Đánh giá sự phát triển tinh thần vận động của trẻ dưới 2 tuổi có mẹ được bổ sung vi chất dinh dưỡng trước và trong quá trình mang thai tại tỉnh thái nguyên (tt)

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN ------HOÀNG THỊ HUẾ ĐÁNH GIÁ SỰ PHÁT TRIỂN TINH THẦN - VẬN ĐỘNG CỦA TRẺ DƯỚI 2 TUỔI CÓ MẸ ĐƯỢC BỔ SUNG VI CHẤT DINH DƯỠNG TRƯỚC VÀ TRONG QUÁ TRÌNH MANG THAI TẠI TỈ

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN - -

HOÀNG THỊ HUẾ

ĐÁNH GIÁ SỰ PHÁT TRIỂN TINH THẦN - VẬN ĐỘNG CỦA TRẺ DƯỚI 2 TUỔI CÓ MẸ ĐƯỢC BỔ SUNG VI CHẤT DINH DƯỠNG TRƯỚC VÀ TRONG QUÁ TRÌNH MANG

THAI TẠI TỈNH THÁI NGUYÊN

Chuyên ngành: Nhi khoa

Mã số: 62720135

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC

Công trình được hoàn thành tại:

TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC THÁI NGUYÊN

Luận án đã được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Cơ sở tại

trường Đại học Y Dược - Thái Nguyên vào 13 giờ

ngày 07 tháng 04 năm 2019

Có thể tìm hiểu luận án tại:

- Thư viện Quốc gia

- Trung tâm Học liệu Đại học Thái Nguyên

ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trẻ em là một cơ thể đang tăng trưởng và phát triển Sự phát triển tinh thần vận động (TT - VĐ) của trẻ gắn liền với sự trưởng thành của hệ thần kinh Khoahọc đã chứng minh rằng “thiên tài” không phải dựa vào yếu tố di truyền hay “trờiphú” Mỗi đứa trẻ sinh ra đều có 100 tỷ tế bào thần kinh, do đó tiềm năng trí tuệ lànhư nhau

-Giai đoạn 1000 ngày đầu đời, tính từ khi thụ thai đến khi được tròn hai tuổi, làgiai đoạn tối quan trọng, là những ngày vàng quyết định phần còn lại của cuộc đờitrẻ, cũng như sự phát triển TT-VĐ của trẻ.Hội nghị về chậm phát triển trí tuệ tạiMontreal đã công bố tuyên ngôn về tàn tật trí tuệ cho thấy, tiếp sau yếu tố khôngcải tạo được là di truyền, thì suy dinh dưỡng, đặc biệt trong 1000 ngày vàng lànguyên nhân hàng đầu gây chậm phát triển tinh thần

Vi chất dinh dưỡng là các chất mà cơ thể chúng ta chỉ cần với một lượng rấtnhỏ nhưng nếu thiếu sẽ gây nên những hậu quả nghiêm trọng đối với sức khỏe.Phụ nữ mang thai và trẻ em dưới 5 là đối tượng có nguy cơ thiếu hụt các vi chấtdinh dưỡng cao nhất Thiếu sắt, iốt, folate, vitamin A và kẽm là những tác nhânphổ biến dẫn đến tăng trưởng kém, suy giảm trí tuệ, biến chứng chu sinh, tăngnguy cơ mắc bệnh và tử vong Tại Việt Nam, khẩu phần ăn của trẻ ở nông thônchỉ đáp ứng khoảng 30-50% nhu cầu protein động vật, vì thế tình trạng thiếu vichất dinh dưỡng còn ở mức cao Kết quả điều tra về tình trạng thiếu đa vi chấtdinh dưỡng ở trẻ nhỏ tại các vùng nông thôn Việt Nam của tác giả Nguyễn VănNhiên và cộng sự cho thấy tỷ lệ thiếu kẽm, selen, magie và đồng theo thứ tự là86,9%, 62,3%, 51,9% và 1,7% Tương tự, tỷ lệ thiếu máu là 55,6%, tỷ lệ thiếuvitamin A là 11,3% và thiếu đồng thời từ 2 vi chất trở lên là 79,4% Trên thế giới

và trong nước đã có nhiều tác giả tìm hiểu về vai trò, cũng như tác động của dinhdưỡng và vi chất dinh dưỡng lên sự tăng trưởng của trẻ trong giai đoạn 1000 ngàyvàng, tuy nhiên nghiên cứu về lĩnh vực phát triển TT-VĐ của trẻ trong giai đoạnnày còn hạn chế, đặc biệt nghiên cứu tác động của bổ sung vi chất dinh dưỡng cho

bà mẹ từ trước khi mang thai lên sức khỏe bà mẹ và sự phát triển của trẻ còn rấtkhiêm tốn Để tìm hiểu tác động của vi chất dinh dưỡng có ảnh hưởng như thế nào

