Đánh giá công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng và ảnh hưởng đến cuộc sống của người dân bị thu hồi đất một số dự án trên địa bàn thành phố yên bái, tỉnh yên bái

nhau, vẫn còn nhiều tồn tại, bất cập trong việc thực hiện chính sách này đã vàđang làm tiến độ của các công trình kéo dài và hiệu quả đầu tư của các dự ánhạn chế, tình hình bất ổn định v

NGUYỄN TUẤN DŨNG

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THUỜNG, GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG VÀ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CUỘC SỐNG CỦA NGƯỜI DÂN BỊ THU HỒI ĐẤT MỘT SỐ DỰ ÁN

TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ YÊN BÁI, TỈNH YÊN BÁI

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

Thái Nguyên, năm 2019

NGUYỄN TUẤN DŨNG

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THUỜNG, GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG VÀ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CUỘC SỐNG CỦA NGƯỜI DÂN BỊ THU HỒI ĐẤT MỘT SỐ DỰ ÁN

TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ YÊN BÁI, TỈNH YÊN BÁI

Ngành: Quản lý đất đai

Mã số ngành: 8.85.01.03

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Ngọc Nông

Thái Nguyên, năm 2019

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này làtrung thực, đầy đủ, rõ nguồn gốc và chưa được sử dụng để bảo vệ một học

vị nào Các thông tin, tài liệu tham khảo sử dụng trong luận văn này đều đãđược chỉ rõ nguồn gốc Mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đãđược cảm ơn

Tôi xin chịu trách nhiệm trước Hội đồng bảo vệ luận văn, trướcphòng đào tạo và nhà trường về các thông tin, số liệu trong đề tài

Thái Nguyên, tháng 6 năm 2019

Học viên

Nguyễn Tuấn Dũng

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình thực hiện luận văn, tôi đã nhận được sự giúp đỡ nhiệttình và sự đóng góp quý báu của nhiều cá nhân cũng như tập thể, tạo điềukiện cho tôi hoàn thành bản luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trong khoa, đặc biệt tôi xin

gửi lời cảm ơn sâu sắc tới PGS.TS Nguyễn Ngọc Nông, những người đã tận

tình hướng dẫn tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài Cảm ơn các thầy côcủa trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, phòng Đào tạo, khoa Quản lý tàinguyên, những người đã truyền thụ cho tôi những kiến thức và phương phápnghiên cứu quý báu trong thời gian tôi học tập và nghiên cứu tại trường

Và cuối cùng tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất tới gia đình, bạn bè,đồng nghiệp, các bạn sinh viên…Những người luôn quan tâm, chia sẻ và tạomọi điều kiện giúp đỡ trong thời gian tôi học tập và nghiên cứu vừa qua

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, tháng 6 năm 2019

Tác giả

Nguyễn Tuấn Dũng

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 3

3 Ý nghĩa của đề tài 3

3.1 Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu 3

3.2 Ý nghĩa trong thực tiễn 3

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 4

1.1 Một số khái niệm liên quan đến công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 4 1.1.1 Bồi thường, hỗ trợ 4

1.1.2 Tái định cư 5

1.1.3 Giá đất 5

1.1.4 Định giá đất và định giá bất động sản 6

1.2 Đặc điểm, vai trò và những yếu tố ảnh hưởng đến công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất 7

1.2.1 Đặc điểm của công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 7

1.2.2 Vai trò của công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất 9

1.2.3 Những yếu tố ảnh hưởng tới công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 11 1.3 Quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại một số nước và tổ chức quốc tế 13

1.3.1 Bồi thường, hỗ trợ và tái định cư ở một số nước 13

1.3.1.1 Trung Quốc 13

1.3.2 Cơ chế, chính sách bồi thường, giải phóng mặt bằng của các tổ chức tài trợ (WB và ADB) 17

1.4 Cơ chế, chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất tại Việt Nam qua các giai đoạn 19

1.4.1 Thời kỳ trước 1987 19

1.4.2 Thời kỳ 1987 đến 1993 21

1.4.3 Thời kỳ 1993 đến 2003 22

1.4.4 Thời kỳ từ 2003 đến tháng 7/2014 24

1.4.5 Thời kỳ từ tháng 7/2014 đến nay 26

1.5 Cơ chế, chính sách bồi thường, giải phóng mặt bằng tại một số tỉnh và tại tỉnh Yên Bái 28

1.5.1 Cơ chế, chính sách bồi thường, giải phóng mặt bằng tại tỉnh Tuyên Quang 28

1.5.2 Cơ chế, chính sách bồi thường, giải phóng mặt bằng tại tỉnh Vĩnh Phúc 30

1.5.3 Cơ chế, chính sách bồi thường, giải phóng mặt bằng tại tỉnh Phú Thọ 31 1.5.4 Cơ chế, chính sách bồi thường, giải phóng mặt bằng tại tỉnh Yên Bái 35 Chương 2 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 36

2.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 36

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu 36

2.1.2 Phạm vi nghiên cứu 36

2.2 Nôi dung nghiên cứu 36

2.2.1 Đánh giá được về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và tình hình quản lý đất đai của thành phố Yên Bái; 36

2.2.2 Kết quả công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của 02 dự án 36

2.2.3 Trên cơ sở khảo sát ý kiến của người dân bị thu hồi đất của 02 dự án đánh giá kết quả thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của 02 dự án ; 36

2.2.4 Đề xuất một số giải pháp góp phần khắc phục những tồn tại, khó khăn trong quá trình thực hiện bồi thường giải phóng mặt bằng ở địa bàn nghiên cứu 36

2.3 Phương pháp nghiên cứu 37

2.3.1 Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp: 37

2.3.2 Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp: 38

2.3.3 Phương pháp thống kê so sánh: 38

2.3.4 Phương pháp chuyên gia: 38

2.3.5 Phương pháp xử lý số liệu: 38

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 39

3.1 Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và công tác quản lý, sử dụng đất của thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái 39

3.1.1 Điều kiện tự nhiên của thành phố Yên Bái 39

3.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội của thành phố Yên Bái 44

3.1.3 Đánh giá chung về thực trạng phát triển của thành phố Yên Bái 46

3.1.4 Hiện trạng sử dụng đất đai của thành phố Yên Bái 47

3.1.5 Thực trạng công tác quản lý đất đai của thành phố Yên Bái 52

3.2 Kết quả công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của 02 dự án nghiên cứu54 3.2.1 Khái quát chung về quy mô 02 dự án nghiên cứu 54

3.2.2 Hiệu quả của dự án mang lại 54

3.2.3 Các văn bản liên quan của 02 Dự án nghiên cứu 55

3.2.4 Kết quả bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất tại hai dự án 59

3.3.3 Đánh giá kết quả thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của hai dự án thông qua khảo sát ý kiến của người dân thu hồi đất 65

3.4 Đề xuất một số giải pháp 72

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 76

1 Kết luận 76

2 Kiến nghị 77 TÀI LIỆU THAM KHẢO

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt

ADB Ngân hàng Phát triển châu Á

BT, HT, TĐC Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 3.1: Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp năm 2018 của TP Yên Bái 48

Bảng 3.2: Hiện trạng sử dụng đất phi nông nghiệp năm 2018 của thành phố Yên Bái 50

Bảng 3.3 Một số chỉ tiêu cơ bản của hai dự án 59

Bảng 3.4 Kết quả thu hồi đất của 02 dự án 60

Bảng 3.5 Bảng giá đất cụ thể tại 2 dự án 61

Bảng 3.6 Bảng tổng kinh phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại 2 dự án 62

Bảng 3.7 Tổng hợp đối tượng được bồi thường, hỗ trợ về đất của 2 dự án 64

và các hộ đủ điều kiện tái định cư 64

Bảng 3.8 Kết quả điều tra về thu hồi đất và bồi thường hỗ trợ của các hộ dân

66 Bảng 3.9 Phương thức sử dụng tiền bồi thường hỗ trợ của các hộ dân 68

Bảng 3.10 Tài sản sở hữu của các hộ trước và sau khi thu hồi đất 69

Bảng 3.11 Việc làm của các hộ sau khi bị thu hồi đất 70

Bảng 3.12 Giá đất được thay đổi trước và sau khi thực hiện dự án 70

Bảng 3.13 Ảnh hưởng của dự án tới giá trị quyền sử dụng đất 71

Bảng 3.14 Đánh giá về tình hình tiếp cận cơ sở hạ tầng, phúc lợi xã hội của các hộ dân sau công trình hoàn thành 71

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Đất đai là tư liệu sản xuất đặc biệt không thể thay thế, thành phần quantrọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xâydựng các công trình kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng và an ninh; trong thời

kỳ hiện nay, đất đai thêm những chức năng có ý nghĩa vô cùng quan trọng làtạo nguồn vốn và thu hút đầu tư phát triển

Đất đai là tài sản quốc gia có giá trị lớn, có vị trí đặc biệt quan trọng đốivới đời sống của từng hộ gia đình, cá nhân, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là điềukiện tối thiểu đảm bảo cho quá trình tái sản xuất giúp xã hội không ngừngphát triển

Nước ta đang trong thời kỳ thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đấtnước, nhiều dự án như các dự án xây dựng kết cấu hạ tầng, khu công nghiệp,cụm công nghiệp, các khu đô thị mới, khu dân cư nông thôn mới, chỉnh trang

đô thị, khu dân cư nông thôn… đang được triển khai một cách mạnh mẽ Vậy,

để thực hiện các dự án phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, côngcộng Nhà nước phải thu hồi một phần đất của người dân đang sử dụng

