2.5 Kết quả đánh giá công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động giáo dục

nếp sống văn minh cho học sinh của ban lãnh đạo nhà trường 53Bảng 2.6 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động giáo dục nếp

sống văn minh cho học sinh 55Bảng 3.1 Mức độ cần thiết của các biện pháp quản lý hoạt động giáo

dục nếp sống văn minh 79Bảng 3.2 Tính khả thi của các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục

nếp sống văn minh 79

Hình:

Hình 2.1 Biểu đồ so sánh nhận thức của các đối tượng về mức độ rất

quan trọng của giáo dục nếp sống văn minh cho học sinh 45Hình 2.2 Biểu so sánh về thực trạng việc tổ chức, chỉ đạo hoạt động

giáo dục nếp sống văn minh cho học sinh 51

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trước sự phát triển của khoa học kỹ thuật và công nghệ, nền kinh tế trithức đang là vấn đề được quan tâm, trí tuệ trở thành động lực của sự phát triển.Bởi vậy, GD&ĐT được coi là nhân tố quyết định cho sự phát triển tương laicủa mỗi cá nhân, quốc gia và dân tộc Xuất phát từ vấn đề đó, Đảng và Nhànước luôn coi trọng sự nghiệp phát triển giáo dục, văn hóa, nếp sống văn hoá

Học sinh là niềm hạnh phúc của mỗi gia đình, là tương lai của mỗi dântộc, đất nước Học sinh hôm nay là những công dân của thế giới mai sau Bảo

vệ và chăm sóc là trách nhiệm của toàn Đảng, toàn dân, toàn xã hội và của mỗigia đình Trong giáo dục thì giáo dục những hành vi văn minh cho học sinh làkhông thể thiếu được Những hành vi có ảnh hưởng trực tiếp đến thái độ củahọc sinh đến môi trường xung quanh(Thế giới tự nhiên, xã hội và chính bảnthân mình).Đối với học sinh tiểu học, việc hình thành những hành vi ban đầu có

ý nghĩa vô cùng to lớn Chẳng thế mà tục ngữ Việt Nam có câu: “Uốn cây từthủa còn non Dạy con từ thủa con còn thơ ngây” Thói quen có văn minh lànền tảng đạo đức của mỗi con người, là hành vi văn hóa Ngay từ nhỏ học sinhcần được uốn nắn, giáo dục từ cử chỉ, lời nói, hành động văn minh, thì lớn lênmới trở thành người có ích cho bản thân, gia đình và xã hội Làm thế nào đểgiáo dục học sinh những hành vi văn minh đạt kết quả cao? Đối với học sinhtiểu học những lời giảng giải, giải thích đơn thuần không đem lại hiệu quả caotrong giáo dục do đặc điểm tâm sinh lý của học sinh ở lứa tuổi này dễ nhớnhanh quên Mặt khác những lời rao giảng thường gây cho học sinh áp lực tâm

lý, trẻ căng thẳng trong quá trình tiếp nhận vì thế quá trình chuyển đổi từ kiếnthức thành nhận thức, từ nhận thức tới hành động, từ hành động thành thóiquen học sinh tiểu học hiểu “Văn minh là gì?”, “Vì sao phải giáo dục nếp sốngvăn minh cho học sinh?”, “Làm thế nào để giáo dục nếp sống văn minh cho họcsinh? Bởi ở lứa tuổi này ta không thể đem những lý thuyết khô khan để rao

giảng cho học sinh hiểu Tư duy của học sinh tiểu học ở giai đoạn này là tư duy

“trực quan hình tượng” Học sinh học mà chơi - chơi mà học, học sinh chỉ tiếpthu kiến thức, kinh nghiệm khi được truyền đạt một cách dễ hiểu, gần gũi vớihọc sinh

Trong công cuộc đổi mới xã hội hiện nay, trong xu thế hội nhập toàn cầucủa nhân loại, khi yếu tố con người được đặc biệt coi trọng thì tiềm năng trítuệ, cùng với sức mạnh tinh thần, đạo đức của con người ngày càng được đềcao Để làm nên được sức mạnh tinh thần đó cần phải có sự kết tinh giữanhững giá trị đạo đức truyền thống và giá trị đạo đức hiện đại Vì vậy giáo dụcđạo đức cho thế hệ trẻ nói chung và cho học sinh tiểu học nói riêng cần phảiđược coi trọng đặc biệt

Thực tiễn việc chỉ đạo công tác giáo dục nếp sống văn minh cho học sinhtiểu học còn nhiều hạn chế số lượng học sinh cá biệt vẫn không giảm sau mỗinăm ở các bậc học nói chung và bậc tiểu học nói riêng

Những bất cập trong công tác chỉ đạo còn nhiều hạn chế cần có biệnpháp tháo gợ mà chưa có đề tài nghiên cứu nào được vận dụng, vì vậy chúng tacần có sự quan tâm đúng mức của nhà trường, gia đình và xã hội

Trong những năm học vừa qua giáo dục nếp sống văn minh cho học sinhtiểu học đã được tiến hành trong các nhà trường vẫn chưa mang lại kết quả nhưmong muốn

Chính vì vậy, tác giả đã lựa đề tài “Quản lý giáo dục nếp sống văn minh cho học sinh bán trú các trường tiểu học huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên”.

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực trạng quản lý giáo dục nếp sốngvăn minh cho học sinh bán trú ở các trường tiểu học huyện Nậm Pồ, tỉnh ĐiệnBiên, đề xuất biện pháp quản lý giáo dục nếp sống văn minh cho học sinh,nhằm giúp cho học sinh có nhận thức và hành vi văn minh, phù hợp môi trườnggiáo dục trong xã hội hiện đại góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diệncho học sinh tiểu học

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu: Hoạt động quản lý giáo dục nếp sống văn

minh cho học sinh tiểu học

3.2 Đối tượng nghiên cứu: Biện pháp quản lý giáo dục nếp sống văn

minh cho học sinh bán trú các trường tiểu học huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

4.1 Hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý giáo dục nếp sống văn minh cho học sinh bán trú các trường tiểu học

4.2 Khảo sát phân tích thực trạng về nếp sống văn minh và quản lý giáo dục nếp sống văn minh cho học sinh bán trú các trường tiểu học huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên.

4.3 Đề xuất biện pháp quản lý giáo dục nếp sống văn minh cho học sinh bán trú các trường tiểu học huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên

5 Phạm vi nghiên cứu

- Biện pháp xác định cho Ban giám hiệu nhà trường, các phòng ban, tổ chuyên môn, giáo viên chủ nhiệm, Công đoàn, đoàn thanh niên

- Số liệu khảo sát từ năm 2017 đến năm 2018

6 Giả thuyết khoa học

Trong xã hội hiện đại, cần giáo dục cho học sinh NSVM Thực tiễn nếpsống văn minh của học sinh các trường tiểu học bán trú ở huyện Nậm Pồ, tỉnhĐiện Biên còn nhiều hạn chế Nếu xác định được biện pháp quản lý giáo dụcNSVM cho học sinh bán trú các trường tiểu học trong huyện dựa vào đặc điểmcủa học sinh và đặc điểm của từng trường bán trú tiểu học sẽ nâng cao chấtlượng giáo dục NSVM cho học sinh góp phần nâng cao chất lượng toàn diệncho học sinh tiểu học trong huyện

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Phương pháp nghiên cứu, phân tích, so sánh, tổng hợp các tài liệu, tư liệu sách báo, công trình khoa học, văn bản, chỉ thị thể hiện chủ trương, chính sách của

Đảng và Nhà nước về quản lý giáo dục, quản lý giáo dục nếp sống văn minh; nghiên cứu các tài liệu, sách, báo, tạp chí khoa học có liên quan đến đề tài.