đến sự phát triển TT – VĐ của trẻ, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Đánh giá sự phát triển tinh thần vận động của trẻ dưới 2 tuổi có mẹ được bổ sung vi chất dinh dưỡng trước và trong quá trình mang thai tại Thái Nguyên”

3 Ý nghĩa thực tiễn và đóng góp mới của đề tài

1 Chúng tôi đã tiến hành một nghiên cứu theo dõi dọc, được thiết kế khoahọc, với một cỡ mẫu đủ lớn mang tính đại diện, nghiên cứu áp dụng các phươngpháp hiện đại khoa học, tổ chức triển khai bài bản, chặt chẽ và nghiêm túc Các dữliệu thu thập được rất phong phú, có chất lượng cao và đáng tin cậy

2 Kết quả của nghiên cứu đã đóng góp vào bộ số liệu về sự phát triển ở cáclĩnh vực vận động, nhận thức và ngôn ngữ của trẻ em ở Việt Nam

3 Tìm thấy vai trò của việc bổ sung đa vi chất dinh dưỡng cho bà mẹ từ trướckhi mang thai đối với sự phát triển vận động, nhận thức và ngôn ngữ của trẻ dưới

2 tuổi

4 Chúng tôi cũng đã thu thập thông tin phong phú về chất lượng của môitrường hộ gia đình cũng như ảnh hưởng của nó đối với sự phát triển TT-VĐ củatrẻ nhỏ dưới 2 tuổi

4 Cấu trúc luận án

Luận án được trình bày trong 124 trang (không kể tài liệu tham khảo và phụlục), bao gồm các phần: đặt vấn đề (2 trang); tổng quan tài liệu (31 trang); đốitượng và phương pháp nghiên cứu (22 trang); kết quả nghiên cứu (35 trang);bàn luận (25 trang); kết luận (2 trang)

Luận án gồm 32 bảng, 7 biểu đồ, 7 hình và sơ đồ Trong 169 tài liệu thamkhảo có 15 tài liệu tiếng Việt, 154 tài liệu tiếng Anh

MỘT SỐ PHẦN CHÍNH CỦA LUẬN ÁN

Chương 1 TỔNG QUAN 1.1 Khái niệm về sự phát triển và các giai đoạn phát triển

1.1.1 Khái niệm về sự phát triển của trẻ

Tăng trưởng và phát triển là đặc điểm sinh học cơ bản của trẻ em Các nghiêncứu về tăng trưởng và phát triển được xem là nghiên cứu cơ bản của nhi khoa

1.1.2 Các giai đoạn phát triển

Sự phân chia các giai đoạn phát triển của trẻ là một thực tế khách quan và cầnthiết trong cách tiếp cận với trẻ em, vì mỗi thời kỳ có một số đặc điểm sinh lý,bệnh lý và sự phát triển riêng Giai đoạn 1000 ngày đầu đời tính từ khi thụ thai đếntròn 2 tuổi, là giai đoạn cửa sổ, giai đoạn nhạy cảm nhất với các tác động của dinhdưỡng, môi trường

1.2 Nghiên cứu sự phát triển TT-VĐ của trẻ

1.2.1 Tầm quan trọng của nghiên cứu sự phát triển trẻ trước 2 tuổi.

Cơ thể trẻ em là một cơ thể đang lớn, đang phát triển với một tốc độ rất caotrong 2 năm đầu tiên của cuộc sống Trong đó não là một cỗ máy kỳ diệu và

quan trọng nhất cần được kích thích để phát triển hết khả năng Sự phát triển củanão không theo đường thẳng tuyến tính mà có những thời điểm quan trọng –thời kỳ nhạy cảm, thời kỳ phát triển nhất, đó là thời kỳ “cửa sổ của các cơ hội

học” tốt nhất, để chuẩn bị cho những bước phát triển thăng hoa về sau Giai đoạn 1000 ngày đầu đời được coi là thời kì vàng cho sự phát triển của trẻ Đây

cũng là thời điểm can thiệp hiệu quả nhất giúp trẻ mạnh khỏe và phát triển toàndiện không chỉ trong những năm đầu đời, mà còn tạo nền tảng vững chắc cho trẻtrong suốt cuộc đời