Trong điều kiện đất đai ngày càng khan hiếm hiện nay, công tác bồithường giải phóng mặt bằng càng khẳng đóng vai trò quan trọng và là điềukiện cần để các công trình, dự án đầu tư xây dựng có thể bắt đầu Nhiều côngtrình, dự án đã bị kéo dài, không thực hiện đúng tiến độ do nhiều nguyên nhânkhác nhau Do đó, sự thống nhất của các cấp, các ngành và sự đồng thuận củangười dân là yếu tố không thể thiếu và là kết quả sự thành công của các côngtrình, dự án

Trong những năm qua công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trên cảnước đã đạt được những hiệu quả nhất định, góp phần vào việc phát triển kinhtế

nhau, vẫn còn nhiều tồn tại, bất cập trong việc thực hiện chính sách này đã vàđang làm tiến độ của các công trình kéo dài và hiệu quả đầu tư của các dự ánhạn chế, tình hình bất ổn định về trật tự xã hội đang xảy ra ở nhiều địa phương.Đặc biệt là tình trạng khiếu kiện đối với lĩnh vực đất đai đang chiếm tỷ lệ khácao chủ yếu khiếu kiện về chính sách thu hồi đất, giá bồi thường, hỗ trợ, táiđịnh cư Vấn đề bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất đang

là vấn đề nóng hổi trong dư luận và được nhiều người quan tâm vì trên thực tếcông tác này còn nhiều vướng mắc đang gây bức xúc trong dư luận, xã hội,ảnh hưởng xấu đến ổn định đời sống, sản xuất, của người dân nhiều nơi, làmchậm tiến độ triển khai các dự án đầu tư và gây lãng phí đất đai

Cũng như cả nước, công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại thành phốYên Bái, tỉnh Yên Bái trong những năm gần đây, đặc biệt là từ khi Luật Đấtđai năm 2013 có hiệu lực đã đạt được một số kết quả nhất định, góp phần thựchiện các dự án đầu tư, nhất là các dự án đường giao thông và các dự án chỉnhtrang khu dân cư nông thôn và khu dân cư đô thị trong thành phố Mặc dù vậy,công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư vẫn còn nhiều khó khăn, bất cập gâyảnh hưởng không nhỏ đến cuộc sống của người dân, làm chậm tiến độ triểnkhai các dự án đầu tư Do vậy, cần nghiên cứu, đánh giá một cách toàn diện đểchỉ ra những ưu điểm, những tồn tại và nguyên nhân trong công tác bồithường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất nói chung và thu hồi đấtthực hiện các dự án giao thông và chỉnh trang khu dân cư nói riêng làm cơ sở

đề xuất giải pháp hoàn thiện công tác này trong thời gian tới

Xuất phát từ thực tiễn trên, với sự hướng dẫn của thầy giáo PGS.TS

Nguyễn Ngọc Nông, em đã lựa chọn nghiên cứu đề tài: “Đánh giá công tác bồi thường, giải phóng mặt và ảnh hưởng đến cuộc sống của người dân bị thu hồi đất một số dự án trên địa bàn thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái”

2 Mục tiêu nghiên cứu.

- Trên cơ sở kết quả công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của 02 dự

án: Dự án cầu Tuần Quán tại xã Giới Phiên, thành phố Yên Bái (sau đây gọi tắt là dự án 1) và Dự án thu hồi đất để quản lý theo quy hoạch quỹ đất hai bên

đường Tránh Ngập thành phố Yên Bái (Khu 1) tại phường Đồng Tâm và xã

Tân Thịnh, thành phố Yên Bái (sau đây gọi tắt là dự án 2) đánh giá kết quả

thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

- Trên cơ sở khảo sát ý kiến của người dân có đất bị thu hồi tại 02 dự án:

Dự án 1 và dự án 2 tổng hợp phân tích ảnh hưởng công tác BT, GPMB đếncuộc sống của người dân

- Đề xuất một số giải pháp góp phần khắc phục những tồn tại, khó khăntrong quá trình thực hiện bồi thường giải phóng mặt bằng tại thành phố YênBái

3 Ý nghĩa của đề tài.

3.1 Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu

- Giúp cho người học tập nghiên cứu củng cố lại những kiến thức đãhọc, biết cách thực hiện một đề tài khoa học và hoành thành luận văn

- Nắm chắc các quy định, chính sách về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

và áp dụng các quy định đó vào thực tế tại địa phương

3.2 Ý nghĩa trong thực tiễn

Những đánh giá và giải pháp hoàn thiện công tác bồi thường, hỗ trợ, táiđịnh cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố Yên Bái, tỉnh YênBái có thể được các cấp, các ngành trên địa bàn nghiên cứu tham khảo trongquá trình thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư Ngoài ra, luận văncũng có thể là tài liệu tham khảo của sinh viên và những người khác quan tâmđến công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 1.1 Một số khái niệm liên quan đến công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Theo Điều 3 Luật đất đai 2013 có quy định:

Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước quyết định thu lại quyền sử

dụng đất của người được Nhà nước trao quyền sử dụng đất hoặc thu lại đấtcủa người sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai

Hộ gia đình sử dụng đất là những người có quan hệ hôn nhân, huyết

thống, nuôi dưỡng theo quy định của pháp luật về hôn nhân và gia đình, đangsống chung và có quyền sử dụng đất chung tại thời điểm được Nhà nước giaođất, cho thuê đất, công nhận quyền sử dụng đất; nhận chuyển nhượng quyền

sử dụng đất

Hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp là hộ gia đình, cá

nhân đã được Nhà nước giao đất, cho thuê, công nhận quyền sử dụng đấtnông nghiệp; nhận chuyển quyền sử dụng đất nông nghiệp và có nguồn thunhập ổn định từ sản xuất nông nghiệp trên đất đó

Việc xác định hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp đượcthực hiện theo Điều 3 Thông tư số 33/TT-BTNMT ngày 29/9/2017 của BộTài nguyên và Môi trường quy định chi tiết Nghị định số 01/2017/NĐ-CPngày 06 tháng 01 năm 2017 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số nghị địnhquy định chi tiết thi hành Luật đất đai và sửa đổi, bổ sung một số điều của cácthông tư hướng dẫn thi hành Luật đất đai

1.1.1 Bồi thường, hỗ trợ

Bồi thường được hiểu là trả lại tương xứng với giá trị hoặc công laocho một chủ thể nào đó bị thiệt hại vì hành vi của chủ thể khác Việc bồithường thiệt hại có thể vô hình hoặc hữu hình (bồi thường bằng tiền, bằng vậtchất khác ) có thể do các quy định của pháp luật điều tiết, hoặc do thoả thuậngiữa các chủ thể

Theo Pháp luật đất đai, bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất vì mụcđích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng bao gồm bồithường về đất và bồi thường thiệt hại về tài sản trên đất bị thu hồi Cụ thể,theo khoản 12 Điều 3 Luật Đất đai năm 2013, bồi thường về đất được hiều làviệc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diên tích đất thu hồicho người sử dụng đất Bồi thường thiệt hại về tài sản trên đất bị thu hồi nhưnhà ở, cơ sở sản xuất, kinh doanh, thương mại, dịch vụ và tài sản khác gắnliền với đất được hiểu là việc bù đắp lại những tổn thất, thiệt hại khi Nhànước thu hồi đất (Đào Trung Chính, 2014).

Theo khoản 13 và khoản 14 Điều 3 Luật Đất đai năm 2013 có quy định:

Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trợ giúp cho người

có đất thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển

Chi phí đầu tư vào đất còn lại bao gồm chi phí san lấp mặt bằng và chi

phí khác liên quan trực tiếp có căn cứ chứng minh đã đầu tư vào đất mà đếnthời điểm Nhà nước thu hồi đất còn chưa thu hồi được

1.1.2 Tái định cư

Theo pháp luật đất đai tái định cư (TĐC) trong bồi thường thiệt hại khiNhà nước thu hồi đất được hiểu là việc di chuyển người có đất bị thu hồi đếnsinh sống ổn định tại một nơi mới thông qua các hoạt động hỗ trợ của Nhànước nhằm giúp người bị thu hồi đất ổn định đời sống, sản xuất tại khu táiđịnh cư

1.1.3 Giá đất

Giá đất phản ánh mối quan hệ đất đai - thị trường - sự quản lý của Nhànước Nhà nước điều tiết quản lý đất đai qua giá hay nói một cách khác: giáđất là công cụ kinh tế để quản lý và người sử dụng đất tiếp cận với cơ chế thịtrường, đồng thời cũng là căn cứ để đánh giá sự công bằng trong phân phốiđất đai, để người sử dụng đất thực hiện nghĩa vụ của mình và Nhà nước điềuchỉnh các quan hệ đất đai theo pháp luật Như vậy giá đất do Nhà nước quy

định chỉ nhằm để giải quyết mối quan hệ kinh tế giữa một bên là Nhà nước(chủ sở hữu đất) và một bên là người sử dụng đất (người được Nhà nước giaođất hoặc cho thuê đất) Giá bán quyền sử dụng đất được hình thành trong cácgiao dịch dân sự là do các bên tự thoả thuận và giá này được gọi là “giá đấtthực tế” hay “giá đất thị trường”.

