Hiện tượng mơ hồ từ vựng và mơ hồ cú pháp trong các văn bản ngoại giao tiếng trung (đối chiếu với tiếng việt)

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘITRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN * DƯƠNG LỘ DAO HIỆN TƯỢNG MƠ HỒ TỪ VỰNG VÀ MƠ HỒ CÚ PHÁP TRONG CÁC VĂN BẢN NGOẠI GIAO TIẾNG TRUNG ĐỐI CHIẾU VỚI TIẾNG VI

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

*

DƯƠNG LỘ DAO

HIỆN TƯỢNG MƠ HỒ TỪ VỰNG VÀ MƠ HỒ CÚ PHÁP TRONG CÁC VĂN BẢN NGOẠI GIAO TIẾNG TRUNG

ĐỐI CHIẾU VỚI TIẾNG VIỆT

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÔN NGỮ HỌC

Hà Nội - 2019

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÔN NGỮ HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Phạm Văn Tình

Hà Nội - 2019

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các sốliệu nêu trong luận văn là trung thực Những kết luận khoa học của luậnvăn chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tác giả luận văn

Dương Lộ Dao

LỜI CẢM ƠN

Luận văn được thực hiện trong quá trình học tập và nghiên cứu tại Khoa Ngôn ngữ học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – ĐHQG Hà Nội Trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tác giả đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ của thầy cô, bạn bè và gia đình.

Luận văn được hoàn thành dưới sự hướng dẫn tận tình của PGS TS Phạm Văn Tình Tác giả xin chân thành cảm ơn tới thầy hướng dẫn đã giúp đỡ, chỉ bảo,

hỗ trợ học viên trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn.

Xin gửi lời cảm ơn các thầy cô giáo, cán bộ Khoa Ngôn ngữ học- Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn ĐHQG Hà Nội đã giảng dạy, truyền đạt kiến thức, tạo điều kiện và hướng dẫn tôi hoàn thành chương trình học tập và thực hiện luận văn.

Tác giả cũng chân thành cảm ơn tới các anh chị đồng nghiệp, bạn bè tại Khoa Ngôn ngữ học đã hỗ trợ chuyên môn, và thời gian để luận văn được hoàn thành.

Do thời gian và kiến thức hạn chế, luận văn chắc không tránh khỏi thiếu sót Tác giả rất mong nhận được những ý kiến đóng góp của quý thầy cô, bạn bè, đồng nghiệp, các nhà khoa học và độc giả để luận văn được hoàn thiện hơn.

Xin trân trọng cảm ơn!

Tác giả Dương Lộ Dao

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN 3

TÓM TẮT

Mơ hồ (vagueness, trong đó có mơ hồ từ vựng và mơ hồ cú pháp) là

một hiện tượng thường xảy ra, tồn tại trong giao tiếp mọi ngôn ngữ nói chung.Gần đây, có nhiều học giả nghiên cứu hiện tượng mơ hồ trong các văn bảnngoại giao về nhiều mặt như ngữ nghĩa học, ngữ dụng học, v.v Ngôn ngữngoại giao nhiều khi có yêu cầu không nên nói quá rõ ràng, phải dùng “ngônngữ mơ hồ ẩn dụ” để diễn đạt sự uyển chuyển gián tiếp, tiện cho việc ứng xửcần thiết Đã có nhiều học giả (trong đó các nhà ngôn ngữ học) quan tâmnghiên cứu, miêu tả về chức năng của hiện tượng mơ hồ này

Luận văn này thông qua quy nạp phân tích hiện tượng mơ hồ trong cácvăn bản ngoại giao tiếng Trung đối chiếu với tiếng Việt về từ vựng và cúpháp, kết hợp với Ngôn ngữ học và Ngữ dụng học, để nghiên cứu những khácbiệt và những nguyên nhân xuất hiện của hiện tượng mơ hồ này Đồng thời,nghiên cứu nguyên tắc cộng tác, nguyên tắc lịch sự, mối quan hệ giữa hainguyên tắc trong quán ngữ ngoại giao và những cách dịch Tôi mong rằng,bản luận văn này có thể làm cho mọi người hiểu được những cách xử lý vấn

đề của những người phát ngôn và lãnh đạo của Bộ Ngoại giao, hiểu được tínhthú vị và tính linh hoạt của ngôn ngữ mơ hồ trong sự giao tiếp Hơn nữa, đốivới viên chức ngoại giao sử dụng ngôn ngữ có ý nghĩa chỉ đạo nhất định

Từ khoá: mơ hồ từ vựng, mơ hồ cú pháp, văn bản ngoại giao tiếng

Trung (đối chiếu với tiếng Việt), nguyên tắc lịch sự, nguyên tắc cộng tác

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Mơ hồ (vague) là một hiện tượng khá phổ biến của ngôn ngữ tự nhiên,

mà hiện tượng này tồn tại trong mọi hoạt động sử dụng ngôn ngữ của conngười Ngôn ngữ là một công cụ ngoại giao Tính linh hoạt và tính phong phúcủa nó đóng vai trò quan trọng trong việc áp dụng sách lược ngoại giao, mà

mơ hồ ngôn ngữ chính là một phương pháp để thực hiện sách lược ngoại giao.Đại sứ Kim Quế Hoa① (Kim Quế Hoa, nam, sinh ra tại Thượng Hải TrungQuốc vào năm 1935 Ông đã từng làm Tham tán, phó Vụ trưởng Vụ Tin tức,người phát ngôn của Bộ Ngoại giao, nhậm chức Đại sứ tại Malaysia vàBrunei, Đại sứ đặc mệnh toàn quyền tại Thái Lan, sau nhậm chức Phó Hộitrưởng Hội ngoại giao Trung Quốc, Phó Hội trưởng Hội uỷ ban Trung Quốccủa Hội đồng cộng tác an ninh châu Á - Thái Bình Dương (CSCAP) v.v.)(2003) từng nói: “Người ta làm ngoại giao phải hiểu sử dụng ngôn từ ngoạigiao, đây là yêu cầu căn bản.” Các nhà ngoại giao sử dụng ngôn từ ngoại giao

để trình bày và giới thiệu hình ảnh quốc gia, thể hiện lập trường quốc gia, bảo

vệ lợi ích quốc gia Vì vậy trong sự giao tiếp ngôn từ ngoại giao rất coi trọngsách lược, nên tính mơ hồ của nó có vai trò và ý nghĩa quan trọng Bản luậnvăn này nghiên cứu hiện tượng mơ hồ trong các văn bản ngoại giao tiếngTrung đối chiếu với tiếng Việt về từ vựng và cú pháp, từ góc nhìn của Ngônngữ học và đặc biệt là Ngữ dụng học

Trước tiên, xem xét về giá trị nghiên cứu chọn đề tài Đối với ngôn từngoại giao, nhiều học giả chỉ quan tâm đến nghiên cứu sự miêu tả và chứcnăng ngữ dụng của hiện tượng mơ hồ trong tiếng Việt và tiếng Anh, đối chiếusong ngữ, chưa quan tâm nhiều đến nghiên cứu hiện tượng mơ hồ trong cácvăn bản ngoại giao tiếng Trung đối chiếu với tiếng Việt Luận văn này là bướcđầu nghiên cứu hiện tượng mơ hồ trên ngữ liệu tiếng Trung, liên hệ với tiếngViệt

Luận văn này nghiên cứu hiện tượng mơ hồ từ vựng và mơ hồ cú pháptrong các văn bản ngoại giao tiếng Trung đối chiếu với tiếng Việt, phân tíchnhững nguyên nhân xuất hiện hiện tượng mơ hồ đó, nghiên cứu nguyên tắccộng tác, nguyên tắc lịch sự, mối quan hệ giữa hai nguyên tắc, cung cấp mộtphương hướng để nghiên cứu hiện tượng mơ hồ sâu sắc hơn

Cuối cùng, xem xét về giá trị ứng dụng Bản luận văn này nghiên cứunhững nguyên nhân xuất hiện hiện tượng mơ hồ và cách khắc phục Việc này

có thể làm cho người ta hiểu những thú vị của ngôn từ ngoại giao và đối vớiviên chức ngoại giao sử dụng ngôn ngữ có ý nghĩa chỉ đạo nhất định

2 Lịch sử vấn đề

2.1 Hiện trạng nghiên cứu về ngôn ngữ mơ hồ

Trước đây nhiều học giả trong nước và nước ngoài đã có hứng thứnghiên cứu ngôn ngữ mơ hồ, hơn nữa đã giành được những thành quả to lớn

trong lĩnh vực nghiên cứu này Đầu tiên ông Peirce đã định nghĩa mơ hồ là do

ngôn ngữ biểu đạt không rõ ràng mới gây ra: “Khi sự vật đã xuất hiện mấy

loại trạng thái, cho dù người nói đã suy nghĩ những trạng thái này nhưng vẫnkhông xác định được trạng thái này là thuộc vào mệnh đề (proposition) nàyhay là trừ một mệnh đề nào đó Lúc đó, mệnh đề này tất là có mơ hồ.” (NgũThiết Bình, 1999:136)

2.1.1 Hiện trạng nghiên cứu về ngôn ngữ mơ hồ ở nước ngoài

Năm 1965, L.A Zadeh được hiện tượng mơ hồ ngôn ngữ dẫn dắt, đã

sáng lập Tập mờ (Fuzzy Sets) và đã ứng dụng với nghiên cứu hiện tượng mơ hồ

ngôn ngữ rộng rãi Nhìn chung, việc nghiên cứu hiện tượng mơ hồ ngôn ngữnước ngoài, chúng ta có thể thấy được học giả quan tâm đến không chỉ là lýthuyết mà còn là vấn đề nghiên cứu ứng dụng của hiện tượng thú vị này

- Nghiên cứu về lý thuyết của ngôn ngữ mơ hồ

Trước đây Lakoff đã kết hợp những quan điểm của lý thuyết tri nhận

với Tập mờ để nghiên cứu sự mơ hồ ngữ nghĩa, có sách Women, Fire, and

Dangerous Things: What Categories Reveal About the Mind (Phụ nữ, Lửa và Những điều nguy hiểm: Những hạng mục nào tiết lộ về Tâm trí) (1978) Ông

đã nêu ra khái niệm hàng rào (Hedges), ví dụ, kind of; more or less; in a

sense roughly v.v Ông cho rằng hàng rào vốn rất thú vị, nó mang tính súctích và mơ hồ, nhưng mà nó có thể khiến cho sự vật được miêu tả giảm bớttính mơ hồ

- Nghiên cứu về sự ứng dụng của ngôn ngữ mơ hồ

Trong sách Ngôn ngữ mơ hồ (Vague Language) (1994) của Channell đã

nghiên cứu cách biểu đạt mơ hồ có hình thức khác trong tiếng Anh và phântích giá trị ngũ dụng của nó

Banhks D (1998) và Hyland K (1998) đã quan tâm đến hàng rào vềhọc thuật, Gruber H (1991,1993) và Orwell G (2001) đã quan tâm đến hiệntượng mơ hồ về nền chính trị Có nhiều nhà ngôn ngữ học nghiên cứu hiệntượng mơ hồ trong các lĩnh vực và phân tích chức năng ngữ dụng của nó

2.1.2 Tình hình nghiên cứu về ngôn ngữ mơ hồ

- Ở Trung Quốc

Công trình đầu tiên nghiên cứu ngôn ngữ mơ hồ trong tiếng Trung là

bài luận văn Nghiên cứu lần đầu Ngôn ngữ mơ hồ của Ngũ Thiết Bình (1979),

việc này đã thúc đẩy sự phát triển của ngôn ngữ mơ hồ Trung Quốc

+ Dịch những thành quả nghiên cứu ngôn ngữ mơ hồ của nước ngoài

Bài luận văn Nghiên cứu lần đầu Ngôn ngữ mơ hồ của Ngũ Thiết

Bình (1979) bắt đầu giới thiệu Tập mơ hồ của L.A.Zadeh và những thành quảgiành được của các nhà ngôn ngữ học dùng lý thuyết này Mâu Bác và Lưu

Hồng Huy đã dịch chung cuốn sách Triết học ngôn ngữ của William Alston,

đã nghiên cứu thảo luận tính mơ hồ của ngôn ngữ xem xét về góc độ triết học

Cuốn sách Dẫn luận ngữ nghĩa học của Ngũ Khiêm Quang biên soạn đã trình

bày sự khác biệt của hai khái niệm ngôn ngữ học của R Kempson là sự tốinghĩa (Ambiguity) và sự mơ hồ (Vagueness)