1.2.2 Các lĩnh vực phát triển TT-VĐ chính của trẻ

Có nhiều cách phân loại khác nhau, nhưng có thể tiếp cận đến sự pháttriển của trẻ nhỏ ở những lĩnh vực chính sau: vận động, nhận thức, ngônngữ và giao tiếp

1.2.2.1 Lĩnh vực vận động

Giai đoạn từ 0-24 tháng là giai đoạn rất đặc biệt vì mối quan hệ của đứa trẻ vớithế giới xung quanh và xã hội loài người được thay đổi cơ bản cùng với sự pháttriển của vận động đi lại và tiếng nói.Sự phát triển vận động của trẻ nhỏ ảnh hưởngđến sự phát triển về mặt nhận thức, xã hội của trẻ, cần thiết cho sự phát triển tổngthể Đối với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, kỹ năng vận động thô do các khối cơ lớn kiểmsoát bao gồm nâng đầu và cất cổ, ngồi, bò, đi và chạy Các kỹ năng vận động tinh

do các cơ nhỏ chi phối liên quan đến sự cầm nắm, phối hợp vận động - nhận thức,các bước vận động, và tốc độ vận động

1.2.2.2 Lĩnh vực nhận thức

Sự phát triển nhận thức là những thay đổi về khả năng trí tuệ bao gồm: họchỏi, ghi nhớ, lý luận, tư duy, giải quyết vấn đề, sáng tạo, và phát triển ngôn ngữ.Nhận thức là khả năng con người nhận biết thế giới, thể hiện những mức độ phảnánh khác nhau Nghiên cứu trẻ em tìm ra các mốc phát triển nhận thức ở nhiềunền văn hoá đa dạng, đặc biệt là trong những năm đầu giúp hiểu biết sâu sắc hơn

về sự phát triển nhận thức của con người.Phát triển nhận thức ở trẻ nhỏ bao gồmbốn cấu phần mô tả phát triển và thể hiện các khả năng trong việc: khám phá thếgiới xung quanh chúng, giải quyết các vấn đề, ghi nhớ và nhớ được thông tin, bắtchước và sử dụng trí tưởng tượng của chúng Phát triển nhận thức của trẻ thườngđược coi là sự phát triển về tư duy, lập luận và hiểu biết

1.2.2.3 Lĩnh vực ngôn ngữ

Phát triển lời nói là một quá trình phức tạp với một sự bắt đầu và kết thúc độclập Đối với nhiều người, ngôn ngữ dường như là một bản năng cơ bản, đơn giảnnhư thở hoặc nháy mắt Nhưng trên thực tế, ngôn ngữ là một khả năng phức tạp

nhất mà một con người làm chủ được Quá trình phát triển ngôn ngữ trẻ phụ thuộcvào một hoặc nhiều nhân tố sau đây: tuổi và sự chín chắn, trẻ càng lớn càng cónhiều kinh nghiệm hơn và có thể ghi nhớ và lý luận khi liên tưởng đến một ýtưởng hay một từ

1.3 Các phương pháp đánh giá sự phát triển TT-VĐ của trẻ.

Tăng trưởng thể chất là sự thay đổi dễ dàng quan sát và đo lường, thì việc đolường các lĩnh vực phát triển của trẻ khó khăn hơn rất nhiều, đặc biệt là trẻ nhỏ

Nghiên cứu sử dụng Thang đánh giá sự phát triển của trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ Bayley, phiên bản III (Scales of Infant and Toddler Development III) là một

trắc nghiệm chính thức có tính cá nhân, đánh giá sự phát triển của trẻ sơ sinh và trẻnhỏ từ 1 tháng tuổi đến 42 tháng tuổi Bayley đánh giá tất cả các khía cạnh của sựphát triển của trẻ bao gồm năm lĩnh vực phát triển nhận thức, vận động và ngônngữ được hoàn thành trực tiếp với trẻ; cảm xúc - xã hội và hành vi thích ứng đượcthực hiện với các bảng hỏi của phụ huynh Thời gian yêu cầu là 90 phút để thựchiện bài kiểm tra cho trẻ từ 13 tháng tuổi trở lên Ghi điểm của Bayley-III đã đượcđơn giản hóa từ các phiên bản trước Ghi điểm cho mỗi mục là 1 (làm được) hoặc