Giá đất là giá trị của quyền sử dụng đất tính trên một đơn vị diện tích đất Giá trị quyền sử dụng đất là giá trị bằng tiền của quyền sử dụng đất đối

với một diện tích đất xác định trong thời hạn sử dụng đất xác định

Giá đất được hình thành trong các trường hợp sau đây:

- Xây dựng Bảng giá đất do Uỷ ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộctrung ương quy định giá (định kỳ 05 năm một lần);

- Giá đất cụ thể được sử dụng để làm căn cứ đối với các trường hợp quyđịnh tại Khoản 4 Điều 114, Khoản 2 Điểu 172 và Khoản 3 Điều 189 của LuậtĐất đai năm 2013; giá khởi điểm để đấu giá quyền sử dụng đất khi NHà nướcgiao đất có thu tiền sử dụng đất, cho thuê đất thu tiền một lần cho cả thời gianthuê;

- Do người sử dụng đất thoả thuận về giá đất với những người có liênquan khi thực hiện các quyền chuyển nhượng, cho thuê, cho thuê lại quyền sửdụng đất; góp vốn bằng quyền sử dụng đất

1.1.4 Định giá đất và định giá bất động sản

* Định giá đất: Là những phương pháp kinh tế nhằm tính toán lượng

giá trị của đất đai bằng hình thái tiền tệ tại một thời điểm xác định khi chúngtham gia trong một thị trường nhất định

Đất đai là tài sản, vì vậy về nguyên tắc việc định giá đất cũng như địnhgiá các tài sản thông thường Mặt khác, đất đai là một tài sản đặc biệt, nên giáđất ngoài các yếu tố về không gian, thời gian, kinh tế, pháp luật chi phối, nócòn bị tác động bởi các yếu tố tâm lý xã hội Vì vậy có thể nói giá đất chỉ là

sự ước tính về mặt giá trị mà không có thể tính đúng, tính đủ như các tài sảnthông thường

* Định giá bất động sản: Khi Nhà nước giao đất cho người sử dụng

đều gắn với một mục đích sử dụng cụ thể Mục đích sử dụng có thể thay đổitheo thời gian khi được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền cho phép Vì vậy,việc định giá đất phải dựa trên mục đích sử dụng đất do pháp luật quy định tạithời điểm xác định, việc định giá đất không thể tách rời với việc định giá tàisản gắn liền với đất

Bất động sản (BĐS) là một tài sản nhưng nó khác với các tài sản khác

là không thể di dời được Bất động sản bao gồm: Đất đai; nhà ở, công trìnhgắn liền với đất đai, kể cả các tài sản gắn liền với nhà ở, công trình xây dựngtrên đất; Các tài sản gắn liền với đất đai; các tài sản khác do pháp luật quyđịnh Định giá BĐS thực chất là định giá đất và định giá các tài sản gắn liềnvới đất nên không tách chúng hoàn toàn độc lập với nhau

Bồi thường thiệt hại khi GPMB là vấn đề hết sức khó khăn, phức tạp,trong đó giá đất, giá BĐS để bồi thường thiệt hại là vấn đề thời sự nan giải, lànguyên nhân chính làm chậm tiến độ thực hiện các dự án, gây khiếu kiệntrong công tác bồi thường GPMB Do đó để khắc phục cần phải có giá bồithường phù hợp, đảm bảo cho người bị thu hồi đất tạo được cuộc sống củamình, ít nhất phải bằng nơi ở cũ

1.2 Đặc điểm, vai trò và những yếu tố ảnh hưởng đến công tác bồi thường,

hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

1.2.1 Đặc điểm của công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

- Tính phức tạp: Đối với khu vực nông thôn, dân cư chủ yếu sống nhờ

vào hoạt động sản xuất nông nghiệp mà đất đai lại là tư liệu sản xuất quantrọng trong khi trình độ sản xuất của nông dân thấp, khả năng chuyển đổinghề nghiệp khó khăn do đó tâm lý dân cư vùng này là giữ được đất để sảnxuất, thậm chí họ cho thuê đất còn được lợi nhuận cao hơn là sản xuất nhưng

họ vẫn không cho thuê Mặt khác, cây trồng, vật nuôi trên vùng đó cũng đadạng dẫn đến công tác tuyên truyền, vận động dân cư tham gia di chuyển,

định giá bồi thường rất khó khăn và việc hỗ trợ chuyển nghề nghiệp là điềucần thiết để đảm bảo đời sống dân cư sau này Đối với đất ở lại càng phức tạphơn do những nguyên nhân như đất ở là tài sản có giá trị lớn, gắn bó trực tiếpvới đời sống và sinh hoạt của người dân mà tâm lý, tập quán của người dân làngại di chuyển chỗ ở; nguồn gốc sử dụng đất khác nhau qua nhiều thời kỳ vớichế độ quản lý khác nhau, cơ chế chính sách không đồng bộ dẫn đến tìnhtrạng lấn chiếm đất đai xây nhà trái phép diễn ra thường xuyên; thiếu quỹ đất

do xây dựng khu tái định cư cũng như chất lượng khu tái định cư thấp chưađảm bảo được yêu cầu; dân cư một số vùng sống chủ yếu bằng nghề buôn bánnhỏ và sống bám vào các trục đường giao thông của khu dân cư làm kế sinhnhai nay chuyển đến ở khu vực mới thì điều kiện kiếm sống bị thay đổi nên

họ không muốn di chuyển bàn giao mặt bằng cho dự án

- Tính đa dạng: Mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đất khác nhau

với điều kiện tự nhiên kinh tế, xã hội, dân cư khác nhau Khu vực nội thành,mật độ dân cư cao, ngành nghề đa dạng, giá trị đất và tài sản trên đất lớn; khuvực ven đô, mức độ tập trung dân cư khá cao, ngành nghề dân cư phức tạp,hoạt động sản xuất đa dạng: công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại,buôn bán nhỏ; khu vực ngoại thành, hoạt động sản xuất chủ yếu của dân cư làsản xuất nông nghiệp Do đó, tại mỗi khu vực, tại từng dự án, công tác bồithường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất có những đặc điểm riêngchịu tác động của điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội và môi trường Nhữngyếu tố này tác động đến quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư Do vậy,những quy định, giải pháp về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải đa dạng vàphù hợp với những đặc điểm riêng của mỗi khu vực và từng dự án cụ thể(Phạm Phương Nam, 2013)

1.2.2 Vai trò của công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

Đảm bảo lợi ích công cộng: Thông qua việc thu hồi đất Nhà nước tạođược một quỹ đất sạch cần thiết để phục vụ vào phát triển cơ sở hạ tầng kỹthuật, đảm bảo an ninh quốc phòng, an sinh xã hội và phát triển kinh tế; pháttriển các cơ sở kinh tế, các khu công nghiệp, các cơ sở sản xuất – kinh doanh,khu đô thị, khi vui chơi giải trí, công viên cây xanh Qua đó làm tăng thêmkhả năng thu hút đầu tư, các nhà đâu tư trong nước và ngoài nước, phục vụphát triển kinh tế Việc thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tốtlàm tăng tiến độ thu hồi đất góp phần gián tiếp vào việc chuyển dịch cơ cấukinh tế theo hướng giảm tỷ trọng sản xuất nông nghiệp, tăng tỉ trọng sản xuấtcông nghiệp, dịch vụ Khi diện tích đất sản xuất nông nghiệp ngày càng bị thuhẹp, Nhà nước thực hiện các biện pháp hỗ trợ cho người nông dân bị mất đấtsản xuất trong việc đào tạo chuyển đổi nghề nghiệp, tìm kiếm việc làm mới.Qua đó, góp phần rút bớt một lực lượng lao động ở nông thôn chuyển sanglàm việc trong khu vực sản xuất phi nông nghiệp và dịch vụ

Đảm bảo giải quyết hài hòa lợi ích của Nhà nước và của người thu hồiđất: Việc thu hồi đất của Nhà nước đối với người sử dụng đất để sử dụng vàocác mục đích khác nhau sẽ gây ra những thiệt hại và ảnh hưởng trực tiếp đếnđời sống của những người bị thu hồi đất Nếu không thực hiện tốt công tác bồithường, hỗ trợ, tái định cư cho người bị thu hồi đất sẽ dẫn đến tình trạng làtrong khi các công trình phúc lợi được xây dựng trên những diện tích đất bịthu hồi mang lại lợi ích cho cộng đồng thì trái ngược lại người bị thu hồi đấtlại rơi vào tình trang khó khăn về sản xuất và đời sống do bị mất đất sản xuấthoặc mất nhà ở Khi thay đổi nơi ở đó là phải chuyển đến khu tái định cư,việc quy hoạch khu tái định cư không quan tâm đến phong tục tập quán sinhhoạt của người dân dẫn đến nhiều khó khăn hơn cho người dân phải tái định

cư, chất lượng công trình tái định cư cũng là một trong những nỗi ám ảnh của

người dân phải tái định cư Do đó, vấn đề bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khiNhà nước thu hồi đất phải giải quyết hài hòa các mối quan hệ về lợi ích củaNhà nước, của xã hội vừa để đảm bảo nhu cầu sử dụng đất đai phục vụ choviệc thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước; vừa bảo

vệ quyền lợi và lợi ích hợp pháp của người SDĐ, bồi hoàn cho họ nhữngthành quả lao động, kết quả đầu tư bị thiệt hại do việc thu hồi đất gây ra Gópphần vào duy trì ổn định chính trị, trật tự, an toàn xã hội: Bồi thường, hỗ trợ,tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất có vai trò quan trọng trong sự phát triểncủa đất nước Các công trình phục vụ mục đích an ninh, quốc phòng, lợi íchquốc gia, mục đích phát triển kinh tế đều cần tới mặt bằng Có thể nói côngtác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được thực hiện nhanh chóng, hiệu quả thìcông trình thực hiện đã hoàn thành được một nửa Quá trình thực hiện côngtác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ảnh hưởng trực tiếp tới đời sống của ngườidân tại thời điểm bị thu hồi đất và sau này Do diện tích đất sản xuất củangười dân bị thu hồi dẫn đến tình trạng thiếu việc làm, người dân không cóthu nhập làm ảnh hưởng đến kinh tế của mỗi hộ gia đình cá nhân Thiếu việclàm là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng mất tình hình trật tự an ninh Đờisống của nhân dân sau khi bị thu hồi đất có thể được nâng cao một cáchnhanh chóng nhưng không bền vững do người dân không biết sử dụng khoảntiền hỗ trợ để chuyển đổi nghề nghiệp dẫn đến tình trạng ăn tiêu lãng phí dễdàng mắc phải các tệ nạn xã hội Việc thu hồi đất không đúng mục đích, các