Nói chung, số lượng bản dịch có nhiều nhưng nội dung không thấu đáo + Sự nghiên cứu lý thuyết của ngôn ngữ mơ hồ

a) Tính mơ hồ của ngữ nghĩa

Có nhiều học giả đã nghiên cứu thảo luận bản chất và nguyên nhân xảy

ra tính mơ hồ của ngữ nghĩa, như: Thạch An Thạch (1988,1991), Phù Đạt Duy(1990), Trần Tân Nhân (1993 ), Ngô Chấn Quốc ( 2001 ) v.v Việc này đã

mở rộng ảnh hưởng của ngôn ngữ mơ hồ tại Trung Quốc

Ngô Ngọc Chương (1988) sử dụng phương pháp so sánh từ nguyên học

để nghiên cứu tính mơ hồ của ngữ nghĩa Trần Tân Nhân (1993) và Văn Húc(1995) đã nghiên cứu tính mơ hồ của ngữ nghĩa xem xét về lý thuyết ngữnghĩa Ngô Thế Hùng, Trần Duy Chấn đã sử dụng lý thuyết và phương phápcủa Ngôn ngữ học tri nhận trong việc nghiên cứu tính mơ hồ của ngữ nghĩa,đồng thời đã gợi ý phạm trù hoá có ảnh hưởng với tính mơ hồ của ngữ nghĩa.Ngô Chấn Quốc (2000, 2001) đã nêu ra ngữ nghĩa chức năng và miêu tả hiệnthức biểu hiện và phân loại của tính mơ hồ ngữ nghĩa

b) Tính mơ hồ của ngữ âm và ngữ phát

Trong sách Nghiên cứu ngôn ngữ và Tập mơ hồ của Doãn Bân Dung đã

dùng phương pháp mới để giải thích những khái niệm Ngữ âm học và Ngữpháp học, như nguyên âm và phụ âm, từ và phi từ v.v Hà Tự Nhiên dùngquan điểm Tập mơ hồ đã giải quyết vấn đề về danh từ có thể đếm được trongtiếng Anh

- Ở Việt Nam

Sách Câu sai và câu mơ hồ của Nguyễn Đức Dân và Trần Thị Ngọc

lang (1992) Trong sách này nghiên cứu câu mơ hồ trên chữ viết, chủ yếunghiên cứu mơ hồ từ vựng và mơ hồ cú pháp Câu mơ hồ là một câu trong khi

có một biểu hiện duy nhất ở cấp độ ngôn ngữ này, lại có ít nhất hai cách biểuhiện ở một cấp độ ngôn ngữ khác

Nói chung, khi đứng trong một ngữ cảnh cụ thể, trong một tình huốnggiao tiếp cụ thể thì nghĩa của một câu được xác định rõ ràng Lúc đó, nhiều câu

mơ hồ có một nghĩa xác định Tuy nhiên, không phải với mọi câu, cứ đứngtrong một ngữ cảnh cụ thể thì câu mơ hồ sẽ có cách hiểu xác định

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Bài luận văn này là nghiên cứu hiện tượng mơ hồ từ vựng và mơ hồ cúpháp trong các văn bản ngoại giao tiếng Trung đối chiếu với tiếng Việt Phạm

vi nghiên cứu chủ yếu là chuỗi phát ngôn, lời tuyên bố của người đứng đầuchính phủ, các cán bộ cấp cao và người phát ngôn chính phủ đã phát biểutrong các trường hợp chính thức, hay đã dùng trong các văn kiện, bản báocáo, bản thông báo, tuyên bố v.v…

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích là phong phú việc nghiên cứu hiện tượng mơ hồ Nhiệm vụnghiên cứu nó chủ yếu có 3 điểm: a) quy nạp hiện tượng mơ hồ trong các vănbản ngoại giao tiếng Trung đối chiếu với tiếng Việt và phân loại mơ hồ từvựng và mơ hồ cú pháp; b) kết hợp Ngôn ngữ học với Ngữ dụng học để phântích từ vựng, cú pháp, nguyên nhân, nguyên tắc cộng tác và nguyên tắc lịchsự; c) nghiên cứu sách lược mơ hồ ngôn ngữ và cách khắc phục của người

phát ngôn Bộ ngoại giao.

5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

- Ý nghĩa khoa học

Tính mơ hồ là một trong những thành phần không thể thiếu được và tồntại rộng rãi trong sự giao tiếp ngôn ngữ Những năm qua, ngôn ngữ mơ hồ vàhiện tượng mơ hồ luôn luôn là tiêu điểm chủ đề nghiên cứu Từ nghiên cứungữ nghĩa của lý thuyết mơ hồ đến nghiên cứu ngữ dụng trong các lĩnh vựcđều giành được những thành quả nổi bật Trong đó, hiện tượng mơ hồ trongngôn từ ngoại giao đã thu hút nhiều học giả để nghiên cứu Ngôn từ ngoạigiao là một phương pháp để các nước giao tiếp, cũng là một công cụ của nhàngoại giao bảo vệ lợi ích quốc gia mình, đồng thời thể hiện chính sách đốingoại của một quốc gia nào đó Ngôn ngữ mơ hồ chính là một phương phápcủa nhà ngoại giao sử dụng để đạt được một mục đích nào đó Tuy nhiên mỗinước một nền văn hóa truyền thống, có phương thức tư duy và phương thứcbiểu đạt khác nhau Nghiên cứu đề tài này có lợi cho sự thúc đẩy Trung Quốc

và Việt Nam hai nước giao tiếp và cộng tác nhiều hơn, hiểu ngôn từ ngoạigiao và phương thức nói của ngôn từ ngoại giao có tính mơ hồ để bảo vệ lợiích căn bản của hai nước

- Ý nghĩa thực tiễn

Trung Quốc Việt Nam hai nước sơn thủy liền kề, nhân dân hai nước cólịch sử giao lưu trao đổi lẫn nhau từ rất lâu Theo sự phát triển nền kinh tế củatoàn cầu, Trung Quốc đã nêu ra chính sách “Một vành đai một con đường”, tổchức hội nghị Thượng đỉnh lãnh đạo doanh nghiệp APEC tại Đà Nẵng, đãthúc đẩy nền kinh tế của hai nước Trung Quốc và Việt Nam có sự liên hệ vớingày càng rộng hơn, sự phụ thuộc tương trợ lẫn nhau cũng lớn, qua đó gắn kết

về lợi ích kinh tế cũng ngày càng chặt chẽ Toàn cầu hóa, khu vực hóa về kinh

tế mang lại cơ hội và thách thức tương đồng cho cả hai nước Trung Quốc vàViệt Nam không chỉ là bạn bè tốt, láng giềng tốt, sơn thủy nối liền, mà quantrọng hơn là có lợi ích gắn chặt cùng nhau, là một khối chung có cùng chungsinh mạng, chung mục tiêu Vì vậy, chúng ta cần phải nghiên cứu hiện tượng

mơ hồ của ngôn từ ngoại giao trong các văn bản ngoại giao tiếng Trung đốichiếu với tiếng Việt

6 Phương pháp nghiên cứu

Bài luận văn này sử dụng các phương pháp:

- Phương pháp phân tích ngữ pháp ngữ nghĩa để phân tích mơ hồ từvựng, nghiên cứu nguyên nhân và nguyên tắc của hiện tượng mơ hồ, thậm chínghiên cứu phương pháp khắc phục

- Phương pháp định lượng phân tích và định tính nghiên cứu kết hợplẫn nhau để nghiên cứu hiện tượng mơ hồ trong các văn bản ngoại giao tiếngTrung và tiếng Việt Thứ nhất, khách quan miêu tả ngữ liệu ngôn ngữ, sửdụng kho ngữ liệu định lượng phân tích ngữ liệu và phân loại mơ hồ từ vựng

và mơ hồ cú pháp Thứ hai, kết hợp ngôn ngữ học với ngữ dụng học đểnghiên cứu từ vựng, cú pháp, nguyên nhân và nguyên tắc của hiện tượng mơ

hồ Thứ ba, nghiên cứu phương pháp khắc phục.

7 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, tài liệu tham khảo, luận văn có bachương:

+ Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN

Chương này chủ yếu là giới thiệu những lý thuyết liên quan đến đề tài,trình bày những khái niệm như: tính mơ hồ, ngôn ngữ mơ hồ, mơ hồ ngữnghĩa và mơ hồ ngữ dụng, hàng rào và ngôn ngữ ngoại giao

+ Chương 2 HIỆN TƯỢNG MƠ HỒ TỪ VỰNG TRONG CÁC VĂNBẢN NGOẠI GIAO TIẾNG TRUNG (ĐỐI CHIẾU VỚI TIẾNG VIỆT)

Chương này chủ yếu là sự kết hợp nhiều ngữ liệu trong văn bản ngoạigiao, miêu tả những đặc trưng căn bản và hình thức biểu hiện của hiện tượng

mơ hồ ngôn từ ngoại giao về từ vựng, nghiên cứu những nguyên nhân và cáchkhắc phục

+ Chương 3 HIỆN TƯỢNG MƠ HỒ CÚ PHÁP TRONG CÁC VĂNBẢN NGOẠI GIAO TIẾNG TRUNG (ĐỐI CHIẾU VỚI TIẾNG VIỆT)

Chương này chủ yếu là sự kết hợp nhiều ngữ liệu trong văn bản ngoạigiao, miêu tả những đặc trưng căn bản và hình thức biểu hiện của hiện tượng

mơ hồ ngôn từ ngoại giao về cú pháp, nghiên cứu những nguyên nhân và cáchkhắc phục, hơn nữa, nghiên cứu hiện tượng mơ hồ trong nguyên tắc cộng tác,nguyên tắc lịch sự và mối quan hệ của hai nguyên tắc

Đối với hiện tượng mơ hồ từ vựng chúng ta cần sử dụng cách dịch bộphận (dịch bỏ, dịch trực tiếp, thay từ tính…) để biểu đạt chính xác nghĩa từvựng, đặc biệt phải chú ý cách dịch của số từ Mà đối với hiện tượng mơ hồ

cú pháp chúng ta cần sử dụng cách dịch toàn bộ (cách biến mơ hồ thành chínhxác và cách lấy mơ hồ dịch mơ hồ)

Thông qua nghiên cứu về mơ hồ từ vụng và mơ hồ cú pháp có thể pháthiện những đặc điểm trong văn bản ngoại giao, chúng ta có thể phát hiệnnhiều điểm thú vị trong lời nói của ngưòi phát ngôn, và sử dụng những cáchdịch để biểu đạt chính xác nghĩa câu, làm cho câu từ trở nên lịch sử hơn, uyểnchuyển hơn Thậm chí có thể giữ lại sĩ diện của hai bên để tránh khó xử trongngoại giao

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN 1.1 Tính mơ hồ và hiện tượng mơ hồ trong văn bản

Charles S Peirce là nhà triết học đầu tiên nghiên cứu hiện tượng mơ

hồ Năm 1902, ông đã định nghĩa mơ hồ là do ngôn ngữ biểu đạt không rõ

ràng mới gây ra: “khi sự vật đã xuất hiện mấy loại trạng thái, cho dù ngườinói đã suy nghĩ những trạng thái này nhưng vẫn không thể xác định đượctrạng thái này là thuộc vào mệnh đề (proposition) này hay là trừ một mệnh đềnào đó Lúc đó, mệnh đề này tất là có mơ hồ.” (Ngũ Thiết Bình, 1999:136) Ởđây, “không thể xác định được” là vì người nói có đặc điểm lời nói mơ hồ

Tính mơ hồ phải nghiên cứu về ký hiệu (từ), sự chỉ và sự biểu Thế thìhiện tượng mơ hồ là gì? Ký hiệu mơ hồ (từ) là gì? Chúng ta phải nghiên cứu

rõ ràng

- Hiện tượng mơ hồ và ký hiệu mơ hồ

Khi nghiên cứu thế giới khách quan chúng ta phát hiện được có những

sự vật hoặc hiện tượng không được sử dụng phương pháp định lượng chínhxác hoặc logic để miêu tả hoặc xác định một giới hạn phân loại rõ ràng.Nhưng “không được” ở đây bao gồm 2 loại tình hình: một là sự vật khôngđược biểu thị bằng số từ Ví dụ, chúng ta đã xác định một hiện tượng là tốtnhưng không thể biểu thị hiện tượng đó là tốt như thế nào Hai là tuy sự vật cóthể sử dụng số từ hoặc logic phân rõ giới hạn, nhưng phân tích như vậy là tráivới kinh nghiệm thực tế Ví dụ, trong quang phổ có phạm vi sóng ánh sáng cóbảy màu sắc, sóng ánh sáng màu đỏ là 620 - 780nm, vì vậy nếu vượt quaphạm vi này thì không phải màu đỏ nữa Nhưng mà trong kinh nghiệm thực

tế, đỏ và không đỏ không có giới hạn rõ ràng

Vì những hiện tượng này không có giới hạn rõ ràng nên sẽ xuất hiệnnhững tình huống là có thuộc vào loại này hay không Đó chính là hiện tượng

mơ hồ, ký hiệu biểu đạt những hiện tượng mơ hồ chính là ký hiệu mơ hồ

Ví dụ, hiện tượng “sống lâu” Một người sống từ 90 tuổi hoặc 80 tuổi là

“sống lâu” Nhưng hiện tượng sống từ 70 tuổi là “sống lâu” hay không, thìkhông dễ xác định Vì thế, đối tượng của từ “sống lâu” này miêu tả có phạm

vi mơ hồ, nên từ “sống lâu” cũng là mơ hồ Tính mơ hồ là tính không xácđịnh do người sử dụng ký hiệu cảm thấy

- Dùng ký hiệu học giải thích tính mơ hồ

Nghĩa của ký hiệu chính là sự chỉ (designation) Một ký hiệu có chứcnăng sự chỉ (designate) và sự biểu (denote)

Tính mơ hồ là tính không xác định của mối quan hệ giữa sự chỉ một cáihay nhiều cái của người sử dụng một ký hiệu nào đó với đối tượng của người

đó Khi chúng ta nói từ này là mơ hồ hoặc là một hiện tượng mơ hồ, tất là nóimối quan hệ giữa từ này với những hiện tượng mà nó thể hiện sự chỉ hay làmối quan hệ giữa hiện tượng này với một từ nào đó có tính mơ hồ.