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp quan sát: Tiến hành quan sát các hoạt động của học sinh bán

trú các hoạt động của các đoàn thể, ban giám hiệu, tổ trưởng chuyên môn, giáoviên chủ nhiệm, Đoàn thanh niên trong việc quản lý nếp của học sinh bán trúnhằm thu thập thông tin cần thiết về đối tượng, khách thể nghiên cứu

- Phương pháp điều: Nhằm thu thập thông tin thực tiễn từ CBQL, GV và

học sinh các trường tiểu học về Quản lý giáo dục nếp sống văn minh cho họcsinh bán trú các trường tiểu học huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên; trên cơ sở đóphân tích và đánh giá thực trạng vấn đề này

- Phương pháp phỏng vấn: Tiến hành trao đổi trực tiếp nhằm thu thập

thông tin bổ sung sau khi điều tra bằng phiếu hỏi nhằm thu thập các ý kiến sâuhơn của GV và học sinh mục đích mục đích phỏng vấn là để thu thập nhữngthông tin cụ thể, sinh động và biết được một số biểu hiện NSVM của học sinhbán trú tiểu học là cơ sở phục vụ hoạt động phân tích và đánh giá thực trạng

- Phương pháp chuyên gia: Trao đổi, xin ý kiến lãnh đạo phụ trách bậc

Tiểu học của Phòng GD&ĐT, Sở GD&ĐT, Hiệu trưởng các trường tiểu học có

uy tín… để hoàn thiện các giải pháp đề xuất

7.3 Phương pháp thống kê toán học

- Sử dụng toán thống kê nhằm sử lý số liệu điều tra, từ đó thu được kết quả phù hợp để đánh giá thực trạng

- Để có được các số liệu khoa học, đề tài sử dụng phương pháp toánthống kê để xử lý các số liệu thu thập được trong quá trình điều tra, từ đó phục

vụ cho hoạt động phân tích, đánh giá thực trạng và khảo nghiệm

8 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Khuyến nghị, Tài liệu tham khảo vàPhụ lục, nội dung chính của luận văn được cấu trúc thành 3 chương:

Chương 1: Quản lý giáo dục nếp sống văn minh cho học sinh bán trú các

trường tiểu học huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên

Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động giáo dục nếp sống văn minh

cho học sinh bán trú các trường tiểu học huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên.

Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục nếp sống văn minh cho

học sinh bán trú các trường tiểu học huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ GIÁO DỤC NẾP SỐNG VĂN MINH

CHO HỌC SINH BÁN TRÚ CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề về quản lý giáo dục Nếp sống văn minh cho học sinh bán trú các trường tiểu học

Văn minh là nền tảng tinh thần của xã hội Theo unessco nếp sống văn minh phản ánh và thể hiện một cách tổng quát, sống động mọi mặt của cuộc sống diễn ra trong quá khứ cũng như trong hiện tại, nó cấu thành hệ thống có giá trị, truyền thống thẩm mĩ và lối sống mà trên đó từng dân tộc tự khẳng định bản sắc riêng của mình, các giá trị nói trên tạo thành nền tảng tinh thần của xã hội vì nó được thấm nhuần trong mỗi con người và trong cả cộng đồng được truyền lại, tiếp nối và phát huy qua các thế hệ, được vật chất hóa và khẳng định vững chắc trong cấu trúc xã hội của từng dân tộc.

Trong tác phẩm “Việt Nam phong tục” của Phan Kế Bính(1875-1921) Làmột nhà dịch thuật và biên khảo xuất sắc đã phản ánh một cách khách quan thóiquen, nếp sống tốt đẹp của con người Việt Nam kể từ thời xa xưa cho đến đầuthế kỷ XX bên cạnh đó, tác phẩm cũng mạnh dạn phê phán các yếu tố lạc hậu,

cổ hủ trì trệ trong các phong tục, thói quen, nếp sống… không phù hợp vớithuần phong mỹ tục và bản sắc văn hóa của dân tộc

Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhà văn hóa lớn của dân tộc và nhân loại cũng đãnhấn mạnh việc xây dựng “đời sống mới”, cách làm việc mới, Người đặc biệtquan tâm đến việc giáo dục thế hệ trẻ lòng nhân ái, kính già, yêu trẻ, có lốisống thật thà, khiêm tốn trung thực, yêu lao động, yêu đồng bào và Tổ quốc

Trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng Đảng cộng sản Việt Nam luônquan tâm đến vấn đề nếp sống văn minh, NSVM, coi đó là một trong nhữngnhiệm vụ quan trọng trong sự nghiệp giải phóng dân tộc, xây dựng XH mới,con người mới Vấn đề nghiên cứu nếp sống, NSVH đã được đề cập trong rấtnhiều công trình nghiên cứu, nhiều văn bản chỉ đạo của Đảng, Nhà nước

Từ khi đất nước hoàn toàn thống nhất trong đại hội IV lần thứ V của

Đảng đã đề ra đường lối xây dựng “nếp sống mới có văn hóa” vận động một

cách kiên trì và sâu rộng để tạo ra nếp sống mới có văn hóa trong xã hội, đưacái đẹp vào đời sống hàng ngày, vào lao động sản xuất Trong đại hội V, Nghịquyết đã nhấn mạnh “kiên trì nếp sống mới lành mạnh, khoa học, tiết kiệm vàgiản dị, bảo vệ và phát triển các giá trị tinh thần Kiên quyết bài trừ hủ tục, mêtín, dị đoan… tất cả những việc đó nhằm làm cho tư tưởng, tình cảm, lối sốngmới thật sự chiếm ưu thế trong đời sống nhân dân”

Nghị quyết đại hội ĐCSVN lần thứ VII nhấn mạnh” Xây dựng gia đìnhvăn hóa mới có ý nghĩa quan trọng trong tình hình hiện nay, góp phần phát triểnsản xuất, ổn định và cải thiện đời sống, giữ gìn và phát huy những truyền thốngđạo đức, văn hóa tốt đẹp của dân tộc Nâng cao ý thức về nghĩa vụ gia đình đốivới mọi người… hình thành nhân cách cao đẹp và nếp sống văn minh

Nghị quyết hội nghị lần thứ 5 khóa VIII ngày 16/7/1998 của BCH TWĐCSVN ra đời, đay là Nghị quyết định hướng chiến lược xây dựng và pháttriển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc Nội dung nghịquyết bao gồm 6 vấn đề quan trọng, trong đó vấn đề giáo dục tư tưởng đạo đức,nếp sống được đặt nên hàng đầu Nhiều thuật ngữ nếp sống được nhắc đếntrong toàn văn của Nghị quyết hội nghị lần thứ 5 như “Xây dựng con ngườiViệt Nam trong giai đoạn cách mạng mới với những đức tính sau: có lối sốnglành mạnh, nếp sống văn minh, cần kiệm, trung thực, nhân nghĩa, tôn trọng kỷcương phép nước… Đẩy mạnh phong trào xây dựng làng, ấp, xã, phường vănhóa, nâng cao tính tự quản của cộng đồng dân cư trong công cuộc xây dựng nếpsống văn minh… Coi trọng giáo dục đạo lý làm người, ý thức trách nhiệm,nghĩa vụ công dân, lòng yêu nước, đạo đức, nếp sống văn hóa, lịch sử dân tộc

và bản sắc dân tộc, ý trí vươn lên vì tương lai của mỗi người và tiền đồ của đấtnước Xây dựng nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, lễ hội, đẩy lùi

hủ tục, các tệ nạn cờ bạc, ma túy, mại dâm, bạo lực, gây rối trật tự công cộng…

Khuyến khích nhân dân các xã, phường, thôn ấp, cụm dân cư, khu tập thể, xínghiệp, cơ quan xây dựng các quy ước về nếp sống văn hóa, giữ gìn trật tự vệsinh công cộng, bảo vệ môi trường, cảnh quan sạch đẹp…”.

Để hưởng ứng lời kêu gọi của Đảng, nhà nước, các nhà khoa học, vănhóa, giáo dục… tập trung nghiên cứu nếp sống, NSVM của các tầng lớp nhândân, do vậy có nhiều sách các công trình nghiên cứu về vấn đề này như: Bàn vềlối sống và nếp sống XHCN của nhà XB văn hóa Hà Nội-1985 Cuốn sáchcung cấp một số lý luận cơ bản chung quanh vấn đề xây dựng lối sống, nếpsống XHCN, mạnh dạn đề xuất những khuôn mẫu và những biện pháp để xâydựng nếp sống XHCN ở nước ta

Tác phẩm của Nguyễn Lân: Con người văn minh sống như thế nào, (Nxb

TN, Hà Nội, 1995) đã đề cập đến vấn đề nếp sống văn minh của thế hệ trẻ;trước tình hình một bộ phận thanh thiếu niên học sinh ngang ngược, không kínhgià mến trẻ, ăn nói thiếu văn hóa, hành động bừa bãi… làm cho gia đình, XH lolắng, bi quan về tương lai dân tộc, bên cạnh sự lơ là của gia đình, sự sơ xuấtcủa trường học lý do chính là từ nhỏ đến lớn, thanh thiếu niên chưa có “những