dự án treo dẫn đến mất đất sản xuất, người dân không có việc làm đây là mộttrong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng người dân bị kích động bởi cácthế lực chống đối gây mất trật tự an ninh quốc phòng, mất niềm tin của Nhândân vào Đảng và Nhà nước Chính vì vậy, vai trò của công tác bồi thường, hỗtrợ, tái định cư rất quan trọng, công tác bồi thường hỗ trợ, tái định cư với mụctiêu không chỉ là làm thế nào để thực hiện thu hồi đất một cách nhanh chóng

mà phải tạo ra được bài toán ổn định và phát triển bền vững cho người dân

sau khi bị thu hồi đất (Anh Phương, 2008) Việc giải quyết các tranh chấp,khiếu kiện từ việc thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nướcthu hồi đất cho thấy nếu không giải quyết tốt việc bồi thường tổn thất, hỗ trợ,tái định cư nhằm hỗ trợ họ vượt qua khó khăn trước mắt để nhanh chóng ổnđịnh đời sống và sản xuất thì sẽ phát sinh nhiều tranh chấp, khiếu kiện kéo dài,vượt cấp với số đông người dân tham gia, đây là một thực trang đang diễn ra.Đây cũng là nguyên nhân cơ bản phát sinh những tụ điểm gây mất trật tự ổnđịnh về chính trị, trật tự an toàn xã hội và dễ bị kẻ xấu lợi dụng kích động Dovậy thực hiện tốt công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư góp phần vào ổnđịnh chính trị, trật tự, an toàn xã hội, tránh nguy cơ nảy sinh các xung đột xãhội.

1.2.3 Những yếu tố ảnh hưởng tới công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

1.2.3.1 Chính sách, pháp luật

Đây là yếu tố quan trọng nhất, ảnh hưởng trực tiếp đến công tác bồithường, hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất Chính sách áp dụng ở đâychúng ta bàn đến là chính sách về giá đất và chính sách về tái định cư Hầuhết các vụ khiếu kiện liên quan đến giải phóng mặt bằng đều có liên quan đếnhai chính sách này Ta biết rằng việc thu hồi đất, giải phóng mặt bằng suy chocùng là hành vi mang tính cưỡng chế Đối với người dân Á Đông trong đó cóViệt Nam, coi nhà và đất là tài sản quan trọng nhất của một gia đình Do đókhi bắt buộc phải di dời khỏi ngôi nhà của mình, cũng tức là gia đình mất đitài sản quan trọng nhất, người dân luôn yêu cầu một sự bồi thường thỏa đáng.Khi lập kế hoạch về chính sách giá đất bồi thường, nếu cơ quan quản lýkhông đưa ra một phương án chính xác về giá đất thì rất dễ gây ra sự phản đối

từ phía người dân Trong thực tế đã có không ít vụ việc gây xôn xao dư luậnliên quan đến những người trong diện giải phóng mặt bằng, đã có hành vi biểutình, chống đối, khiếu kiện cấp cao, tố cáo cơ quan quản lý giải phóng mặtbằng đưa ra giá bồi thường không thỏa đáng Quan trọng hơn, việc đưa ra giá

bồi thường không thỏa đáng sẽ dẫn tới việc người dân cho rằng, cơ quan quản

lý giải phóng mặt bằng có hành vi quan liêu, tham nhũng Như vậy, ta thấyrằng, bước quan trọng nhất khi tiến hành giải phóng mặt bằng, đó là xác địnhđược mức bồi thường thỏa đáng cho những người trong diện bị giải tỏa Làmtốt điều này sẽ giúp cho việc giải phóng mặt bằng tránh được những rắc rốiphát sinh từ phía người dân, giúp giảm thời gian và công sức khi tiến hànhgiải phóng mặt bằng (Đào Trung Chính, 2014)

1.2.3.2 Yếu tố tâm lý người bị thu hồi đất

Văn hóa của người Việt Nam dù ở nông thôn hay thành thị, đều mang ítnhiều tính chất của văn hóa làng xã Điểm nổi bật trong văn hóa làng xã, đó làviệc tâm lý của người dân bị tác động rất nhiều từ phía những người sốngxung quanh mình, hay còn gọi là “hàng xóm láng giềng” Ta có thể thấy trênthực tế đã xảy ra những tình huống như thế này: Một hộ gia đình trong diệngiải tỏa không đồng ý với mức bồi thường, đã quyết định khiếu nại để đượcbồi thường với mức giá cao hơn Hàng xóm của gia đình này, những hộ dâncũng trong diện giải tỏa, thấy hộ gia đình kia có khả năng được bồi thườngvới mức giá cao hơn, cũng đâm đơn khiếu nại Kết quả là tất cả các hộ dânthuộc diện giải tỏa đều có đơn khiếu nại, khiếu kiện về mức giá bồi thường.Mặc dù những rắc rối này có thể giải quyết bằng con đường pháp lý và biệnpháp cưỡng chế Tuy nhiên, các phương pháp này mất nhiều thời gian và gâymất lòng tin của người dân vào các dự án thu hồi đất của nhà nước sau này

Để hạn chế những rắc rối phát sinh từ tâm lý của người dân, chúng ta nên cónhững biện pháp hạn chế trước khi chúng phát sinh, ví dụ như là việc mở cácbuổi tuyên truyền, gặp gỡ trực tiếp những người dân trong diện giải tỏa; Nângcao công tác tuyên truyền đến cơ sở, đặc biệt là tuyên truyền, phổ biến tínhđúng đắn của việc thu hồi đất, bàn giao mặt bằng đến những người có uy tíntrong khu vực giải tỏa, ví dụ như trưởng thôn, tổ trưởng dân phố… (ĐàoTrung Chính, 2014)

1.2.3.4 Mục đích thu hồi đất

Mục đích thu hồi đất được quy định rất rõ trong các văn bản pháp luật

về đất đai Tuy đã được quy định trong pháp luật nhưng không phải cứ thu hồitheo đúng pháp luật là được người dân ủng hộ Trong một số trường hợp,người dân tự nguyện bàn giao đất, thậm chí hiến đất nếu mục đích thu hồi để

sử dụng cho các mục đích công cộng phục vụ chính những người đã bàn giaolại đất Nhưng cũng có nhiều trường hợp, mặc dù thu hồi đúng theo mục đích

mà pháp luật quy định nhưng vẫn vấp phải sự phản đối gay gắt từ phía nhữngngười dân, ví dụ như nhiều dự án thu hồi đất ruộng của người nông dân đểlàm sân gôn Đây rõ ràng là những dự án nhằm phục vụ và phát triển ngành

du lịch, nhưng những dự án này đã vấp phải vô số những luồng dư luận chỉtrích Như vậy ta thấy rằng, mục đích khi thu hồi đất đúng pháp luật là chưa

đủ Để người dân hiểu và tự nguyện làm theo kế hoạch thu hồi đất cần phải có

kế hoạch, giải thích cho người dân hiểu về mục đích đúng đắn của việc thuhồi đất, từ đó việc thu hồi và bàn giao đất mới có thể tiến hành được thuận lợi(Đào Trung Chính, 2014)

1.3 Quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại một số nước và tổ chức quốc tế

1.3.1 Bồi thường, hỗ trợ và tái định cư ở một số nước

1.3.1.1 Trung Quốc

Trong trường hợp Nhà nước thu hồi đất của người đang sử dụng để sửdụng vào mục đích công cộng, lợi ích quốc gia thì Nhà nước có chính sáchbồi thường và tổ chức TĐC cho người bị thu hồi đất Vấn đề bồi thường chongười có đất bị thu hồi được pháp luật đất đai Trung Quốc quy định như sau:

Về thẩm quyền thu hồi đất: Theo pháp luật đất đai Trung Quốc thì chỉ cóChính phủ (Quốc vụ viện) và chính quyền tỉnh, thành phố trực thuộc Trungương mới có quyền thu hồi đất Quốc vụ viện có thẩm quyền thu hồi đất nôngnghiệp từ 35 ha trở lên và 70 ha trở lên đối với các loại đất khác Dưới hạn

mức này thì do chính quyền tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương ra quyếtđịnh thu hồi đất Đất nông nghiệp sau khi thu hồi sẽ chuyển từ đất thuộc sởhữu tập thể thành đất thuộc sở hữu nhà nước Về trách nhiệm bồi thường:Pháp luật đất đai Trung Quốc quy định, người nào sử dụng đất thì người đó cótrách nhiệm bồi thường Phần lớn tiền bồi thường do người sử dụng đất trả.Tiền bồi thường bao gồm các khoản như lệ phí sử dụng đất phải nộp cho Nhànước và các khoản tiền trả cho người có đất bị thu hồi Ngoài ra, pháp luật đấtđai Trung Quốc còn quy định mức nộp lệ phí trợ cấp đời sống cho người bịthu hồi đất là nông dân cao tuổi không thể chuyển đổi sang ngành nghề mớikhi bị mất đất nông nghiệp (Nguyễn Thắng Lợi, 2008)

Các khoản phải trả cho người bị thu hồi đất gồm tiền bồi thường đất đai,tiền trợ cấp TĐC, tiền bồi thường hoa màu và tài sản trên đất Cách tính tiềnbồi thường đất đai và tiền trợ cấp TĐC căn cứ theo giá trị tổng sản lượng củađất đai những năm trước đây rồi nhân với một hệ số do Nhà nước quy định.Còn đối với tiền bồi thường hoa màu và tài sản trên đất thì xác định theo giáthị trường tại thời điểm thu hồi đất