Ví dụ, “buổi trưa” là một từ vựng mơ hồ “12 giờ” chắc là buổi trưa.Lúc đó, sự chỉ định của “buổi trưa” và một trong những sự biểu thị nó tức là

“12 giờ” có quan hệ ổn định Nhưng “11 giờ” và “13 giờ” có phải là “buổitrưa” hay không thì không dễ xác định Vì vậy, đối với từ “buổi trưa”, “11giờ” và “13 giờ” là hiện tượng mơ hồ, là hai điểm mơ hồ, mối quan hệ nó cótính không xác định tất là tính mơ hồ Vì vậy, không được nói “buổi trưa” làhiện tượng mơ hồ, “11 giờ” mới là hiện tượng mơ hồ, nhưng “buổi trưa” chắcchắn là một từ vựng mơ hồ

Xem xét về người sử dụng ký hiệu, “tính không xác định” gồm hai loại:một là như Peirce đã nói là do người sử dụng vô tri mới gây ra, hai là vì nhân

tố chủ quan của người sử dụng ký hiệu

Nguyên nhân xuất hiện tính không xác định có 2 loại, một mặt là đốitượng chỉ định của một từ vựng nào đó có “hiện tượng liên ngành” (border-line cases), ví dụ chim cánh cụt, đà điểu Mặc khác là nghĩa đen của một từvựng không được xác định trong nghĩa từ và cách dùng, ví dụ “sống lâu” baogồm 70 tuổi hay không lại không có một giới hạn rõ ràng nào

1.1.2 Ngôn ngữ mơ hồ

Trong Tập mờ của Zadeh (1965) đã sử dụng từ “fuzziness”, ông cho

rằng “mơ hồ” và “mơ hồ nhạt” là hai khái niệm khác nhau Lakoff (1972) đãnêu ra khái niệm phạm trù, ông đã định nghĩa hàng rào là những từ vựng làmcho sự việc trở nên mơ hồ hơn Crystal và Davy (1975) đã trình bày 4 nguyênnhân Từ năm 1978, Channell bắt đầu nghiên cứu ngôn ngữ mơ hồ, đồng thờiđịnh nghĩa ngôn ngữ mơ hồ là “một từ vựng hoặc cụm từ có thể được coi là

mơ hồ, chỉ 1) khi có thể so sánh với một từ vựng hoặc cụm từ khác nhưng cóhàm ý giống nhau; 2) khi cố ý sử dụng những biểu đạt mơ hồ; 3) khi nghĩa nónguồn từ tính không xác định của từ vựng” ( Channe11,2000:20 ) Ông cũngnói rõ “muốn hiểu được ngôn ngữ mơ hồ không chỉ phải biết từ vựng và ngữcảnh, mà còn phải biết nhũng lý thuyết ngữ dụng học.” (2000:198 )

1.1.3 Mơ hồ ngữ nghĩa và mơ hồ ngữ dụng

Chúng ta đều biết tính mơ hồ là một thuộc tính của ngôn ngữ còn làmột hiện tượng ngôn ngữ đã biểu hiện Do đó tính mơ hồ có thể biểu hiệntrong ngữ nghĩa còn có thể biểu hiện trong ngữ dụng, hai bên gắn bó chặt chẽ,

bổ trợ cho nhau Mơ hồ ngữ nghĩa khá là đơn giản và trực tiếp, chỉ quan tâmđến đơn vị ngôn ngữ Ví dụ:

(1) Ông ấy là một giáo sư

(2) Ông ấy là một người tốt

Trong câu (1) ông ấy hoặc là một giáo sư hoặc không phải là giáo sư,ngữ nghĩa rõ ràng Nhưng trong câu (2) biểu ý khá là mơ hồ, “người tốt” ởđây có thể hiểu là người lương thiện hoặc là tốt tính Tuy từ này có hàm ý rõràng nhưng giới hạn không rõ ràng, phải tốt như thế nào mới là người tốt? Đó

(3)中中中中中中中中中中中中中中中中中(中中 2012 中 11 中 23 中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中)

(3) Trung Quốc đang sắp xếp nhịp nhàng cho những công chức có liênquan nhanh chóng về nước (Chuỗi phát ngôn của Hoa Xuân Huỳnh vào năm

2012 tháng 11 ngày 23)

Trong câu (3), từ “có liên quan” đã hạn chế phạm vi của “công chức”,không chỉ rõ là những công chức nào, đó là một biểu đạt mơ hồ Phải theongữ cảnh và toàn văn mới biết “những công chức có liên quan” ở đây lànhững ai Trong câu (2) và (3) chúng ta có thể phát hiện được hai từ vựng

“người tốt” và “có liên quan” đều là những từ vựng mơ hồ ngữ nghĩa, hàm ýkhông chỉ định, không có giới hạn rõ ràng Nhưng câu có từ “có liên quan” cóthể thấy được mục đích ngữ dụng nó là rất rõ, thuộc loại mơ hồ ngữ dụng Do

đó, mơ hồ ngữ dụng là xây dựng trên mơ hồ ngữ nghĩa, sự nghiên cứu mơ hồngữ dụng và mơ hồ ngữ nghĩa trên tinh thần thúc đẩy lẫn nhau, nhưng khôngphải là tất cả mơ hồ ngữ dụng đều phải dựa vào mơ hồ ngữ nghĩa Ví dụ,

(4) Miếng vải này là 500 nhân dân tệ

Khi bạn tôi nói đến giá của miếng vải đó là bao nhiêu thì tôi nói là 500

tệ chẵn, thế thì giá vải có chắc là 500 tệ không? Bất kể giá là 518 tệ hay là

498 tệ đều có thể nói là 500 tệ Dĩ nhiên, có thể sử dụng những từ vựng mơ hồnhư khoảng, chừng, hơn v.v nói là khoảng 500 tệ Ở đây ta đã sử dụng một

số từ chính xác nhưng lại biểu đạt khái niệm mơ hồ

1.1.4 Hàng rào

Hàng rào (hedges) là do George Lakoff nêu ra, chỉ “từ vựng làm cho sựvật mơ hồ” Xem xét về ngữ dụng có thể chia thành 4 loại: lời uyển chuyểntrực tiếp (Plausibility Shields), lời uyển chuyển gián tiếp (AttributionShields), lời biến động trình độ (Adaptors) và lời biến động phạm vi(Rounders)

(plausibility shields)

Hàng rào uyển chuyển

(shields) Lời uyển chuyển gián tiếp

(attribution shields)

1.2 Hiện tượng mơ hồ trong văn bản ngoại giao

1.2.1 Ngoại giao và ngôn ngữ ngoại giao

Ngôn ngữ ngoại giao là ngôn ngữ dùng trong ngoại giao để mọi ngườigiao tiếp với nhau dưới bối cảnh thế hệ quốc gia và văn hóa khác nhau Ngônngữ ngoại giao có đặc trưng đó là yêu cầu sự chính xác, phải dùng từ chínhxác, biểu ý hợp lý Nhưng tính mơ hồ cũng không thể thiếu được trong ngônngữ ngoại giao

H Nichoson là nhà ngoại giao nổi tiếng nước Anh Ông từng nói ngônngữ ngoại giao bao gồm 3 hàm ý: Thứ nhất, ngôn ngữ ngoại giao là chỉ ngônngữ của người tham dự ngoại giao sử dụng để giao tiếp bằng chữ viết hoặckhẩu ngữ, như tiếng Anh, tiếng Phát, tiếng Đức v.v Thứ hai, ngôn ngữ ngoạigiao là chỉ từ vựng đặc biệt chuyên môn sử dụng trong ngoại giao, như uyểnchuyển, thông cáo, thông điệp v.v Thứ ba, ngôn ngữ ngoại giao là các nhàngoại giao sử dụng những trần thuật (Guarded understatement ) hàm súc, thậntrọng mà không thiếu phần lịch sự, nho nhã trong ngoại giao để thực hiện mụcđích chính trị

1.2.2 Những đặc trưng và loại hình của hiện tượng mơ hồ trong văn bản ngoại giao

1.2.2.1 Đặc trưng

- Tính nhạy cảm của chính trị

Dịch thuật là một hành động vượt quá ngôn ngữ, không gian, thời gian

và văn hóa giao tiếp Từ khi bắt đầu dịch thì không thể tránh được mang hìnhthái ý thức, vì thế hoặc nhiều hoặc ít dịch ngôn ngữ bị chịu sự ảnh hưởng đến

từ chính trị, nhất là ngôn từ ngoại giao

Khi đưa tin những thông cáo chính phủ, văn hiến chính trị và nhữngvấn đề nhạy cảm về lãnh thổ, chủ quyền, tôn giáo, dân tộc, quan hệ quốc tế vàlợi ích của quốc gia cho nước ngoài, đặc biệt phải chú ý tính chính trị và giữvững lập trường chính trị Ngôn từ ngoại giao đa phần là lời nói có tính chínhtrị, khi dịch phải chú ý ngữ nghĩa của những từ vựng và nghĩa hàm ẩn muốnbiểu đạt

- Tính mơ hồ

Vương Đông Phong nói rằng: “dịch thuật vốn là hình thái ý thức củavăn hoá địa phương chuyển nhập vào hình thái ý thức của văn hoá nướcngoài; dịch thuật là một hành động có mục đích” (Vương Đông Phong, 2003:16-23) Dĩ nhiên, cách dịch trong ngoại giao cũng không nằm ngoài vấn đề

đó Ngôn từ ngoại giao là một công cụ để bảo vệ lợi ích quốc gia, có hai đặctính thể hiện sự thống nhất biện chứng của tính chính xác và tính mơ hồ.Ngoại giao là xử lý những vấn đề giữa các nước, không phải là vấn đề nhỏnhặt, cho nên khi sử dụng ngôn ngữ phải chú ý lịch sự và uyển chuyển Ngôn

từ ngoại giao có những hiện tượng mơ hồ, như đúng mà như sai Tuy ngôn từngoại giao mang tính chính xác và tính mơ hồ, nhưng sử dụng ngôn từ mơ hồ

có thể khéo léo tránh được sự bất đồng, cũng có thể giao tiếp thuận lợi để bảo

vệ lợi ích quốc gia

1.2.2.2 Loại hình

- Quy chiếu mơ hồ

Lập trường ngoại giao là sự hoạt động chính phủ hoặc là thông báo tintức, hai bên giao tiếp phải thảo luận những vấn đề về chính trị, quân sự hoặcnhững tình hình quốc tế Chủ đề liên quan đến chính trị hoặc quân sự, nếuphải chỉ rõ ràng một vấn đề nào đó thì sẽ rất cho khó xử Cách khái quát cũng

là một phương pháp ngôn ngữ mơ hồ để tránh kết quả khó xử và không lịch

sự, ví dụ, “các lãnh đạo các nước”, “quốc gia có liên quan”, “những vấn đềnày” v.v

- Lập trường mơ hồ

Trong ngoại giao có những lời phải nói trực tiếp mà có những lời phảinói mát Vì đó, sử dụng những câu phủ định để đạt tới mục đích đặc biệt làmột phương pháp ngôn ngữ mơ hồ Kempson đã từng nói, câu phủ định có thểlàm cho câu uyển chuyển hơn và xuất hiện những ý nghĩa khác Ví dụ, Cácnhà ngoại giao thường dùng những câu phủ định biểu thị ý kiến không đồng ýnhư: “ không đồng ý ”, “ không mong muốn ” hay là “ không ủnghộ ”, “ cự tuyệt chấp nhận ”; dùng “ không phủ nhận ”, “ không phảnđối ” biểu thị thái độ chấp nhận; dùng “không thể chấp nhận được ” ám thịkiên quyết phản đối Khi dịch câu phủ định ta không những cần phải hiểunghĩa đen của câu còn phải hiểu nghĩa bóng của câu

1.3 Tiểu kết

Chương này chủ yếu trình bày những cơ sở lý thuyết liên quan đến hiệntượng mơ hồ trong các văn bản ngoại giao Ngôn ngữ mơ hồ là ngôn ngữ biểuđạt khái niệm mơ hồ Ngôn ngữ mơ hồ là tiêu điểm nghiên cứu, từ nghiên cứungữ nghĩa của lý thuyết mơ hồ đến ngữ dụng trong các văn bản đều giànhđược những thành quả to lớn Trong đó, hiện tượng mơ hồ trong ngôn ngữngoại giao đã thu hút nhiều học giả nghiên cứu Hiện tượng mơ hồ trong cácvăn bản ngoại giao chia thành 2 loại là quy chiếu mơ hồ và lập trường mơ hồ,

có 2 đặc điểm là tính nhạy cảm chính trị và tính mơ hồ Ngôn ngữ mơ hồ tất

là một phương tiện của các nhà ngoại giao sử dụng để đạt tới một mục đíchnào đó trong môi trường ngoại giao

Hiện tượng mơ hồ từ vựng là chỉ những từ vựng có tính mơ hồ dongười phát ngôn Bộ ngoại giao giải quyết những vấn đề gai góc Ví dụ, nhàngoại giao không nói “cự tuyệt” mà nói “suy nghĩ thêm”; nếu phải biểu đạt

“đồng ý” phải dùng từ “chú ý”, “đồng tình”, “ca ngợi”; nếu phải cảnh cáo đốiphương cũng có những từ vựng biểu đạt, ví dụ, “đang quan tâm tới sự pháttriển của việc này” là thường dụng, nhưng “sắp sử dụng những phương pháp ”

là cảnh cáo leo thang

Bài luận văn này chủ yếu là phân tích mấy loại từ vựng như sau

2.1.1 Hiện tượng mơ hồ từ vựng có cấu tạo gốc danh từ

Tính mơ hồ của danh từ chủ yếu là từ vựng biểu thị thời gian, khônggian rất nổi bật Từ vựng biểu thị thời gian và không gian có tính mơ hồ là vìthời gian có tính liên tục vô thủy vô chung và không gian có tính lập thể cóthể vô hạn mở rộng Người phát ngôn thường dùng từ vựng biểu thị thời gian

và không gian để làm nhạt cường độ của thông tin đã cung cấp, vì vậy, có thểtránh được những vấn đề nhạy cảm Ví dụ:

(4) 2011中 10 中 10 中中中中中中中中中中中中中中中中中中中

中:中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中

中:中中中中中中中中中中中中

中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中 11 中中 15 中中中中中中中中中中中

中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中

(Tiếng việt: (4) Vào ngày 10 tháng 10 năm 2011, người phát ngôn BộNgoại giao Liu Weimin đã tổ chức một cuộc họp báo thường xuyên

Hỏi: Xin hãy giới thiệu với chúng tôi về những sắp xếp cho Tổng Bíthư của Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc, Nguyễn Phú Trọngđến thăm Trung Quốc

Trả lời: Cục liên lạc Trung ương Trung Quốc đã phát hành một thôngđiệp về điều này

Theo lời mời của Tổng Bí thư Trung ương CPC và Chủ tịch Hồ CẩmĐào, Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam Nguyễn Phú Trọng sẽ thăm chínhthức Trung Quốc từ ngày 11 đến ngày 15.