ý niệm minh bạch về nếp sống văn minh của con người, mặc dù có nhiều sách

lý luận, nhiều bài giảng chính trị nhưng thanh niên, thiếu niên, học sinh chưabiết được những điều cụ thể trong nếp sống hằng ngày{28} Tác giả đã nghiêncứu và chỉ ra những nếp sống văn minh trong đời sống hằng ngày của bảnthân(rèn luyện về thể chất, tinh thần, về tập quán), nếp sống văn minh trong giađình, quan hệ hàng xóm làng bản, quan hệ với thầy và bạn, quan hệ với đồngnghiệp, đồng sự, nếp sống văn minh ở ngoài đường, nơi công cộng và tronggiao tiếp Có thể nói, đây là một tác phẩm, có giá trị ở hiện tại và tương lai saunày trong việc giáo dục, rèn luyện thế hệ học sinh để trở thành những conngười có nếp sống văn minh

Tác phẩm của Nguyễn Khoa Điềm xuất bản năm (2001) về xây dựng và

phát triển nền văn hóa VN tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc đã nói đến vấn đề

trọng tâm của phát triển văn hóa, việc hình thành nền tảng tinh thần của xã hội

VN hiện đại đặt ra cho văn hóa những trọng trách, đó là mối quan tâm thườngxuyên đến nhân tố con người, không ngừng cổ vũ, hướng dẫn con người tới cácgiá trị chân, thiện, mỹ, phấn đấu cho hạnh phục chính đáng, của chính mình vàgóp ngày càng nhiều cho XH Kiên quyết lên án sự suy thoái đạo đức, lối sống,bài trừ các thói hư, tật xấu, đấu tranh với những biểu hiện tiêu cực, tham nhũng,quan liêu, vô trách nhiệm, coi thường kỷ cương, phép nước Đề cao và nhânrộng những tấm gương tốt đẹp trở thành nếp sống lành mạnh của xã hội

Sơ lược về lịch sử nghiên cứu vấn đề, có thể thấy rằng chủ trương củaĐảng, Nhà nước về vấn đề xây dựng NSVM nhân dân ta đã có từ lâu, có một sốnhà quản lý, nhà giáo dục, nhà khoa học,… đã có các công trình nghiên cứu vềnếp sống của HS,SV, song ít thấy công trình nghiên cứu chuyên sâu về quản lýNSVM của học sinh bán trú Xuất phát từ lý do trên tác giả mạnh dạn chọn vấn

đề thực trạng quản lý nếp NSVM của học sinh bán trú các trường tiểu họchuyện Nậm Pồ, tỉnh Điên Biên nghiên cứu nhằm mục đích góp phần trực tiếpvào quản lý NSVM của học sinh bán trú các trường tiểu học huyện Nậm Pồ,tỉnh Điện Biên ngày một nâng cao và phát triển hơn

1.2 Một số khái niệm liên quan đến đề tài nghiên cứu

1.2.1 Khái niệm quản lý, quản lý giáo dục, quản lý nhà trường

* Quản lý

Trong nghiên cứu khoa học, có rất nhiều quan niệm về quản lý theonhững cách tiếp cận khác nhau Chính vì sự đa dạng về cách tiếp cận, dẫn đến

sự phong phú về quan niệm Sau đây là một số khái niệm thường gặp:

Theo F Taylor: "Quản lý là biết được chính sác điều bạn muốn người

khác làm, và sau đó hiểu được rằng họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất Sau này ông Lerence chủ tịch hiệp hội các nhà kinh doanh Mỹ

đã khái quát quan điểm của F Taylor và cho rằng: Quản lý là thông qua người

khác để đạt được mục tiêu của mình [Error! Reference source not found.,

tr.11]

Cùng thời với F Taylor, nhà quản lý hành chính người Pháp là H Fayon

lại định nghĩa quản lý theo các chức năng của nó Theo H Fayon: “Quản lý là

dự đoán và lập kế hoạch, tổ chức, điều khiển, phối hợp và kiểm tra” (dẫn theo

[15, tr.32])

Trong tác phẩm “Những vấn đề cốt yếu của quản lý” Harold Koontz cho

rằng: “Quản lý là một dạng thiết yếu, nó đảm bảo phối hợp nỗ lực cá nhân

nhằm đạt được mục tiêu của nhóm Ngoài ra ông còn cho rằng: Mục tiêu của nhà quản lý là nhằm hình thành một môi trường mà trong đó con người có thể đạt được các mục đích của nhóm với thời gian, tiền bạc, và sự bất mãn cá nhân

ít nhất Với tư cách thực hành thì quản lý là một nghệ thuật, còn kiến thức có tổ chức về quản lý là một khoa học” [17, tr.33].

Theo Paul Hersey và KenBlanc Heard trong cuốn “Quản lý nguồn nhân lực” thì: Quản lý là một quá trình cùng làm việc giữa nhà quản lý và người bị quản lý nhằm thông qua hoạt động của cá nhân, của nhóm, huy động các

nguồn lực khác để đạt mục tiêu của tổ chức” (dẫn theo [Error! Reference

source not found., tr.17]).

Ở Việt Nam tác giả Trần Kiểm cho rằng: “Quản lý là những tác hoạch định

của chủ thể quản lý trong việc huy động, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài tổ chức(chủ yếu là nội lực) một cách tối ưu nhằm đạt mục đích của tổ chức với hiệu quả cao

nhất [20, tr.74].

Vũ Dũng và Nguyễn Thị Mai Lan cho rằng: “Quản lý là sự tác động có

định hướng, có mục đích, có kế hoạch và có hệ thống thông tin của chủ thể đến

khách thể của nó” [Error! Reference source not found.]

Theo Trần Quốc Thành: “Quản lý là sựu tác động có ý thức của chủ thể

quản lý để chỉ huy, điều khiển, hướng dẫn các quá trình quản lý xã hội, hành

vi và hành động của con người nhằm đạt tới mục đích, đúng với ý chí nhà quản

lý, phù hợp với quy luật khách quan” (dẫn theo [15, tr.11]).

Theo Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc: “Hoạt động quản lý là

tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt mục đích của tổ chức” [10, tr.16].

Cho dù cách tiếp cận nào thì bản chất của hoạt động quản lý là cách thứctác động (tổ chức, điều khiển, kiểm tra) hợp quy luật của chủ thể quản lý đếnkhách thể quản lý trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành đạt hiệuquả mong muốn và đạt mục tiêu đã đề ra Quản lý vừa là một khoa học, vừa làmột nghệ thuật

Có nhiều cách nhìn khác nhau về khái niệm quản lý:

Theo tác giả Đặng Quốc Bảo thì quản lý có 4 chức năng: "Kế hoạch hóa

-Tổ chức - Chỉ đạo - Kiểm tra" [1, tr,6-8] Có thể khái quát 4 chức năng như sau:

- Kế hoạch hóa: Là quá trình xác định mục tiêu và quyết định những biện

pháp tốt nhất để thực hiện mục tiêu Thực chất của kế hoạch hóa là đưa toàn bộnhững hoạt động vào công tác kế hoạch với mục tiêu, biện pháp, bước đi cụ thể

và ấn định tường minh các nguồn lực, điều kiện để thực hiện mục tiêu

Tổ chức thực hiện: Là sắp xếp, sắp đặt một cách khoa học những yếu tố,

những con người, những hoạt động thành một hệ toàn vẹn nhằm đảm bảo chochúng tương tác với nhau một cách hợp lý

Chỉ đạo/ Lãnh đạo: Là chỉ dẫn, động viên, điều chỉnh và phối hợp các

lực lượng để thực hiện kế hoạch đã đề ra

Kiểm tra, đánh giá: Là chức năng dùng để kiểm tra trạng thái của hệ

thống, kiểm tra kết quả thực hiện kế hoạch so với mục tiêu đề ra, kiểm tra cònnhằm phát hiện sai sót để kịp thời uốn nắn, sửa chữa trong quá trình thực hiện

kế hoạch

* Quản lý giáo dục

Quản lý giáo dục chính là một quá trình tác động có định hướng của nhàquản lý giáo dục (chủ thể) trong việc vận hành những nguyên lý, phươngpháp, chung nhất của khoa học quản lý vào lĩnh vực giáo dục nhằm đạt nhữngmục tiêu giáo dục đề ra Chủ thể quản lý là trung tâm thực hiện các tác động cómục đích của giáo dục, trung tâm ra quyết định điều hành và kiểm tra các hoạtđộng của hệ thống giáo dục theo mục tiêu đề ra Đối tượng quản lý giáo dụcbao gồm nguồn nhân lực của giáo dục, cơ sở vật chất kĩ thuật của giáo dục vàcác hoạt động có liên quan đến việc thực hiện chức năng của giáo dục, đó chính

là những đối tượng chịu sự tác động của cán bộ quản lý (chủ thể) để thực hiện

và biến đổi phù hợp với ý chí của chủ thể quản lý đã đề ra

Tác giả Trần Kiểm cho rằng: "Quản lý giáo dục là tác động có hệ thống,

có kế hoạch, có ý thức và hướng đích của chủ thể quản lý ở các cấp khác nhau nhằm mục đích đảm bảo sự hình thành nhân cách cho thế hệ trẻ trên cơ sở nhận thức và vận dụng những quy luật chung của xã hội cũng như các quy luật của giáo dục, của sự phát triển tâm lý thể lực của trẻ" [20]

- Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý giáo dục thực chất là tác

động đến nhà trường, làm cho nó tổ chức tối ưu được quá trình dạy học, giáo dục thể chất theo đường lối nguyên lý giáo dục của Đảng, quán triệt được những tính chất trường THPT xã hội chủ nghĩa Việt Nam, bằng cách đó tiến tới

mục tiêu dự kiến tiến lên trạng thái chất lượng mới về chất” [Error!