Về nguyên tắc bồi thường: Các khoản tiền bồi thường phải đảm bảocho người dân bị thu hồi đất có chỗ ở bằng hoặc cao hơn so với nơi ở cũ ỞBắc Kinh, phần lớn các gia đình dùng số tiền bồi thường đó cộng với khoảntiền tiết kiệm của họ có thể mua được căn hộ mới Còn đối với người dân ởkhu vực nông thôn có thể dùng khoản tiền bồi thường mua được hai căn hộ ởcùng một nơi Tuy nhiên, ở thành thị, cá biệt cũng có một số gia đình sau khiđược bồi thường cũng không mua nổi một căn hộ để ở Những đối tượngtrong diện giải toả mặt bằng thường được hưởng chính sách mua nhà ưu đãicủa Nhà nước, song trên thực tế họ thường mua nhà bên ngoài thị trường Về

tổ chức thực hiện và quản lý giải toả mặt bằng: Cục quản lý tài nguyên đất đai

ở các địa phương thực hiện việc quản lý giải toả mặt bằng Người nhận khuđất thu hồi sẽ thuê một đơn vị xây dựng giải toả mặt bằng khu đất đó, thường

là các đơn vị chịu trách nhiệm thi công công trình trên khu đất giải toả Vềcách thức bồi thường về nhà ở: Trung Quốc giải quyết vấn để nhà ở cho dânsau khi giải tỏa mặt bằng thông qua việc trả tiền bồi thường về nhà ở Số tiềnnày được xác được định bao gồm: Giá cả xây dựng lại nhà ở, sự chênh lệchgiữa giá xây dựng lại nhà mới và nhà cũ; giá đất tiêu chuẩn; trợ cấp về giá cả(Nguyễn Thắng Lợi, 2008) Nhìn chung hệ thống pháp luật về bồi thường vàTĐC của Trung Quốc đều nhằm bảo vệ những người mà mức sống có thể bịgiảm do việc thu hồi đất để thực hiện các dự án.

1.3.1.2 Thái Lan

Ở Thái Lan, cũng giống như ở nhiều nước khác trong khu vực châu Á,quá trình đô thị hoá diễn ra nhanh chóng, mọi giao dịch về đất đai đều do cơchế thị trường điều tiết Tuy nhiên, với những dự án do Chính phủ quản lý,việc bồi thường được tiến hành theo trình tự: tổ chức nghe ý kiến người dân;định giá bồi thường Giá bồi thường phụ thuộc vào từng khu vực, từng dự án.Nếu một dự án mang tính chiến lược quốc gia thì nhà nước bồi thườngvới giárất cao so với giá thị trường Nhìn chung, khi tiến hành lấy đất của dân, nhànước hoặc cá nhân đầu tư đều bồi thườngvới mức cao hơn giá thị trường (ĐàoTrung Chính, 2014) Pháp Luật Đất đai Thái Lan cho phép tồn tại hình thức

sở hữu tư nhân về đất đai Do vậy nguyên tắc khi Nhà nước hoặc các tổ chứclấy đất để làm bất kỳ một dự án nào, công trình nào đều phải có sự thoả thuận

về sử dụng đất giữa chủ dự án và chủ sở hữu khu đất trên cơ sở một hợp đồng

Năm 1987, Thái Lan ban hành luật về trưng dụng bất động sản áp dụngcho việc trưng dụng đất phục vụ vào các mục đích xây dựng công cộng, anninh quốc phòng Luật quy định những nguyên tắc thu hồi đất, nguyên tắctính giá trị bồi thường các loại tài sản được bồi thường, trình tự lập dự án,duyệt dự án, lên kế hoạch bồi thường trình các cấp phê duyệt Luật còn quyđịnh thủ tục thành lập các cơ quan, uỷ ban tính toán bồi thường TĐC, trình tựđàm phán, nhận tiền bồi thường, trình tự khiếu nại, giải quyết khiếu nại, trình

tự đưa ra tòa án Ở Thái Lan việc tuyên truyền vận động đối với các đối tượng

bị di dời được thực hiện rất tốt, gần như ngay từ đầu, xấp xỉ 100% các hộ dân

đã hiểu và chấp hành các chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của Nhànước (Đào Trung Chính, 2014)

Về giá đất làm căn cứ bồi thường thiệt hại: Căn cứ vào giá do một Uỷban của Chính phủ xác định trên cơ sở thực tế giá trên thị trường chuyểnnhượng bất động sản Việc bồi thường chủ yếu bằng tiền mặt Nếu phải dichuyển nhà đến nơi mới, Uỷ ban này sẽ chỉ đạo cho người dân biết mình đếnđâu, phải trả tiền một lần, được cho thuê hay mua trả góp Tuy nhiên cũng cótrường hợp bên bị thu hồi không chấp nhận, cơ quan Nhà nước có thẩm quyền

sẽ kiểm tra, xem xét một lần nữa xem đã hợp lý chưa và dù đúng hay khôngnếu người bị thu hồi không chuyển đi sẽ bị cưỡng chế thực hiện Việc khiếunại sẽ tiếp tục do toà án giải quyết

Việc chuẩn bị khu TĐC được chính quyền, Nhà nước quan tâm đúngmức, luôn đáp ứng đầy đủ nhu cầu, luôn ở thế chủ động Sự thống nhất trongchỉ đạo điều hành giải quyết, sự phân công nhiệm vụ rõ ràng, phân cấp rõ vềtrách nhiệm, sự phối hợp cao trong quá trình giải quyết vấn đề, cũng góp phầnđẩy nhanh tiến độ thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

1.3.1.3 Singapore

Singapore có chế độ sở hữu đất đai đa dạng, trong đó chấp nhận sở hữu

tư nhân về đất đai Đất do Nhà nước sở hữu chiếm tỉ trọng lớn nhất (gần

90 %), số còn lại do tư nhân chiếm hữu, nhưng việc sở hữu này phải tuân thủtheo các chế độ quy hoạch sử dụng đất do Nhà nước quy định Người nướcngoài được quyền sở hữu căn hộ hoặc căn nhà (biệt thự) kèm theo với đất ở.Chế độ sử dụng đất phổ biến là hợp đồng cho thuê của Nhà nước

Sau khi có quy hoạch chi tiết và có dự án cụ thể, Nhà nước tiến hànhthu hồi đất để triển khai thực hiện Nhà nước toàn quyền quyết định trong vấn

đề thu hồi đất, người dân có nghĩa vụ phải tuân thủ Không có trường hợp

người nông dân tự chuyển nhượng đất cho nhà đầu tư để xây dựng khu dân cư(giống như ở Việt Nam) Lý do là thời gian sử dụng đất khác nhau và Nhànước không cho phép Mọi việc chuyển nhượng thay đổi mục đích đểu thôngqua Nhà nước Nhà nước đóng vai trò trung gian giữa người sử dụng đất vàchủ đầu tư, tránh những tiêu cực trong bồi thường giải tỏa và không để ảnhhưởng xấu đến việc thực hiện dự án theo quy hoạch nói riêng và phát triểnkinh tế nói chung (Nguyễn Thị Thu Hương và cs., 2011) Mức bồi thườngthiệt hại căn cứ vào giá trị bất động sản của chủ sở hữu; các chi phí tháo dỡ dichuyển; chi phí mua vật tư thay thế, thuế sử dụng nhà mới… Nếu người dânkhông tin tưởng Nhà nước thì có thể thuê một tổ chức định giá tư nhân đểđịnh giá lại vật tư, chi phí định giá lại do nhà nước chi trả Ở Singapore cácyêu tố ảnh hưởng do công trình cắt ngang qua như tiếng ồ, khói bụi… cũngđược tính bồi thường Chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng ởSingapore cho thấy tính pháp lý và tính dân chủ, tính dân chủ thể hiện ởngười dân có thể thuê một tổ chức định giá tư nhân để định giá lại và chi phíđịnh giá do Nhà nước chi trả, các yếu tố ảnh hưởng khác cũng được tính bồithường và chính sách tái định cư được thực hiện bằng việc bố trí nhà ở côngcộng do Trung tâm Phát triển Nhà thực hiện.

1.3.2 Cơ chế, chính sách bồi thường, giải phóng mặt bằng của các tổ chức tài trợ (WB và ADB)

Theo Ngân hàng thế giới (WB) và Ngân hàng phát triển châu Á (ADB)thì việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất phục vụmục đích an ninh quốc phòng, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng phải đồngthời đảm bảo nguyên tắc đó là đảm bảo lợi ích cho những người bị ảnh hưởng

để họ có một cuộc sống tốt hơn trước về mọi mặt Từ đó tổ chức WB và ADBchỉ ra rằng:

- Mục tiêu của công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư được đưa ra

đó là việc bồi thường, tái định cư sẽ được giảm thiểu càng nhiều càng tốt và

đưa ra những biện pháp giúp đời sống người bị ảnh hưởng được cải thiệnhoặc ít ra vẫn giữ được mức sống, khả năng thu nhập như trước khi có dự án

để đảm bảo tương lai, kinh tế xã hội được thuận lợi

- Quá trình bồi thường cho người dân bị thu hồi đất theo WB và ADBcũng phải được đảm bảo theo nguyên tắc cụ thể như:

+ Bồi thường về đất: Đối với đất nông nghiệp thì việc bồi thường chongười dân khi bị chịu ảnh hưởng của việc thu hồi đất là được bồi thường bằngđất có cùng mục đích sử dụng, có cùng hiệu suất sản xuất và gần với đất bịthu hồi nhất Đối với đất thổ cư thì được bồi thường cũng bằng đất thổ cư cócùng diện tích và phải được người bị ảnh hưởng chấp thuận Tất cả quá trìnhgiao đất bồi thường và tái định cư theo WB và ADB phải được diễn ra vàothời hạn ngắn nhất và diễn ra trước khi thực hiện dự án