0 (không làm được)

1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển TT-VĐ

1.4.1 Dinh dưỡng và sự phát triển TT-VĐ của trẻ

1.4.1.1 Dinh dưỡng và sự phát triển của não

Khi mới sinh trọng lượng não chỉ nặng 350g, đến 1 tuổi nặng 900g, khi 2 tuổitrong lượng bằng 80% não người trưởng thành và 6 tuổi não đạt 100% kích thướcnão người trưởng thành Khi trẻ sơ sinh ra đời, não bộ đã có tới 100 tỷ tế bào thầnkinh, trong đó vỏ đại não chiếm 14 tỷ tế bào Dinh dưỡng đầy đủ là cần thiết cho

sự phát triển của não bình thường, đặc biệt quan trọng trong giai đoạn 1000 ngàyđầu đời tính từ khi thụ thai đến tròn 2 tuổi, là thời kỳ quan trọng để hình thành não,tạo nền tảng cho sự phát triển các kỹ năng nhận thức, vận động và tình cảm xã hộitrong suốt thời thơ ấu và tuổi trưởng thành Do đó, thiếu hụt chất dinh dưỡng trongthời gian mang thai và khi sinh con có thể ảnh hưởng đến nhận thức, ngôn ngữ vàhành vi trong suốt phần đời còn lại

1.4.1.2 Suy dinh dưỡng

Nghiên cứu ảnh hưởng của tình trạng suy dinh dưỡng lên sự phát triển TT-VĐcủa trẻ đã được nhiều tác giả quan tâm Nghiên cứu của Nguyễn Thị Yến cho thấycác lĩnh vực tự nhiên xã hội, vận động tinh, vận động thô và ngôn ngữ đều chậmhơn ở nhóm có cân nặng theo tuổi thấp Suy dinh dưỡng ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ cóảnh hưởng xấu đến sự phát triển về nhận thức và hành vi của trẻ Kết quả ở Nepal,Trung Quốc, Jamaica, Ấn Độ, Philippines, Malaysia, Việt Nam, Brazil, Thổ Nhĩ

Kỳ cũng cho thấy trẻ bị còi cọc khả năng nhận thức kém hơn và điểm thành tíchkém hơn so với trẻ không bị còi cọc Sự chậm phát triển liên quan đến còi cọcđược ước tính ảnh hưởng đến 34% trẻ em dưới 5 tuổi tại các quốc gia có thu nhậpthấp và trung bình Trẻ em bị suy dinh dưỡng nặng cấp tính, suy dinh dưỡng mạntính, và cân nặng khi sinh nhẹ cân có xu hướng đối mặt với những bất lợi kháccũng ảnh hưởng đến sự phát triển của não.

1.4.1.3 Vi chất dinh dưỡng

Vi chất dinh dưỡng là chất mà có thể chỉ cần một lượng rất nhỏ, nhưng có vaitrò rất quan trọng, khi thiếu sẽ dẫn đến những ảnh hưởng nghiêm trọng cho cơ thể,đặc biệt là trẻ nhỏ Vi chất dinh dưỡng bao gồm 13 vitamin và 17 khoáng chất cầnthiết Tổ chức Y tế Thế giới ước tính có trên 2 tỷ người trên thế giới bị thiếu hụt ítnhất một vi chất dinh dưỡng Thiếu vi chất dinh dưỡng thường gặp ở trẻ em gồm:sắt, i ốt, vitamin D, vitamin A, vitamin B12, acid folic và kẽm Những cá nhânthiếu một vi chất dinh dưỡng thường có nguy cơ bị thiếu những vi chất dinhdưỡng khác Vì vậy, việc bổ sung từng vi chất đơn lẻ không có tác dụng đối với

sự phát triển nhận thức và khả năng vận động nếu cơ thể vẫn còn thiếu hụt các vichất dinh dưỡng khác Các thử nghiệm ngẫu nhiên đã báo cáo tác động tích cựccủa bổ sung đa vi chất dinh dưỡng trong thời kỳ mang thai đối với sự phát triểncủa trẻ từ 6 đến 18 tháng, bao gồm phát triển vận động ở Bangladesh vàTanzania và phát triển nhận thức ở Trung Quốc