Reference source not found., tr.68]

- Theo tác giả Phạm Minh Hạc: “Quản lý giáo dục là hệ thống tác động

có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý (hệ thống giáo dục) nhằm làm cho hệ vận hành theo đường lối và nguyên tắc giáo dục của Đảng thực hiện được những tính chất của nhà trường XHCN Việt Nam, mà tiêu điểm hội tụ là quá trình dạy học - giáo dục thế hệ trẻ, đưa hệ giáo dục tới mục tiêu

dự kiến tiến lên trạng thái mới về chất” [13, tr.89].

Trong quản lý giáo dục, chủ thể quản lý ở các cấp chính là bộ máy quản

lý giáo dục từ Trung ương đến Địa phương, còn đối tượng quản lý chính lànguồn nhân lực, cơ sở vật chất kỹ thuật và các hoạt động thực hiện chức năngcủa giáo dục đào tạo Hiểu một cách cụ thể là:

- Quản lý giáo dục là hệ thống tác động có kế hoạch, có ý tưởng, có mục đích của chủ thể quản lý đến đối tượng bị quản lý

- Quản lý giáo dục là sự tác động lên tập thể giáo viên, học sinh và cáclực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường, nhằm huy động họ cùng phốihợp, tác động tham gia các hoạt động giáo dục của nhà trường để đạt mục đích

đã định

-Trên cơ sở lý luận chung ta thấy rằng thực chất của nội dung quản lýhoạt động dạy học của giáo viên và hoạt động học của học sinh nhằm đạt hiệuquả cao nhất trong việc hình thành nhân cách của học sinh

Tóm lại, “Quản lí giáo dục là hệ thống những tác động có ý thức, hợp

quy luật của chủ thể quản lí ở các cấp khác nhau đến tất cả các khâu của hệ thống nhằm đảm bảo sự vận hành bình thường của các cơ quan trong hệ thống giáo dục, đảm bảo cho sự phát triển và mở rộng hệ thống cả về mặt số lượng cũng như chất lượng”

* Quản lý nhà trường

Theo các tác giả M.I.Kônđakôp, P.V.Zimin, N.I.Xaxerđôtôp: “Quản lý

nhà trường là hệ thống xã hội sư phạm chuyên biệt, hệ thống này đòi hỏi những tác động có ý thức, có kế hoạch và hướng đích của chủ thể quản lý lên tất cả các mặt của đời sống nhà trường để đảm bảo sự vận hành tối ưu xã hội - kinh tế và tổ chức sư phạm của quá trình dạy học và giáo dục thế hệ đang lớn

lên" [Error! Reference source not found., tr.12].

Tác giả Phạm Viết Vượng cho rằng: "Quản lý nhà trường là hoạt động

của các cơ quan quản lý nhằm tập hợp và tổ chức các hoạt động của giáo viên, học sinh và các lực lượng giáo dục khác, huy động tối đa các nguồn lực giáo

dục để nâng cao giáo dục và đào tạo trong nhà trường" [Error! Reference

source not found., tr.205].

Như vậy, quản lý nhà trường chính là quản lý giáo dục trong một phạm

vi xác định đó là đơn vị giáo dục là nhà trường Do đó quản lý nhà trường làvận dụng tất cả các nguyên lý chung của quản lý giáo dục để đẩy mạnh mọihoạt động của nhà trường theo mục tiêu đào tạo Bản chất quản lý nhà trường làquản lý hoạt động dạy và học để đạt được mục tiêu giáo dục đề ra

Quản lý nhà trường là một hoạt động thực hiện trên cơ sở những quy luậtchung của quản lý, đồng thời có những nét riêng mang tính đặc thù của giáodục Quản lý nhà trường được quy định với bản chất lao động sư phạm củangười giáo viên, bản chất của quá trình dạy học và quá trình giáo dục, trong đómọi thành viên của nhà trường vừa là chủ thể sáng tạo chủ động vừa là đốitượng quản lý Sản phẩm của các hoạt động trong nhà trường là nhân cáchngười học sinh được hình thành trong quá trình học tập, tu dưỡng và rèn luyện,phát triển theo yêu cầu phát triển của xã hội Vì vậy, thực chất quản lý giáo dục

là tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động trong nhà trường vận hành theođúng mục tiêu đề ra Trường học là một thành tố của hệ thống giáo dục nênquản lý trường học cũng được hiểu như một bộ phận của quản lý giáo dục

1.2.2 Quản lí trường bán trú

* Trường bán trú

Trường bán trú là loại hình trường chuyên biệt nằm trong hệ thống giáodục quốc dân Nhà nước thành lập trường nội trú nhằm đào tạo các bậc học chođối tượng con em các dân tộc thiểu số, con em các dân tộc định cư lâu dài tạivùng có điều kiện KT-XH khó khăn, là nơi đào tạo cán bộ cho các vùng dân tộc[24, tr.2]

Trường bán trú có vai trò quan trọng trong sự nghiệp phát triển KT-XH

và củng cố an ninh quốc phòng ở các vùng miền núi, vùng sâu vùng xa

Trường bán trú là loại trường chuyên biệt mang tính phổ thông, dân tộc

và nội trú Trường phổ thông dân tộc bán trú còn là nơi để thực hiện chế độ

chính sách của Đảng, nhà nước đối với học sinh phổ thông dân tộc thiểu số mộtcách khá đầy đủ và toàn diện nhất.

* Nhiệm vụ của trường bán trú

Theo điều lệ trung học trường bán trú ngoài việc thực hiện các nhiệm vụnhư các trường phổ thông bình thường còn phải thực hiện các nhiệm vụsau(điều 4 - quyết định số 49/QĐ ngày 25/8/2008 ban hành quy chế tổ chức vàhoạt động của trường bán trú):

- Tuyển sinh đúng đối tượng theo kế hoạch được giao hàng năm

- Giáo dục học sinh về truyền thống tốt đẹp của cộng đồng các dân tộcViệt Nam, bản sắc văn hóa của các dân tộc thiểu số và đường lối chính sáchcủa Đảng và Nhà nước

- Giáo dục lao động hướng nghiệp, giúp học sinh định hướng nghề nghiệpphù hợp với khả năng của bản thân và yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của địaphương, giáo dục học sinh ý thức phục vụ quê hương sau khi tốt nghiệp

- Tổ chức chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho học sinh phổ thôngbán trú

- Có kế hoạch theo dõi số học sinh đã tốt nghiệp nhằm đề ra các giải pháp để nâng cao hiệu quả giáo dục

* Hệ thống trường bán trú

Theo điều 5 của quyết định số 49/QĐ ngày 25/8/2008 ban hành quy chế

tổ chức và hoạt động của trường bán trú của Bộ GD & ĐT đã ban hành:

* Quản lí trường bán trú

Hệ thống trường bán trú thuộc hệ thống trường phổ thông công lập, vìthế nên việc quản lý nhà trường bán trú được thực hiện theo sự phân cấp quản

lý như sau:

- Trường bán trú cấp huyện do phòng GD&ĐT quản lý

- Trường bán trú cấp tỉnh và trường bán trú cấp huyện có mở cấp THPT

do Sở GD&ĐT quản lý

- Quản lí các trường bán trú nhằm tổ chức và điều khiển các hoạt độngcủa nhà trường theo đúng kế hoạch và đạt được kết quả tốt nhất, cụ thể:

- Mục tiêu: Nhằm tổ chức và điều khiển các hoạt động của nhà trường

theo đúng kế hoạch và đạt được kết quả cao nhất, đặc biệt là các hoạt động giữgiáo dục nếp sống văn minh cho học sinh

- Nội dung: Thực hiện chương trình của trường phổ thông; Tổ chức hoạt

động nội trú và nuôi dưỡng học sinh nội trú; Tổ chức hoạt động nội trú gồm:Hoạt động lao động, văn hóa, thể thao Cụ thể: Lao động công ích, sinh hoạtvăn nghệ, thể dục thể thao, các hoạt động theo chủ đề, chủ điểm, tham quan dulịch, lễ hội, tết dân tộc, giao lưu văn hóa và các hoạt động xã hội khác nhằmbảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc, xóa bỏ các tập tục lạc hậu,góp phần phát triển và hoàn thiện nhân cách học sinh; Nuôi dưỡng học sinh nộitrú: hoạt động nuôi dưỡng bao gồm tổ chức bếp ăn tập thể đảm bảo dinh dưỡngtheo đúng chế độ, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, chăm sóc sức khỏe họcsinh Hoạt động nuôi dưỡng thực hiện công khai dân chủ, tôn trọng phong tục tập quán tiến bộ của các dân tộc [24, tr.6]

1.2.3 Khái niệm về nếp sống văn minh, giáo dục nếp sống văn minh.

* Khái niệm về “Nếp sống”

Trong cuộc sống, những ý nghĩa, việc làm, sinh hoạt,… được lặp đi, lặplại hàng ngày, dần trở thành thói quen, thành một hệ thống tập quán tạo nên nếpsống nói cách khác, nếp sống bao gồm những nhân cách, những quy ước… đãtrở thành thói quen trong lĩnh vực của cuộc sống như: trong sản xuất có cách

thức trồng trọt, chăn nuôi… trong sinh hoạt có thói quen ăn, mặc, ở, giao tiếp…trong đời sống XH có phong tục, tập quán, lễ phép, lễ nghi, pháp luật… Nhờ cónếp sống mà những kinh nghiệm quý báu của con người và XH được giữ gìn vàphát triển và cũng nhờ có nếp sống mà con người và XH không cần phải điđường vòng, không phải bắt đầu lại quá trình lịch sử mà nhân loại đã trải qua.

Trong từ điển Tiếng Việt(18), nếp có hai nghĩa: Theo nghĩa thứ nhất: vệthằn trên bề mặt nơi bị gấp lại của vải, luak, da,v.v.(quần áo còn nguyên nếp,nếp nhăn trên má); theo nghĩa thứ hai: Lối, cách sống, hoạt động đã trở thànhthói quen (nếp sống văn minh, thay đối nếp suy nghĩ)

Một số tác giả đã có những khái niệm khác nhau về “Nếp sống” như sau: Tác giả Đặng Nghiêm Vạn cho rằng: “Nếp sống” là nếp sống đã đi vào nề nếp được

XH quy định bởi những pháp chế, tập tục hay luật lệ được dư luậnđông đảo quần chúng của XH chấp nhận

Theo tác giả Lê Như Hoa: “Nếp sống” là những hành vi ứng Xử của con

người đã được lặp đi, lặp lại nhiều lần thành nếp, thành thói quen, thành phongtục được XH công nhận

Tác giả Thanh Lê cho rằng: “Nếp sống” là những quy ước được lặp đi,

lặp lại và trở thành thói quen trong sinh hoạt, phong tục tập quán và hành viđạo đức

Qua tìm hiểu, nghiên cứu, nghiên cứu chúng tôi hiểu khái niệm nếp sống

là những biểu hiện hành vi ứng xử của con người trong các lĩnh vực của cuộcsống(sản xuất, sinh hoạt, đời sống XH, gia đình,…)

* Khái niệm về “Văn minh”

Văn minh là do con người tạo ra, đến lượt mình con người, lại trở thànhmột sản phẩm của văn hóa, của XH Để có một sự hài hòa giữa XH,văn hóa vàcon người, sự tồn tại của một cộng đồng, một dân tộc buộc phải quy định nhữngkhuôn mẫu, tiêu chí văn hóa cho những con người trong cộng đồng, trong XH,trong một quốc gia Sự quy định ấy phải thể hiện bằng pháp chế, bằng dư luận,

bằng cách tạo nên những thói quen, phong tục tập quán, truyền thống

Người “văn minh” là người hiểu biết, tiến bộ luôn vươn tới tầm cao.Vậy

nếp sống văn minh là tổng hoà những cái đẹp của diện mạo, tác phong, hành vi,

cử chỉ Vẻ đẹp bên trong là nhân cách bộc lộ ra bên ngoài là nếp sống Vănminh là sự kết hợp đầy đủ các yếu tố tiên tiến tại thời điểm xét đến để tạo nên,duy trì, vận hành và tiến hoá xã hội loài người Các yếu tố của văn minh có thểhiểu gọn lại là di sản tích lũy tri thức, tinh thần và vật chất của con người kể từkhi loài người hình thành cho đến thời điểm xét đến Đối nghịch với văn minh

là hoang dã, man rợ, lạc hậu

“Văn minh” là “nền văn hóa có đặc trưng riêng tiêu biểu cho một xã hội rộng lớn, một thời đại hay cả nhân loại” “Văn minh” biểu hiện ở trình độ phát

triển cao của văn hóa về phương diện vật chất theo hướng xóa bỏ những lạchậu, thấp kém để xây dựng một xã hội tiến bộ hơn, hoàn thiện hơn

“Văn minh” là một khái niệm khá rộng lớn nói về trình độ phát triển đạt đến

một mức nhất định của xã hội loài ngoài, có nền văn hóa vật chất và tinh thần với

những đặc trưng riêng Ví dụ, “văn minh Ai Cập; văn minh phương Đông ” Hiểu

theo nghĩa hẹp thì văn minh là chỉ con người, sự vật nếp sống, nếp sinh hoạt đãđược định hình với những đặc trưng trong sáng, đẹp đẽ của nền văn hóa phát triển

cao Ví dụ, “một nếp sống văn minh, một con người văn minh”.

1.2.4 Giáo dục nếp sống văn minh

Giáo dục NSVM là quá trình hoạt động có ý thức, có mục đích, có kếhoạch nhằm bồi dưỡng cho học sinh phẩm chất, năng lực, trí thức cần thiết vềgiá trị vật chất và tinh thần, kinh nghiệm ứng xử, lối sống, ngôn ngữ, nhằmhướng tới sự phát triển toàn diện của người học trong đời sống văn hóa xã hội.Chính vì vậy, quan tâm đến việc giáo dục NSVM là một chủ trương đúng đắncủa Đảng, Nhà nước trong thời gian qua

Nhiệm vụ vận dụng các giá trị văn hóa để giáo dục học sinh là mục tiêu

lớn của ngành giáo dục đã được khẳng định trong luật giáo dục: “thừa kế và

phát huy truyền thống tốt đẹp, xây dựng nếp sống văn minh, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại” [17, tr.2].

Trường bán trú có chức năng giáo dục NSVM cho học sinh nhằm đảmbảo quyền của học sinh trong giáo dục Nhờ có giáo dục NSVM, học sinh củacác trường bán trú được phát triển toàn diện, trở thành những công dân có trithức, có NSVM của con người hiện đại

1.3 Giáo dục nếp sống văn minh cho học sinh bán trú ở trường tiểu học

1.3.1 Đặc điểm trường tiểu học bán trú và đặc điểm học sinh của nhà

trường * Đặc điểm trường tiểu học bán trú

Điều lệ trường tiểu học Ban hành kèm theo Thông tư BGDĐT ngày 30 tháng 12 năm 2010 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạoTrường tiểu học là cơ sở giáo dục phổ thông của hệ thống giáo dục quốc dân,

41/2010/TT-có tư cách pháp nhân, 41/2010/TT-có tài khoản và con dấu riêng Tổ chức giảng dạy, học tập

và hoạt động giáo dục đạt chất lượng theo mục tiêu, chương trình giáo dục phổthông cấp Tiểu học do Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Huy độngtrẻ em đi học đúng độ tuổi, vận động trẻ em khuyết tật, trẻ em đã bỏ học đếntrường, thực hiện phổ cập giáo dục và chống mù chữ trong cộng đồng Nhậnbảo trợ và giúp các cơ quan có thẩm quyền quản lí các hoạt động giáo dục củacác cơ sở giáo dục khác thực hiện chương trình giáo dục tiểu học theo sự phâncông của cấp có thẩm quyền Tổ chức kiểm tra và công nhận hoàn thànhchương trình tiểu học cho học sinh trong nhà trường và trẻ em trong địa bàntrường được phân công phụ trách Xây dựng, phát triển nhà trường theo cácquy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo và nhiệm vụ phát triển giáo dục của địaphương Thực hiện kiểm định chất lượng giáo dục Quản lí cán bộ, giáo viên,nhân viên và học sinh Quản lí, sử dụng đất đai, cơ sở vật chất, trang thiết bị vàtài chính theo quy định của pháp luật Phối hợp với gia đình, các tổ chức và cánhân trong cộng đồng thực hiện hoạt động giáo dục Tổ chức cho cán bộ quản

lí, giáo viên, nhân viên và học sinh tham gia các hoạt động xã hội trong cộngđồng Thực hiện các nhiệm vụ và quyền hạn khác theo quy định của pháp luật.