+ Bồi thường tài sản trên đất: là bồi thường theo giá xây dựng mới đốivới tất cả các công trình xây dựng và quy định cụ thể thời hạn bồi thường làtrước 1 tháng khi thực hiện dự án

- Ngoài ra, theo WB và ADB khi những người khi thu hồi đất làm ảnhhưởng đến đời sống như mất cơ sở sản xuất, công việc kinh doanh thì sẽ đượckhôi phục thu nhập bằng việc hỗ trợ thay thế những nguồn thu nhập khác bất

kể là họ có bị mất nơi ở hay không

- Cũng theo quy định của tổ chức WB và ADB là phải thông báo đầy

đủ, công khai các thông tin về dự án cũng như chính sách bồi thường, tái định

cư của dự án cho các hộ và ngoài ra phải tham khảo ý kiến và tìm mọi cáchthảo mãn các yêu cầu chính đáng của họ trong suốt quá trình kế hoạch hóacũng như thực hiện công tác tái định cư Mặt khác, việc lập kế hoạch chocông tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư là điều bắt buộc trong quá trìnhthẩm định dự án, mức độ chi tiết của kế hoạch phụ thuộc vào số lượng người

bị ảnh hưởng và mức độ tác động của dự án

- Một phần quan trọng và không thể thiếu theo quy định của ngân hàng

phát triển Châu Á (ADB) là ngoài giám sát nội bộ, cơ quan thực hiện dự ánphải thuê một tổ chức bên ngoài giám sát độc lập để đảm bảo những thông tinkhách quan Nhiệm vụ của cơ quan giám sát độc lập phải kiểm tra xem cáchoạt động tái định cư có được triển khai đúng không? Từ đó có những kiếnnghị biện pháp giải quyết, sao cho công tác tái định cư đạt được thuận lợi nhất.

1.4 Cơ chế, chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất tại Việt Nam qua các giai đoạn

1.4.1 Thời kỳ trước 1987

Trong thời kỳ các triều đại phong kiến trị vì đất nước, chính sách bồithường cho người bị thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất đã được xác lập và chủyếu tập trung vào bồi thường ruộng đất canh tác Hình thức bồi thường chủyếu bằng tiền, mức bồi thường này được quy định chặt chẽ, tương xứng vớithiệt hại của người bị thu hồi đất

Giai đoạn thực dân Pháp xâm lược nước ta, ngoài một số Hiệp ước bấtbình đẳng để chiếm hữu đất, Nghị định của Toàn quyền Đông Dương ngày 17tháng 01 năm 1913 là văn bản chính thức định ra những nguyên tắc nhượngđịa, núp dưới hình thức mua bán để chiếm đoạt đất đai

Sau khi Cách mạng tháng Tám thành công, năm 1946 nước Việt NamDân chủ cộng hòa đã ban hành Hiến pháp đầu tiên, trong đó chỉ rõ: “Nhiệm vụcủa dân tộc ta trong giai đoạn này là phải bảo toàn lãnh thổ, giành độc lậphoàn toàn và kiến thiết quốc gia trên nền tảng dân chủ” Ngày 14/12/1953,Luật Cải cách ruộng đất ra đời đã thủ tiêu quyền chiếm hữu ruộng đất của thựcdân Pháp và tay sai ở Việt Nam, xóa bỏ chế độ phong kiến, chiếm hữu ruộngđất của giai cấp địa chủ, thực hiện chế độ sở hữu ruộng đất của nông dân

Ngày 14/4/1959, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Nghị định 151/TTgquy định thể lệ tạm thời về trưng dụng ruộng đất Đây có thể coi là văn bảnpháp quy đầu tiên liên quan đến việc bồi thường và tái định cư bắt buộc ở ViệtNam Ngày 06/7/1959, Liên bộ Uỷ ban Kế hoạch Nhà nước và Bộ Nội vụ ban

hành Thông tư liên tịch số 1424/TTLB hướng dẫn thi hành Nghị định 151/TTgvới các nguyên tắc cơ bản như những người có ruộng đất bị trưng dụng đượcbồi thường và trong trường hợp cần thiết được giúp giải quyết công ăn việclàm; chỉ được trưng dụng số ruộng đất thật cần thiết, hết sức tiết kiệm ruộngđất cày cấy, trồng trọt; hết sức tránh những nơi dân cư đông đúc, nghĩa trangliệt sỹ, nhà thờ, chùa, đền Cách bồi thường tốt nhất là vận động nông dân điềuchỉnh hoặc nhượng ruộng đất cho người bị trưng dụng để họ tiếp tục sảnxuất Trường hợp không thực hiện được như vậy, về đất sẽ được bồi thườngbằng tiền từ 1 đến 4 năm sản lượng thường liên của ruộng đất bị trưng dụng.Mức bồi thường căn cứ thực tế ở từng nơi, đời sống nhân dân cao hay thấp,ruộng ít hay nhiều, tốt hay xấu mà định Đối với ruộng đất bị đào để tu bổđường sá, làm đập thì tuỳ theo đất bị đào sâu hay nông, sản lượng bị giảmnhiều hay ít mà định mức bồi thường không quá 2 năm sản lượng thường niên.

Ngày 11/01/1970 Thủ tướng Chính phủ ban hành Thông tư số1792/TTg quy định một số điểm tạm thời về bồi thường thiệt hại nhà cửa, đấtđai, cây cối hoa màu cho nhân dân ở những vùng xây dựng kinh tế, mở rộngthành phố trên nguyên tắc “Phải đảm bảo thoả đáng quyền lợi kinh tế của hợptác xã và của nhân dân” Về mức bồi thường, Thông tư 1792/TTg quy định:

+ Đối với nhà cửa thì căn cứ vào giá trị sử dụng, diện tích mà định giábồi thường

+ Đối với đất đai, vùng đồng bằng chia làm 4 loại, vùng trung du đồinúi chia làm 5 loại, mỗi loại có giá tối thiểu và giá tối đa

+ Đối với các loại cây lưu niên, việc bồi thường các cây ăn quả dàingày và ngắn ngày phải căn cứ vào sản lượng thu hoạch hàng niên và thời hạntrồng, hoa lợi của mỗi loại cây để quy định giá bồi thường

Về thể thức bồi thường: trước hết là các ngành cơ quan xây dựng phảiliên hệ với chính quyền các cấp để tiến hành công khai chính sách bồi thườngvới nhân dân, rồi căn cứ vào tài sản hiện có (nhà cửa, sản lượng thu hoạch

thường niên và thời hạn hưởng lợi hoa màu) công sức bỏ ra khai phá và phânloại đất đai của địa phương mà định giá bồi thường cho phù hợp.

Sau khi thống nhất đất nước 1975, Hiến pháp 1980 ra đời, tại Điều 19quy định đất đai thuộc sở hữu toàn dân, Pháp luật không quy định đất đai cógiá, tại Quyết định số 201/CP ngày 01/7/1980 của Hội đồng Chính phủ quyđịnh “không được phát canh thu tô, cho thuê, cầm cố hoặc bán nhượng đấtdưới bất kỳ hình thức nào, không được dùng đất để thu những khoản lợikhông do lao động mà có ” Nhà nước cấp đất không thu tiền sử dụng đất,quan hệ đất đai là quan hệ đơn thuần

Ngày 31/5/1990 Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định số186/HĐBT về bồi thường thiệt hại đất nông nghiệp, đất có rừng để sử dụngvào mục đích khác Căn cứ để tính mức bồi thường thiệt hại về đất nôngnghiệp và đất có rừng là diện tích, chất lượng và vị trí đất Toàn bộ tiền bồithường phải nộp vào ngân sách Nhà nước và được điều tiết theo phân cấpngân sách (Trung ương 30%, địa phương 70%) để sử dụng vào mục đích khaihoang, phục hoá và định canh, định cư cho nhân dân vùng bị thu hồi đất

Hiến pháp 1992 ra đời là bước ngoặt quan trọng trong việc xây dựngchính sách pháp luật đất đai nói chung và chính sách bồi thường, GPMB nóiriêng, trong đó quy định: “Đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước thốngnhất quản lý theo quy hoạch và pháp luật”; “Các tổ chức và cá nhân được Nhànước giao đất sử dụng lâu dài và được chuyển nhượng quyền sử dụng đất theoquy định của pháp luật”; “Tài sản hợp pháp của cá nhân, tổ chức không bị

quốc hữu hoá” Trong trường hợp thật cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh

và vì lợi ích của quốc gia, Nhà nước trưng mua hoặc trưng dụng có bồithường tài sản của cá nhân hoặc tổ chức theo thời giá thị trường Thể thứctrưng mua, trưng dụng do luật định”

Trên cơ sở Luật Đất đai 1993, Chính phủ đã ban hành Nghị định 90/CPngày 17/8/1994 quy định về việc bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồiđất sử dụng vào mục đích an ninh, quốc phòng, lợi ích quốc gia, lợi ích côngcộng

Để đáp ứng yêu cầu của xã hội và sự chuyển biến mạnh mẽ của nềnkinh tế, Quốc hội đã liên tục sửa đổi Luật đất đai vào các năm 1998 và 2001.Theo đó, Chính phủ và các bộ ngành đã ban hành các văn bản quy định vềchính sách bồi thường GPMB (Nghị định 22/1998/NĐ-CP ngày 24/4/1998của Chính phủ về việc bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất để sửdụng vào mục đích an ninh quốc phòng, lợi ích quốc gia và lợi ích công cộng;Thông tư 145/1998/TT-BTC ngày 04/11/1998 của Bộ Tài chính hướng dẫnthực hiện Nghị định 22/1998/NĐ-CP ngày 24/4/1998 của Chính phủ)

