sáng kiến chống lưu ban bỏ học lớp 5

Tình trạng trên sẽ ảnh hưởng lớn đến việc dạy và học,kiến thức tiếp thu của học sinh bị gián đoạn, tạo những lỗ hỏng kiến thức, thiếu tính hệ thống, tính liên tục Để nâng cao chất lượng

pPHÒNG GD & ĐT TÂN CHÂU C NG HÒA XÃ H I CH Ộ Ộ Ủ NGHĨA VI T NAM Ệ

TRƯỜNG TH C VĨNH XƯƠNG Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

Vĩnh Xương, ngày 03 tháng 12 năm 2106

BÁO CÁO SÁNG KIẾN MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG

DẠY VÀ HỌC – CHỐNG LƯU BAN, BỎ HỌC

CỦA HỌC SINH LỚP 5

I Sơ lược lý lịch tác giả:

II Tên sáng kiến: Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy và học chống lưu ban, bỏ học của học sinh lớp 5.

-III Lĩnh vực: Chuyên môn

IV Mục đích yêu cầu của sáng kiến:

1/Thực trạng ban đầu trước khi áp dụng sáng kiến:

Trong thời đại hiện nay, thời đại mà khoa học kĩ thuật công nghệ phát triển.Cùng với công nghiệp hóa , hiện đại hóa và hội nhập quốc tế đã đặt ra cho ngànhgiáo dục nhiều cơ hội mới nhưng cũng nhiều thách thức mới, đòi hỏi ngành giáodục phải đào tạo cho xã hội những lớp người có trình độ văn hóa, có trình độ tư duy

và có phẩm chất đạo đức tốt để phù hợp với tốc độ phát triển của đất nước và thếgiới Tuy nhiên trong thực tế, giáo dục hiện nay chưa thực sự đáp ứng được yêu cầubức thiết của xã hội Đặc biệt là các trường vùng sâu, vùng biên giới Trường tôiđang công tác là trường ven biên, nhận thức của các em còn rất hạn chế và một vấn

đề hết sức nóng nữa là tình trạng học sinh chán học, nghỉ học thường xuyên và cónguy cơ bỏ học tăng dần lên Tình trạng trên sẽ ảnh hưởng lớn đến việc dạy và học,kiến thức tiếp thu của học sinh bị gián đoạn, tạo những lỗ hỏng kiến thức, thiếu tính

hệ thống, tính liên tục

Để nâng cao chất lượng giáo dục, đòi hỏi người giáo viên phải nổ lực hếtmình trong việc dạy và học Là một giáo viên nhiều năm liền dạy lớp 5 ở vùng venbiên nhiều năm, nên bản thân tôi gặp rất nhiều khó khăn về chất lượng học sinhcũng như học sinh bỏ học giữa chừng.Trước khi áp dụng những sáng kiến, chấtlượng học tập của học sinh chưa cao, các em thường xuyên nghỉ học, đôi khi đòi bỏhọc và dẫn đến kết quả là vẫn còn học sinh lưu ban Từ đó đưa ra những nguyênnhân của thực trạng từ nhiều góc độ khác nhau:

- Khả năng chú ý và tập trung vào bài giảng của giáo viên không bền

- Năng học tập của học sinh trong lớp rất khác nhau

- Mỗi em có một khả năng nổi trội riêng các nhưng các em chưa biết pháthuy khả năng của mình.

- Học sinh không hiểu yêu cầu cả đề bài( đây là khuyết điểm lớn nhất củahọc sinh)

- Học sinh không biết làm tính, yếu các kĩ năng tính toán cơ bản cần thiếtnhư : cộng , trừ, nhân , chia

- Học vẹt, không có khả năng vận dụng kiến thức

- Kiến thức bị hỏng nhiều nên các em sợ học tất cả các môn

- Giáo viên chưa đổi mới cách dạy, cũng có thể do quan niệm giảng bài thật kĩ

để học sinh nắm bài mà chưa để học sinh tích cực, sáng tạo trong suy nghĩ, hoạtđộng hoặc chỉ tập trung vào giảng dạy những nội dung theo chuẩn không cần dạynâng cao đối với học sinh có năng khiếu kể cả văn hóa và phong trào

1.3.Phụ huynh:

- Một bộ phận phụ huynh chưa thật sự quan tâm, chăm lo và đôn đốc con emmình học tập, còn phó thác cho nhà trường, cho thầy cô

- Kết quả học tập của học sinh quá thấp, tỉ lệ học sinh yếu ( chưa hoàn thành) cao

…dẫn đến mất lòng tin của cha mẹ học sinh, chính quyền địa phương đối với nhàtrường

- Phụ huynh chưa thực sự quan tâm đến việc học hành của con cái Các em

dễ bị tác động từ bên ngoài nhà trường ( tụ tập nhóm, xem phim bạo lực, game…)trong khi gia đình chưa hiểu hết những hậu quả đó sẽ dẫn đến việc con em mìnhchán học, đánh lộn, xem thường bạn bè…dẫn đến những tệ nạn xã hội

1.4 Nguyên nhân từ góc độ xã hội (giao thông) :

- Bởi vì đơn vị tôi công tác là vùng ven biên, có địa hình khá phức tạp.Trường học nằm khuất sau các khu dân cư , xung quanh toàn là vườn cây ăn trái,con đường đến trường vừa nhỏ, lên xuống nhiều con dốc lại là đường đất (mỗi khi

có mưa là đường rất khó đi, đôi khi phải nhờ các mạnh thường quân hỗ trợ đổ cát,

đá để các em dễ đến trường) nên phụ huynh rất ngán ngại cho con em mình học ởtrường này ,việc đi đến trường gặp nhiều trở ngại, học sinh dễ trốn học Chính vì thế

mà chất lượng học tập cũng như các phong trào của trường cũng gặp khó khăn nếugiáo viên không có tâm quyết với nghề.