Trong chuyến thăm này, Hồ Cẩm Đào, Ngô Bang Quốc, Ôn GiaBảo,Giả Khánh Lâm cùng các nhà lãnh đạo Đảng và Nhà nước Trung Quốc sẽtiến hành trao đổi ý kiến với Nguyễn Phú Trọng về các vấn đề có liên quanđến quốc tế cũng như trong nước mà hai bên cùng quan tâm Ngoài Bắc Kinh,Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng cũng sẽ đến thăm các địa phương khác nữa.)

Sau sự sắp xếp của Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam, Trung Quốc

có lẽ là không có quyền công bố tin tức này, hoặc nó được bảo lưu như một bímật đối ngoại Người phát ngôn đã sử dụng một danh từ “bên ngoài” để tómtắt rộng rãi các thỏa thuận sau chuyến thăm của Tổng Bí thư Nguyễn PhúTrọng Các thông tin phù hợp với các nguyên tắc công bố

(5) Ngày 08/11/2018, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam Lê ThịThu Hằng đã chủ trì buổi họp báo thường kỳ của Bộ Ngoại giao Việt Nam

Hỏi: Được biết Ngoại trưởng Triều Tiên sẽ thăm Hà Nội vào thángnày Xin xác nhận thông tin và cho biết lịch trình của chuyến đi?

Trả lời: Các hoạt động đối ngoại của Việt Nam sẽ được thông báo vàothời điểm thích hợp

Vấn đề về thông tin và lịch trình của chuyến đi là một vấn đề phức tạp.Khi nào là thời điểm thích hợp? Là khi đến lúc hai bên có sự quan tâm lẫnnhau trong chuyến thăm hay khi hành trình đã diễn ra? Vấn đề chúng ta khôngthể biết được

2.1.2 Hiện tượng mơ hồ từ vựng có cấu tạo gốc động từ

Đông từ biểu thị hành động và biến động có tính mơ hồ rất nổi bật.Người phát ngôn cũng thường dùng sự biến động và tính khách quan củanhững từ vựng này để miêu tả thái độ và nguyên tắc ngoại vụ Ví dụ:

(6) 2011中 9 中 1 中中中中中中中中中中中中中中中中中中中

中:中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中“中中中中中中中”中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中?

中:中中中中中中中中中中中中中中中中中“中中中中中中中”中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中

(Tiếng Việt: (6) Vào ngày 1 tháng 9 năm 2011, phát ngôn viên BộNgoại giao Ma Zhaoxu đã tổ chức một cuộc họp báo thường xuyên

Hỏi: Mặc dù Trung Quốc đã bày tỏ sự sẵn lòng tham gia vào quá trìnhtái thiết ở Libya, Trung Quốc hiện là thành viên thường trực duy nhất của Hộiđồng Bảo an không công nhận Hội đồng Chuyển tiếp Quốc gia Ông có lo

lắng rằng điều này sẽ ảnh hưởng đến sự tham gia của Trung Quốc trong tươnglai trong quá trình tái thiết?

Trả lời: Như chúng tôi đã nói nhiều lần, Trung Quốc coi trọng vị trí vàvai trò quan trọng của “Hội đồng chuyển tiếp quốc gia” của Libya trong việcgiải quyết vấn đề lợi nhuận Chúng tôi sẵn sàng duy trì sự tiếp xúc thân mật

và thúc đẩy sự phát triển bình ổn của mối quan hệ Trung Quốc-Libya.)

(7) 2011中 12 中 12 中中中中中中中中中中中中中中中中中中中

中:中中中中中中中中中中中中中中中中中中

中:中中中中中中中中中中中中中中中中中

中中中中中中中中中中中中 9 中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中

中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中

(Tiếng Việt: (7) Vào ngày 12 tháng 12 năm 2011, người phát ngôn BộNgoại giao Liu Weimin đã tổ chức một cuộc họp báo thường xuyên

Hỏi: Mời ông hãy giới thiệu tóm tắt tình hình liên quan đến cuộc traođổi về quốc phòng và an ninh của Trung Quốc - Ấn Độ

Trả lời: Tôi chú ý đến thông tin mà Bộ Quốc phòng đã ban công bố mộtcách chi tiết

Trao đổi an ninh và quốc phòng Trung Quốc - Ấn Độ 9 ngày lần thứ 4được tổ chức tại New Delhi, Ấn Độ Phó Tổng tham mưu trưởng Quân độiGiải phóng Nhân dân Trung Quốc, Tướng Ma Xiaotian đồng chủ trì cùng với

Bộ trưởng Quốc phòng Ấn Độ Sharma

Hai bên đã đánh giá tích cực các kết quả đã đạt được trong cuộc traođổi này và hy vọng tăng cường hơn nữa việc trao đổi ý kiến và phối hợp trên

cơ sở hiện có, bảo vệ và phát triển lợi ích chung của hai bên Thông qua việctăng cường hợp tác thiết thực giữa quân đội hai bên, không ngừng tăng thêmsức sống mới )

Trong chuỗi phát ngôn (6), hình thức “liên lạc chặt chẽ” là mô hình mô

về, Mã Trào Húc dùng từ này để biểu thị thái độ cởi mở trên vấn đề Libya, từ

“phát triển” cũng khái quát sự biến động mong muốn của mối quan hệ hainước Vấn đề Libya có nhiều biến động, mà người phát ngôn dùng hai từvựng trung tính, biến động để biểu đạt thái độ trung lập và sự quan tâm vấn đềnày

Trong chuỗi phát ngôn (7), Lưu Vi Dân dùng từ “đánh giá tích cực”biểu đạt thái độ đối với việc này, đã hiện ra sụ khẳng định thành quả của việc

trao đổi, cũng là hiện ra thái độ nghiêm cấm và lập trường khách quan của hainước.

(8) Ngày 08/11/2018, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam Lê ThịThu Hằng đã chủ trì buổi họp báo thường kỳ của Bộ Ngoại giao Việt Nam

Hỏi: Xin bà cho biết ý kiến về kết quả cuộc bầu cử giữa kỳ ở Mỹ?

Trả lời: Chúng tôi mong rằng quan hệ Đối tác toàn diện giữa Việt Nam

và Hoa Kỳ sẽ tiếp tục được phát triển thực chất và hiệu quả hơn nữa, mang lạilợi ích thiết thực cho người dân hai nước, đóng góp vào duy trì hòa bình, ổnđịnh, hợp tác và phát triển ở Châu Á – Thái Bình Dương và trên thế giới

Một động từ tình thái mang đến tầm nhìn chủ quan thường trở thànhmột phương tiện để người phát ngôn bày tỏ thái độ và truyền đạt quan điểmcủa mình “Tin”, “mong rằng” và “hy vọng” bày tỏ sự tin tưởng và thái độủng hộ của Việt Nam đối với cuộc bầu cử giữa kỳ ở Mỹ

2.1.3 Hiện tượng mơ hồ từ vựng có cấu tạo gốc tính từ

Vì tính từ mang tính tương đối và tính chủ quan, nên bất kể là tính từbiểu thị tính chất hay là biểu thị trạng thái, tính mơ hồ ngữ nghĩa đều rất mạnh

mẽ Người phát ngôn rất thích sử dụng tính từ có tính mơ hồ để xử lý xíchmích trong lời ăn tiếng nói và mang lại hiệu quả làm dịu ý nghĩa Ví dụ:

(9)2011中 9 中 8 中中中中中中中中中中中中中中中中中中中

中:中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中?

中:中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中 中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中

có hoan nghênh động thái này không?

Trả lời: Trung Quốc tin rằng chìa khóa để giảm bớt tình trạng bất ổnhiện tại ở Syria là phía Syria từ bỏ bạo lực, nhanh chóng mở ra tiến trìnhchính trị mang tính bao dung do Syria chủ đạo dẫn dắt, giải quyết vấn đềthông qua đối thoại và thoả hiệp ổn thoả Các hành động có liên quan củacộng đồng quốc tế cũng sẽ góp phần vào việc này Việc thực thi ngăn cấm

xuất phát từ một phía chỉ có thể làm vấn đề trở nên phức tạp hơn.

Trung Quốc và Syria vẫn hợp tác bình thường trong lĩnh vực nănglượng.)

Đối với vấn đề Syria, Trung Quốc và Nga là một trong những đại diệnủng hộ Syria trên thế giới Trung Quốc không đồng ý quốc gia phương Tâygiải quyết vấn đề bằng vũ lực, cũng không đồng ý quốc gia phương Tây trừngtrị Syria, tạo ra các nước phương Tây nghi lập trường chính nghĩa của TrungQuốc Đối với phỏng vấn hoài nghi và khiêu khích, người phát ngôn sử dụng

từ vựng có tính khái quát để miêu tả quan hệ trong lĩnh vực nguồn năng lượnggiữa Trung Quốc và Syria, là một đáp ứng khách quan, đã phủ định sự hoàinghi của các nước phương Tây, còn có thể giữ kín chuyện cơ mật của cácnước hợp tác trong lĩnh vực nguồn năng lượng

(10) 2011中 9 中 9 中中中中中中中中中中中中中中中中中中中

中: “9.11”中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中?中: “9.11”中中中 21 中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中 “9 11”中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中

中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中

(Tiếng Việt: (10) Vào ngày 9 tháng 9 năm 2011, phát ngôn viên BộNgoại giao Liu Weimin đã tổ chức một cuộc họp báo thường xuyên

Hỏi: Lễ kỷ niệm lần thứ 10 của sự kiện “9-11” sắp diễn ra, một số quốcgia sẽ tổ chức hoạt đồng kỷ niệm và có nhiều suy nghĩ xoay quanh sự kiệnnày Xin hỏi lập trường của chính phủ Trung Quốc đối với vấn đề này như thếnào?

Trả lời: Sự kiện “9-11” là một sự kiện quan trọng trong quan hệ quốc tế

từ thế kỷ 21 Nó có ảnh hưởng sâu sắc đến tình hình chính trị, kinh tế và anninh quốc tế trong 10 năm qua, nêu bật mối đe dọa an ninh phi truyền thốngđược đại diện bởi chủ nghĩa khủng bố đối với kết cấu hoà bình và ổn định tạothành một thách thức nghiêm trọng Sau sự kiện “9-11”, cộng đồng quốc tế đãphối hợp chặt chẽ với nhau để đối phó với các mối đe dọa khủng bố và đạtđược nhiều bước tiến tích cực Tuy nhiên, tình hình khủng bố quốc tế vẫn còn

rất nghiêm trọng Gốc rễ của chủ nghĩa khủng bố vẫn chưa được trừ khử triệt

để hoàn toàn Cần kết hợp toàn diện các chính sách phương pháp chính trị,kinh tế, văn hóa và các phương diện khác nữa nhằm trừ khử tận gốc khủng

bố Với tình hình hiện tại, cần chú ý nhiều hơn để giải quyết các vấn đề liênquan đến dân cư và sự phát triển, xoá đói giảm nghèo và bất công, thúc đẩyđối thoại giữa các nền văn minh, giải quyết và bài trừ mầm mống khủng bốngay từ trong trứng nước

Trung Quốc tích cực hỗ trợ và tham gia đầy đủ vào cộng tác quốc tếchống khủng bố và đã có những đóng góp quan trọng cho cuộc chiến quốc tếchống khủng bố Trung Quốc sẵn sàng tiếp tục làm việc với tất cả các bên đểthúc đẩy hợp tác chống khủng bố quốc tế và liên tục thực hiện những tiến bộmới và bảo vệ hòa bình, ổn định và an ninh của khu vực và thế giới.)