Trong công tác giáo dục, bậc Tiểu học là bậc học giữ vai trò quan trọngtrong việc hình thành nhân cách cho học sinh nhằm xây dựng và phát triển conngười làm chủ tương lai cho đất nước Trong đó giáo dục nếp sống văn minh làmột trong những hoạt động giáo dục cơ bản nhất trong các bậc học của họcsinh nhằm làm cho nhân cách được phát triển đúng đắn, giúp học sinh cónhững nhận thức, ý thức tình cảm đạo đức, có những thói quen, hành vi ứng xửđúng mực trong các mối quan hệ của cá nhân với xã hội, của cá nhân đối vớimọi người xung quanh

Được hình thành từ cuối những năm 50 của thế kỉ XX, mô hình trườngbán trú (BT) là loại trường chuyên biệt Ngoài nhiệm vụ giáo dục của trườngphổ thông, trường bán trú còn thực hiện nhiệm vụ tạo nguồn cán bộ, lực lượnglao động có trình độ văn hóa, kỹ thuật, có sức khỏe và phẩm chất tốt để thamgia xây dựng, phát triển kinh tế - xã hội vùng dân tộc thiểu số và miền núi

Sau nhiều năm xây dựng và phát triển, hệ thống trường bán trú đã hìnhthành và phủ kín các tỉnh vùng dân tộc thiểu số và miền núi, tạo cơ hội thuậnlợi cho trẻ em dân tộc ở vùng sâu, vùng xa, biên giới được tiếp cận với nền giáodục có chất lượng

Hệ thống trường bán trú đã trở thành mái nhà chung, là cánh cửa mở ratương lai cho hàng nghìn học sinh người dân tộc thiểu số thuộc các xã vùngsâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn Ở chung một mái trường, xa gia đình đó

là thực tế chung của rất nhiều học sinh tại các trường bán trú toàn quốc Với các

em, thầy giáo, cô giáo tại đây không chỉ truyền thụ cho kiến thức mà còn là chỗdựa tinh thần, hướng dẫn các em những kĩ năng ứng xử, ăn, uống, ngủ, nghỉ đểcác em rèn luyện nên người Trong công tác giáo dục đời sống bán trú, nhàtrường luôn gắn kết chặt chẽ giữa dạy chữ với rèn người Nhà trường tổ chứcthực hiện nhiều chuyên đề như giáo dục và chăm sóc sức khỏe vị thành

niên; công tác vệ sinh cá và bảo vệ môi trường; vệ sinh an toàn thực phẩm;giáo dục và rèn luyện NSVM cho học sinh ở các trường bán trú.

Đến nay, tất các dân tộc thiêu số của nước ta đều có con em theo học tạitrường bán trú Các trường đáp ứng tốt nhu cầu học tập của học sinh các dântộc thiểu số Những giải pháp tích cực của ngành GD và ĐT cùng các địaphương đã góp phần nâng cao chất lượng dạy và học trong các trường bán trú.Học sinh các trường bán trú có phẩm chất tốt, giữ được bản sắc văn hóa củadân tộc mình, đồng thời tiếp thu các nét đẹp văn hóa ứng xử văn minh, tiên tiếnthông qua các hoạt động của nhà trường

Giáo dục NSVM là một bộ phận rất quan trọng của quá trình sư phạm,đặc biệt là ở Tiểu học Nó nhằm hình thành những cơ sở ban đầu về mặt đạođức cho học sinh, giúp các em ứng xử đúng đắn qua các mối quan hệ văn minhhàng ngày Có thể nói, nhân cách của học sinh Tiểu học thể hiện trước hết quahành vi NSVM Điều này thể hiện qua thái độ cư xử đối với ông bà, cha mẹ,anh chị em ruột trong gia đình, với thầy cô giáo, bạn bè qua thái độ với học tập,rèn luyện hàng ngày Vì vậy, giáo dục NSVM cho học sinh Tiểu học giữ vị tríđặc biệt quan trọng Vì bậc Tiểu học là bậc học nền tảng Sự phát triển nhâncách bắt nguồn từ môi trường này Các nề nếp, thói quen, các cử chỉ hành vinếp sống văn minh đều được xây dựng từ đây Đó là các ý thức như: giữ gìn vệsinh chung nơi công cộng, chấp hành luật lệ giao thông, giúp đỡ người già neođơn, giúp người có hoàn cảnh khó khăn, gặp hoạn nạn, nói lời hay lịch sự,…

Vấn đề giáo dục nhân cách, hình thành NSVM luôn là một nhiệm vụquan trọng đặt ra đối với các nhà trường Và đặc biệt, trong giai đoạn hiện nay,khi mà Bộ Giáo dục và Đào tạo phát động phong trào thi đua “Xây dựng trườnghọc thân thiện, học sinh tích cực”, hơn bao giờ hết, các nhà trường tiểu họccũng cần xác định rõ mục tiêu của giáo dục học sinh nếp sống văn minh và coiđây là yếu tố không thể thiếu được trong hành trình đưa các em trở thành conngười hữu ích của xã hội

Như chúng ta đã biết, nhiệm vụ của giáo dục tiểu học là giáo dục cho học

sinh ở hai mặt chính: Đức dục và Trí dục Đức dục và Trí dục phải được tiến

hành song song và đồng bộ giáo dục NSVM là việc giáo dục cho học sinhnhân cách sống, biết yêu quê hương, đất nước, con người, biết cách cư xử lễphép với mọi người xung quanh, sống và làm việc theo pháp luật, hiểu và tôntrọng tập tục truyền thống của ông cha, biết điều hay lẽ phải, tránh những thói

hư tật xấu, biết yêu thương giúp đỡ người kém may mắn hơn…

Công tác học sinh bán trú là một nội dung giáo dục đặc thù quan trọngtrong kế hoạch giáo dục học sinh của các trường bán trú

+ Tầm quan trọng của quản lý công tác học sinh bán trú

Thông qua quản lý, các hoạt động của công tác học sinh bán trú đượcthực hiện như: tổ chức và quản lý học sinh bán trú, giáo dục, chăm sóc sứckhỏe, nuôi dưỡng học sinh, tổ chức cho học sinh tham gia vào các hoạt độnggiáo dục có mục đích nhằm tăng cường quá trình tự học, tự giáo dục Hoạtđộng công tác học sinh bán trú gồm:

- Tổ chức và quản lý học sinh bán trú

- Tổ chức giáo dục học sinh bán trú

- Tổ chức và hướng dẫn học sinh tự học

- Tổ chức đời sống vật chất và chăm sóc sức khỏe cho học sinh bán trú

- Tổ chức đời sống tinh thần cho học sinh bán trú

+ Tính chất của công tác quản lý học sinh bán trú.

- Tính tuân thủ pháp luật

- Tính phù hợp, tự nguyện

- Tính mềm dẻo, linh hoạt

Trường bán trú tiểu học là đơn vị cơ sở của bậc tiểu học nên quản lýtrường tiểu học là khâu cơ bản của hệ thống quản lý ngành học Đó là quá trìnhtác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý hiệu trưởng đến tập thểcán bộ, giáo viên để họ tác động trực tiếp đến quá trình chăm sóc giáo dục học

sinh thực hiện mục tiêu đối với từng độ tuổi và mục tiêu của bậc học Đốitượng quản lý trường bán trú tiểu học là học sinh từ 6 đến 11 tuổi Đối tượngquản lý này, tính chủ động thấp, còn non nớt và hoàn toàn phụ thuộc vào ngườilớn Giáo viên chủ nhiệm, các đoàn thể trong các nhà trường không chỉ đóngvai trò là nhà giáo mà còn là người mẹ, người cha thứ hai của học sinh nhằmvun đắp tập hồn học sinh, chăm sóc thông qua giao tiếp tình cảm, tổ chức cáchoạt động vui chơi, sinh hoạt hàng ngày tại trường.