2/Sự cần thiết phải áp dụng sáng kiến :

- Giáo viên có vai trò hết sức quan trọng đối với sự tồn tại và phát triển củamột dân tộc cũng như toàn thể nhân loại Giáo dục tác động đến cấu trúc xã hội, đếncác bộ phận đồng thời giáo dục là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội Vìthế trước đây Đảng và nhà nước ta quan tâm đến công tác giáo dục, coi giáo dục làquốc sách hàng đầu để xây dựng và phát triển đất nước

- Đất nước ta bước vào thời kì mới với quyết tâm công nghiệp hóa – hiệnđại hóa đất nước, thực hiện thắng lợi mục tiêu: Dân giàu, nước mạnh, xã hội côngbằng, dân chủ, văn minh Để thực hiện được điều đó, đòi hỏi mỗi chúng ta phải cómột nguồn lực vừa có tài, vừa có đức vừa có tri thức trong cuộc sống Nơi tạo ranhững nền móng vững chắc cho quá trình học tập của mỗi con người chính làtrường tiểu học Muốn vậy, người giáo viên tiểu học không ngừng nâng cao chấtlượng dạy và học

- Nhận thức được tầm quan trọng của đổi mới phương pháp dạy học đối vớiviệc nâng cao chất lượng và hiệu quả đào tạo lớp công dân Việt Nam trong xã hộihiện nay Thực hiện chủ trương đổi mới phương pháp dạy học trong toàn quốc, bảnthân tôi cũng thực hiện chủ chương cải tiến phương pháp dạy học mạnh mẽ ở tất cảcác môn học

- Được biết năm học 2009 – 2010, Bộ giáo dục và Đào tạo phát động chủ đề

“ Đổi mới công tác quản lí để nâng cao chất lượng giáo dục” là một giáo viên nhiềunăm đứng lớp, tâm quyết cho sự nghiệp giáo dục, tôi rất đồng tình và ủng hộ câunói của Bộ Giáo dục và Đào tạo Để nâng cao chất lượng giáo dục, người quản líphải đổi mới công tác quản lí, còn người giáo viên muốn nâng cao chất lượng dạy

và học cho học sinh thì người giáo viên cần phải làm gì? Là giáo viên, ai cũngmuốn mình là một giáo viên giỏi, có nhiều cách dạy hay giúp học sinh lĩnh hội kiếnthức dễ dàng mau hiểu, các em thích đến trường và không em nào muốn bỏ học,công tác giảng dạy ngày càng nâng cao cả về chất và lượng

- Trong những năm gần đây, sự nghiệp giáo dục và đào tạo Việt Nam nóichung và việc giảng dạy ở tiểu học nói riêng là vấn đề được xã hội quan tâm Khibàn đến vai trò của những người thầy trong sự nghiệp giáo dục Thủ tướng PhạmVăn Đồng viết : “Thầy giáo là nhân vật trọng tâm trong nhà trường, là người quyếtđịnh tạo nên những con người mới xã hội chủ nghĩa Vậy thầy giáo phải khôngngừng vươn lên, rèn luyện tu dưỡng về mọi mặt để thực sự xứng đáng là người thầygiáo xã hội chủ nghĩa” Đồng thời Thủ tướng còn chỉ ra rằng “Vấn đề lớn nhất tronggiáo dục của ta là tạo điều kiện thuận lợi nhất để đội ngũ giáo viên dần dần trởthành một đội quân đủ năng lực, đủ tư cách để làm tròn sứ mạng của mình”.Từ baođời nay ông cha đều mong muốn ở người thầy phải “ Biết mười dạy một” và cũngyêu cầu người thầy phải dạy làm sao cho những học trò của mình phải “ Học mộtbiết mười Vậy người giáo viên có vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượngdạy và học

- Trước đây , bản thân tôi cũng chưa thực hiện tốt vấn đề này nên hằng năm

số học sinh nghỉ học còn nhiều, học sinh chưa tích cực học, có năm lại có học sinh

lưu ban hoặc bỏ học.

Dưới đây là kết quả đạt được khi tôi chưa đẩy mạnh thực hiện “ Nâng cao chất lượng dạy và học – chống lưu ban, bỏ học của học sinh”

- Chính vì thế mà chúng ta làm thế nào để nâng cao chất lượng dạy học, giúp

các em đều học tốt, đi học đều và tất cả học sinh đều không bỏ học giữa chừng Đó

là lí do tôi chọn đề tài : Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy và học –

chống lưu ban, bỏ học của học sinh lớp 5

3/ Nội dung sáng kiến :(Tiến trình thực hiện, thời gian thực hiện, biện pháp tổchức )

và học – chống lưu ban, bỏ học của học sinh như:

1/ Tìm hiểu hoàn cảnh gia đình, đặc điểm tâm sinh lí, năng lực học tập của học sinh2/ Xây dựng lớp học thân thiện

3/ Đổi mới phương pháp dạy học tạo tính tích cực trong học tập

4/ Lập góc thư viện lớp

5/ Dạy học ứng dụng công nghệ

6/ Các hoạt động ngoài giờ

7/ Tổ chức thi đua học tập

3.2 Thời gian thực hiện:

- Thời gian đã thực hiện trong năm học 2013 – 2014 ; 2014 – 2015 và 2015-2016

3.3 Biện pháp tổ chức:

Khi chúng ta nói đến “ Nâng cao chất lượng dạy và học – chống lưu ban, bỏhọc” Nếu chúng ta không suy nghĩ kĩ thì cho rằng đây là hai việc làm tách rờinhau: nghĩa là làm thế nào để nâng cao chất lượng dạy và học? Làm thế nào đểchống lưu ban bỏ học? Nhưng nếu chúng ta suy ngẫm kĩ lại thì hai sự việc này cómối quan hệ mật thiết với nhau “ Nếu ta làm tốt việc nâng cao chất lượng dạy vàhọc thì ta sẽ thực hiện tốt công tác chống lưu ban bỏ học và ngược lại nếu ta thựchiện tốt công tác chống lưu ban bỏ học tức là ta đã thành công trong việc nâng caochất lượng dạy và học” Vì một khi học sinh đã lĩnh hội được kiến thức từ giáo viên,

có ý thức học tốt thì không bao giờ các em có ý định bỏ học cho dù điều kiện giađình gặp nhiều khó khăn, các em vẫn cố gắng vượt qua khó khăn để được đến lớp ,đến trường và ngược lại, một học sinh thích được đến trường học mỗi ngày thì các

em không bao giờ bị hỏng kiến thức Để chứng minh điều đó, gần đây rất nhiều họcsinh nghèo lại đổ thủ khoa đại học trong khi ba mẹ của những em này suốt ngày chỉ

biết “ Bán mặt cho đất, bán lưng cho trời” Chỉ trừ một vài trường hợp hiếm hoi là gia đình gặp nhiều biến cố xảy ra các em mời đành phải bỏ học dang dở