Trong chuỗi phát ngôn trên, người phát ngôn dùng một vài tính từ đểmiêu tả tình hình an toàn hiện nay và những nỗ lực của Trung Quốc trong vaitrò là một nước lớn, đã thể hiện Trung Quốc có nhận thức rõ ràng và ý thứctrách nhiệm mạnh mẽ

中11中2017 中 11 中 10 中中中中中中中中中中中中中中中中中中

中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中 APEC 中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中

中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中

中 APEC 中中中中中中中中中中中中中中中APEC 中中中中 ABAC 中中中中中中中中中中中 APEC 中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中 APEC 中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中

中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中

(Tiếng Việt: (11) Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Hua Chunying tổ chứcmột cuộc họp báo thường kỳ vào ngày 10 tháng 11 năm 2017

Hỏi: Thứ nhất, Chủ tịch Tập Cận Bình vừa mới đến Đà Nẵng ViệtNam, và sẽ tham dự cuộc họp lãnh đạo không chính thức lần thứ 25 củaAPEC Lịch trình của cuộc họp của Chủ tịch Tập Cận Bình có được xác nhậnkhông? Thông tin này có thể được công bố không? Những vị lãnh đạo kinh tếnào mà Tổng thống sẽ gặp? Thứ hai, liên quan đến sự mất cân bằng thươngmại giữa Trung Quốc và nước Mỹ, Tổng thống Mỹ Trump hôm qua vừa chobiết rằng ông không đổ lỗi cho Trung Quốc và tin rằng đó là lỗi của chính phủnước Mỹ những đời trước Ý kiến của Trung Quốc về vấn đề này như thếnào?

Trả lời: Về câu hỏi đầu tiên, chiều nay Chủ tịch Tập Cận Bình đã đến

Đà Nẵng Việt Nam Chiều nay, Chủ tịch Tập Cận Bình sẽ tham dự họp toànthể của các nhà lãnh đạo APEC và đại diện Hội đồng tư vấn kinh doanhAPEC, các nhà lãnh đạo APEC và đối thoại đại diện ABAC, và các nhà lãnhđạo APEC và đối thoại không chính thức của các nhà lãnh đạo ASEAN Ngàymai chủ tịch Tập Cận Bình sẽ tham dự cuộc họp không chính thức của cácnhà lãnh đạo APEC Trong thời gian ở Đà Nẵng, ông sẽ tổ chức các cuộc họpsong phương với các nhà lãnh đạo như Tổng thống Nga VladimirPutin Chúng tôi sẽ đưa tin tức một cách kịp thời

Về câu hỏi thứ hai, Trung Quốc và nước Mỹ là hai nền kinh tế lớn nhấttrên thế giới, cấu trúc quan hệ kinh tế và thương mại bổ sung cho nhau và cáclợi ích được ràng buộc sâu sắc Với sự tăng trưởng nhanh chóng của hợp táckinh tế và thương mại Trung-Mỹ, nó là rất tự nhiên để có một số khác biệthoặc mâu thuẫn trong mối quan hệ Giải quyết các vấn đề liên quan đòi hỏihai bên phải hướng về cùng một phía và thực hiện những nỗ lực khôngngừng Như tôi đã đề cập trước đó, trong chuyến thăm Trung Quốc của Tổngthống Trump, hai bên đã đạt được những thành tựu quan trọng trong lĩnh vựchọp tác kinh tế và thương mại Điều này chứng minh rằng triển vọng họp táckinh tế và thương mại Trung-Mỹ rất rộng và có tiềm năng lớn Phía TrungQuốc sẵn sàng làm việc với nước Mỹ về các nguyên tắc bình đẳng, cùng cólợi, sự hiểu biết lẫn nhau và trên tinh thần xây dựng thông qua việc mở rộngliên tục và hợp tác kinh tế Trung-Mỹ, qua đối thoại để xử lý các vấn đề có liênquan và thúc đẩy phát triển nền kinh tế và thương mại Trung-Mỹ.)

(12) Ngày 04/10/2018, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam LêThị Thu Hằng đã chủ trì buổi họp báo thường kỳ của Bộ Ngoại giao ViệtNam

Hỏi: Phó Tổng thống Mỹ Mike Pence đã lên tiếng chỉ trích phía Trung

Quốc trong vụ việc tàu Mỹ và tàu Trung Quốc vừa qua và cảnh báo Mỹ sẽkhông lùi bước trước hành động được coi là đe dọa của Trung Quốc Xin chobiết bình luận của Việt Nam về phát biểu này của Phó Tổng thống Mỹ?

Trả lời: Như tôi đã nhiều lần phát biểu, duy trì hòa bình ổn định, anninh, an toàn, tự do hàng hải, hàng không ở Biển Đông vừa là lợi ích, vừa làtrách nhiệm của các quốc gia trong và ngoài khu vực Các quốc gia cần phải

có trách nhiệm đóng góp một cách xây dựng và tích cực vào mục tiêu chungnày, trên cơ sở tôn trọng các nguyên tắc của luật pháp quốc tế

Trong chuỗi phát ngôn này, người phát ngôn sử dụng những tính từ

“xây dựng” và “tích cực” mang tính mơ hồ để giảm tiêu điểm, biểu thị thái độ

và thực hiện làm dịu nghĩa của từ

2.1.4 Hiện tượng mơ hồ từ vựng có cấu tạo gốc đại từ

Tính mơ hồ của đại từ là chỉ tính không xác định của phạm vi ngữnghĩa nó Sự chỉ của đại từ ngôi xưng hô là không xác định, như “chúng tôi”,

“mọi người”, “các anh chị”, “chúng nó” v.v đều có tính mơ hồ rõ ràng Sựchỉ của đại từ nghi vấn cũng là không xác định và có tính mơ hồ rõ ràng như

“ai”, “gì”, “nào”, “đâu” v.v Bất kể đại từ chỉ thị cái gì, đại từ chỉ thị đều cóphạm vi mơ hồ không xác định, làm cho đối tượng sự chỉ trừu tượng hóa, mơ

hồ mục tiêu cụ thể, hơn nữa sẽ giữ được những không gian tưởng tượng, tránhđược những mâu thuẫn leo cấp

(13) 2012中中1 中 17 中中中中中中中中中中中中中中中中中中中

中:中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中(EFSF)中中中中中中中中中中中中中?中中中中中中中中中中中中中中?

中:中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中 9 中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中(EFSF)中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中

(Tiếng Việt: (13) Vào ngày 17 tháng 1 năm 2012, người phát ngôn BộNgoại giao Liu Weimin đã tổ chức một cuộc họp báo thường xuyên

Hỏi: Theo báo cáo, các cơ quan xếp hạng tín dụng của Standard & Poorgần đây đã hạ xếp hạng tín dụng của một số nước châu Âu và Cơ sở ổn địnhtài chính châu Âu (EFSF) Làm thế nào để nhìn vào triển vọng của châu Âu

để giải quyết cuộc khủng hoảng nợ?

Trả lời: Chúng tôi đã nhận thấy rằng cơ quan riêng biệt xếp hạng tíndụng quốc tế cá nhân đã hạ cấp xếp hạng tín dụng có chủ quyền của chín quốcgia khu vực đồng Euro như xếp hạng tín dụng của Cơ quan ổn định tài chínhChâu Âu (EFSF).Tăng trưởng châu Âu liên quan chặt chẽ đến sự phục hồi củanền kinh tế thế giới Chúng tôi đánh giá cao loạt các biện pháp quan trọngđược thực hiện bởi các nước châu Âu để ổn định thị trường và thúc đẩy tăngtrưởng kinh tế Tôi tin rằng các nước châu Âu chắc chắn sẽ vượt qua nhữngkhó khăn trước mắt Chúng tôi sẵn sàng làm việc với cộng đồng quốc tế đểtiếp tục hỗ trợ các nỗ lực của châu Âu nhằm khắc phục các vấn đề nợ quốcgia.

(14) 2011中 9 中 22 中中中中中中中中中中中中中中中中中中

中:中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中 中中中中中中中中中中中中中中中中中?

中:中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中

(Tiếng Việt: (14) Vào ngày 22 tháng 9 năm 2011, người phát ngôn BộNgoại giao Hồng Lỗi đã tổ chức một cuộc họp báo thường xuyên

Hỏi: Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết đêm qua việc bán vũ khí của

Mỹ cho Đài Loan sẽ gây thiệt hại cho việc trao đổi và hợp tác giữa hai nướctrong các lĩnh vực quân sự và an ninh Trung Quốc có áp đặt các biện pháptrừng phạt đối với các công ty có liên quan của nước Mỹ không?

Trả lời: Tôi muốn nhấn mạnh rằng dù bạn là ai, miễn là bạn tham giahoặc có liên quan tới các hoạt động làm suy yếu chủ quyền quốc gia và toànvẹn lãnh thổ của Trung Quốc, đều sẽ vấp phải phản đối của người dân TrungQuốc.)

Trong chuỗi phát ngôn (13), từ “riêng biệt” đã làm hư đối tượng chỉ đại

và trách đối chọi gay gắt mà nói rõ trực tiếp Trong chuỗi phát ngôn (14), “dùbạn là ai” đã làm mơ hồ cho mục tiêu cụ thể nhưng cũng mở rộng phạm vicủa đối tượng sở chỉ, hơn nữa, đã biểu đạt lập trường nghiêm chỉnh để bảo vệchủ quyền Trung Quốc

中15中Ngày 23/8/2018, Phó phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam NguyễnPhương Trà đã chủ trì buổi họp báo thường kỳ của Bộ Ngoại giao Việt Nam

Liên quan tới Hội thảo quốc tế Ấn Độ Dương sắp tới tại Hà Nội Với tưcách là nước chủ nhà, Việt Nam có quan điểm gì về hội thảo này và hy vọngthúc đẩy lĩnh vực cộng tác nào? Được biết, hội thảo sẽ bàn luận về các vấn đềkhu vực Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương Vấn đề Biển Đông có được thảo

luận hay không?

Như đã thông tin ở phần thông báo, Hội thảo quốc tế Ấn Độ Dương lầnthứ ba sẽ tập trung thảo luận về các vấn đề kinh tế, thương mại, an ninh ở khuvực Ấn Độ Dương và khu vực Thái Bình Dương Chúng tôi sẽ thúc đẩy thảoluận các nội dung cộng tác trên cơ sở tôn trọng các chuẩn mực và luật phápquốc tế, không loại trừ ai, nâng cao vai trò trung tâm của ASEAN và đónggóp cho hòa bình, cộng tác và phát triển ở khu vực và trên thế giới

Trong chuỗi phát ngôn, “không loại trừ ai” cũng làm mơ hồ các mụctiêu cụ thể nhưng nó cũng mở rộng phạm vi của các đối tượng quy chiếu, đãbiểu thị lập trường của Việt Nam

2.1.5 Hiện tượng mơ hồ từ vựng có mơ hồ ngữ nghĩa

Mơ hồ ngữ dụng trong ngôn ngữ giao tiếp thường là do từ vựng có ngữnghĩa mơ hồ cấu thành, trong ngôn từ mơ hồ ngoại giao sử dụng nhiều nhất là

từ vựng mơ hồ ngữ nghĩa Trong cuộc họp báo thường xuyên, người phátngôn thường bị hỏi đến những đánh giá của một sự kiện chính trị nào, cónhững thái độ đối với một hành động nào v.v Những lời nói tuyệt đối khônglợi cho sự phát triển của ngoại giao sẽ được người phát ngôn dùng những từvựng có mơ hồ ngữ nghĩa để khái quát những trả lời, làm mơ hồ cho tiêu điểmvấn đề Ví dụ:

(16) 中中中中中中中中 2013 中 3 中 26 中中中中中中中中中中中中

中中中:中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中?

中中中:中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中

中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中

(Tiếng Việt: (16) Vào ngày 26 tháng 3 năm 2013, phát ngôn viên BộNgoại giao Hong Lei đã tổ chức một cuộc họp báo thường xuyên

Hỏi: Hôm qua, Bộ Ngoại giao Nga nói rằng cả Nga và Trung Quốc nêntham gia vào cuộc điều tra của LHQ về vũ khí hóa học ở Syria Liệu TrungQuốc có ý tưởng tương tự này hay không?

Trả lời: Trung Quốc luôn chủ trương cấm hoàn toàn và phá hủy triệt để

vũ khí hủy diệt hàng loạt, bao gồm vũ khí hóa học và hỗ trợ các mục đích và

mục tiêu của Công ước Vũ khí Hóa học Việc sử dụng vũ khí hóa học tráingược với các định mức của luật quốc tế được cộng đồng quốc tế chấp nhậnrộng rãi Bất luận là ai sử dụng vũ khí hóa học, chúng tôi chắc chắn phản đối.

Phía Trung Quốc tin rằng Tổng thư ký LHQ nên tiến hành một cuộcđiều tra theo yêu cầu của chính phủ Syria và các ủy quyền có liên quan phảiphù hợp với các luật quốc tế và nghị quyết của Liên Hợp Quốc có liênquan Chuyến thăm của nhóm điều tra đến Syria đòi hỏi sự hỗ trợ và hợp táccủa các bên Syria Để đảm bảo rằng quá trình điều tra công khai và minhbạch, và kết luận là công bằng và khách quan, thành phần của nhóm điều traphải được đại diện đầy đủ.)