1.4.2 Tình trạng kinh tế xã hội

Tình trạng kinh tế xã hội (SES) là một trong những cấu trúc được nghiên cứu

rộng rãi nhất trong các ngành khoa học xã hội Một số cách đo SES đã được đề

xuất, nhưng khái niệm được sử dụng nhiều nhất là thu nhập gia đình, giáo dục phụ

huynh và tình trạng nghề nghiệp Nghiên cứu cho thấy SES có liên quan đến một

loạt các kết quả về sức khoẻ, nhận thức và xã hội ở trẻ em, với những ảnh hưởngbắt đầu trước khi sinh và tiếp tục vào giai đoạn trưởng thành

1.4.3 Giáo dục

Khoa học đã chứng minh, giai đoạn 0 - 6 tuổi não trẻ phát triển rất nhanh và cókhả năng tiếp thu giáo dục một cách tốt nhất trong suốt cuộc đời của mình Đặcbiệt là trong 3 năm đầu đời nếu trẻ được sống trong môi trường chăm sóc, giáodục sớm đúng đắn, đa dạng, được cung cấp những trải nghiệm phong phú kíchhoạt não trẻ sớm ngay từ giai đoạn này, trẻ sẽ hình thành hàng tỉ các kết nối vàmạng lưới thần kinh dày đặc trên bộ não, giúp trẻ đạt được những tiềm năng trí lựctối đa cho cả cuộc đời Giáo dục sớm là quá trình giáo dục được tiến hành tronggiai đoạn tốt nhất – “giai đoạn vàng, cửa sổ của cơ hội” để phát triển tiềm năng vàtrí tuệ con người, vì thế nó mang lại những ảnh hưởng sâu sắc nhất

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1 Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là trẻ dưới 2 tuổi có mẹ được bổ sung vi chất dinhdưỡng từ trước và trong quá trình mang thai gồm 3 nhóm:

- Nhóm 1: Những trẻ có mẹ được bổ sung folic acid (FA) hàng tuần trước khimang thai và sắt + folic acid (IFA) hàng ngày trong quá trình mang thai

- Nhóm 2: Những trẻ có mẹ được bổ sung IFA hàng tuần trước khi mang thai

và IFA hàng ngày trong quá trình mang thai

- Nhóm 3: Những trẻ có mẹ được bổ sung đa vi chất (multiple micronutrient –MM) hàng tuần trước khi mang thai và IFA hàng ngày khi mang thai

2.1.1.1 Tiêu chuẩn chọn mẹ

- Những phụ nữ khỏe mạnh đã được bổ sung vi chất dinh dưỡng trước khimang thai trong khoảng thời gian từ 3-18 tháng từ một thử nghiệm mù đôi tạicộng đồng

- Có thai và dự kiến sinh bắt đầu từ 1/2013

- Bà mẹ đồng ý chấp nhận tham gia nghiên cứu

2.1.1.2 Tiêu chuẩn chọn trẻ

- Những trẻ sinh ra đủ tháng khỏe mạnh

- Không bị dị tật bẩm sinh

- Bà mẹ đồng ý chấp nhận tham gia nghiên cứu

2.1.1.3 Tiêu chuẩn loại trừ khỏi nghiên cứu:

- Bà mẹ không đồng ý chấp nhận tham gia nghiên cứu

2.1.2 Thời gian nghiên cứu

Nghiên cứu được tiến hành bắt đầu từ năm 2013 đến hết năm 2016

2.1.3 Địa điểm nghiên cứu

Nghiên cứu này được triển khai ở 20 xã thuộc 4 huyện tỉnh TháiNguyên Việt Nam

2.2 Phương pháp nghiên cứu

2.2.1 Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu thuần tập tương lai

2.2.2 Cỡ mẫu nghiên cứu

Áp dụng công thức tính cỡ mẫu cho nghiên cứu so sánh trị giá trung bình giữacác nhóm nghiên cứu:

Trong đó:

n là cỡ mẫu mỗi nhóm (giả thiết các nhóm có cỡ mẫu bằng nhau)

ơ là độ lệch chuẩn của điểm phát triển nhận thức, ước tính =14.5 dựa vào kết

quả của nghiên cứu trước

Difference: sự khác biệt về giá trị trung bình của điểm phát triển nhận thứcgiữa các nhóm nghiên cứu dự kiến =3.5

với α = 95% thì Zα/2 = 1,96

với β = 80% thì Zβ=1,04

Thay số vào ta tính được n =350 bà mẹ và trẻ mỗi nhóm, thêm 10% dự kiếnmất mẫu khi theo dõi dọc, làm tròn mẫu mỗi nhóm là 385 bà mẹ và trẻ, như vậytổng mẫu của nghiên cứu là 1155 bà mẹ và trẻ Kết thúc giai đoạn nghiên cứu mẹ

có 1639 trẻ đẻ ra sống, hoàn toàn có thể lựa chọn đủ số mẫu đáp ứng cho nghiêncứu con

Bước 1: Chọn các huyện nghiên cứu

Chúng tôi chọn chủ đích 4 huyện vào nghiên cứu dựa trên những đặc điểm vềdân số, địa lý và hành chính gồm:

- Hai huyện miền núi: Huyện Võ Nhai và Huyện Định Hóa

- Hai huyện trung du: Huyện Đại Từ và Huyện Phú Lương

Bước 2: Chọn xã vào nghiên cứu

Chọn ngẫu nhiên 20 xã thuộc 4 huyện (mỗi huyện chọn 5 xã)

Bước 3: Chọn đối tượng nghiên cứu

- Ở nghiên cứu mẹ, từ một thử nghiệm lâm sàng mù đôi tại cộng đồng đã hoànthành ở giai đoạn trước Tổng số có 16196 phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ ở 20 xã,thuộc 4 huyện Số phụ nữ này phân bố không đồng đều giữa các huyện và xã trênđịa bàn nghiên cứu

- Kết thúc điều tra sàng lọc được 5011 phụ nữ đáp ứng đủ các tiêu chuẩnnghiên cứu ở 20 xã gồm Các phụ nữ này được mời tham gia vào một thử nghiệmlâm sàng mù đôi tại cộng đồng với ba phác đồ được thử nghiệm Thời gian sửdụng vi chất trước mang thai dao động trong khoảng 3 - 18 tháng Các phụ nữđược chẩn đoán xác định có thai, được chuyển sang uống IFA bổ sung hàng ngày

- Kết thúc nghiên cứu giai đoạn thử nghiệm lâm sàng mù đôi tại cộng đồng có

1812 phụ nữ mang thai và sinh được 1639 trẻ sống

- Căn cứ vào cỡ mẫu tính toán và tiêu chuẩn chọn mẫu giai đoạn nghiên cứucon, chúng tôi chon ngẫu nhiên 1169 cặp mẹ con ở cả 3 nhóm vào nghiên cứutheo dõi dọc để đánh giá sự phát triển TT-VĐ của trẻ từ khi sinh đến 24 tháng tuổicũng như các yếu tố liên quan

+ Những cặp mẹ con được sinh bắt đầu từ tháng 1/ 2013

+ Phiếu đồng ý tiếp tục tham gia nghiên cứu của bà mẹ

2.2.3 Chỉ tiêu nghiên cứu

Mục tiêu 1:

- Tỷ lệ đạt được các kỹ năng vận động thô chung, theo tuổi, giới

- Tỷ lệ đạt được các kỹ năng vận động tinh chung, theo tuổi, giới

- Tỷ lệ đạt được các kỹ năng nhận thức chung, theo tuổi, giới

- Tỷ lệ đạt được các kỹ năng ngôn ngữ diễn đạt chung, theo tuổi, giới

- Tỷ lệ đạt được các kỹ năng ngôn ngữ cảm nhận chung, theo tuổi, giới

- Điểm phát triển trung bình (điểm thô và điểm quy chuẩn) các lĩnh vực phát triểntheo tuổi, giới và giữa các nhóm bổ sung vi chất dinh dưỡng

- Mức độ phát triển các kỹ năng vận động, nhận thức và ngôn ngữ chung, theotuổi, giới

Mục tiêu 2:

- Các yếu tố liên quan về phía người mẹ ảnh hưởng đến sự phát triển vậnđộng, nhận thức và ngôn ngữ của trẻ: trình độ học vấn, dân tộc, nghề nghiệp, thiếumáu, sức khỏe tâm trí mẹ, nguy cơ trầm cảm, bổ sung vi chất dinh dưỡng trướckhi mang thai…

- Các yếu tố liên quan về phía trẻ ảnh hưởng đến sự phát triển vận động, nhận thức

và ngôn ngữ của trẻ: thiếu máu, nhẹ cân khi sinh, tình trạng dinh dưỡng, bệnh tật…

- Các yếu tố liên quan về phía môi trường phát triển ảnh hưởng đến sự pháttriển vận động, nhận thức và ngôn ngữ của trẻ: môi trường hộ gia đình, tình trạngkinh tế hộ gia đình, an ninh lương thực hộ gia đình

2.2.4 Biến số, chỉ số nghiên cứu và công cụ đánh giá

* Đánh giá sự phát triển tinh thần - vận động của trẻ

Đánh giá sự phát triển của trẻ ở các lĩnh vực vận động, nhận thức, ngôn ngữ sửdụng Thang đoBayley phiên bản III

- Kỹ năng vận động tinh bao gồm các kỹ năng liên quan đến sự cầm nắm, phốihợp vận động và nhận thức, các bước vận Các mục đo lường kỹ năng vận độngtinh gồm: chơi với đồ vật, cầm nắm, kỹ năng sử dụng bàn tay và đáp ứng lại cáccảm giác Tổng điểm thô của tiểu phần vận động tinh là 66 điểm

- Kỹ năng vận động thô cơ bản đo lường cử động chân tay và thân người, baogồm: ngồi, đứng, vận động bò, trườn, bước tiến, bước lùi, lên xuống cầu thang,chạy đá bóng có trợ giúp và tự điều khiển cân bằng Tổng điểm thô của tiểu phầnvận động thô là 72 điểm.

- Kỹ năng nhận thức: bao gồm các mục đánh giá sự phát triển vận động, cảmgiác, khám phá, thao tác, chơi với đồ vật, hình thành khái niệm về số, màu sắc,kích cỡ, hình khối và trí nhớ Tổng điểm thô của thang nhận thức là 91 điểm

- Ngôn ngữ cảm nhận: Đánh giá những hành vi tiền ngôn ngữ; phát triển vốn

từ như khả năng xác định các vật hoặc bức tranh được nhắc đến; từ vựng liên quannhư đại từ và giới từ; số ít và số nhiều, khái niệm về thời Tổng điểm thô của tiểuphần ngôn ngữ cảm nhận là 49 điểm

- Ngôn ngữ diễn đạt: Đánh giá giao tiếp tiền ngôn ngữ như bập bẹ bắt chước

cử chỉ chỉ ra mối liên hệ trong bức hình và chơi theo lượt; phát triển từ vựng vàphát triển về hình thái cú pháp Tổng điểm thô của tiểu phần ngôn ngữ diễn đạt là

48 điểm

- Sau khi đánh giá được điểm thô, so với điểm quy chuẩn áp dụng theo cáchphân loại: < 70 điểm: Mức độ thấp, 70 – 105 điểm: Mức độ trung bình, >105điểm: Mức độ cao

* Tình trạng dinh dưỡng của trẻ

- Phân loại tình trạng suy dinh dưỡng của trẻ WHO 2006, với các chỉ tiêuthường dùng để đánh giá là: Cân nặng theo tuổi (WAZ), chiều cao theo tuổi(HAZ), cân nặng theo chiều cao (WHZ)

- Trẻ bình thường khi các chỉ số WAZ, HAZ, WHZ có giá trị trong khoảng từ-2SD đến + 2SD Suy dinh dưỡng được ghi nhận khi các chỉ số WAZ, HAZ,WHZ <-2SD

SDD thể nhẹ cân: Khi cân nặng/tuổi Z-score <-2SD

SDD thể thấp còi: Khi chiều cao/tuổi Z-score <-2SD

SDD thể gày còm: Khi cân nặng/chiều cao theo tuổi Z-score <-2SD

* Thiếu máu của bà mẹ và trẻ:

- Thiếu máu của mẹ: Hemoglobin dưới 120 g/l khi không mang thai, vàHemoglobin dưới 110 g/l khi mang thai