Xã hội đang vận động và biến đổi không ngừng theo xu thế của thời đại Vì vậy, nguồn lực con người Việt Nam trở nên có ý nghĩa quan trọng, quyết định sự thành công của công cuộc phát triển đất nước Giáo dục ngày càng có vai trò quan trọng trong việc xây dựng thế hệ người Việt Nam mới, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế- xã hội Mà trong hệ thống giáo dục quốc dân thì bậc tiểu học là bậc nền tảng , có ý nghĩa vô cùng quan trọng bước đầu hình thành thành nhân cách con người cũng là bậc học nền tảng nhằm giúp học sinh hình thành những cở sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kĩ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học Trung học cơ sở Để đạt mục tiêu trên đòi hỏi người dạy học phải có kiến thức sâu và sự hiểu biết nhất định về nội dung chương trình sách giáo khoa, có khả năng hiểu được tâm sinh lí của trẻ về nhu cầu và khả năng của trẻ Đồng thời người dạy có khả năng sử dụng một cách linh hoạt các phương pháp và hình thức tổ chức dạy học với đối tượng học sinh

Để nâng cao chất lượng dạy và học - chống lưu ban, bỏ học Bản thân tôi thực hiện các việc làm sau:

a/ Tìm hiểu hoàn cảnh gia đình, đặc điểm tâm sinh lí, năng lực học tập của học sinh:

Trong cả một năm học, muốn nâng cao chất lượng dạy học – chống lưu ban bỏ học, nhiệm vụ đầu tiên của người giáo viên là tìm hiểu hoàn cảnh gia đình của từng

em, xem gia cảnh của em đó như thế nào, cuộc sống gia đình có hạnh phúc không? Bởi vì hoàn cảnh gia đình sẽ tác động mạnh mẽ đến việc hình thành nhân cách , kết quả học tập của những em đó và cần nắm xem kết quả học tập năm trước của em đó

ra sao? Từ đó ta sẽ có định hướng cách dạy, cách giáo dục phù hợp với từng đối tượng học sinh

Để thực hiện được điều này, ngay từ đầu năm, trong những ngày tựu trường, tôi tranh thủ thời gian cho các em viết lí lịch học sinh:

LÍ LỊCH HỌC SINH

+ Họ và tên học sinh:………

+ Năm sinh: ……… Nơi sinh:………

+ Họ tên cha:………., nghề nghiệp:………

+ Họ tên mẹ:………., nghề nghiệp:…………

+ Hiện sống với ai? ( cha mẹ hay người thân?)

+ Chỗ ở hiện nay:………

+ Số điện thoại của ba (hoặc mẹ):………

+ Thích học môn gì?

+ Còn chậm môn nào?

* Tại sao tôi phải yêu cầu học sinh ghi rõ hiện nạy mình sống với ai? Vì hiện nay trên địa bàn tôi giảng dạy, đa số người dân bỏ địa phương đi nơi khác tìm kiếm làm ăn ( Cam-pu-chia, Bình Dương, Đồng Nai …) , các em đa phần đều ở nhà với ông bà hoặc người thân đi học, đôi khi học giữa chừng thì bỏ học theo gia đình Vả lại, ở tuổi này các em có thể giúp gia đình đi làm kiếm thêm thu nhập nên việc bỏ học là dễ xảy ra

Nếu nghỉ học sớm, tương lai của các em sẽ đi về đâu? Các em sẽ làm gì khituổi các em còn quá nhỏ? Bỏ học có thể có một số em không ngoan, trong số đó có

em vướng vào tệ nạn xã hội hoặc bị lạm dụng sức lao động Học sinh yếu kém(chưa hoàn thành) bỏ học nhiều là một tồn tại khách quan, một phần do giáo viênchưa quan tâm đúng mức, chưa giúp đỡ kịp thời để các em hỏng kiến thức cơ bản,một phần do các em không thích học, không biết cách học dẫn đến ngạy một tụchậu so với trình độ của lớp Tóm lại , không kể nguyên nhân do đâu, giúp đỡ họcsinh yếu ( chưa hoàn thành) là một việc làm cần thiết, không nóng vội, có lộ trìnhhợp lí, có kế hoạch riêng cho mỗi học sinh Dạy học phân hóa đối tượng là biệnpháp tối ưu nhất để nâng cao chất lượng học sinh về mặt kiến thức, kĩ năng, kĩxảo….giảm tỉ lệ học sinh lưu ban, bỏ học

Bên cạnh đó, tôi cũng tranh thủ gặp giáo viên chủ nhiệm cũ để biết thêmtừng học sinh của mình phụ trách, thỉnh thoảng cũng gặp một số học sinh cá biệt đểtrao đổi nhằm hiểu rõ thêm những nỗi lòng của các em từ đó có biệt pháp giáo dụcphù hợp với các em cả về học lực và đạo đức Và cứ sau mỗi kì thi học kì I hoặccuối năm học tôi thường dành khoảng 20 phút trong tiết sinh hoạt lớp cho các emviết vào giấy những suy nghĩ của mình về giáo viên đã dạy mình trong suốt học kìhoặc cả năm học để tôi biết tâm tư của các em, biết được các em chưa hài lòng vềmình điều gì? Các em thích mình dạy học theo hình thức nào?( nhưng tôi yêu cầucác em phải viết thật lòng, những gì các em viết chỉ có tôi và em đó biết, tôi sẽ giữ

bí mật cho các em và tôi cũng không trách phạt các em khi các em nói những điềukhông thích về mình, nếu tôi không nói trước điều này thì việc viết này nó khônghiệu quả vì các em sợ nói thật về thầy cô thì các em bị thì cô phạt Từ những suynghĩ, những bày tỏ của học sinh, bản thân tôi sẽ nhìn nhận lại cách đối xử của mìnhvới từng học sinh để các em thấy được giáo viên là chỗ dựa của các em về tinhthần