Phóng viên đã nêu ra câu nghi vấn có từ “hay không”, chúng ta đềubiết, câu nghi vấn này có tính hỏi dò rất mạnh, phản ánh một tâm trạng củangười hỏi muốn biết được câu trả lời khẳng định hay phủ định Trong chuỗiphát ngôn, phóng viên muốn biết bên Trung có cho rằng Trung Quốc và Ngađều tham gia vào vấn đề vũ khí hóa học ở Syria hay không Nhưng vấn đề này

là một chủ đề nhạy cảm Người phát ngôn đã lựa chọn từ vựng có mơ hồ ngữnghĩa để trả lời là sáng suốt “Đại diện” là được uỷ quyền hoặc chỉ định thaymặt cá nhân, đoàn thể, người đại diện chính phủ Nhân viên nhóm điều trachắc là các nước được các bộ môn của Liên Hợp Quốc chỉ định và ủy quyền,phải giữ gìn khách quan không được thay đổi ý kiến theo một người hoặc mộtnước nào đó “Đại diện đầy đủ” vừa trả lời vấn đề, biểu thị sự tín nhiệm vàủng hộ của Liên Hợp Quốc xử lý vấn đề đó, vừa tránh vấn đề mấu chốt, vừa

có thể bảo vệ quan điểm của Trung Quốc

(17)中中中中中中中中中中 2012 中 12 中 3 中中中中中中中中中中

中中中:中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中?

中中中:中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中

(Tiếng Việt: (17) Vào ngày 3 tháng 12 năm 2012, người phát ngôn BộNgoại giao Hồng Lỗi đã tổ chức một cuộc họp báo thường xuyên

Hỏi: Bộ trưởng Môi trường và Biến đổi khí hậu New Zealand cho biếtNew Zealand sẽ rút khỏi giai đoạn cam kết thứ hai của Nghị định thư Kyoto,

đã hết hạn Bình luận của Trung Quốc đối với việc này là gì?

Trả lời: Trung Quốc đã nhận thấy các báo cáo liên quan Hội nghị củaLiên Hợp Quốc về Biến đổi Khí hậu Doha đang được tổ chức, và các cuộcđàm phán về giai đoạn cam kết thứ hai của Nghị định thư Kyoto sẽ sớm được

hoàn thành Nhưng tuyên bố không tham gia vào việc này của New Zealand

đã làm trái sự nỗ lực của xã hội quốc tế, thật là đáng tiếc Trung Quốc hyvọng tất cả các nước phát triển, kể cả New Zealand, sẽ hoàn thành tráchnhiệm và nghĩa vụ của mình, tiếp tục thực hiện cam kết giảm phế thải và thamgia vào quá trình hợp tác quốc tế về biến đổi khí hậu một cách tích cực vàmang tính xây dựng.)

Xem xét về câu hỏi này do phóng viên nêu ra, chúng ta có thể biếtđược, phóng viên ấy muốn biết được là những thái độ và quan điểm củaTrung Quốc Nhưng người phát ngôn chỉ biểu thị niềm đáng tiếc đối với kếtquả này, đồng thời đã nói đến những hy vọng của Trung Quốc Tuy từ “đángtiếc” này có thái độ rõ ràng nhưng Trung Quốc không chỉ rõ là ủng hộ mộtnước nào hay là phản đối một nước nào, làm như thế là để thể hiện thái độkhách quan, cũng biểu thị quan điểm của mình, thậm chí làm mờ đi điểm bấtđồng của hai bên Từ “hy vọng” là một từ vựng biểu thị tâm lý của con người.Người phát ngôn chỉ là trình bày một quan điểm của mình, tuy mục đích lànhắc nhờ New Zealand và các nước phát trước nên tiếp tục thực hiện tráchniệm và nhiệm vụ, nhưng lại thể hiện chủ trương ý kiến của mình không ápđặt với các nước khác, hơn nữa, đã thể hiện thái độ vừa có lịch sự vừa có tínhkhuynh hướng

(18) Ngày 22/11/2018, Phó phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam NguyễnPhương Trà đã chủ trì buổi họp báo thường kỳ của Bộ Ngoại giao Việt Nam

Hỏi: Lần đầu tiên trong lịch sử các kỳ APEC, APEC 26 không ra đượcTuyên bố chung do những bất đồng giữa Mỹ và Trung Quốc Xin Người Phátngôn cho biết Việt Nam và các nước có biện pháp gì để giải quyết tình trạngnày trong tương lai?

Trả lơi: Việc Hội nghị Cấp cao APEC lần thứ 26 vừa qua không ra đượcTuyên bố chung là điều đáng tiếc

Tuy nhiên, Hội nghị Cấp cao APEC lần thứ 26 đã đạt nhiều kết quảquan trọng nhằm triển khai cam kết của các nhà Lãnh đạo tại Tuần lễ Cấp caoAPEC 2017 như về liên kết kinh tế khu vực, kết nối toàn diện, kinh tế số, tăngtrưởng bền vững và bao trùm Việt Nam và các nước thành viên đều tin tưởng

và khẳng định vai trò quan trọng của APEC là cơ chế liên kết kinh tế hàngđầu, có quy mô lớn nhất tại Châu Á – Thái Bình Dương, tiếp tục thúc đẩycộng tác và liên kết kinh tế trong APEC, góp phần quan trọng đưa khu vực trởthành động lực của tăng trưởng và liên kết kinh tế toàn cầu

Trong chuỗi phát ngôn này, người phát ngôn sử dụng những từ vựng

có mơ hồ ngữ nghĩa như: từ vựng “đáng tiếc” tuy không bày tỏ một thái độ rõràng, nhưng là khách quan đối xử và quan tâm việc này Từ vựng “tin tưởng”

và “khẳng định” là động từ tâm lý để biểu đạt một hoạt động tâm lý của mọingười Người phát ngôn ở đây chỉ nêu một quan điểm trong hòa bình, nhưngmục đích nó là phía sau, là những góp phần quan trọng đưa khu vực trở thànhđộng lực của APEC

Trong ngôn ngữ mơ hồ có nhiều từ vựng có mơ hồ ngữ nghĩa, trongnhiều loại từ vựng đều có thể hiện.

Danh từ: sự bao gồm, suy nghĩ, xây dựng, đại diện v.v

Động từ: đề nghị, nhắc nhờ, thảo luận, tin rằng, coi trọng, đồng tình,quan tâm v.v

Tính từ: đáng tiếc, đầy đủ, tích cực, hợp thời v.v

Nói chung, từ vựng có mơ hồ ngữ nghĩa thường sử dụng để biểu đạtthái độ, lập trường, trình bày quan điểm và đánh giá Trong những phát biểu

mơ hồ và uyển chuyển ít xuất hiện những từ vựng biểu đạt thái độ rõ ràng như

“ủng hộ”, “phản đối”, “đồng ý”, thể hiện người phát ngôn rất quan tâm hiệntượng này nhưng không có lập trường rõ ràng Đây không phải là cách biểuđạt tất cả ngôn ngữ ngoại giao vì người phát ngôn sử dụng cách biểu đạt giántiếp để làm yếu quan điểm chủ quan Chúng ta có thể dựa vào ngữ cảnh và lậptrường chính sách quốc gia để suy đoán thái độ có khuynh hướng của lời nói

Sử dụng mơ hồ từ vựng có làm cho ngoại giao lý tính và hữu nghị hơn nữa

2.1.6 Hiện tượng mơ hồ từ vựng có hàng rào uyển chuyển

Trong bài Những vấn đề của lý thuyết mơ hồ của Ngô Dũng Đào đã

phân loại như sau:

Liên tục thống nhất hình Từ vựng màu sắc, thời gian, tuổi v.v

Tương đối hình Sâu, cạn, dài, ngắn, rộng hẹp, nhanh, chậm,cao, thấp,

béo, gầy v.v

Tốt, xấu, đẹp, hiền lành, gian ác, giàu, nghèo v.v

Khái niệm trừu tượng hình

Tình yêu, tự do, dân chủ, nhân quyền, trí tuệ Phạm trù loại hình Có liên quan Rau cải/lương thực/hao quả,

động vật/thực vật, văn xuôi/thơ

Chuyển biết bên trong Con chim, cá Hàng rào (từ hạn chế mơ hồ) Rất, quá, khoảng chừng, hơn, có lẽ

Từ quan hệ mơ hồ Và, hoặc, hay

Phân loại này đã chỉ ra mối quan hệ giữa từ vựng mơ hồ và hàng rào.Phạm vi từ hạn chế lớn hơn phạm vi hàng rào Hàng rào chỉ là một loại trong

từ hạn chế Hai loại này có quan hệ là bao gồm và được bao gồm

Theo phân loại hàng rào trong Chương 1, chúng tôi có thể lấy mơ hồ từvựng có tính hạn chế chia thành 2 loại là từ vựng mơ hồ trình độ và từ vựng

mơ hồ phạm vi

2.1.6.1 Từ vựng mơ hồ trình độ

Từ vựng mơ hồ trình độ là chỉ những từ vựng có đính chính kết cấubiểu đạt của lời nói trên trình độ theo ngữ cảnh thực tế của các bên giao tiếp,

do đó làm cho lời nói phù hợp với tình huống thực tế, giao lưu lịch sự, uyểnchuyển và khéo léo hơn Có những từ vựng mơ hồ trình độ thường sử dụngnhư: “rất, quá, lắm, khá, hơn, nhất, vô cùng, hết sức v.v ” Nhưng nhà ngoạigiao ít sử dựng những từ vựng này, chỉ nhờ vào sự khác biệt ý nghĩa bên trongcủa từ vựng và những hình thức cố định để thể hiện sự biến đổi của trình độ.Chúng tôi phân tích mơ hồ từ vựng có biến đổi mức độ quan tâm (tất là “quantâm”, “chú ý”, “quan thiết”) như sau:

(19) 中中中中中中中中中中中 2013 中 7 中 9 中中中中中中中中中中

中中中:中中中中8 中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中?

中中中中:中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中

(Tiếng Việt: (19) Vào ngày 9 tháng 7 năm 2013, người phát ngôn BộNgoại giao Hua Chunying đã tổ chức một cuộc họp báo thường xuyên

Hỏi: Được biết, vào ngày 8, Tổng thống lâm thời Ai Cập Mansour đãban hành một tuyên bố hiến pháp nói rằng ông sẽ tổ chức các cuộc bầu cửquốc hội và bầu cử tổng thống sau cuộc trưng cầu dân ý về hiến pháp Cùngngày, cảnh sát quân sự Cairo và những người ủng hộ Mursi đã nổ ra xung đột

vũ trang, gây ra hàng trăm thương vong Trung Quốc nhận xét gì về tình hìnhhiện tại ở Ai Cập?

Trả lời: Chúng tôi chú ý tới các báo cáo có liên quan Trung Quốc rấtquan tâm đến sự phát triển của tình hình ở Ai Cập và hy vọng rằng tất cả cácbên ở Ai Cập sẽ tránh được xung đột và thương vong bạo lực, giải quyết sựkhác biệt thông qua đối thoại và tham vấn, khôi phục luật pháp và trật tự vàđạt được sự ổn định xã hội.)

“Chú ý” là sự tập trung của ý thức vào một hay một nhóm sự vật hiệntượng Phóng viên có hy vọng người phát ngôn trả lời và đánh giá với tình AiCập, người phát ngôn sử dụng từ “chú ý” đã biểu thì Trung Quốc rất quan tâmtình hình này Nhưng chúng tôi vẫn có lập trường mơ hồ, quan tâm việc nàychỉ dưới nguyên tắc không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau và có tinhthần chủ nghĩa nhân đạo khách quan Vì đó, từ “chú ý” hình như có một thái

độ không quan tâm

(20)中中中中中中中中中中 2013 中 5 中 21 中中中中中中中中中中

中中中:中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中

(Tiếng Việt: (20) Vào ngày 21 tháng 5 năm 2013, Người phát ngôn BộNgoại giao Hong Lei đã tổ chức một cuộc họp báo thường kỳ

Hỏi: Chủ đề nào sẽ được thảo luận trong cuộc họp đầu tiên của đồng đô

la Mỹ? Nó sẽ thảo luận về các vấn đề nóng như vấn đề hạt nhân của TriềuTiên và vấn đề hạt nhân Iran đúng không?

Trả lời: Hai nguyên thủ quốc gia sẽ trao đổi quan điểm về các chínhsách đối nội và đối ngoại tương ứng, các vấn đề chiến lược lớn liên quan đếnphát triển quan hệ song phương và các vấn đề toàn cầu và khu vực quan tâmchung từ góc độ chiến lược và dài hạn.中

Trong chuỗi phát ngôn, người phát ngôn không nói cụ thể về vấn đề hạtnhân mà là chỉ mơ hồ giới thiệu việc chuyến thăm này Trong ngôn từ ngoạigiao thường sử dụng là “quan tâm chung”, là biểu thị tự mình có quan tâmđến vấn đề này, còn có mang sắc thái cảm tình của người nói, vì vậy, trình độcủa từ “quan tâm” cao hơn với từ “chú ý”

(21) 中中中中中中中中中中中 2013 中 5 中 10 中中中中中中中中中中

中中中:中中中中中中中中中中 9 中中中中中中中中中中中中中中中中中中?中中中中中中中中中?

中中中中:中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中

中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中

(Tiếng Việt: (21) Vào ngày 10 tháng 5 năm 2013, Người phát ngôn BộNgoại giao Hua Chunying đã tổ chức một cuộc họp báo thường xuyên

Hỏi: Được biết, tàu đánh cá Philippines đã bắn chết một ngư dân ĐàiLoan vào ngày 9 Nhận xét của Trung Quốc về việc này là gì? Những việc gì

sẽ được triển khai sau đó?

Trả lời: Sau khi được thông báo tối qua, phía Trung Quốc đã ngay lậptức bày tỏ quan ngại nghiêm trọng về việc này và bày tỏ sự lên án mạnh mẽcác hành động bắn giết dã man của ngư dân Đài Loan Họ yêu cầu phíaPhilippines tiến hành điều tra ngay lập tức và đưa ra lời giải thích càng sớmcàng tốt Chúng tôi gửi lời chia buồn sâu sắc đến đồng bào Đài Loan bị sát hại

và bày tỏ lời chia buồn với gia đình của họ.