Chính sách bồi thường GPMB theo quy định tại Nghị định

22/1998/NĐ-CP và thông tư 145/1998/TT-BTC đã xác định: Đối tượng được đền bù thiệt

hại; Đối tượng phải đền bù thiệt hại; Phạm vi áp dụng; Phạm vi đền bù thiệthại (Đền bù thiệt hại về đất cho toàn bộ diện tích đất thu hồi; Đền bù về tàisản hiện có; Trợ cấp đời sống và sản xuất cho những người phải di chuyểnchỗ ở, di chuyển địa điểm sản xuất kinh doanh; Trả chi phí chuyển đổi nghềnghiệp cho người có đất bị thu hồi mà phải chuyển nghề nghiệp; Trả các chiphí phục vụ trực tiếp cho việc tổ chức thực hiện đền bù, di chuyển, GPMB);Điều kiện được đền bù thiệt hại về đất; Giá đất để tính đền bù thiệt hại (trên cơ

sở giá đất của địa phương ban hành kèm theo quy định của Chính phủ nhânvới hệ số K để đảm bảo giá đất tính đền bù phù hợp với khả năng sinh lợi vàgiá chuyển nhượng quyền sử dụng đất của địa phương); Tổ chức thực hiện; Cơchế giải quyết khiếu nại, tố cáo, đối với các dự án khi bồi thường GPMB.v.v

Quá trình triển khai Nghị định 22/1998/NĐ-CP cho thấy, sau khi Nhànước thu hồi đất và thực hiện bồi thường GPMB, người có đất thu hồi gặp rấtnhiều khó khăn, đặc biệt là những người bị thu hồi hết đất sản xuất, phảichuyển sang ngành nghề khác Với giá trị được bồi thường, người có đất bịthu hồi không có khả năng tạo lập nơi ở mới cũng như không có khả năng đầu

tư để chuyển sang ngành nghề khác Như vậy, dưới tác động của cơ chế thịtrường cùng với số lượng dự án gia tăng, công tác bồi thường GPMB khi Nhànước thu hồi đất ngày càng trở nên khó khăn, phức tạp, thực tiễn đòi hỏi phải

có sự thay đổi về mặt chính sách, cơ chế, năng lực thể chế trong công tác này.Đồng thời, Nhà nước cần có chính sách phù hợp về nhà ở, việc làm, laođộng …để giải quyết những vấn đề có liên quan đến đời sống, dân sinh, kinh

tế cộng đồng và ổn định xã hội Sau nhiều năm triển khai thực hiện, quá trìnhcủa một số tổ chức quốc tế cho các dự án đầu tư phát triển (chủ yếu là các dự

án phát triển cơ sở hạ tầng) Nghị định 22/CP đã thể hiện tính bất cập trongviệc áp dụng thi hành và có nhiều quy định không phù hợp với chính sách bồithường và TĐC của các tổ chức đó, phần nào hạn chế hiệu quả đầu tư, tiến độthực hiện và chính sách bồi thường GPMB khi Nhà nước thu hồi đất, đòi hỏi

phải có một văn bản pháp luật mới thay thế Nghị định 22/1998/NĐ-CP.

* Luật sửa đổi một số điều của Luật Đất đai năm 1998 được Quốc hộithông qua ngày 02/12/1998 Về cơ bản, Luật Đất đai sửa đổi năm 1998 vẫndựa trên nền tảng cơ bản của Luật cũ, chỉ bổ sung thêm một số điều liên quanđến quyền của người sử dụng đất giao, đất thuê và các căn cứ, thời hạn giaođất, cho thuê đất cho phù hợp với tình hình thực tế

* Luật sửa đổi một số điều của Luật Đất đai ngày 29/6/2001 quy định

cụ thể hơn về việc bồi thường thiệt hại và giải phóng mặt bằng, cụ thể:

- Trong trường hợp cần thiết, Nhà nước thu hồi đất đang sử dụng củangười sử dụng đất vào mục đích an ninh, quốc phòng, lợi ích quốc gia, lợi íchcông cộng thì người bị thu hồi đất được bồi thường hoặc hỗ trợ Việc bồithường hoặc hỗ trợ theo quy định của Chính phủ

- Nhà nước có chính sách để ổn định đời sống cho người có đất bị thuhồi Trong trường hợp người bị thu hồi đất phải di chuyển chỗ ở thì được muanhà ở của Nhà nước hoặc được giao đất có thu tiền sử dụng đất để làm nhà ở.Trong trường hợp phương án bồi thường được cơ quan Nhà nước có thẩmquyền phê duyệt, được công bố công khai và có hiệu lực thi hành theo quyđịnh của pháp luật mà người bị thu hồi đất không thực hiện quyết định thu hồithì cơ quan quyết định thu hồi đất có quyền ra quyết định cưỡng chế Trongtrường hợp Chính phủ ra quyết định thu hồi đất thì UBND tỉnh, thành phốtrực thuộc trung ương ra quyết định cưỡng chế

- Trong trường hợp cộng đồng dân cư xây dựng công trình phục vụ lợiích công cộng của cộng đồng theo quy hoạch bằng vốn do nhân dân đóng góphoặc Nhà nước có hỗ trợ thì việc bồi thường hoặc hỗ trợ cho người có đấtđược sử dụng để xây dựng công trình do cộng đồng dân cư và người có đất đóthoả thuận

1.4.4 Thời kỳ từ 2003 đến tháng 7/2014

Trên cơ sở tổng kết 10 năm thi hành Luật Đất đai và xuất phát từ yêu cầu

của giai đoạn mới, Hội nghị lần thứ 7 Ban chấp hành Trung ương Đảngkhoá IX đã ra Nghị quyết về tiếp tục đổi mới chính sách, pháp luật về đất đaitrong thời kỳ đẩy mạnh CNH-HĐH đất nước Nghị quyết này là định hướngrất quan trọng để Quốc hội khoá IX, kỳ họp thứ 4 thông qua Luật Đất đai mớivào ngày

26/11/2003 và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2004 Luật Đất đai năm 2003

có phạm vi điều chỉnh bao quát nhất, thể hiện đầy đủ hơn so với các Luật Đấtđai đã ban hành trước đó Luật có rất nhiều nội dung mới, trong đó: Đã khắcphục cơ bản những bất cập trong chính sách pháp luật về bồi thường, hỗ trợkhi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợiích quốc gia, lợi ích công cộng và phát triển kinh tế thông qua cơ chế giá đấtbồi thường, chính sách tái định cư và hạn chế phạm vi dự án phải thu hồi đất.Vấn đề bồi thường, GPMB và tái định cư cho người bị thu hồi đất được xácđịnh là người bị thu hồi loại đất nào thì được bồi thường bằng việc giao đấtmới có cùng mục đích sử dụng, nếu không có đất để bồi thường thì được bồithường bằng giá trị quyền sử dụng đất tại thời điểm có quyết định thu hồi.Đồng thời cũng quy định rõ ràng chính sách hỗ trợ cho người dân bị thu hồiđất đai phải tái định cư được đảm bảo cuộc sống, ổn định phát triển kinh tế,theo nguyên tắc Uỷ ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương lập vàthực hiện các dự án tái định cư trước khi thu hồi đất để bồi thường bằng nhà ở,đất ở cho người bị thu hồi đất ở mà phải di chuyển chỗ ở Khu tái định cưđược quy hoạch chung cho nhiều dự án trên cùng một địa bàn và phải có điềukiện phát triển bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ

Sau khi Luật Đất đai 2003 được ban hành, Chính phủ, Bộ, ngành đã banhành hàng loạt các văn hướng dẫn thực hiện, đó là:

- Nghị định 181/2004/NĐ-CP ngày 29/10/2004 của Chính phủ về thihành Luật Đất đai

- Nghị định số 188/2004/NĐ-CP ngày 16/11/2004 về phương pháp xácđịnh giá đất và khung giá các loại đất

- Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ vềbồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất.

- Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của Chính phủ quyđịnh bổ sung về việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất,thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự, thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cưkhi Nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai

- Nghị định số 123/2007/NĐ-CP ngày 27/7/2007 của Chính phủ sửa đổi,

bổ sung một số điều của Nghị định 188/2004/NĐ-CP ngày 16/11/2004 vềphương pháp xác định giá đất và khung giá các loại đất

- Nghị định 69/2009/NĐ-CP ngày 13/8/2009 của Chính phủ quy định

bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ vàtái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

- Thông tư liên tịch số 14/2008/BTC-BTNMT ngày 31/01/2008 của BộTài chính, Bộ Tài nguyên và Môi trường hướng dẫn thực hiện một số Điềucủa Nghị định 84/2007/NĐ-CP của Chính phủ

- Thông tư số 06/2007/TT-BTC ngày 15/6/2007 của Bộ Tài nguyên vàMôi trường về hướng dẫn thực hiện một số điều Nghị định số 84/2007/NĐ-CP

- Thông tư số 14/2009/TT-BTNMT ngày 01/10/2009 của Bộ Tàinguyên và Môi trường quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư vàtrình tự, thủ tục thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất

1.4.5 Thời kỳ từ tháng 7/2014 đến nay

Luật đất đai năm 2013 chính thức có hiệu lực từ ngày 01/07/2014 đãgóp phần giải quyết các khó khăn, bất cập trong công tác thu hồi đất, bồithường hỗ trợ và tái định cư mà Luật đất đai năm 2003 còn hạn chế, thiếu sót.Quy định của pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đã tạo cơ sở pháp lý,đưa công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đi vào nề nếp; gópphần nâng cao tính dân chủ, công khai, minh bạch trong việc thu hồi đất bồithường, hỗ trợ, tái định cư; góp phần tạo quỹ đất sạch đáp ứng nhu cầu đầu tư

Mặt khác, thể chế hóa quan điểm, chủ trương đường lối của Đảng về lĩnh vựcđất đai trong công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư góp phầnđáng kể vào việc bảo vệ quyền lợi và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất,tạo điều kiện cho người sử dụng đất nhanh chóng ổn định đời sống, sản xuấtsau khi bị Nhà nước thu hồi đất.