Thể hiện tình cảm của thầy và trò, luôn luôn lắng nghe và thấu hiểu học sinhcũng chính là môi trường giáo dục thân thiện Vậy để thực hiện được môi trườnglớp học thân thiện sẽ giúp học sinh cảm thấy thích thú đi học, đến trường, đến lớpđược thầy cô, bạn bè quan tâm, giúp đỡ Các em không còn tự ti, mặc cảm vì bị thầy

cô la, bạn bè xem thường vì mình học không bằng bạn Chính vì thế, để nâng caochất lượng giáo dục, người giáo viên không thể bỏ qua công việc xây dựng lớp họcthân thiện:

b/ Xây dựng lớp học thân thiện:

- Xây dựng lớp học thân thiện thì đòi hỏi học sinh phải đẹp : Đẹp ở đây làđẹp về cách ăn mặc, giản dị gọn gàng, sạch sẽ không lòe loẹt, phù hợp với môitrường trường học phù hợp với điều kiện hoàn cảnh của từng gia đình Đối với họcsinh ăn mặc không gì đẹp bằng bộ quần áo đồng phục của nhà trường Đẹp về cáchtrang trí lớp học hài hòa, tránh rườm rà, không thẫm mĩ ( Những sản phẩm đẹp củahọc sinh đều được trình bày trong lớp để kích thích niềm vui, hứng thú học tập chohọc sinh).Đẹp về cách sắp xếp bàn ghế, cách trình bày, chữ viết và bảo quản tậpsách…

Môi trường giáo dục tốt sẽ là nơi phát triển nhân cách tốt Việc trang tríkhông gian lớp học thân thiện là điều kiện để giáo viên và học sinh cùng nhau pháthuy khả năng sáng tạo, giúp các em có nâng cao nhận thức về cái đẹp, khơi dậyniềm tự hào về lớp học của mình.Trường học, lớp học được coi là ngôi nhà chung,ngôi nhà thứ hai của các em học sinh Một lớp học được trang trí đẹp mắt, được

trưng bày từ các sản phẩm , các bài làm của học sinh sau mỗi buổi học giúp khơigợi niềm hứng thú, cho các em thấy được mỗi ngày đến trường là một niềm vui Trang trí lớp đẹp, hài hòa đảm bảo tính thẩm mĩ và tính giáo dục cao Phầntrang trí lớp, tôi giao trực tiếp cho từng tổ: mỗi tổ phải sưu tầm tranh ảnh liên quanđến các môn học và chọn bài vẽ đẹp nhất để trưng bày.

Việc trang trí trong lớp của tôi rất giản: Phía trên là câu “Mỗi ngày đếntrường là một niềm vui”, kế tiếp là những bông hoa , mỗi cánh hoa là hình của mộthọc sinh ( ví mỗi học sinh như một cánh hoa bé nhỏ cần được nâng niu, che chở vàbảo vệ) Dưới cùng là bảng trình bày sản phẩm của học sinh, bên trái có treo mộtchậu cây xanh và khẩu hiệu“Lớp học thân thiện” , bên phải cũng có khẩu hiệu “Họcsinh tích cực” và cũng có một chậu cây cảnh cùng với một số khẩu hiệu, cây lan ,với một khu vườn nho nhỏ trên tủ đồ dùng học tập và một vài chậu hoa khác, tranhảnh…

* Mối quan hệ của giáo viên và học sinh: là một trong những nội dung của

môi trường tinh thần trong lớp học thân thiện Mối quan hệ giữa giáo viên và họcsinh được thể hiện ở sự tôn trọng học sinh, thương yêu học sinh và hết lòng vì họcsinh thông qua các hoạt động cụ thể của giáo viên trong quá trình dạy học Đối với học sinh tiểu học, giáo viên càng cẩn thận trong phong cách giaotiếp Trong những năm qua tôi luôn chú ý và rèn luyện đến phong cách lên lớp củamình, phần nào đó đã tạo nên bầu không khí thiện cảm, tôn trọng lẫn nhau trong lớphọc Tôi xin đề cập một số lĩnh vực của phong cách như sau:

 Điệu bộ: Thể hiện ở cách ngồi, dáng đi và hoạt động đi lại của giáo

viên Trong suốt tiết học, giáo viên chỉ đi lại trên bục giảng và bàn giáo viên là điềucần khắc phục Khi cần ghi bảng dưới hình thức cả lớp thì tôi đứng trên bục giảng.Đến khi học sinh làm việc cá nhân , nhóm, tôi thường đến bên học sinh để quan sát

và dễ dàng uốn nắn, sửa chữa kịp thời Lúc đi lại, tôi cố gắng di chuyển rộng và thểhiện sự nhẹ nhàng nhưng không chậm chạp mà tạo nên một nhịp độ làm việc khẩntrương

 Thao tác : thao tác của giáo viên là yếu tố quan trọng tạo nên phong

cách lên lớp Đó là cách ghi bảng, cách cầm sách, cách sử dụng dấu hiệu bằng tay,cách sử dụng phương tiện dạy học… Khi trình bày bảng, tôi luốn cố gắng ghi những