Tôi muốn nhấn mạnh một lần nữa rằng Trung Quốc quan tâm nghiêmtúc về việc sử dụng vũ lực nhiều lần của phía Philippines đối với ngư dânkhông vũ trang và lên án mạnh mẽ thương vong do sự cố này Chúng tôi mộtlần nữa kêu gọi phía Philippines nhanh chóng tiến hành điều tra kỹ lưỡng và

xử lý đúng sự cố này, và chúng tôi sẽ tiếp tục chú ý đến tiến trình theo dõi của

vụ việc này.)

Trong chuỗi phát ngôn này chúng ta có thể thấy được người phát ngôn

đã biểu đạt cảm tình đối với sự kiện này Tuy “quan ngại” cũng có nghĩa làquan tâm, nhưng ta cần xem xét về ngữ điệu của các từ thường sử dụng khácnhư “quan tâm sâu sắc”, “cực kỳ quan tâm”, “chủ yếu quan tâm” v.v Dĩnhiên ngữ nghĩa của các từ là khác nhau nhưng ngữ điệu biểu đạt đều ở mức

độ mạnh mẽ như nhau Chúng ta chú ý đến những từ vựng này thường biểuđạt ưu tư và phẫn nộ của người phát ngôn Nhưng trong văn phong ngoại giaobiểu thị không đồng ý hoặc phản đối luôn phải sử dụng những từ vựng mangtính mơ hồ để tránh tạo ra vấn đề mới

Vì vậy, chúng tôi có thể tóm tắt mức độ quan tâm từ thấp đến cao là

“chú ý”中 “quan tâm” 中 “quan ngại” nên những mơ hồ từ vựng này trong ngôn

từ ngoại giao biểu thị sự biến đổi của mức độ là rất đặc biệt

2.1.6.2 Từ vựng mơ hồ phạm vi

Đối mặt với những câu hỏi, đôi khi người phát ngôn phải hạn chế chủ

đề trong một phạm vi nhất định, vay mượn những từ vựng có phạm vi ngữnghĩa không xác định để làm cho lời nói có một không gian bất biến Những

từ vựng này tất là từ vựng mơ hồ phạm vi Từ vựng mơ hồ phạm vi có tácdụng mơ hồ tiêu điểm của vấn đề và khiến cho nội dung trả lời trừu tượnghơn, giản lược hơn Người nghe có thể hiểu nghĩa câu trong ngữ cảnh này.Những từ vựng mơ hồ phạm vi có thể chia thành 2 phần là mơ hồ phạm vi về

số lượng và mơ hồ phạm vi về quy chiếu

2.1.7 Hiện tượng mơ hồ từ vựng có cấu tạo gốc số từ

2.1.7.1 Số từ của tiếng Trung và tiếng Việt

- Số từ tiếng Trung: 中(nửa), 中(một), 中(中) (hai), 中(ba), 中(bố), 中(năm), 中(sáu), 中(bảy), (tám), 中(chín), 中(mười), 中(trăm), 中(nghìn), 中(vạn), 中(một trămtriệu), 中(mấy) , 中中(bảo nhiêu), 中中(vô số) V V

- Số từ tiếng Việt: (1) từ thuận Việt: nửa, một, hai, ba, bốn, năm, sáu,bảy, tám, chín, mười, trăm, nghìn, muôn (2) từ Hán Việt: bán, nhất, nhị, lạng,tam, tứ, ngũ, lục, thất, bát, cửu, thập, bạch, thiên, vạn

Từ Hán Việt “nhất, nhị, tam, tứ” có thể làm số thứ tự, nhưng sau “năm”không làm được số thứ tự Từ thuần Việt phải thêm từ “số ”, ví dụ: số một, sốhai, số ba v.v

2.1.7.2．Tính mơ hồ ngữ nghĩa của số từ trong các văn bản ngoại giao tiếng Trung (đối chiếu với tiếng Việt)

Số từ vừa có thể biểu thị số lượng chính xác vừa có thể biểu thị sốlượng mơ hồ Người phát ngôn phải sử dụng những mơ hồ từ vựng để khiếncho phạm vi số lượng có không gian biến động, từ đó có thể tránh đượcnhững sơ hở khi biểu đạt Trong tình hình không xác định quy chiếu, số lượng

từ thường được nhà ngoại giao làm tu từ biểu đạt, vì vậy từ ngữ khi đó mangtính mơ hồ

Khi nhà ngoại giao biểu đạt và nói những lời nói thường sử dụng những

số từ mơ hồ như: “mấy”, “một số”, “một tí”, “nhiều”, “lớn”, “đa số”, “phầnnhiều”, “một loại” v.v

(Tiếng Việt: (22) Vào ngày 27 tháng 10 năm 2011, Người phát ngôn BộNgoại giao Jiang Yu đã tổ chức một cuộc họp báo thường kỳ

Hỏi: Xin vui lòng thông báo cho chúng tôi về các sắp xếp cụ thể để bênTrung Quốc tham dự hội nghị thượng đỉnh G20

Trả lời: Đối với sự tham dự của Trung Quốc tại hội nghị G20, chúng tôi

sẽ công bố tin tức tại thời điểm thích hợp

Hội nghị thượng đỉnh lần thứ sáu của các nhà lãnh đạo G20 sẽ được tổchức tại Pháp vào tuần tới Chúng tôi hy vọng rằng tại hội nghị này, tất cả cácbên có thể tiếp tục tuân thủ tinh thần cộng tác và cùng có lợi và cộng tác cùng

có lợi, tăng cường điều phối chính sách kinh tế vĩ mô, đưa ra các tín hiệu tíchcực cho thị trường, cải cách sâu sắc hệ thống tài chính quốc tế và thúc đẩy sựphục hồi và tăng trưởng mạnh mẽ của nền kinh tế thế giới, phản đối chủ nghĩabảo hộ mậu dịch, chủ động thúc đẩy các cuộc đàm phán hợp tác đa phương.Ngoài ra, chúng ta phải tiếp tục chú ý đến sự phát triển mất cân bằng giữa Bắc

- Nam và hỗ trợ sự phát triển của các nước thị trường mới nổi.)

Chúng ta cần chú ý, số lượng thành viên của “G20” (Nhóm 20 Bộtrưởng Tài chính và Thống đốc Ngân hàng) không phải là 20 người, mà làdiễn đàn của 20 nền kinh tế lớn gồm 19 quốc gia có nền kinh tế lớn nhất (tính

theo GDP (PPP)) và Liên minh châu Âu (EU) G20 bao gồm nhóm 8 nướccông nghiệp phát triển (G8) là nước Mỹ, Đức, Nhật Bản, Pháp, Anh, Ý,Canada và Nga cùng một số thành viên khác như Liên minh châu Âu (EU) vàcác nước Argentina, Úc, Brasil, Trung Quốc, Ấn Độ, Indonesia, México, Nga,

Ả Rập Xê Út, Nam Phi, Hàn Quốc và Thổ Nhĩ Kỳ Nhưng Liên minh châu Âu

(EU) có 27 quốc gia, G20 thực ra là G46, còn G20 được ước quy để biểu thị

46 quốc gia này Đó chính là biểu hiện số từ trong ngoại giao mang ý nghĩa

mơ hồ mà không xác định

(23) 中中中中中中中中中中 2013 中 6 中 7 中中中中中中中中中中

中中中:中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中?

中中中:中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中

(Tiếng Việt: (23) Vào ngày 7 tháng 6 năm 2013, Người phát ngôn BộNgoại giao Hồng Lỗi đã tổ chức một cuộc họp báo thường kỳ

Hỏi: Trung Quốc thực hiện những biện pháp nào để bảo vệ sự an toàn

và quyền lợi hợp pháp của công dân Trung Quốc tại Ghana?

Trả lời: Sau khi chính phủ Ghana áp dụng xử lý những hành vi khaithác trái phép các mỏ vàng, Bộ ngoại giao Trung Quốc và Đại sứ quán TrungQuốc tại Ghana cũng đã áp dụng một loạt các biện pháp xử lý tương tự

Điều tôi muốn nhấn mạnh là Bộ Ngoại giao Trung Quốc và Đại sứ quánTrung Quốc tại Ghana rất coi trọng và bảo vệ triệt để sự an toàn và quyền lợihợp pháp của công dân Trung Quốc ở nước ngoài Đồng thời hướng dẫn họtuân thủ luật pháp và quy định của các quốc gia mà họ cư trú Do chính phủGhana đã thực hiện kiểm soát đặc biệt đối với hoạt động khai thác vàng bấthợp pháp, Bộ Ngoại giao và Đại sứ quán Trung Quốc tại Ghana đã liên tụcđưa ra các thương lượng, yêu cầu Bộ chấp pháp Ghana phải thực thi chấppháp một cách văn minh, ngăn chặn các công chức đối đãi với công dânTrung Quốc một cách cá biệt, bảo vệ triệt để quyền nhân đạo, sự an toàn vàlợi ích hợp pháp của công dân Trung Quốc khi bị bắt giữ Chúng tôi cũng đềnghị với Ghana rằng đối với các công dân Trung Quốc tự nguyện rời khỏiGhana sẽ được bảo vệ an ninh và tạo điều kiện thông hành dễ dàng nhất.)

Trong chuỗi phát ngôn, người phát ngôn đã sử dụng nhóm từ “mộtloạt” phương pháp để trả lời “Một loạt” biểu thị “phương pháp” là số phức, là

từ vựng mơ hồ phạm vi Tuy người phát ngôn không nói rõ là những phươngpháp gì, nhưng nhóm từ “một loạt” đã tóm tắt sơ lược những lời nói Tiếpđến, người phát ngôn nói tới “Điều tôi muốn nhấn mạnh”, đó chính là đổi vấn

đề về các biện pháp xử lý của Trung Quốc, nhưng đây là tính mơ hồ của ngônngữ thể hiện trong cú pháp nên trong các mặt lời nói đều có tính mơ hồ củangôn ngữ

Chúng tôi có thể tóm tắt những từ vựng mơ hồ số lượng trong ngữ liệu,

đa phần chúng xuất hiện trong những câu trả lời của vấn đề có nhóm từ “baonhiêu, ai đấy, nhũng gì ”, chủ yếu bao gồm: “bộ phận, một loạt, nhiều,khoảng, mấy, các” v.v Những từ vựng mơ hồ số lượng trong ngoại giao sửdụng đặc điểm tính đại thể, làm cho đối tượng miêu tả thuộc phạm vi có thểbiến động và nội dung được khái quát nhưng vẫn truyền tải đủ thông tin Vìvậy, người phát ngôn trả lời vấn đề vừa có thể hợp với thực tế vừa không bịlàm cho khó xử

2.1.8 Hiện tượng mơ hồ từ vựng có mơ hồ quy chiếu

Từ vựng mơ hồ hạn chế tiếng Việt và tiếng Trung có những điểm giống

và điểm khác nhau

- Điểm giống: xét về loại hình có thể chia thành 3 loại: 1 Từ vựng mơ

hồ hạn chế có tính dự đoán, theo ngữ khí có thể chia thành 2 loại gồm dựđoán khách quan, như “中 中 中 中 ” trong tiếng Trung, “khoảng, chừng, ướcchừng” trong tiếng Việt, và dự đoán chủ quan như “中 中 中 中 中 ” trong tiếngTrung, “tầm”, “độ” trong tiếng Việt 2 Từ vựng mơ hồ hạn chế không gian vàphương hướng, ví dụ trong tiếng Trung có “中中中中中中中中中中中中中中中中中” màtrong tiếng Việt có “trên dưới, trên, dưới, trở lên, trở xuống, ngoài”; còn cónhững từ có liên quan đến loại từ này như: “đến, chưa đến, gần v.v ” 3 Từvựng mơ hồ hạn chế có ngữ nghĩa liên quan đến “nhiều, ít”, ví dụ: trong tiếngTrung có “中中中中中中中”, mà trong tiếng Việt có “hơn, ít nhất, nhiều nhất”

Xét về ngữ dụng, từ vựng mơ hồ hạn chế tiếng Trung và tiếng Việt đều

là từ trung tính, không có nghĩa tốt hẳn và nghĩa xấu hẳn Từ vựng mơ hồ hạnchế trong hai ngôn ngữ đều có sự phân biệt rõ ràng Nhưng một số từ vựng

mơ hồ hạn chế chỉ được dùng trong ngôn ngữ viết hoặc ngôn ngữ nói Ví dụ,trong tiếng Trung, từ vựng mơ hồ hạn chế phương hướng có giới hạn thườngdùng trong ngôn ngữ viết, đặc biệt là thông báo chính thức, chính sách và quyđịnh pháp luật quốc gia, v.v thì phải dùng ngôn ngữ viết

Xét về lượng vật chiếu, từ vựng mơ hồ hạn chế chỉ hạn chế được sốlượng chính xác để làm cho nó trở nên mơ hồ Từ vựng vốn đã mơ hồ rồi thìkhông thể làm nó càng mơ hồ hơn Ví dụ, trong tiếng Trung không được nói

“中中中中”(khoảng mấy cái), “中中中”(gần một tí), “中中中中”(khoảng một chút), còn

trong tiếng Việt không được nói “khoảng một chút”, “gần mấy cái”, “độ mộtvài”.

- Điểm khác: Xét về tính chất ngữ pháp, trong tiếng Trung có từ vựng

mơ hồ hạn chế đối ứng với những trợ từ số lượng như “ 中 ” (khoảng),

“中”(khoảng, gần), “中”(khoảng) v.v nhưng trong tiếng Việt không có Có thểnói từ vựng mơ hồ hạn chế của tiếng Trung phong phú hơn hẳn tiếng Việt

Xét về cú pháp, vị trí của từ vựng mơ hồ hạn chế tiếng Trung linh hoạthơn tiếng Việt Trong tiếng Trung từ vựng mơ hồ hạn chế có 3 vị trí: đứngtrước số lượng từ, đứng sau số lượng từ, đứng sau số từ và đứng trước lượng

từ Nhưng trong tiếng Việt đa số là đứng trước số lượng từ, chỉ có “mấy”, “trởlên”, “trở xuống” là đứng sau số lượng từ

Ngoài ra, vị trí cú pháp trong tiếng Trung có một số từ vựng mơ hồ hạnchế bị quyết định bởi đặc điểm của trị số vật chiếu, ví dụ, từ “中 ” (nhiều),

“中”(mấy), “中”(khoảng) là đứng trước hay sau? Một số từ vựng mơ hồ hạnchế có thể đứng sau số từ, đứng trước lượng từ, còn có thể đứng sau số lượng

từ Vị trí của nó nếu biến đổi thì phạm vi mơ hồ cũng có biến đổi Ví dụ, “中中中中” (khoảng mười cân) và “中中中中” (khoảng mười cân) có ý nghĩa khác nhau.Cụm từ trước là đối với mười cân nặng hoặc nhẹ một, hai cân, còn cụm phíasau là đối với mười cân chỉ được nặng hoặc nhẹ một, hai lạng Vị trí của từvựng mơ hồ hạn chế là bất biến

Xét về lượng mơ hồ, tính mơ hồ của từ vựng mơ hồ hạn chế trong tiếngViệt mạnh hơn tiếng Trung Ví dụ, từ “hơn” trong tiếng Trung là “中” Lượng

mơ hồ do từ “hơn” đứng trước số lượng từ cấu tạo càng mơ hồ hơn so vớilượng mơ hồ do chính từ “中” cấu tạo Ví dụ “hơn năm cân” có lẽ là nhiều hơnnăm cân mà không vượt qua sáu cân, cũng có lẽ là sáu cân hoặc bảy cân,nhưng mà “中中中中” là nhiều hơn năm cân mà không vượt qua sáu cân

Mơ hồ quy chiếu là chỉ người nói không muốn chỉ rõ là một ngườihoặc một việc nào đó thì sử dụng từ vựng số phức, hư chỉ và tuỳ chỉ để tómtắt nội dung làm cho trừu tượng hơn, mơ hồ hơn Đó là cách biểu đạt mơ hồthường dùng trong ngoại giao Ví dụ, “luật lệ có liên quan, một số tổ chức,một số bài báo, quy định có liên quan, người lãnh đạo chủ yếu, một số nguyênnhân, xã hội quốc tế, người ta, chúng tôi, quần chúng nhân dân, công dân, mọingười, tất cả,” v.v Chúng ta sử dụng những từ vựng là hư chỉ và những từvựng là tuỳ chỉ để nội dung của lời nói trừu tượng hơn, phạm vi mơ hồ hơn

Ví dụ,

(24) 2008中 3 中 13 中中中中中中中中中中中中中中中中

中:中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中?

中:中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中

(Tiếng Việt: (24) Vào ngày 13 tháng 3 năm 2008, Người phát ngôn BộNgoại giao Qin Gang đã tổ chức một cuộc họp báo thường kỳ

Hỏi: Xin giới thiệu lịch trình cụ thể cho chuyến thăm của Bộ trưởngLiễu Minh Hoàn tới Trung Quốc Ngoài Bộ trưởng Dương, ông ấy sẽ có cuộcgặp mặt với nhà lãnh đạo nào?

Trả lời: Chuyến thăm lần này của Bộ trưởng Liễu là chuyến thăm rấtquan trọng tới Trung Quốc ngay sau khi Tổng thống Lee Myung-bak nhậmchức Điều này thể hiện rất rõ sự coi trọng đặc biệt của chúng tôi đối với sựphát triển quan hệ giữa hai nước Trung Quốc và Hàn Quốc Đây là mộtchuyến thăm quan trọng Ngoài cuộc hội đàm với Bộ trưởng Dương Khiết Nị,

Bộ trưởng Liễu cũng sẽ có cuộc hội đàm với các nhà lãnh đạo khác của TrungQuốc )

Trong chuỗi phát ngôn trên, người phát ngôn nên trả lời rõ ràng đó là

ai, tên là gì Nhưng có lẽ việc này vẫn đang bàn bạc hoặc không tiện nói rõ,thì người phát ngôn sử dụng nhóm từ số phức “các lãnh đạo Trung Quốc” đểtránh vấn đề này

Từ vựng biểu thị khái niệm số phức như: các lãnh đạo các nước, xã hộiquốc tế, quần chúng nhân dân, chúng tôi, chúng nó, mọi người v.v Những từvựng này thường dùng trong trường hợp văn phong ngoại giao để tránh chỉriêng và mở rộng phạm vi chỉ ra Trong ngoại giao, có những câu trả lời cầnbảo mật thông tin hoặc tạm thời không được tuyên bố thông tin thì người phátngôn phải sử dụng những từ ngữ như vậy để đáp lại câu hỏi

(25)中中中中中中中中中中中 2013 中 6 中 26 中中中中中中中中中中

中中中:中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中))中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中 ;中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中?

中中中中:中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中中

(Tiếng Việt: (25) Vào ngày 26 tháng 6 năm 2013, Người phát ngôn BộNgoại giao Hua Chunying đã tổ chức một cuộc họp báo thường xuyên.

Hỏi: Theo thông tin của truyền thông Nhật Bản, Bộ Quốc phòng NhậtBản đã vạch định một phiên bản mới của "Sách trắng quốc phòng" Trong đóNhật Bản đã nghiêm túc hơn trong việc bảo đảm an ninh khu vực xung quanh.Phí đầu tư cho quân sự quốc phòng của Trung Quốc cũng không ngừng tănglên Sự thiếu minh bạch trong quân sự và bảo đảm an ninh là mối quan tâmchung của khu vực cũng như cộng đồng quốc tế Xét đến việc tàu công vụ củaTrung Quốc đã nhiều lần xâm nhập vào hải phận quần đảo Điếu Ngư và vùngbiển lân cận, Nhật Bản sẽ nâng cao khả năng chiến đấu tự vệ bằng cách thamgia các cuộc diễn tập quân sự chung và các phương thức khác nữa Nhận xétcủa Trung Quốc về vấn đề này như thế nào?

Trả lời: Trung Quốc tuân thủ con đường phát triển hòa bình và theođuổi chính sách phòng thủ quốc gia Ý định chiến lược của Trung Quốc làminh bạch Chính sách phát triển và khả năng phòng thủ quốc gia hợp phápcủa Trung Quốc là để bảo vệ chủ quyền quốc gia và toàn vẹn lãnh thổ, bảo vệhòa bình ổn định khu vực và thế giới, không uy hiếp tới bất kỳ quốc gia nào.)

Câu hỏi của phóng viên đã nói đến những phương pháp Nhật Bản sắpthực hiện, ý nghĩa sâu xa của lời nói này vốn không hợp lý Tuy bên TrungQuốc không ủng hộ những phương pháp này nhưng trong ngoại giao cần tuântheo nguyên tắc lịch sự, cần bảo vệ lợi ích quốc gia và giữ sĩ diện cho cả hainước Vì vậy, người phát ngôn đầu tiên trình bày chính sách quốc phòngTrung Quốc, tiếp theo nêu rõ quan điểm Trung Quốc không hề tạo ra một mối

đe dọa cho bất cứ quốc gia nào Dĩ nhiên chúng ta đều biết “bất cứ quốc gianào” chắc chắn có bao gồm Nhật Bản

Những từ vựng mơ hồ này có tính tuỳ chỉ có đặc điểm phạm vi rộng vànội dung đủ, vì vậy, chúng nó có thể làm cho cái sở chỉ trừu tượng và khôngxác định Nhà ngoại giao sử dụng đặc điểm này vừa có thể mở rộng phạm vivừa có thể thoả mãn nhu cầu các bên, để tránh xung đột giữa các nước.Những từ vựng này còn có: các mặt, các nước, tất cả, mọi người, xã hội quốc

tế v.v

Chúng ta thường sử dụng trong lúc nói chuyện từ vựng hư chỉ như: cácban ngành (bên, nước, quy định) có liên quan, một số/những/bộ phần tổ chức(quốc gia, bản tin) v.v Vì những từ vựng trừu tượng này làm cho sự biểu đạt

mơ hồ hơn Ưu điểm của những từ vựng này là đối tượng sự chỉ tương đốitrừu tượng, không có mục tiêu cụ thể nên có thể làm cho hai bên đều cókhông gian để suy nghĩ và giữ lại sĩ diện, hơn nữa còn có thể tránh phiền phứctrong ngoại giao

2.2 Nguyên nhân và cách khắc phục

2.2.1 Nguyên nhân

Thứ nhất, xét về tổ chức trong ngôn ngữ, ngôn ngữ là một hệ thống kýhiệu Trong hệ thống mọi ký hiệu đều thay thế sự vật Sự vật do ký hiệu thaythế có tính vô hạn, có thể nói ký hiệu lấy ý nghĩa quyết định nội dung của nó

Ví dụ, “bút” là đồ dùng để viết hay để vẽ thành nét, mà không suy nghĩ vậtliệu của bút này là gì, là dài hay ngắn Khi được trừu tượng, các sự vật “bút”không có khác biệt, là mơ hồ hẳn Tính trừu tượng và tính khái quát của kýhiệu đã quy định ký hiệu ngôn ngữ có tính mơ hồ

Thứ hai, sự vật khách quan vốn có tính mơ hồ Vì trong thế giới kháchquan có nhiều khách thể không có một giới hạn chính xác Các khách thể tồntại vùng ven mơ hồ thì nghĩa từ vựng của những khách thể này là mơ hồ Ví

dụ, “nhỏ” và “nho nhỏ”, “to” và “to lớn”, cần nhỏ như thế nào mới dùng

“nhỏ” và “nho nhỏ”, to như thế nào mới dùng “to” và “to lớn”? Chúng không

có giới hạn chính xác, chỉ là một cảm giác của người biểu đạt “Buổi tối” cóthể chỉ sau trời tối, 21 giờ có thể nói là buổi tối, nhưng 24 giờ là sự bắt đầucủa ngày mới, cũng thường là buổi tối “Buổi tối” cũng có thể phiếm chỉ cảban đêm Rốt cuộc khi nào là buổi tối? Cách nói nào cũng khó mà cụ thểđược, chỉ có một phạm vi thời gian đại thể Tóm lại, giới hạn của sự vật kháchquan có tính mơ hồ đã quyết định nghĩa từ vựng có tính mơ hồ

2.2.2 Cách khắc phục

- Nguyên tắc dịch thuật sốtừ

Trên thực tế, trong cách dùng mơ hồ số từ còn sót lại tư duy ban đầukhi con người tìm hiểu số từ Xét về sùng bái số từ, sự khác biệt của các số từthả nói là số lượng có khác biệt hay còn gọi là tính chất (ý nghĩa tượng trưng)

có khác biệt Số từ có ý nghĩa tượng trưng là số từ bị hư hoá, chủ yếu biểuhiện tư tưởng của con người, ảnh phán tâm thái văn hoá của một dân tộc Vìhai nước Trung Quốc và Việt Nam có nhiều mặt khác nhau về tình hình, vănhoá, địa lý, phong tục tập quán v.v nên cách dùng số từ bị hư hoá trong tiếngTrung và tiếng Việt cũng khác nhau Điều này khiến cho sự dịch gặp nhữngtrở ngại, nên bản dịch không chính xác

Cho dù chúng ta đã biểu đạt chính xác ý nghĩa số lượng, cũng khôngthể dịch trực tiếp được và cần điều chỉnh cho thích hợp Ví dụ, “中中中中中中中”

có thể dịch thành “Một tấc thời gian một tấc vàng”, nhưng có những ngườikhông biết trong tiếng Việt có câu tục ngữ: “thời gian là vàng bạc” cũng cóthể biểu đạt nghĩa câu này Nếu ai nghiên cứu chuyên sâu ngôn ngữ tiếng Việt

sẽ biết cách dịch câu thành ngữ trên cho phù hợp với logic và văn hoá hơn

Do đó, khi chúng ta dịch những số từ mà biểu thị ý nghĩa hư chỉ không đượcdịch trực tiếp, cần sử dụng ý nghĩa số từ bị hư hoá để biểu đạt nghĩa câu chochính xác hơn

- Dịch trực tiếp

Ngôn ngữ phản ánh tư duy, là một công cụ để con người trao đổi tưtưởng Dân tộc khác nhau thì phương thức tư duy cũng khác nhau Vì thế sựbiểu đạt của ngôn ngữ cũng khác nhau Tuy người ta sử dụng ngôn ngữ khácnhưng kết cấu của ngôn ngữ giống nhau Điều này làm cho hai ngôn ngữ khácnhau tồn tại sự vật ngang nhau Nhiệm vụ của dịch thuật là tìm được sự vậtngang nhau trong ngôn ngữ đó, khiến cho bản ngữ phù hợp với ngôn ngữ mục