Quản lý thực sự là việc lựa chọn các giải pháp, biện pháp quản lý sao chophù hợp với tình hình hiện tại, đồng thời cũng chính là ta biết cách tận dụng nhữnglợi thế ta có, từ đó khắc phục giảm thiểu những bất lợi trong công tác quản lý theođúng xu hướng thời đại, biết tận dụng và khai thác tối đa những phương tiện hiệnđại, khoa học kĩ thuật hiện đại vào công tác quản lý nhằm nâng cao hiệu quả

+ Quản lý nhân lực (con người, bộ máy): đội ngũ giáo viên, cán bộ, nhânviên và học sinh; các tổ chức, đoàn thể trong nhà trường; bộ máy quản lý và tổchức thực hiện công tác học sinh bán trú; năng lực, phẩm chất, khả năng đápứng, sở trường, kinh nghiệm,

+ Quản lý vật lực: Đất lai, điều kiện về cơ sở vật chất, thiết bị và các điều kiện đáp ứng khác

+ Quản lý tài chính: Các nguồn tài chính có thể phục vụ cho công tác HSbán trú (ngân sách Nhà nước cấp, nguồn xã hội hóa, các nguồn thu hợp pháp khác của nhà trường)

Người quản lý của một nhà trường có biện pháp quản lý phù hợp vớitrường mình thì công tác quản lý ở đó sẽ tốt, phong trào sẽ từng bước đi lên vàchất lượng giáo dục ở đơn vị đó sẽ tốt và bền vững hoặc ngược lại.

* Đặc điểm học sinh trường tiểu học bán trú:

Học sinh trường tiểu học bán trú chủ yếu là học sinh dân tộc thiểu số,trình độ nhận thức của các em còn nhiều hạn chế, các nét tâm lý như ý chí, ócquan sát, tính kiên trì, tính kỷ luật, các kỹ năng sống cần thiết Do các emquen sống trong môi trường nông thôn miền núi tự do trong sinh hoạt nên khibước sang môi trường tập trung với những yêu cầu cao mang tính kỷ luật, quyđịnh chung, chặt chẽ là một khó khăn mà các em không dễ khắc phục và hìnhthành ngay

Học sinh bán trú thường có hoàn cảnh kinh tế gia đình ở mức trung bình,nhiều em là con hộ nghèo và cận nghèo Trong thời gian học tập tại trường, các

em có ở tại trường

Trong học tập, nhiều em chưa tích cực, chủ động, chưa có phương pháphọc tập đúng đắn, động cơ và mục đích học tập chưa rõ ràng; các em ngại giaotiếp, trao đổi với bạn bè và thầy cô Do ở vùng núi, điều kiện kinh tế còn gặpnhiều khó khăn, nhiều bậc cha mẹ do thiếu hiểu biết về chăm sóc con cái hoặcđiều kiện kinh tế không cho phép nên thiếu sự quan tâm đúng mức tới con emmình

Từ các đặc điểm nêu trên đòi hỏi các hoạt động học tập dành cho họcsinh bán trú phải phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý, lứa tuổi và hoàn cảnh củacác em Các lực lượng giáo dục, đặc biệt là nhà trường cần biết phát huy cácyếu tố tích cực, khắc phục những hạn chế trong sự phát triển tâm lý lứa tuổinày, để lựa chọn nội dung, hình thức tổ chức, quản lý phù hợp, phát huy đượctính tích cực chủ động của các em, từ đó nâng cao chất lượng và hiệu quả họctập

1.3.2 Ý nghĩa, sự cần thiết của giáo dục Nếp sống văn minh cho học sinh trường bán trú tiểu học

Giáo dục NSVM cho học sinh là một bộ phận của quá trình giáo dục tổngthể nên phải đảm bảo chặt chẽ của quy trình quản lý giáo dục Quy trình giáodục NSVM cho học sinh là một quy trình mang tính toàn vẹn và thống nhất từ:

“Lập kế hoạch - tổ chức thực hiện - chỉ đạo - kiểm tra, đánh giá kết qủa “ Mỗi chức năng có vai trò khác nhau nhưng có mối quan hệ chặt chẽ, đan xen nhau,

bổ sung cho nhau; thực hiện tốt chức năng này sẽ tạo cơ sở, điều kiện cho cácchức năng tiếp theo

Công tác giáo dục NSVM cho học sinh bán trú tiểu học trong giai đoạnhiện nay càng đặt ra yêu cầu, nhiệm vụ cao hơn, cần thiết hơn khi toàn Đảng,

toàn dân ta đang tích cực tham gia cuộc vận động “Học tập và làm theo tư

tưởng, tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh “ Nó sẽ là nguồn lực tinh thần to lớn

thực hiện thành công sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước Giáodục NSVM cho học sinh là trách nhiệm của toàn xã hội, trong đó giáo dục ởcác nhà trường tiểu học có vai trò định hướng Đó là sứ mệnh lịch sử - vinh dự

và trách nhiệm mà xã hội giao cho các nhà trường và mỗi chúng ta nói riêng,ngành GD&ĐT nói chung NSVM được truyền đạt lại và thay đổi có chọn lọc

từ thế hệ này sang thế hệ khác và ngày càng được bổ sung phong phú thêm theo

sự phát triển của xã hội

1.3.3 Mục tiêu nội dung, giáo dục nếp sống văn minh cho học sinh bán trú các trường tiểu học

* Mục tiêu

- Nhằm khơi dạy niềm tự hào của các thế hệ học sinh ngày nay và việc

kế thừa, gìn giữ truyền thống tốt đẹp ở nhà trường

- Tạo sự chuyển biến từng bước về nhận thức và hành vi cho học sinhtiểu học trong sinh hoạt và đời sống, góp phần đào tạo, xây dựng các thế hệ conngười ngày càng văn minh góp phần xây dựng đất nước phồn vinh giàu đẹp.Cung cấp những kiến thức cơ bản về NSVM, các hành vi giao tiếp,ứng xử…

Hướng dẫn xây dựng các kiến thức cơ bản về NSVM, các hành vi giaotiếp,ứng xử theo hướng phát huy và thừa kế và phát huy truyền thống phù hợpvới đời sống hiện tại.

Tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức về vai trò trách nhiệm củahọc sinh trong việc giữ gìn và hình thành cho học sinh NSVM

* Nội dung:

Nội dung giáo dục NSVM cho học sinh bán trú tiểu học phù hợp với sựphát triển tâm sinh lý của học sinh, hài hòa giữa nuôi dưỡng, chăm sóc và giáodục; giúp học sinh phát triển cơ thể cân đối, khỏe mạnh, nhanh nhẹn; cung cấp kỹnăng sống phù hợp với lứa tuổi; giúp học sinh biết yêu mến, lễ phép, kính trọngông bà, cha mẹ, thầy cô giáo, yêu quý anh, chị,em, bạn bè,thật thà, mạnh dạn, tựtin và hồn nhiên,yêu thích cái đẹp; ham hiểu biết, thích đi học; đảm bảo tính khoahọc, tính vừa sức và nguyên tắc đồng tâm phát triển từ dễ đến khó; đảm bảo tínhliên thông giữa các độ tuổi, giữa tiểu học và cấp trung học cơ sở; thống nhất giữanội dung giáo dục với cuộc sống hiện thực, gắn với cuộc sống kinh nghiệm củahọc sinh, chuẩn bị cho học sinh từng bước hòa nhập vào cuộc sống

Tập trung chỉ dẫn hành vi cá nhân cụ thể về ăn, mặc, nghe, nói, cử chỉ cơbản; hướng dẫn về giao tiếp và ứng xử thanh lịch, văn minh Các nội dung đềcập ở mức sơ đẳng nhất, gần gũi và dễ vận dụng trong đời sống hằng ngày

1.3.4 Phương pháp, hình thức tổ chức giáo dục nếp sống văn minh cho học sinh bán trú tiểu học

* Phương pháp:

Phương pháp giáo dục là cách thức tác động của nhà giáo dục và tập thểhọc sinh đến người được giáo dục thông qua việc tổ chức một cách hợp lý vềmặt sư phạm những hoạt động và giao lưu của học sinh nhằm hình thành ýthức, bồi dưỡng tình cảm, rèn luyện kỹ xảo và thói quen hành vi nhân cách của

họ Phương pháp giáo dục có quan hệ với phương tiện giáo dục và hình thức tổchức giáo dục Phương tiện giáo dục bao gồm các loại hình hoạt động khác

nhau của học sinh cũng như các vật thể và sản phẩm văn hoá vật chất và tinhthần được sử dụng trong quá trình giáo dục.