ý có nội dung cơ bảng và trình bày rõ ràng, sạch đẹp Khi cầm sách, tôi luôn cốgắng cầm sách đúng quy cách như đỡ sách bằng lòng bàn tay trái, ngón trỏ kẹp giữahai trang sách còn tay phải đỡ góc phải phần phía dưới của trang sách để thể hiệntính sư phạm trong giáo dục Khi dùng hiệu lệnh khi mời học sinh,

yêu cầu học sinh làm một việc gì đó, giáo viên không nên dùng ngón tay hay câythước chỉ vào mặt học sinh, điều đó thể hiện sự không tôn trọng học sinh Vì vậy,chúng ta nên đưa cả lòng bàn bay để ngữa ra phía trước theo hướng học sinh đượcyêu cầu và dùng câu nói “ Cô mời em!”.Với đặc điểm tâm lí lứa tuổi học sinh tiểuhọc thì những yếu tố nêu trên sẽ tạo nên sự tôn trọng, thân thiện với học sinh và nócòn góp phần hình thành nhân cách tốt cho học sinh

 Thái độ: Ngoài yếu tố điệu bộ, thao tác thì thái độ là một yếu tố quan

trọng tạo nên mối quan hệ thân thiện giữa thầy và trò Thái độ của giáo viên thểhiện qua cử chỉ, cách nhìn, cách đối xử, cách biểu lộ nét mặt, đôi mắt của giáo viêntrước học sinh Muốn giáo dục thành công, người giáo viên cần có thái độ tôntrọng , yêu thương, công bằng với mọi học sinh Tuổi các em còn rất ngây thơ, hồnnhiên Em nào cũng ngoan, em nào cũng giỏi, cũng cố gắng chỉ có điều em nàyngoan hơn, giỏi hơn, cố gắng hơn và em kia ngoan, cố gắng ít hơn em kia mà thôi

Vì vậy, giáo viên cần biết khen ngợi, động viên, khuyến khích kịp thời Nếu nhưgiáo viên lên lớp với vẻ mặt lạnh lùng, không có một lời khen ngợi, cảm ơn hoặchọc sinh trả lời sai thì tỏ ra cáo gắt, giận dữ, buông vài câu nói không đẹp thì những

cử chỉ trên sẽ làm cho học sinh sợ sệt và không còn muốn học nữa, làm mất đi bầukhông khí thân thiện trong lớp

 Ngôn ngữ: Ngôn ngữ của giáo viên góp phần tạo nên phong cách lên

lớp Trong tiết dạy, nếu ngôn ngữ của giáo viên chuẩn, tế nhị, trong sáng, truyềncảm, dễ hiểu thì sẽ thu hút học sinh , chăm chú lắng nghe Đặc biệt ngôn ngữ thểhiện rõ một không khí lớp học ấm áp, thân thiện hơn.Với nhận thức như vậy, trongnhững năm qua, tôi đã cố gắng rèn luyện cách sử dụng ngôn ngữ của mình sao chokích thích hứng thú cho học sinh Chẳng hạn, câu hỏi này khó, em nào trả lời được

sẽ cộng 1 điểm thi đua, trả lời sai thì thôi, em nào có cách giải khác sẽ được khen… Tóm lại người giáo viên trên lớp có được phong cách cởi mở, vui vẻ, dễ gầncùng với thái độ nâng đỡ khuyến khích, có niềm tin và cách nhìn lạc quan vào họcsinh, cách xưng hô thân mật, có ngôn ngữ chuẩn xác, có cử chỉ trìu mến, quan tâmđến học sinh…thì không những giúp cho học sinh học tốt mà còn tạo nên mối quan

hệ thân thiện giữa thầy và trò, từ đó sẽ hình thành nhân cách tốt cho học sinh

Ngoài phong cách thân thiện trong khi lên lớp , giáo viên phải là người bạnthật sự của học sinh trong các tình huống giao tiếp khác Ngay từ đầu năm học, tôithường xuyên gần gũi, tâm sự trò chuyện với học sinh về gia đình, chuyện học hành

để các em thấy thân thiện Phần nào đó tôi cũng bắt tâm tư tình cảm cũng như tìnhcảm của các em Nhiều khi chỉ một câu nói của thầy cô như lời khen hay một lờikhuyến khích động viên đã làm thay đổi cả cuộc đời em

Lớp tôi có một em thường tâm sự với tôi rằng:

- Cô ơi, ba mẹ em chẳng quan tâm em, lớn lên em sẽ không thương ba mẹ nữa Nghe nói vậy, tôi giải thích cho em hiểu rằng: cha mẹ nào chẳng thương con, ba

mẹ em ít quan tâm có lẽ vì cuộc sống gia đình khó khăn, phải vất vả lo cho cuộcsống nên không có nhiều thời gian gần gũi em Em hãy thông cảm và giúp đỡ ba

mẹ, để ba mẹ bớt vất vả và có nhiều thời gian với em hơn Tuy nhiên, tôi cũng gặpriêng ba mẹ của em để gia đình biết tâm tư của con mình mà tranh thủ thời gian đểchăm sóc em nhiều hơn Từ đó về sau , tôi không nghe em than phiền

về ba mẹ mình nữa.Tóm lại thông qua hoạt động về giáo dục, sinh hoạt vui chơi,giáo viên cần tạo cơ hội gần gũi với các em , xóa bỏ mọi ngăn cản về tâm lí và tuổitác, từ đó mới thật sự trở thành người bạn của các em

* Tạo mối quan hệ thân thiện giữa học sinh với học sinh:

Quan tâm đến sự phát triển nhân cách của học sinh bằng cách cư xử lịch sự,

lễ phép khi giao tiếp là điều không thể thiếu Con người giao tiếp thân thiện vớinhau như cử chỉ, điệu bộ, ánh mắt nhưng giao tiếp bằng ngôn ngữ vẫn là quan trọnghơn cả Để học sinh có mối quan hệ thân thiện với các bạn trong lớp, giáo viên cầnhướng dẫn học sinh sử dụng lời nói với bạn sao cho thể hiện sự tôn trọng, tế nhị,lịch sự trong giao tiếp Nhận thức việc dạy cho học sinh cách thể hiện lời nói thânthiện cùng bạn bè là cần thiết Trong những năm học qua, tôi luôn cố gắng uốn nắn ,sửa chữa lời nói cho học sinh Ví dụ: Ở cuối tiết học tôi thường tổ chức trò chơi đốbạn: tôi xin đố các bạn nước ta có khí hậu như thế nào? Tôi xin trả lời câu hỏi củabạn, bạn trả lời đúng rồi…

Giáo dục cho học sinh phải biết quan tâm, giúp đỡ bạn , không phân biệt giàunghèo; giỏi, dở; xấu , đẹp…các em phải đối xử với nhau bằng tình yêu thương nhưanh em một nhà Bạn có lỡ làm gì sai, có lỗi thì tha thứ hoặc nhắc nhở bạn sửa sai,

không nên vì chuyện nhỏ mà gây gỗ với nhau, mất đoàn kết, bạn bè gặp khó khăn,đau ốm phải biết giúp đỡ và chia sẻ với bạn.