- Thiếu máu của con: Trẻ sơ sinh Hb dưới 135 g/l, trẻ dưới 2 tuổi Hb giảmdưới 110g/l

- Dụng cụ: máy Hemocue Hb 301, dụng cụ được định chuẩn định kỳ trướcmỗi buổi khám và làm xét nghiệm

* Đánh giá nguy cơ trầm cảm của bà mẹ:

- Bà mẹ được đánh giá nguy cơ trầm cảm ở thời điểm 12 tháng sau sinh sửdụng thang điểm đánh giá trầm cảm của Trung tâm Nghiên cứu Dịch tễ học Hoa

Kỳ (Center for Epidemiologic Studies - Depression Scale: CES-D) Thang điểmnày đã được đánh giá và kiểm chứng sử dụng ở Việt nam

- Thang đo CES - D gồm có 20 mục hỏi, tương ứng mỗi mục có 4 mức độ trảlời: “Hiếm khi hoặc không bao giờ” = 0; “Đôi khi” = 1; “Khá thường xuyên” = 2

và “Hầu hết thời gian” = 3 Do đó điểm số của thang đo trầm cảm thấp nhất là 0điểm và cao nhất là 60 điểm Được đánh giá có nguy cơ trầm cảm khi thang đoCES-D ≥ 16

-* An ninh lương thực hộ gia đình

- Được đánh giá ở thời điểm trẻ 12 tháng tuổi và sử dụng bộ câu hỏi chuẩn củaFANTA/USAID’s

- An ninh lương thực hộ gia đình đánh giá số lượng, chất lượng và đủ thức ăntheo sở thích

* Môi trường hộ gia đình:

- Điều kiện môi trường hộ gia đình sử dụng bộ câu hỏi (HOME inventory):Thấp: 15 - 24 điểm , Trung bình: 25 – 30 điểm, Cao: 31 – 45 điểm

* Chỉ số thông minh (IQ) của bà mẹ

- Các bà mẹ sẽ được đánh giá chỉ số thông minh (IQ) bằng test Raven test ởthời điểm 12 tháng tuổi của con tại nhà

- Kết quả chỉ số thông minh (IQ) của bà mẹ được chia như sau:

Thấp: 55 - 69 điểm, Trung bình (TB) thấp: 70 - 89 điểm, Trung bình (TB) cao: 90– 109 điểm, Cao: 110 - 130 điểm

* Bổ sung vi chất trước mang thai:

+ 2800 g Axit folic (FA) hoặc

+ 60 mg sắt và 2800 g axit folic (IFA) hoặc

+ Đa vi chất dinh dưỡng (MM) gồm 60 mg sắt, 2800 g axit folic và 13 vichất dinh dưỡng khác

* Thực hành nuôi dưỡng:

Sử dụng các tiêu chí khuyến cáo bởi Tổ chức Y tế Thế giới

- Các chỉ số bú mẹ bao gồm:

+ Bú sữa mẹ sớm: bú mẹ trong vòng 1 giờ đầu sau đẻ

+ Bú mẹ hoàn toàn

+ Thời điểm cai sữa sớm trước 12 tháng tuổi

- Các chỉ số thực hành ăn bố sung bao gồm:

+ Thời điểm bắt đầu cho ăn bổ sung

+ Số lượng bữa ăn hàng ngày

+ Đa dạng hóa bữa ăn:

* Tình hình bệnh tật của con:

+ Nhiễm khuẩn hô hấp cấp (NKHHC):

+ Tiêu chảy:

2.2.5 Đạo đức nghiên cứu

Được sự cho phép triển khai nghiên cứu Hội đồng đạo đức Viện nghiên cứuY-Xã hội học sự nhất trí của chính quyền địa phương

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 3.1 Sự phát triển tinh thần vận động của trẻ

Điểm quy chuẩn lúc 12 tháng

Giao tiếp cảm nhận 105,30 ± 12,49 60 - 142Giao tiếp diễn đạt 94,27 ± 10,51 70 - 150

Nhận xét: Sự phát triển TT - VĐ của trẻ trong nghiên cứu tại thời

điểm 12 tháng ở tất cả các lĩnh vực vận động, nhận thức và ngôn ngữ đềuđạt tương đương với chuẩn