Thuật ngữ phương pháp trong tiếng Hy Lạp là “Méthodos” có nghĩa làcon đường, cách thức hoạt động nhằm đạt được mục đích nhất định Vì vậy,phương pháp là hệ thống những hành động tự giác, tuần tự nhằm đạt đượcnhững kết quả phù hợp với mục đích đã định Từ khái niệm trên ta thấy phươngpháp có cấu trúc phức tạp, bao gồm mục đích được đề ra, hệ thống những hànhđộng (hoạt động), những phương tiện cần thiết (phương tiện vật chất, phươngtiện thực hành, phương tiện trí tuệ), quá trình làm biến đổi đối tượng, kết quả

sử dụng phương pháp (mục đích đạt được) Khi sử dụng đúng phương pháp sẽdẫn đến kết quả theo dự định Nếu mục đích không đạt được thì có nghĩa làphương pháp không phù hợp với mục đích hoặc nó không được sử dụng đúng.Bất kỳ phương pháp nào, dù là phương pháp nhận thức hay phương pháp thựchành sản xuất, để thực hiện có kết quả vào đối tượng nào đó thì cũng phải biếtđược tính chất của đối tượng, tiến trình biến đổi của nó dưới tác động củaphương pháp đó Nghĩa là phải nhận thức những quy luật khách quan của đốitượng mà chủ thể định tác động vào thì mới đề ra những biện pháp hoặc hệthống những thao tác cùng với những phương tiện tượng ứng để nhận thức và

để hành động thực tiễn

Phương pháp dạy học bao gồm phương pháp dạy và phương pháp họcvới sự tương tác lẫn nhau, trong đó phương pháp dạy đóng vai trò chủ đạo, cònphương pháp học có tính chất độc lập tương đối, chịu sự chi phối của phươngpháp dạy, song nó cũng ảnh hưởng trở lại phương pháp dạy Phương pháp dạyhọc là tổ hợp những biện pháp với tư cách là những thành phần cấu trúc của nó,song việc phân như vậy cũng chỉ có tính chất tương đối Chẳng hạn giảng giải

là phương pháp dạy học trong tiết học lĩnh hội tri thức mới nhưng lại là mộtbiện pháp của phương pháp công tác trong phòng thí nghiệm Điều đó có nghĩa

là trong những điều kiện nhất định, chúng có thể chuyển hoá lẫn nhau

- Phân tích số liệu tổng hợp các mặt của hoạt động giáo dục trong các năm, qua đó đánh giá đúng tình hình thực tế, thực trạng của đề tài đang nghiên cứu.

- Lắng nghe các em nói lên những suy nghĩ, dẫn đến việc làm chưa phùhợp với chuẩn đạo đức người học sinh

- Nghiên cứu tìm hiểu các phong tục tập quán địa phương, tâm tư tìnhcảm và nguyện vọng của học sinh Đồng thời phối hợp chặt chẽ giữa gia đìnhnhà trường và xã hội trong mọi hoạt động

- Thảo luận với đồng nghiệp để tìm ra các phương pháp hay, phù hợp và hiệu quả trong việc rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh

- Nghiên cứu các tài liệu in, báo đài, mạng intenet về các phương pháp,cách thức tổ chức giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trong nhà trường nóichung và học sinh bán trú nói riêng

Đối với giáo dục tiểu học, phương pháp giáo dục phải chú trọng giaotiếp, chú trọng giáo dục NSVM, thể hiện sự yêu thương, tạo sự gắn bó củangười lớn với học sinh; chú trọng đặc điểm cá nhân trẻ để lựa chọn phươngpháp giáo dục phù hợp, tạo cho học sinh có cảm giác an toàn về thể chất, tinhthần; tạo điều kiện cho học sinh được tích cực hoạt động giáo lưu cảm xúc Đốivới giáo dục tiểu học phương pháp giáo dục phải tạo điều kiện cho học sinhđược trải nghiệm, tìm tòi, khám phá môi trường xung quanh dưới nhiều hìnhthức đa dạng, đáp ứng nhu cầu hứng thú theo phương châm”chơi mà học, học

mà chơi” Chú trọng đổi mới tổ chức môi trường giáo dục nhằm kích thích vàtạo cơ hội cho trẻ tích cực khám phá, thử nghiệm sáng tạo ở các khu vực hoạtđộng một cách vui vẻ

Kết hợp hài hòa giữa giáo dục học sinh trong nhóm bạn bè với giáo dục cá nhân, chú ý đến đặc điểm riêng của từng học sinh đề có phương pháp phù hợp với độ tuổi, với khả năng của từng học sinh, nhu cầu hứng thú và với điều kiện thực tế.

* Hình thức:

Hình thức là phương thức tồn tại và phát triển của sự vật, là hệ thống cácmối liên hệ tương đối bền vững giữa các yếu tố của sự vật đó.

Hình thức giáo dục là hình thức tổ chức quá trình giáo dục trong đó diễn

ra sự gắn bó liên kết giữa hoạt động dạy, hoạt động học và sự tương tác đachiều giữa các chủ thể dạy và học

Hiện nay, việc tổ chức nuôi dạy học sinh trường bán trú có các hình thức sau:

- Học sinh học tập, ăn, ở nội trú tại trường Hình thức tổ chức này được tiến hành phổ biến ở các trường bán trú của các địa phương

- Học sinh học tập, ăn, ở bán trú tại trường bán trú, nhưng học tại tiểu học của địa phương

+ Vị trí công tác học sinh bán trú trường tiểu học

Công tác học sinh nội trú là một nội dung giáo dục đặc thù quan trọng trong kế hoạch giáo dục học sinh của trường bán trú

+ Tầm quan trọng của quản lý công tác học sinh bán trú

Thông qua quản lý, các hoạt động của công tác học sinh bán trú đượcthực hiện như: tổ chức và quản lý học sinh bán trú, giáo dục, chăm sóc sứckhỏe, nuôi dưỡng học sinh, tổ chức cho học sinh tham gia vào các hoạt độnggiáo dục có mục đích nhằm tăng cường quá trình tự học, tự giáo dục Hoạtđộng công tác học sinh nội trú gồm:

- Tổ chức và quản lý học sinh bán trú

- Tổ chức giáo dục học sinh bán trú

- Tổ chức và hướng dẫn học sinh tự học

- Tổ chức đời sống vật chất và chăm sóc sức khỏe cho học sinh bán trú

- Tổ chức đời sống tinh thần cho học sinh bán trú

+ Tính chất của công tác quản lý học sinh bán trú.

- Tính tuân thủ pháp luật

- Tính phù hợp, tự nguyện

- Tính mềm dẻo, linh hoạt

- Một số yêu cầu trong công tác quản lý học sinh bán trú.

- Nắm vững các quy định về tổ chức và hoạt động của trường bán trú vàcác quy định khác có liên quan

- Nắm rõ nội dung hoạt động của công tác HS bán trú và yêu cầu quản lý các hoạt động đó

- Tổ chức tốt bộ máy quản lý học sinh bán trú

- Huy động, quản lý, sử dụng, khai thác tốt các nguồn lực cho công tác HSbán trú

- Nắm rõ đặc điểm văn hóa, phong tục, tập quán của từng dân tộc trongcộng đồng học sinh các dân tộc trong nhà trường

- Vai trò của các nhà trường bán trú đối với HS của mình là toàn diện và trực tiếp

- Môi trường đa dân tộc và đa văn hóa

- Những thay đổi về đạc điểm tâm lý nhận thức của học sinh

- Sự thay đổi và thích nghi với môi trường học tập, sinh hoạt của HS dân tộc khi về trường bán trú

Các trường bán trú tổ chức hoạt động công tác HS bán trú bao gồm các hoạt động chính sau:

- Tổ chức và quản lý học sinh bán trú

- Tổ chức giáo dục học sinh bán trú

- Tổ chức và hướng dẫn học sinh tự học

- Tổ chức đời sống vật chất và chăm sóc sức khỏe cho học sinh bán trú

- Tổ chức đời sống tinh thần cho học sinh bán trú

1.4 Quản lý giáo dục “Nếp sống văn minh” cho học sinh trường tiểu học bán trú

1.4.1 Xây dựng kế hoạch giáo dục nếp sống văn minh cho học sinh trường tiểu học bán trú