*Quan hệ thân thiện giữa giáo viên với phụ huynh học sinh:

Đối với phụ huynh học sinh, giáo viên phải có thái độ bình tĩnh, hòa nhã,luôn luôn lắng nghe những ý kiến từ phụ huynh học sinh trên tinh thần tôn trọngphụ huynh Trong các cuộc họp phụ huynh, giáo viên phải thận trọng trong cáchnhận xét về học lực và phẩm chất học sinh, nhất là đối với những phụ huynh có con

em tiếp thu bài chậm hoặc học sinh cá biệt để học không bị mặc cảm đối với nhữngphụ huynh khác

Do các em học buổi chiều, phòng học rất oi bức mỗi khi bước và lớp học , đểtạo cho các em một không gian học tập thoải mái, mát mẻ, tôi đã mạnh dạn vậnđộng phụ huynh đóng góp tiền mua quạt thêm cho các em ( Đây là một việc làm rấtkhó thực hiện, vì đơn vị tôi công tác là một xã vùng biên giới, cuộc sống đa phần làkhó khăn, các phụ huynh lo cho con được đến lớp là tốt lắm rồi, đâu có nghĩ đếnviệc đóng góp tiền cho lớp , cho trường nên xã hội hóa trường học còn khó nói chiđến xã hội hóa lớp học Đây là công việc mà chỉ có tôi là người thực hiện đầu tiêntrong đơn vị về công tác này Tuy nhiên, tôi cũng tham khảo ý kiến của BGH trườngxem có cho tôi thực hiện không và được sự chấp thuận của BGH, tôi tiến hành vậnđộng tiền ngay trong đầu năm học:

Đầu tiên , phụ huynh cũng ngại đóng góp, tôi đã phân tích cho phụ huynhthấy rằng việc đóng góp này là để phục vụ cho việc học tập của con em mình, chứkhông ai khác, nếu các em ngồi học mà có quạt mát mẻ thì tinh thần học tập cũngthoải mái, các em tiếp thu bài tốt hơn…Cuối cùng phụ huynh cũng nhận ra là mìnhcần phải đóng góp để cho con mình học tốt, hiện giờ, ngoài hai cây quạt của trường,tôi đã mua thêm 3 cây quạt từ tiền đóng góp của phụ huynh Thế là lớp tôi là lớphọc đầu tiên có đầy đủ quạt cho các em ngồi học thoải mái

Song song với xây dựng lớp học thân thiện, các em thích đến trường, đến lớp học tập Người giáo viên còn phải làm sao cho các em chủ động trong học tập, không còn rụt rè , nhút nhát, phải làm sao cho các em học tập một cách tích cực, có như thế mới nâng cao chất lượng dạy và học- chống lưu ban, bỏ học của học sinh Chúng ta cần có một phương pháp dạy học tạo tính tính cực cho học sinh.

Vậy chúng ta phải hiểu thế nào dạy học tạo tính tích cực trong học tập? Nóiđến phương pháp dạy học giúp học sinh học tập tích cực là nói đến thái độ và ý thứchọc tập của học sinh

Phương pháp dạy học gây sự hứng thú trong học tập, thích thú với cách dạy của giáo viên từ đó giúp các em có một thái độ học tập tích cực hơn Vậy làm sao tabiết học sinh đó có tích cực không? Trong môi trường giáo dục, một học sinh tíchcực là một học sinh có khả năng tự học, tự chiếm lĩnh tri thức Nói cho dễ hiểu, mộthọc sinh tích cực là một học sinh ở nhà phải soạn bài, học thuộc bài trước khi đếnlớp, vào tiết học các em phải tự tìm ra tri thức, giáo viên chỉ là người hướng dẫn,gợi mở, có như vậy thì kiến thức thu nhận mới thật sự là của các em cũng đồngnghĩa với câu “Vào lớp thuộc bài, ra lớp hiểu bài”

Học sinh tích cực là biết vận dụng giữa “Học đi đôi với hành”, thực hiệnđúng nguyên lí giáo dục, vận dụng các kiến thức do thầy cô cung cấp với ý thức chủđộng, tự giác cao Tuy nhiên số lượng học sinh tích cực rất ít,chủ yếu tập trung vàonhững học sinh hoàn thành tốt nhiêm vụ học tập Số đông còn lại thì rụt rè thiếu tựtin trong học tập lẫn giao tiếp Vì vậy, để học sinh phát huy hết tính tích cực, giáoviên phải có trách nhiệm hướng dẫn, định hướng cho học sinh chủ động tiếp nhận

kiến thức Ngoài ra, học sinh học sinh biết tích cực tự giác trong các hoạt động củanhà trường và xã hội

c/ Đổi mới phương pháp dạy học nhằm nâng cao chất lượng trong dạy và học – chống lưu ban, bỏ học:

Tại sai ta phải đổi mới phương pháp dạy học? Còn phương pháp dạy họctruyền thống thì sao?

Các phương pháp truyền thống luôn là những phương pháp dạy học quantrọng trong dạy học Đổi mới không có nghĩa là loại bỏ phương pháp truyền thống

mà cần bắt đầu từ việc cải tiến để nâng cao hiệu quả và hạn chế những nhược điểmcủa chúng

Để nâng cao hiệu quả của phương pháp truyền thống, người giáo viên trướchết cần nắm vững những yêu cầu và sử dụng thành thạo các kĩ thuật của chúngtrong việc chuẩn bị cũng như tiến hành bài lên lớp, chẳng hạn như kĩ thuật mở bài,

kĩ thuật trình bày, giải thích trong khi thuyết trình, kĩ thuật đặt câu hỏi và xử lý cáccâu trả lời trong đàm thoại hay kĩ thuật làm mẫu trong luyện tập

Hiện nay có rất nhiều phương pháp dạy học tích cực nhằm nâng cao chấtlượng dạy và học-chống lưu ban bỏ học, với phương pháp dạy này, giờ giảng củamỗi giáo viên trở nên sinh động, hấp dẫn và có ý nghĩa Người học là trung tâmnhưng vai trò, uy tín của người giáo viên được đề cao hơn Bên cạnh đó, khả năngchuyên môn của người thầy tăng lên nhờ áp lực của phương pháp, bởi nội dung kiếnthức của từng giờ giảng phải được cập nhật liên tục để đáp ứng các câu hỏi của họcsinh trong thời đại thông tin rộng mở, với những phương pháp này, nó sẽ giúp íchcho:

* Giáo viên: Dạy học là quá trình trao đổi kiến thức giữa thầy và trò Nếu giáo viên

chỉ thuyết trình, có gì nói nấy thì những gì thầy giảng chỉ là kiến thức một chiều Cóthể học sinh đã biết những kiến thức ấy, hay đó là nội dung không hữu ích đối vớicác em Người giáo viên phải luôn đổi mới bài giảng cũng như phong cách đứnglớp Như vậy, người giáo viên sẽ học được từ học trò của mình rất nhiều kiến thức

và kinh nghiệm thực tế Mối quan hệ thầy trò sẽ trở nên gần gũi, tốt đẹp qua việcgiải quyết các tình huống có liên quan đến nội dung bài học và cuộc sống của ngườihọc

* Học sinh: Khi giáo viên dạy học bằng phương pháp tích cực, học sinh thấy mình

được học chứ không bị học Các em sẽ được chia sẻ những kinh nghiệm của mìnhđồng thời bổ sung những kiến thức không chỉ từ giáo viên mà còn chính từ các bạntrong lớp Các em hạnh phúc khi được học, được sáng tạo, được thể hiện, được làm.Nhờ học theo tích cực mà các em ghi nhớ khắc sâu kiến thức và tăng khả năng ápdụng vào thực tế lên nhiều so với cách học thụ động một chiều Việc dạy học bằngphương pháp tích cực chính là tìm mọi cách giúp học sinh được chủ động trong việchọc, cho các em được làm việc, được khám phá tiềm năng của chính mình Ngườigiáo viên cần giúp học sinh có được sự tự tin, có trách nhiệm với bản thân để từ đóchia sẻ trách nhiệm với bạn bè

Có rất nhiều phương pháp dạy học khác nhau, mỗi phương pháp đều cónhững ưu điểm và hạn chế riêng, đòi hỏi người giáo viên phải khéo léo trong việcvận dụng các phương pháp đó như thế nào để hạn chế tối đa những khuyết điểm củaphương pháp đó , trong một tiết dạy, giáo viên nên lựa chọn phương pháp nào phùhợp với hoạt động đó, chứ không phải muốn chọn phương pháp nào dạy cũng được.Sau đây tôi xin trình bày một số phương pháp dạy học tích cực ở tiểu học mà tôi

thường xuyên vận dụng trong các năm học qua nhằm giúp nâng cao về chất lượngdạy và học - chống lưu ban bỏ học của học sinh :

c 1 Phương pháp đặt và giải quyết vấn đề:

*Với phương pháp này giúp học sinh :

- Nêu được những điều chưa biết cần tìm hiểu, chỉ ra mối quan hệ của nhữngđiều đã biết và chưa biết là yếu tố trung tâm của tình huống có vấn đề, sẽ đượckhám phá trong giai đoạn giải quyết vấn đề Các tình huống có vấn đề phải kíchthích hứng thú nhận thức của học sinh, tính tò mò, ham hiểu biết, thích khám phácủa học sinh

- Góp phần rèn luyện tư duy phê phán, tư duy sáng tạo cho học sinh Trên cơ

sở sử dụng vốn kiến thức và kinh nghiệm đã có học sinh sẽ xem xét, đánh giá, thấyđược vấn đề cần giải quyết Đây là phương pháp phát huy tính tìm tòi, xem xét vấn

đề dưới nhiều góc độ khác nhau, học sinh sẽ huy động kiến thức và khả năng cánhân, khả năng hợp tác và trao đổi, thảo luận với bạn bè tìm ra cách giải quyết tốtnhất

- Thông qua việc giải quyết vấn đề, học sinh sẽ lĩnh hội tri thức, kĩ năng vàphương pháp nhận thức Giải quyết vấn đề không còn chỉ phị thuộc phạm trùphương pháp mà nó trở thành một mục đích dạy học được cụ thể hóa thành mục tiêu

là phát triển năng lực giải quyết vấn đề, một năng lực có vị trí hàng đầu để conngười thích ứng được với sự phát triển của xã hội

Phương pháp này đòi hỏi người giáo viên phải đầu tư nhiều thời gian và côngsức, giáo viên phải có năng lực sư phạm tốt mới suy nghĩ ra nhiều tình huống gợivấn đáp và hướng dẫn học sinh tìm tòi để giải quyết vấn đề Việc tổ chức tiết họchoặc một phần của tiết học theo phương pháp đặt và giải quyết vấn

đề đòi hỏi phải có nhiều thời gian hơn so với bình thường

*Với phương pháp này có thể áp dụng trong mọi giai đoạn trong quá trình

dạy học: hình thành kiến thức mới, củng cố kiến thức và kĩ năng, vận dụng kiến

thức

Khi vận dụng phương pháp này, bản thân tôi luôn hướng tới mọi đối tượnghọc sinh, chứ không chỉ áp dụng cho học sinh khá, giỏi ( học sinh hoàn thành)

* Có nhiều mức độ khác nhau khi tiến hành giải quyết vấn đề, chẳng hạn:

+ Giáo viên tạo tình huống có vấn đề, học sinh độc lập phát hiện và giải quyết vấn đề, giáo viên hướng dẫn học sinh hình thành kiến thức mới

+ Giáo viên tạo tình huống có vấn đề, giáo viên tổ chức cho học sinh phát hiệnvấn đề, giáo viên hướng dẫn để học sinh giải quyết từng bước vấn đề và hình thànhtri thức mới

+ Giáo viên tạo tình huống, giáo viên nêu vấn đề, hướng dẫn học sinh phát hiệnvấn đề, hướng dẫn học sinh giải quyết vấn đề, hình thành tri thức mới

+ Giáo viên trức tiếp đưa ra tình huống và trực tiếp nêu vấn đề, học sinh tìm cáchgiải quyết vấn đề, giáo viên hướng dẫn để học sinh tìm ra tri thức mới

Ví dụ : Để hình thành công thức tính diện tích hình tam giác, có thể tiến hành các bước sau:

Tôi tổ chức cho học sinh ghép hai hình tam giác bằng nhau để tạo thành hìnhchữ nhật hoặc hình bình hành Yêu cầu học sinh so sánh diện tích hình chữ nhật( hình bình hành) với diện tích hình tam giác Giáo viên đặt vấn đề giúp học sinhtìm tự tìm ra công thức tính diện tích hình tam giác

- Sau khi ghép hình xong:

 Nếu các em ghép hai hình tam giác bằng nhau để tạo thành hình chữ nhật, các em sẽ tự phát hiện ra:

+ Chiều dài hình chữ nhật bằng cạnh đáy hình tam giác

+ Chiều rộng hình chữ nhật bằng chiều cao hình tam giác

+ Diện tích hình chữ nhật gấp 2 lần diện tích hình tam giác

Từ những yếu tố trên, các em sẽ tìm ra được công thức tính diện tích hình tamgiác bằng độ dài đáy nhân với chiều cao ( cùng đơn vị đo) rồi chia cho 2

 Nếu các em ghép hai hình tam giác bằng nhau để tạo thành hình bình hành, các em sẽ tự phát hiện ra:

+ Cạnh đáy của hình bình hành bằng cạnh đáy của hình tam giác

+ Chiều cao hình chữ nhật bằng chiều cao hình tam giác

+ Diện tích hình bình hành gấp 2 lần diện tích hình tam giác

Từ những yếu tố trên, các em sẽ tìm ra được công thức tính diện tích hình tamgiác bằng độ dài đáy nhân với chiều cao ( cùng đơn vị đo) rồi chia cho 2

c 2 Phương pháp hợp tác theo nhóm nhỏ:

Phương pháp này là tổ chức cho học sinh hoạt động theo những nhóm nhỏ đểhọc sinh cùng thực hiện một nhiệm vụ nhất định trong một khoảng thời gian nhấtđịnh Trong quá trình làm việc, có sự kết hợp giữa làm việc cá nhân với làm việctheo cặp, theo nhóm để cùng nhau chia sẻ kinh nghiệm và hợp tác để thực hiệnnhiệm vụ được giao Lợi ích của phương pháp này là:

+ Có sự phụ thuộc lẫn nhau một cách tích cực: kết quả của cả nhóm chỉ có đượckhi có sự hợp tác làm việc, chia sẻ của tất cả các thành viên trong nhóm

+ Thể hiện trách nhiệm cá nhân: Mỗi cá nhân đều được phân công trách nhiệmthực hiện một phần của công việc và tích cực làm việc để đóng góp vào kết quảchung

+ Khuyến khích sự tương tác: trong quá trình làm việc, cần có sự trao đổi, chia sẻgiữa các thành viên trong nhóm để tạo thành ý kiến chung của nhóm

+ Rèn luyện các kĩ năng xã hội: các thành viên đều có cơ hội để rèn kĩ năng lắngnghe tích cực, đặt câu hỏi, đưa thông tin phản hồi tích cực, thuyết phục, ra quyếtđịnh

+ Rèn kĩ năng đánh giá: Học sinh cả nhóm thường xuyên cùng nhau rà soát đánhgiá công việc đang làm để góp phần hoàn thiện các nhiệm vụ được giao và kết quảcủa nhóm

* Trong quá trình học tập, không phải lúc nào học sinh chưa hoàn thành làmđược những bài tập đòi hỏi quá cao đối với các em, các em cần phải có sự hỗ trợ từgiáo viên, bạn bè Chính vì vậy ,tôi thường tổ chức học nhóm để những em nàyđược sự hỗ trợ từ bạn bè ( trong mỗi nhóm đều có học sinh hoàn thành và học sinhchưa hoàn thành).Trong quá trình thảo luận nhóm như thế sẽ tạo cho các em rụt rè

có cơ hội phát biểu cùng bạn bè, học được ở bạn mình về cách trả lời , các kiến thức

mà các em chưa hiểu hết, mỗi cá nhân trong nhóm đều trình bày nên đòi hỏi các emphải tập trung suy nghĩ

Tuy nhiên để phương pháp này đạt hiệu quả cao, giáo viên cần hướng dẫnhọc sinh cách thảo luận: trong quá trình thảo luận, tất cả các thành viên trong nhómphải nêu lên những ý kiến, những suy nghĩ của mình Sau đó, trong nhóm xem ýkiến nào là đúng, là hay nhất thì chọn và ghi ra phiếu học tập của nhóm Tránhtrường hợp học sinh trong nhóm không thảo luận mà chỉ chọn ý kiến của bạn họctốt trong lớp trong quá trình thảo luận, giáo viên cũng theo dõi, quan sát các nhómthảo luận, nếu các em còn lúng túng thì giáo viên hỗ trợ kịp thời cho các em Cónhiều cách chia nhóm, tùy từng hoạt đông, nội dung , kiến thức môn học mà giáoviên có thể hướng dẫn học sinh chia nhóm như sau: nhóm đôi , nhóm bốn, nhóm