Sau khi Luật Đất đai 2013 được ban hành, Chính phủ, Bộ, ngành đãban hành hàng loạt các văn hướng dẫn thực hiện, đó là:

- Nghị định số 43/2014/NĐ-CP ngày 15/05/2014 của Chính phủ quyđịnh chi tiết thi hành một số điều của Luật đất đai

- Nghị định số 44/2014/NĐ-CP ngày 15/05/2014 của Chính phủ quyđịnh về giá đất

- Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày 15/05/2014 của Chính phủ quyđịnh về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

- Nghị định số 01/2017/NĐ-CP ngày 06/01/2017 của Chính phủ sửa đổi,

bổ sung một số nghị định quy định chi tiết thi hành luật đất đai

- Thông tư số 30/2014/TT-BTNMT ngày 02/06/2014 của Bộ trưởng BộTài nguyên và Môi trường quy định về hồ sơ giao đất, cho thuê đất, chuyểnmục đích sử dụng đất, thu hồi đất

- Thông tư số 37/2014/TT-BTNMT ngày 30/6/2014 của Bộ tài nguyên

và Môi trường Quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhànước thu hồi đất

- Thông tư số 02/2015/TT-BTNMT ngày 27/01/2015 của Bộ Tàinguyên và Môi trường quy định chi tiết một số điều của Nghị định số43/2014/NĐ-CP và Nghị định số 44/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chínhphủ

- Thông tư số 33/TT-BTNMT ngày 29/9/2017 của Bộ Tài nguyên vàMôi trường quy định chi tiết Nghị định số 01/2017/NĐ-CP ngày 06 tháng 01năm 2017 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số nghị định quy định chi tiếtthi hành Luật đất đai và sửa đổi, bổ sung một số điều của các thông tư hướng

dẫn thi hành Luật đất đai.

- Thông tư số 53/2017/TT-BTNMT ngày 04/12/2017 của Bộ Tàinguyên và Môi trường quy định ngưng hiệu lực thi hành Khoản 5 Điều 6Thông tư số 33/2017/TT-BTNMT ngày 29/9/2017 Quy định chi tiết Nghịđịnh số 01/2017/NĐ-CP ngày 06/01/2017 của Chính phủ sửa đổi, bổ sungmột số nghị định quy định chi tiết thi hành Luật đất đai và sửa đổi, bổ sungmột số điều của các Thông tư hướng dẫn thi hành Luật đất đai

1.5 Cơ chế, chính sách bồi thường, giải phóng mặt bằng tại một số tỉnh

và tại tỉnh Yên Bái

1.5.1 Cơ chế, chính sách bồi thường, giải phóng mặt bằng tại tỉnh Tuyên Quang

Tuyên Quang là một tỉnh miền núi phía bắc là một trung tâm kinh tếtrọng điểm của vùng Tây Bắc Trong những năm qua tỉnh Tuyên Quang thựchiện thu hồi giải phóng mặt bằng nhiều công trình, dự án trọng điểm, thựchiện chuyển mục đích từ đất nông, lâm nghiệp và đất bằng chưa sử dụng sang

sử dụng vào mục đích đất phi nông nghiệp với diện tích lớn, đặc biệt là các dự

án phục vụ cho việc xây dựng cơ sở hạ tầng, phát triển công nghiệp, thươngmại, dịch vụ và an ninh quốc phòng liên quan đến giải phóng mặt bằng nhưcông trình: Cải tạo, nâng cấp, tuyến đường Lê Duẫn đoạn từ Bệnh viện đakhoa Tuyên Quang đến đường dẫn cầu Tân Hà; Cải tạo nâng cấp quốc lộ 2Cđoạn km49+750 đến km147+250 tỉnh Tuyên Quang

Căn cứ vào Luật đất đai 2013 và các Nghị định hướng dẫn của luật đấtđai UBND tỉnh Tuyên Quang đã ban hành các Văn bản thực hiện như: Quyếtđịnh số 06/2015/QĐ-UB ngày 16/04/2015 của UBND tỉnh Tuyên Quang vềviệc Ban hành Quy định về trình tự, thủ tục thực hiện bồi thường, hỗ trợ và táiđịnh cư thuộc thẩm quyền của UBND tỉnh khi Nhà nước thu hồi đất vì mụcđích quốc phòng; an ninh; mục đích phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốcgia, công cộng trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang; Quyết định số 01/2015/QĐ-

UBND ngày 20/01/2015 của UBND tỉnh Tuyên Quang về việc ban hành bảngiá đất 5 năm (2015-2019) trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang; Quyết định số18/QĐ-UBND ngày 20/12/2015 của UBND tỉnh Tuyên Quang về việc quyđịnh hệ số điều chỉnh giá đất năm 2017 trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang; Quyếtđịnh số 22/2011/QĐ-UBND ngày 31/10/2011; Quyết định số 19/2012/QĐ-UBND ngày 06/11/2012; Quyết định số 27/2014/QĐ-UBND ngày18/12/2014 của UBND tỉnh Tuyên Quang về việc ban hành đơn giá và điềuchỉnh đơn giá bồi thường thiệt hạ về tài sản (vật kiến trúc, cây trồng, vật nuôi)gắn liền với đất bị thu hồi khi nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đíchquốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, mục đích phát triểnkinh tế theo quy định của pháp luật trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang Các quyếtđịnh trên đã trở thành căn cứ pháp lý cho Trung tâm phát triển quỹ đất tỉnhTuyên Quang thực hiện tốt công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng cáccông trình trên địa bàn thành phố Tuyên Quang và 6 huyện thị của tỉnh TuyênQuang; Tuy nhiên trong quá trình thực hiện công tác BTGPMB trên địa bàntỉnh vẫn còn một số khó khăn, vướng mắc đó là: Biến động về đất đai (cả vềhình thể, diện tích, mục đích và chủ sử dụng) ở địa phương chưa cập nhật kịpthời; giá bồi thường tài sản là nhà cửa, vật kiến trúc, cây cối hoa màu theo quyđịnh tại Quyết định số 22/2011/QĐ-UB ngày 31/10/2011 của UBND tỉnhTuyên Quang về việc ban hành đơn giá bồi thường thiệt hại về tài sản (vậtkiến trúc, cây trồng, vật nuôi) gắn liền với đất bị thu hồi khi Nhà nước thu hồiđất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi íchcông cộng, mục đích phát triển kinh tế trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang chưađược điều chỉnh kịp thời theo giá cả của thị trường Vì vậy để phù hợp vớithời điểm hiện tại, UBND tỉnh Tuyên Quang đã ban hành Quyết định số05/2017/QĐ-UBND ngày 25/04/2017 về việc ban hành đơn giá và điều chỉnhđơn giá bồi thường thiệt hạ về tài sản (vật kiến trúc, cây trồng, vật nuôi) gắnliền với đất bị thu hồi khi nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc

phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, mục đích phát triển kinh tếtheo quy định của pháp luật trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang thay thế các quyếtđịnh số Quyết định số 22/2011/QĐ-UBND ngày 31/10/2011; Quyết định số19/2012/QĐ-UBND ngày 06/11/2012; Quyết định số 27/2014/QĐ-UBNDngày 18/12/2014 đã phần nào giải quyết được những bất cập; Việc quy hoạch,xây dựng các khu tái định cư thường chậm làm ảnh chung đến tiến độ thựchiện công tác BTGPMB và gây khó khăn cho người dân bị thu hồi đất(Nguyễn Hữu Quý, 2017).

1.5.2 Cơ chế, chính sách bồi thường, giải phóng mặt bằng tại tỉnh Vĩnh Phúc

Tỉnh Vĩnh Phúc được tách từ tỉnh Phú Thọ từ năm 1997, tỉnh có vị trítrí thuận lợi (cách thủ đô Hà Nội khoảng 30 Km) rất thuận tiện cho việc pháttriển kinh tế, xã hội, thu hút các nhà đầu tư trong và ngoài nước Từ khi cóLuật đất đai năm 2013 UBND tỉnh đã ban hành các văn bản quy định tạiQuyết định số 35/2014/QĐ-UBND ngày 15/08/2014 của UBND tỉnh VĩnhPhúc Ban hành quy định chi tiết một số điều về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

và đơn giá bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địabàn tỉnh Vĩnh Phúc; Quyết định số 61/2014/QĐ-UBND ngày 31/12/2014 vềviệc ban hành các quy định về giá các loại đất trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc 5năm (2015-2019) Để thực hiện các dự án khi Nhà nước thu hồi đất, bồithường GPMB như dự án: Khu đô thị mới nam Vĩnh Yên; Khu công nghiệpThăng Long, Vĩnh Phúc; Đường Tôn Đức Thắng kéo dài

Như vậy ngay sau khi Luật đất đai năm 2013 có hiệu lực UBND tỉnh đãban hành các quy định về công tác thu hồi đất, bồi thường GPMB theo quyđịnh các văn bản của Chính phủ và các Bộ, ngành đáp ứng kịp thời trong côngtác quản lý đất đai nói chung và công tác bồi thường GPMB nói riêng Tuynhiên thực tế khi thực hiện công tác giải phóng mặt bằng ở Vĩnh Phúc vẫncòn những khó khăn: