Quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở các trường THCS huyện đại từ, tỉnh thái nguyên

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊNTRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGÔ THỊ THANH HUỆ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC Ở CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGÔ THỊ THANH HUỆ

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ

KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC Ở CÁC TRƯỜNG THCS

HUYỆN ĐẠI TỪ, TỈNH THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN, 2019

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGÔ THỊ THANH HUỆ

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ

KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC Ở CÁC TRƯỜNG THCS

HUYỆN ĐẠI TỪ, TỈNH THÁI NGUYÊN

Ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 8.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS Vũ Lan Hương

THÁI NGUYÊN, 2019

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là đề tài nghiên cứu do tôi thực hiện và hoàn toànchịu trách nhiệm về nghiên cứu của mình

Các số liệu và kết luận nghiên cứu trình bày trong luận văn chưa đượccông bố ở các đề tài nghiên cứu khác

Thái Nguyên, tháng 4 năm 2019

Tác giả

Ngô Thị Thanh Huệ

LỜI CẢM ƠN

Trước tiên, tác giả bản luận văn này xin được bày tỏ lòng biết ơn tớicác thầy, cô giáo đã tham gia giảng dạy lớp cao học chuyên ngành Quản lýGiáo dục khóa 25A - Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên đã tận tìnhtruyền đạt những tri thức quý báu, dìu dắt giúp đỡ chúng tôi hoàn thành tốtnhiệm vụ của khóa học và luận văn Đặc biệt, tác giả bản luận văn xin đượccảm ơn chân thành tới thầy giáo - người hướng dẫn khoa học, TS Vũ LanHương đã tận tình giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu để luận vănnày được hoàn thành

Tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn tới các đồng chí trong Ban Giámhiệu, các Phòng ban chức năng, cán bộ, giảng viên, sinh viên các trường: Đạihọc Sư phạm Thái Nguyên, đã nhiệt tình đóng góp ý kiến cho công tác khảosát và thực nghiệm của tôi Tôi xin cảm ơn bạn bè, đồng nghiệp, gia đình,người thân đã động viên, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập, hoàn thànhnhiệm vụ khoá học và luận văn tốt nghiệp này

Xin trân trọng cảm ơn!

Thái Nguyên, tháng 4 năm 2019

Tác giả Ngô Thị Thanh Huệ

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC .iii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT iv

DANH MỤC CÁC BẢNG v

DANH MỤC CÁC HÌNH vi

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 2

4 Giả thuyết khoa học 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

6 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu 3

7 Phương pháp nghiên cứu 4

8 Cấu trúc của luận văn 5

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC Ở TRƯỜNG THCS 6

1.1 Tổng quan lịch sử nghiên cứu vấn đề 6

1.1.1 Các nghiên cứu nước ngoài 6

1.1.2 Các nghiên cứu trong nước 8

1.2 Một số khái niệm cơ bản 11

1.2.1 Kiểm tra, đánh giá 11

1.2.3 Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh; 13

1.2.4 Quản lý kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực 14

1.3 Hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở trường trung học cơ sở 151.3.1 Vị trí, vai trò của kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinhtheo định hướng phát triển năng lực trong quá trình dạy học 151.3.2 Nguyên tắc, đặc điểm kiểm tra đánh giá kết quả học tập của họcsinh theo định hướng phát triển năng lực 161.3.3 Mục đích kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực 191.3.4 Nội dung kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực 191.3.5 Phương pháp kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theođịnh hướng phát triển năng lực 221.3.6 Quy trình tiến hành kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinhtheo định hướng phát triển năng lực 241.4 Quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinhtheo định hướng phát triển năng lực ở trường trung học cơ sở 251.4.1 Lập kế hoạch kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theođịnh hướng phát triển năng lực 251.4.2 Tổ chức thực hiện kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinhtheo định hướng phát triển năng lực 271.4.3 Chỉ đạo thực hiện kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinhtheo định hướng phát triển năng lực 281.4.4 Kiểm tra, đánh giá hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập củahọc sinh theo định hướng phát triển năng lực 281.4.5 Phối hợp giữa các lực lượng trong quản lý hoạt động KT, ĐG kếtquả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực 291.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá kếtquả học tập của HS theo định hướng phát triển năng lực ở trường THCS 30

1.5.1 Quy định pháp lý về KT, ĐG kết quả học tập của HS theo định

hướng phát triển năng lực 30

1.5.2 Nhận thức, trình độ năng lực và phẩm chất của CBQL nhà trường 31

1.5.3 Nhận thức, năng lực, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của đội ngũ giáo viên 31

1.5.4 Về chất lượng học sinh 32

1.5.5 Hệ thống cơ sở vật chất, thiết bị, tài chính 32

1.5.6 Ứng dụng CNTT trong KT, ĐG kết quả học tập của HS theo định hướng phát triển năng lực 33

1.5.7 Sự phối hợp của các đơn vị trong KT, ĐG kết quả học tập của HS theo định hướng phát triển năng lực 33

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 34

Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN ĐẠI TỪ, TỈNH THÁI NGUYÊN 35

2.1 Khái quát về tình hình kinh tế, xã hội và giáo dục THCS huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên 35

2.1.1 Đặc điểm địa lý, kinh tế - xã hội huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên 35

2.1.2 Tình hình giáo dục ở các trường trung học cơ sở huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên 36

2.2 Khái quát hoạt động khảo sát 38

2.2.1 Mục đích khảo sát 38

2.2.2 Nội dung khảo sát 39

2.2.3 Khách thể khảo sát 39

2.2.4 Cách thức xử lý kết quả khảo sát 39

2.3 Thực trạng hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở các trường trung học cơ sở huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên 40

2.3.1 Thực trạng nhận thức về kiểm tra đánh giá kết quả học tập của họcsinh theo định hướng phát triển năng lực 402.3.2 Thực trạng thực hiện mục tiêu kiểm tra đánh giá kết quả học tập củahọc sinh theo định hướng phát triển năng lực 422.3.3 Thực trạng nội dung kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinhtheo định hướng phát triển năng lực 442.3.4 Thực trạng phương pháp kiểm tra đánh giá kết quả học tập của họcsinh theo định hướng phát triển năng lực 472.3.5 Thực trạng quy trình kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinhtheo định hướng phát triển năng lực 512.4 Thực trạng quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở các trường trung học cơ sở huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên 54

2.4.1 Thực trạng xây dựng kế hoạch kiểm tra đánh giá kết quả học tậpcủa học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở các trường trung học

cơ sở huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên 542.4.2 Thực trạng tổ chức thực hiện kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở các trường trung học cơ sở huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên 57

2.3.3 Thực trạng chỉ đạo thực hiện kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở các trường trung học cơ sở huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên 58

2.3.4 Thực trạng kiểm tra, đánh giá hoạt động kiểm tra đánh giá kết quảhọc tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở các trườngtrung học cơ sở huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên 612.5 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở các trường trung học cơ sở huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên 63

2.6 Đánh giá chung về quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở các trường trung

học cơ sở huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên 66

2.6.1 Kết quả đạt được 66

2.6.2 Một số hạn chế và nguyên nhân 67

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 69

Chương 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN ĐẠI TỪ, TỈNH THÁI NGUYÊN 70

3.1 Các nguyên tắc thực hiện biện pháp 70

3.1.1 Đảm bảo tính mục tiêu 70

3.1.2 Đảm bảo tính hệ thống và đồng bộ 70

3.1.3 Đảm bảo tính kế thừa và phát triển 71

3.1.4 Đảm bảo tính thực tiễn 71

3.1.5 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi 71

3.2 Biện pháp quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở các trường trung học cơ sở huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên 72

3.2.1 Tổ chức nâng cao nhận thức cho CBQL, giáo viên, CMHS và học sinh của trường THCS về vai trò của KT, ĐG kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực 72

3.2.2 Lập kế hoạch KT, ĐG kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực học sinh khoa học, toàn diện 76

3.2.3 Chỉ đạo bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ KT, ĐG kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực cho đội ngũ CBQL, giáo viên dựa vào năng lực 81

3.2.4 Chỉ đạo đổi mới quy trình nội dung, phương pháp và hình thức kiểm tra kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực 84

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ tin – ĐHTN h t t p : / / l r c t nu.edu v n

3.2.5 Quản lý ứng dụng công nghệ thông tin trong KT, ĐG kết quả học

tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực 90

3.2.6 Tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động KT, ĐG kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực 93

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 96

3.4 Khảo nghiệm tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp 97

3.4.1 Tổ chức khảo nghiệm 97

3.4.2 Kết quả khảo nghiệm 98

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 102

1 Kết luận 103

2 Khuyến nghị 105

2.1 Đối với UBND huyện Đại Từ 105

2.2 Đối với Phòng GD&ĐT huyện Đại Từ 105

2.3 Đối với trường THCS huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên 106

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 107 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1: Thống kê các trường trung học cơ sở huyện Đại Từ năm học

2017 - 2018 36Bảng 2.2 Nhận thức của đội ngũ CBQL, GV về mức độ hiểu biết hoạt

động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực 41Bảng 2.3 Đánh giá đội ngũ CBQL, GV về thực hiện mục tiêu kiểm tra

đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng pháttriển năng lực 43Bảng 2.4 Đánh giá của CBQL, GV về thực trạng nội dung kiểm tra đánh

giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triểnnăng lực 45Bảng 2.5 Đánh giá của CBQL, GV về thực hiện phương pháp kiểm tra

đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng pháttriển năng lực 48Bảng 2.6 Đánh giá của CBQL, GV về thực trạng quy trình kiểm tra đánh

giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triểnnăng lực 51Bảng 2.7 Thực trạng xây dựng kế hoạch kiểm tra đánh giá kết quả học

tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực 55Bảng 2.8 Thực trạng tổ chức thực hiện kiểm tra đánh giá kết quả học tập

của học sinh theo định hướng phát triển năng lực 57Bảng 2.9 Thực trạng chỉ đạo thực hiện kiểm tra đánh giá kết quả học tập

của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở các trườngtrung học cơ sở huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên 59Bảng 2.10 Thực trạng kiểm tra, đánh giá thực hiện kiểm tra đánh giá kết

quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực 62

Bảng 2.11 Thực trạng những yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động

KT, ĐG kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triểnnăng lực 64Bảng 3.1 Kết quả khảo sát tính cần thiết thực hiện các biện pháp quản lý hoạt

động KT, ĐG kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực 98

Bảng 3.2 Kết quả khảo sát tính khả thi thực hiện các biện pháp quản lý hoạt

động KT, ĐG kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực 100

DANH MỤC CÁC HÌNH

Biểu đồ 2.1 Đánh giá của HS về mức độ phù hợp của nội dung KT, ĐG

kết quả quả học tập của học sinh theo định hướng phát triểnnăng lực 47Biểu đồ 2.2 Đánh giá của HS về thực hiện phương pháp kiểm tra đánh giá

kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triểnnăng lực 49Biểu đồ 2.3 Thực trạng những yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động

KT, ĐG quả học tập của học sinh theo định hướng phát triểnnăng lực 65Biểu đồ 3.1 Kết quả khảo sát tính cấp thiết thực hiện các biện pháp quản

lý 99Biểu đồ 3.2 Kết quả khảo sát tính khả thi thực hiện các biện pháp quản lý 101

1 Lý do chọn đề tài

MỞ ĐẦU

Xu hướng dạy học hiện nay là chuyển từ mục tiêu cung cấp tri thứcsang hình thành các năng lực ở người học, hoạt động dạy hướng vào tích cựchóa người học Để đổi mới giáo dục theo hướng tiếp cận năng lực người họcthì đổi mới kiểm tra đánh giá sẽ được xem là một khâu đột phá Kiểm tra đánhgiá là một khâu của quá trình giáo dục Từ việc thu thập và xử lý thông tinphản hồi qua kiểm tra đánh giá sẽ giúp người giáo viên điều chính phươngpháp, kĩ thuật dạy học của mình, đồng thời giúp cán bộ quản lý giám sát quátrình giáo dục, phát hiện vấn đề, đưa ra các quyết định kịp thời nhằm chỉ đạocác hoạt động giáo dục Như vậy kiểm tra đánh giá góp phần vào nâng caochất lượng giáo dục

Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4 tháng 11 năm 2013 của Ban Chấp hànhTrung ương Đảng (khóa XI) về “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đàotạo” đã đề ra các giải pháp nhằm thực hiện đổi mới giáo dục, trong đó có giảipháp: “Đổi mới nội dung, phương pháp dạy học, thi, kiểm tra và đánh giá chấtlượng giáo dục” [13] Kiểm tra đánh giá kết quả học tập, rèn luyện theo hướngphát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo và năng lực tự học của ngườihọc

Thực chất của việc đổi mới kiểm tra, đánh giá học sinh hiện nay là đổimới cách kiểm tra đánh giá học sinh theo hướng tiếp cận năng lực Cách đánhgiá này đòi hỏi các nhà quản lý giáo dục, giáo viên phải có cách tiếp cận mớitrong việc đánh giá học sinh phổ thông, trong đó có học sinh THCS, có biệnpháp quản lý, phương pháp dạy học phù hợp với việc kiểm tra đánh giá họcsinh một cách khoa học, đảm bảo tính trung thực khách quan

Trong nhiều năm qua, hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả học tập củahọc sinh theo định hướng phát triển năng lực ở trường THCS huyện Đại Từ,tỉnh Thái Nguyên đã đạt được những kết quả quan trọng, giáo viên tích cực đổi

mới phương pháp dạy học hiện đại, chủ động sáng tạo chú trọng hình thànhnăng lực

chung và riêng của học sinh, các chuyên đề chuyên môn về kiểm tra, đánh giákết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng được tập huấn,triển khai một cách chi tiết, cụ thể Công tác tổ chức kiểm tra, đánh giá kết quảhọc tập của học sinh được thực hiện chặt chẽ, đánh giá năng lực và sự tiến bộcủa học sinh Tuy nhiên, bên cạnh đó vẫn còn tồn tại một số hạn chế như: Một

bộ phận giáo viên chưa thực hiện tốt quy trình kiểm tra, đánh giá; việc kết hợpgiữa các phương pháp kiểm tra chưa thường xuyên, thực hiện quy chế kiểm tra,đánh giá có lúc chưa nghiêm túc, kết quả kiểm tra đánh giá chưa phản ánh đúngthực trạng chất lượng dạy; công tác tổ chức thi, kiểm tra có lúc chưa chặt chẽ,khoa học, một bộ phận giáo viên còn lúng túng trong xây dựng ma trận đề Điều

đó xuất phát từ nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan, song để cải thiệnchất lượng hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh phụ thuộcvào công tác quản lý của Hiệu trưởng các trường THCS huyện Đại Từ

Xuất phát từ lý do trên, tác giả chọn vấn đề: “Quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở các trường THCS huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên” làm đề tài luận văn

thạc sĩ

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực trạng quản lý hoạt động kiểm trađánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở cáctrường THCS huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên, luận văn đề xuất một số biệnpháp quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theođịnh hướng phát triển năng lực ở các trường THCS huyện Đại Từ, tỉnh TháiNguyên đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Quá trình quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của họcsinh theo định hướng phát triển năng lực ở các trường THCS huyện Đại Từ,tỉnh Thái Nguyên.

3.2 Khách thể nghiên cứu

Kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh ở trường THCS

4 Giả thuyết khoa học

Hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học theo định hướngphát triển năng lực ở các trường THCS huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên đã đạt

những kết quả quan trọng, tuy nhiên bên cạnh đó vẫn tồn tại bất cập Nếu đề

xuất các biện pháp quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của họcsinh theo định hướng phát triển năng lực phù hợp với điều kiện thực tiễn và đặcđiểm tâm lý của học sinh ở các trường THCS huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên

thì sẽ nâng cao hiệu quả hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học

sinh góp phần nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường, đáp ứng yêu cầuđổi mới giáo dục

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Xây dựng cơ sở lý luận về quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá kết

quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở trường THCS

5.2 Khảo sát, đánh giá thực trạng quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá

kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở các trườngTHCS huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên

5.3 Đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá kết

quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở các trườngTHCS huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên

6 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu

6.1 Phạm vi thời gian: Từ năm học 2015-2016 đến năm học 2017-2018 6.2 Phạm vi không gian: Do nguồn lực có hạn nên đề tài được triển

khai nghiên cứu trong phạm vi 5 trường THCS huyện Đại Từ, tỉnh TháiNguyên (gồm trường THCS Khôi Kỳ, THCS Bình Thuận, THCS Mỹ Yên;THCS Hùng Sơn, THCS Nguyễn Tất Thành)

6.3 Khách thể điều tra: 25 CBQL, 150 giáo viên, 220 học sinh của 5

trường THCS huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa, khái quáthóa nhằm phân loại tài liệu văn bản có liên quan đến quản lý hoạt động kiểmtra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ởtrường THCS để xây dựng khung lý thuyết cho đề tài

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi: Sử dụng phiếu hỏi để khảo sátthực trạng hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập và quản lý hoạt độngkiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển nănglực ở các trường THCS huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên

- Phương pháp phỏng vấn: Tiến hành phỏng vấn CBQL và GV, nhằm thunhận các thông tin bổ sung cho hoạt động điều tra bằng phiếu hỏi, để rút ranhững nhận xét sâu hơn về quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tậpcủa học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở các trường THCS huyệnĐại Từ, tỉnh Thái Nguyên

- Phương pháp quan sát: Bằng dự giờ, quan sát hoạt động kiểm tra đánhgiá kết quả học tập của GV đối với HS; HS với HS để tìm hiểu thực trạng quản

lý hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướngphát triển năng lực ở các trường THCS huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên

- Phương pháp nghiên cứu sản phẩm: Nghiên cứu hồ sơ quản lý, hồ sơGV…để tìm hiểu thực trạng đánh giá và quản lý hoạt động kiểm tra đánh giákết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở các trườngTHCS huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên

- Phương pháp chuyên gia: Xin ý kiến của chuyên gia để khảo nghiệmtính cần thiết và khả thi của các biện pháp quản lý hoạt động kiểm tra đánh giákết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở các trườngTHCS huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên

7.3 Phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê

Dùng các phương pháp thống kê toán học và phần mềm thống kê để xử

lý các số liệu thu thập được trong quá trình điều tra thực trạng và đề xuất biệnpháp quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theođịnh hướng phát triển năng lực ở các trường THCS huyện Đại Từ, tỉnh TháiNguyên Bảng số liệu, biểu đồ, phân tích thực nghiệm, giúp cho các kết quảnghiên cứu trở nên chính xác, có ý nghĩa và đảm bảo độ tin cậy

8 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận - khuyến nghị, Tài liệu tham khảo và Phụlục, luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả

học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở trường THCS

Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học

tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở các trường THCS huyệnĐại Từ, tỉnh Thái Nguyên

Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học

tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở các trường THCS huyệnĐại Từ, tỉnh Thái Nguyên

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT

TRIỂN NĂNG LỰC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

1.1 Tổng quan lịch sử nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Các nghiên cứu nước ngoài

Những năm 50 đến 70 của thế kỷ XX, xuất phát từ nhiệm vụ nâng caochất lượng dạy học trên cơ sở phát huy tính tích cực, độc lập của học sinh, vấn

đề KT, ĐG được nghiên cứu chủ yếu dưới góc độ đánh giá tri thức nhằm hoànthiện quá trình dạy học Tiêu biểu là các nhà giáo dục người Nga như V.M.Palonxky với chương trình: “Những vấn đề dạy học của việc đánh giá tri thức,

kỹ năng”, F.I.Perovxki với “Cơ sở và thực tiễn của kiểm tra tri thức” Năm

1956, Benjamin S Bloom và các cộng sự của mình đã tiến hành phân loạimục tiêu giáo dục trong lĩnh vực nhận thức, có tác dụng quan trọng trong lýluận đánh giá giáo dục và hoàn thiện việc học tập Cuốn sách “Nguyên tắcphân loại mục tiêu giáo dục: Lĩnh vực nhận thức” [6] của Bloom được trìnhbày 2 phần, nổi bật ở phần 2 về 6 cấp độ nhận thức: Biết, hiểu, vận dụng,phân tích, tổng hợp, đánh giá, cuốn sách là kim chỉ nam trong việc phân loạimục tiêu giáo dục để xây dựng quy trình KT, ĐG giáo dục hiện nay Nhữngnăm gần đây, lĩnh vực nghiên cứu đánh giá và đo lường trên thế giới đạtnhững thành tựu đáng ghi nhận, được tiếp cận theo quan điểm trường pháikhác nhau song các tác giả đều nhấn mạnh ý nghĩa, tầm quan trọng của KT,

ĐG, xây dựng cơ sở lý thuyết và thực tiễn, quy trình KT, ĐG phù hợp với hệthống giáo dục của từng quốc gia

Nghiên cứu lý thuyết chung về đánh giá trong lớp học như công trình của

C.A Paloma và Robert L Ebel “Measuring Educational Achievement” (Đo

lường thành tích giáo dục) mô tả rất chi tiết phương pháp đo lường đánh giáhọc sinh ở các trường phổ thông ở Mỹ Qua công trình này cho thấy việc về

đánh giá học sinh cần tập trung vào đánh giá các năng lực được học sinh thểhiện trong quá trình kiểm tra và đánh giá [38].

Cuốn “Measurement and Evaluation in Teaching” (Đo lường và đánh giá

trong dạy học) của Norman E Gronlund giới thiệu tới GV và những ngườiđang theo học nghiệp vụ sư phạm về những nguyên tắc và quy trình đánh giácần thiết cho việc dạy học hiệu quả Trong tác phẩm này đã tiếp tục khẳng địnhrằng năng lực của người học là đối tượng của các đánh giá và đo lường sưphạm, nếu không thể đánh giá được các năng lực của người học thì việc đánhgiá chỉ có tính hình thức và đã vi phạm các nguyên tắc trong đánh giá [33]

Trong cuốn “A Teacher's Guide to Assessment” (Hướng dẫn GV đánh

giá) do D.S Frith và H.G.Macintosh lại viết rất cụ thể, chuyên sâu về những lýluận cơ bản của đánh giá trong lớp học, cách lập kế hoạch đánh giá, cách đánhgiá, cho điểm, và cả cách thức đánh giá bằng nhận xét của giáo viên đối với họcsinh Đây là cuốn sách gợi mở rất nhiều cho nhà quản lý trong công tác quản lýhoạt động đánh giá học sinh theo tiếp cận phát triển năng lực [37]

Ngoài ra với cuốn tài liệu thể hiện xu hướng đánh giá hiện đại đang thịnh

hành của Anthony J.Nitko, Đại học Arizôna (Mỹ) mang tên “Educational Assessment of Students” (Đánh giá học sinh) một lần nữa đã đề cập đến rất

nhiều nội dung của đánh giá học sinh, bao gồm: Phát triển kế hoạch giảng dạykết hợp với đánh giá; các đánh giá về mục tiêu, hiệu quả; đánh giá học sinh.Không chỉ vậy, cuốn sách còn cho rằng: Đánh giá học sinh còn là trách nhiệm

to lớn của người Hiệu trưởng trong nhà trường, hiệu quả của công tác đánh giá

có tốt hay không là do năng lực quản lý của người Hiệu trưởng nhà trường.Như vậy, tác phẩm này đã nêu lên vai trò, tầm quan trọng của công tác quản lýtrong đánh giá học sinh nói chung [33]

Bên cạnh đó có những nghiên cứu cụ thể về quản lý hoạt động đánh giáhọc sinh theo định hướng phát triển năng lực trong các nhà trường hiện nay, cụ

thể là: Cuốn “Monitering Educational Achivement” của N.Postlethwaite

(2004); cuốn “Monitering Evaluation: Some Tools, Methods and Approches”

do Worbank phát hành (2004); cuốn “Managing Evaluation in Educational”

của Kath Aspinwall, Tim Simkins, John F Wilkinson and M John Mc Auley

(1992); cuốn “Mười bước tiến tới hệ thống giám sát và đánh giá dựa trên kết quả” của Jody Zall Kusek, Ray C.Rist (2005), … Trong các cuốn tài liệu này

đã chỉ cho người đọc thấy các nghiệp vụ quản lý cần thực hiện để quản lý hoạtđộng đánh giá học sinh như thế nào cho hiệu quả, làm thế nào cần đánh giá họcsinh trong bối cảnh đổi mới giáo dục trên phạm vi toàn cầu [23]

Ở nước ngoài, quản lý KT,ĐG kết quả học tập của người học tập trung ở

3 nội dung như sau: Xác lập các tiêu chí đánh giá quá trình KT-ĐG và quản lý

KT, ĐG kết quả học tập; Nghiên cứu đề xuất các giải pháp quản lý KT-ĐG kếtquả học tập của người học; Triển khai mô hình quản lý KT-ĐH kết quả học tập

Kinh nghiệm ở các nước cho thấy, các nước rất quan tâm đến quản lý

KT, ĐG kết quả học tập của người học Những tiêu chí của cơ quan kiểm địnhchất lượng giáo dục là thước đo hiệu quả công tác quản lý KT-ĐG kết quả họctập, do vậy bản thân nhà trường phải có biện pháp quản lý chặt chẽ đáp ứngđược tiêu chi đề ra

1.1.2 Các nghiên cứu trong nước

Trong những năm gần đây, các nghiên cứu về KT, ĐG kết quả học tậpcủa HS nói riêng và KT, ĐG kết quả học tập theo định hướng phát triển nănglực cho HS ở trường phổ thông khá phong phú, đa dạng, thể hiện ở nhiều khíacạnh khác nhau:

Các tác giả Hoàng Đức Nhuận và Lê Đức Phúc là những tác giả nghiêncứu mở đầu, tiên phong cho sự phát triển của lý luận đánh giá học sinh Haiông đã thực hiện công trình nghiên cứu khoa học công nghệ cấp nhà nước và

cho ra đời cuốn sách “Cơ sở lý luận của việc đánh giá chất lượng học tập của học sinh phổ thông” (3/1995) Tài liệu làm nền tảng cho việc tiếp cận các khái

niệm, các thuật ngữ về đánh giá giáo dục cũng như những yêu cầu về nội dung

và kỹ thuật đánh giá [27]

Tác giả Dương Thiệu Tống cũng cho xuất bản cuốn “Trắc nghiệm và đo lường thành quả học tập” năm 1995, tái bản năm 2005 Cuốn sách là một đóng

góp to lớn cho giáo dục Việt Nam về phần đánh giá định lượng kết quả học tậpcủa học sinh [31]

Những tài liệu đề cập đến thuật ngữ, khái niệm với cá nguyên tắc đánhgiá, kỹ thuật đánh giá tiếp theo có thể kể đến cuốn sách của Trần Bá Hoànhmang tên “Đánh giá trong giáo dục” dùng cho các trường đại học sư phạm vàcao đẳng sư phạm [18]; “KT-ĐG trong giáo dục Đại học” của Đặng Bá Lãm[24], “Đo lường, đánh giá kết quả học tập của học sinh” của Nguyễn ĐứcChính[9] v.v đã cung cấp cho người đọc những kiến thức cơ bản về KT, ĐGtrong giáo dục Tuy nhiên, các phương pháp, kỹ thuật KT, ĐG giá kết quả họctập của học sinh mang tính hiện đại trên thế giới đang tiến hành cũng như việctriển khai ứng dụng vào thực tiễn giáo dục nước ta còn sơ khai, chưa đầy đủmang tính hệ thống

Tác giả Trần Thị Tuyết Oanh với "Đánh giá và đo lường kết quả học tập" đã hệ thống rất đầy đủ các thuật ngữ và khái niệm, các nguyên tắc, phương

pháp, kĩ thuật, các nội dung ĐG trong giáo dục [34]

Tác giả Lâm Quang Thiệp cũng cho ra đời cuốn sách “Lý thuyết và thực hành về đo lường và đánh giá trong giáo dục” nghiên cứu về đo lường đánh giá

trong giáo dục bằng phương pháp định lượng được sử dụng trong giảng dạy và

có tính thực tiễn cao [30]

Tác giả Nguyễn Công Khanh và các cộng sự đã nghiên cứu đánh giá họcsinh theo định hướng phát triển năng lực theo tiếp cận năng lực và xuất bản

cuốn “Kiểm tra, đánh giá trong giáo dục” Đây là cuốn sách có giá trị rất lớn

trong bối cảnh đổi mới hoạt động, đánh giá theo định hướng phát triển năng lựctrong các nhà trường trong giáo dục hiện nay [21]

Trần Khánh Đức (2010) đã làm rõ một số thuật ngữ thường dùng trong

đo lường và đánh giá kết quả học tập như kiểm tra, đo lường, đánh giá và trắcnghiệm; yêu cầu của kiểm tra và đánh giá về độ tin cậy và độ giá trị; đánh giá

câu hỏi và bài trắc nghiệm về độ khó và độ phân biệt; quy trình thiết kế trắcnghiệm [12] Dưới góc độ tâm - sinh lý học, Đặng Thành Hưng (2010) đã đưa

ra một số tiêu chí chung để nhận diện kĩ năng về bản chất, cấu trúc và nhữngđiều kiện tâm sinh lí tối thiểu của kĩ năng có sự phân biệt với kĩ xảo, năng lực

và khả năng, đồng thời xác định 5 tiêu chí chung đánh giá kĩ năng Tác giả đã

cụ thể hóa 5 tiêu chí thành 15 chỉ số thực hiện trong tiến trình hành động đểđánh giá trình độ hình thành và phát triển của kĩ năng nào đó ở cá nhân theonhiều góc độ [17]

Cuốn Tài liệu tập huấn dạy học và kiểm tra đánh giá kết quả học tập theođịnh hướng phát triển năng lực học sinh cấp THCS [5] do Bộ Giáo dục và Đạotạo lưu hành nội bộ đã chỉ ra các yêu cầu, nội dung của đổi mới phương phápdạy học và đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả học tập theo định hướng pháttriển năng lực của HS

Nhiều công trình nghiên cứu trong nước của các tác giả đã giải quyếtnhững vấn đề về phương pháp luận đo lường và đánh giá trong giáo dục: cácphương pháp trắc nghiệm, quy trình đánh giá, và đặc biệt là khoa học đo lườngtrong đánh giá thành quả học tập Các quy trình đánh giá, kỹ thuật thiết kế trắcnghiệm và lý thuyết đáp ứng câu hỏi trắc nghiệm của RASCH được giới thiệucho việc ứng dụng thực hành kiểm tra đánh giá trong giáo dục ở Việt Nam thờigian qua, mà chủ yếu hướng đến giáo dục đại học và giáo dục phổ thông

Trong thời gian qua, nhiều cơ sở giáo dục đã có việc làm tích cực nhằmnâng cao công tác quản lý KT,ĐG kết quả học tập của người học Cụ thể cáctrường Đại học sư phạm, Đại học Cần thơ; Đại học Kinh tế quốc dân; Đại họcQuốc gia Hà Nội đã xây dựng và ban hành quy trình quản lý KT, ĐG két quảhọc tập của SV Đây có thể coi là nguồn tư liệu để các cơ sở giáo dục trong đó

có giáo dục phổ thông triển khai, áp dụng hiệu quả

Bên cạnh đó có những nghiên cứu về quản lý hoạt động đánh giá họcsinh được nghiên cứu rất nhiều trong một số luận văn, luận án nghiên cứu đề

cập đến vấn đề quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá trong giáo dục, tác giả LêThị Mỹ Hà với đề tài “Xây dựng quy trình đánh giá kết quả học tập của họcsinh Trung học cơ sở” Luận án Tiến sĩ Quản lý giáo dục [15] Tác giả NguyễnHữu Hoán (2014) với đề tài: “Quản lý kiểm tra đánh giá kết quả học tập củahọc sinh trung học cơ sở ở Huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh” [19]; tác giảĐặng Thị Ánh Tuyết (2015) với đề tài: “Quản lý hoạt động kiểm tra đánh giakết quả học tập của học sinh theo tiếp cận năng lực tại trường THCS PhươngĐông, Uông Bí, Quảng Ninh Quản lý giáo dục” [32].

Như vậy, qua nghiên cứu tác giả nhận thấy đã có nhiều nghiên cứu bàn

về vấn đề đánh giá và quản lý hoạt động KT, ĐG kết quả học tập của HS ởtrường phổ thông dưới nhiều góc độ khác nhau Điều này chứng tỏ tính thời sự

và ý nghĩa thực tiễn của vấn đề nghiên cứu này Vì vậy, việc nghiên cứu vềhoạt động này sẽ có vai trò đóng góp quan trọng trong việc hoàn thiện cũngnhư áp dụng các nghiên cứu về lý thuyết đánh giá trong thực tiễn quản lý quátrình dạy học Các nghiên cứu nêu trên là gợi mở quý giá, chỉ ra lý luận cũngnhư hướng vận dụng trong nghiên cứu đề tài về quản lý hoạt động kiểm trađánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở cáctrường THCS huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên

1.2 Một số khái niệm cơ bản

1.2.1 Kiểm tra, đánh giá

a) Kiểm tra

Theo tác giả Đặng Bá Lãm “Kiểm tra là quá trình xác định mục đích, nộidung, lựa chọn phương pháp,tập hợp số liệu, bằng chứng để xác định mức độđạt được của người học trong quá trình học tập, rèn luyện và phát triển Kiểmtra bao gồm việc xác định điều kiện cần kiểm tra, công cụ kiểm tra và sử dụngkết quả kiểm tra, tứ đánh giá” [24]

Theo Nguyễn Đức Chính: “Đo lường (Kiểm tra) là quá trình thu thậpthông tin một cách định lượng và định tính về các đại lượng đặc trưng như

nhận thức, tư duy, kĩ năng và phẩm chất nhân cách khác trong quá trình giáodục” [11] Kiểm tra là đo lường và chấn chỉnh việc thực hiện nhằm đảm bảorằng các mục tiêu và kế hoạch vạch ra được hoàn thành [8].

Qua các khái niệm trên, ta có thể hiểu về kiểm tra như sau: Kiểm tra là công việc nhằm đo hay xác định mức độ về kiến thức, kỹ năng, thái độ mà người học đạt được sau một quá trình học tập.

b) Đánh giá

Từ điển Giáo dục viết: “Đánh giá kết quả học tập là xác định mức độnắm được kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo của học sinh so với yêu cầu của chươngtrình đề ra” [14]

Theo Nguyễn Đức Chính, thuật ngữ đánh giá được định nghĩa: “Đánhgiá là quá trình thu thập và xử lý thông tin một cách có hệ thống nhằm xác địnhmục tiêu đã và đang đạt được ở mức độ nào Đánh giá là quá trình thu thậpthông tin về năng lực, phẩm chất của một học sinh và sử dụng thông tin đó đểđưa ra những quyết định về người học và việc tổ chức quá trình dạy học”[8]

Như vậy có thể hiểu: Đánh giá trong giáo dục là sự xem xét, so sánh mức độ tương thích giữa những thông tin thu nhận được về quá trình giáo dục với những chuẩn mực, tiêu chuẩn tương ứng nhằm đưa ta những quyết định về người học và việc tổ chức quá trình dạy học.

1.2.2 Phát triển, phát triển năng lực

b) Phát triển

Theo từ điển giáo dục học: “phát triển là sự biến đổi hợp quy luật theophương hướng không thể đảo ngược, được đặc trưng bởi sự chuyển biến chấtlượng, bởi sự chuyển biến sang một trình độ mới Phát triển là đặc điểm cơ bảncủa vật chất, là nguyên tắc giải thích về sự tồn tại và hoạt động của hệ thốngcân bằng, lưu động, biến đổi [14]

Theo tác giả Đặng Bá Lãm: “Phát triển là một quá trình vận động từ thấplên cao, từ đơn giản đến phức tạp, theo đó, cái cũ biến mất và cái mới ra đời…Phát triển là một quá trình nội tại: bước chuyển từ thấp lên cao Bước chuyển từ

thấp lên cao xảy ra bởi vì trong cái thấp đã chứa đựng dạng tiềm tàng nhữngkhuynh hướng dẫn đến cái cao Còn cái cao là cái thấp đã phát triển” [24].

a) Phát triển năng lực

Trong tài liệu tập huấn việc dạy học và KT - ĐG theo theo định hướngphát triển năng lực của học sinh của Bộ GD&ĐT thì “Năng lực được quanniệm là sự kết hợp một cách linh hoạt và có tổ chức kiến thức, kỹ năng với thái

độ, tình cảm, giá trị, động cơ cá nhân, … nhằm đáp ứng hiệu quả một yêu cầuphức hợp của hoạt động trong bối cảnh nhất định Năng lực thể hiện sự vậndụng tổng hợp nhiều yếu tố (phẩm chất của người lao động, kiến thức và kỹnăng) được thể hiện thông qua các hoạt động của cá nhân nhằm thực hiện mộtloại công việc nào đó Năng lực bao gồm các yếu tố cơ bản mà mọi người laođộng, mọi công dân đều cần phải có, đó là các năng lực chung, cốt lõi [5]

Tác giả Đặng Thành Hưng cho rằng, về mặt thực hiện, kỹ năng phản ánhnăng lực làm, tri thức phản ánh năng lực nghĩ và thái độ phản ánh năng lực cảmnhận Năng lực là tổ hợp những hành động vật chất và tinh thần tương ứng vớidạng hoạt động nhất định dựa vào những thuộc tính cá nhân (sinh học, tâm lý vàgiá trị xã hội) được thực hiện tự giác và dẫn đến kết quả phù hợp với trình độthực tế của hoạt động Trong định nghĩa này, tác giả đã đưa vào yếu tố rất quantrọng làm rõ những thuộc tính cá nhân - đó là sinh học, tâm lý và giá trị xã hội[17]

Như vậy có thể hiểu: phát triển năng lực học sinh là quá trình biến đổi, tăng biến tổng hòa các yếu tố có tính nhận thức (kiến thức, kỹ năng) và yếu tố phi nhận thức (thái độ, tình cảm, niềm tin) từ vùng phát triển hiện tại đến vùng phát triển gần kế tiếp, đáp ứng yêu cầu, mục tiêu giáo dục đề ra.

1.2.3 Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh;

a) Kết quả học tập của học sinh

Theo tài liệu Đo lường, đánh giá kết quả học tập của học sinh của Tácgiả Nguyễn Đức Chính thì: “Kết quả học tập là mức độ kiến thức, kỹ năng hay

nhận thức của người học trong một lĩnh vực một môn học nào đó” [8] Kết quảhọc tập được hiểu theo 2 nghĩa: Mức độ người học đạt được so với các mục

tiêu đã xác định (theo tiêu chí) hoặc là mức độ người học đạt được so vớinhững người học cùng học khác (theo tiêu chuẩn).

b) Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh

KT, ĐG kết quả học tập là quá trình thu thập, xử lý thông tin một cách hệthống những kết quả học tập ở từng giai đoạn khác nhau đối chiếu với mục tiêudạy học ở từng giai đoạn và cuối cùng đối chiếu với chuẩn kiến thức, kĩ năngcủa môn học trong chương trình giáo dục phổ thông do Bộ Giáo dục và Đào tạoban hành để đánh giá sự tiến bộ của người học qua từng giai đoạn, đánh giámức độ đạt chuẩn của người học và cuối cùng là đánh giá chất lượng của quátrình dạy học [2]

1.2.4 Quản lý kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực

a) Quản lý

- Theo Karold Koontz: “Quản lý là một hoạt động thiết yếu, nó đảm bảophối hợp những nỗ lực cá nhân nhằm đạt được các mục đích của nhóm Mụctiêu của mọi nhà quản lý là nhằm hình thành một môi trường mà trong đó conngười có thể đạt được các mục đích của nhóm với thời gian, tiền bạc, vật chất,

và sự bất mãn cá nhân ít nhất” [22]

- Tác giả Trần Kiểm cho rằng: “Quản lý là những tác động của chủ thểquản lý trong việc huy động, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồnlực (nhân lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài tổ chức (chủ yếu là nội lực) mộtcách tối ưu nhằm đạt mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất” [20]

Tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc nêu rõ: “Quản lý là sựtác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đếnkhách thể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chứcvận hành và đạt mục tiêu của tổ chức” [8]

Theo tác giả Bùi Minh Hiền: Quản lý là một quá trình tác động có tổchức, có hướng đích của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý nhằm đạt đượcmục tiêu đề ra Trong đó được hiểu:

- Quản lý là hoạt động có hướng đích, có mục tiêu được xác định để qua

đó tổ chức, chỉ đạo thực hiện có hiệu quả;

- Quản lý tạo ra môi trường thuận lợi để mọi cá nhân và tập thể hợp tácnhau hoàn thành mục tiêu Đó là mối quan hệ giữa người và người, giữa chủthể với đối tượng quản lý, giữa hệ thống và khách thể quản lý

- Quản lý là tận dụng mọi nguồn lực bên trong và bên ngoài, mọi cơ hội

để đạt được mục tiêu chất lượng [16]

Trong luận văn này khái niệm quản lý có thể được hiểu: Quản lý là một quá trình tác động có tính chất, có mục đích của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý nhằm đạt dược mục tiêu quản lí đề ra.

b) Quản lý kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh

Như vậy, từ những khái niệm trên, có thể đưa ra khái niệm chung nhất vềQuản lý KT, ĐG kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng

lực học sinh là tổng thể các công việc của CBQL, giáo viên và người học bao gồm việc xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện, phân bổ nguồn lực, thanh tra, kiểm tra để thực hiện một cách tốt nhất tất cả các khâu trong quá trình KT, ĐG nhằm đánh giá chính xác kết quả học tập của người học và giúp cải thiện việc dạy và học.

1.3 Hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở trường trung học cơ sở

1.3.1 Vị trí, vai trò của kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực trong quá trình dạy học

Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh sẽ định hướng cách dạycủa GV và cách học của HS sao cho hiệu quả nhất, cùng hướng tới việc đạtmục tiêu Nếu xem chất lượng của quá trình dạy - học là “trùng khớp với mụctiêu” thì KT, ĐG là cách tốt nhất để đánh giá chất lượng dạy học

Thông qua KT, ĐG kết quả học tập của học sinh, GV thu được thông tintrực tiếp, nhanh nhất về mức độ nắm bắt kiến thức, kỹ năng, biết được năng lực

HS cũng như những phần kiến thức, kỹ năng HS còn thiếu và yếu cần phải bổsung, từ đó chủ động điều chỉnh hoạt động dạy học của mình để đạt mục tiêudạy học đã đề ra, sẽ giúp HS xác định được kiến thức của mình ở thời điểmhiện tại so với mục tiêu, từ đó chủ động điều chỉnh phương pháp học để có thểđạt được mục tiêu học tập.

Dựa trên kết quả KT, ĐG kết quả học tập của học sinh, nhà quản lý cóthể ra những quyết định phù hợp cho việc cải tiến, điều chỉnh chương trình,mục tiêu, nội dung dạy học và các hình thức tổ chức dạy học, các kỹ thuật dạyhọc tích cực để đạt mục tiêu giáo dục

Qua KT, ĐG kết quả học tập, học sinh sẽ được củng cố, hoàn thiện kiếnthức đã đạt được trong học tập KT, ĐG kết quả học tập của học sinh góp phầnthực hiện nhiệm vụ giáo dục tư tưởng, tình cảm nhân cách học sinh Bồi dưỡng

tư tưởng, đạo đức, ý thức, tình cảm là nhiệm vụ quan trọng trong dạy học cácmôn ở trường THCS do vậy vai trò của KT, ĐG kết quả học tập của học sinhcàng quan trọng và cần thiết để xem mức độ nắm vững, hiểu sâu, hiểu đúng củangười học về các môn học đến đâu nhằm thực hiện mục tiêu chung của dạy học

là rèn luyện con người phát triển toàn diện có nhân cách, kĩ năng sống, kĩ nănghành động để tiếp thu tri thức khoa học Đồng thời góp phần phát triển năng lựcnhận thức, tư duy và hứng thú học tập tích cực của học sinh KT, ĐG kết quảhọc tập của học sinh giúp học sinh có điều kiện tiến hành các hoạt động trí tuệnhư ghi nhớ, tái hiện, chính xác hoá, khái quát hoá, hệ thống hoá kiến thức, tạođiều kiện cho học sinh phát triển tư duy sáng tạo, linh hoạt vận dụng kiến thức

để giải quyết các tình huống thực tế

1.3.2 Nguyên tắc, đặc điểm kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực

Nguyên tắc KT, ĐG kết quả học tập của học sinh: Đảm bảo thực hiệnmục tiêu dạy học và giáo dục; Đảm bảo phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý lứatuổi; Đảm bảo tính kế thừa và phát triển; Đảm bảo khách quan và minh bạch,công bằng [5]

Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập theo định hướng phát triển năng lựccủa học sinh ở trường THCS có những đặc điểm sau:

- Dựa vào cứ vào chuẩn kiến thức, kĩ năng (theo định hướng tiếp cậnnăng lực) từng môn học, hoạt động giáo dục từng môn, từng lớp; yêu cầu cơbản cần đạt về kiến thức, kĩ năng, thái độ (theo định hướng tiếp cận năng lực)của HS của cấp học

- Phối hợp giữa đánh giá thường xuyên và đánh giá định kì, giữa đánhgiá của GV và tự đánh giá của HS, giữa đánh giá của nhà trường và đánh giácủa gia đình, cộng đồng

- Kết hợp giữa hình thức đánh giá bằng trắc nghiệm khách quan và tựluận nhằm phát huy những ưu điểm của mỗi hình thức đánh giá này

- Có công cụ đánh giá thích hợp nhằm đánh giá toàn diện, công bằng,trung thực, có khả năng phân loại, giúp GV và HS điều chỉnh kịp thời việc dạy

và học

Trong tài liệu tập huấn về Tài liệu tập huấn dạy học và kiểm tra đánh giákết quả học tập theo định hướng phát triển năng lực học sinh cấp THCS [5] đãchỉ rõ đổi mới công tác đánh giá kết quả học tập môn học của giáo viên cần:

a) Xác định được mục đích chủ yếu của đánh giá kết quả học tập là sosánh năng lực của HS với mức độ yêu cầu của chuẩn kiến thức và kĩ năng(năng lực) môn học ở từng chủ đề, từng lớp học, để từ đó cải thiện kịp thời hoạtđộng dạy và hoạt động học

b) Tiến hành đánh giá kết quả học tập môn học theo ba công đoạn cơ bản

là thu thập thông tin, phân tích và xử lý thông tin, xác nhận kết quả học tập và

ra quyết định điều chỉnh hoạt động dạy, hoạt động học Yếu tố đổi mới ở mỗicông đoạn này là:

(i) Thu thập thông tin: thông tin được thu thập từ nhiều nguồn, nhiềuhình thức và bằng nhiều phương pháp khác nhau (quan sát trên lớp, làm bàikiểm tra, sản phẩm học tập, tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau, .); lựa chọn

được những nội dung đánh giá cơ bản và trọng tâm, trong đó chú ý nhiều hơnđến nội dung kĩ năng; xác định đúng mức độ yêu cầu mỗi nội dung (nhận biết,thông hiểu, vận dụng, ) căn cứ vào chuẩn kiến thức, kĩ năng; sử dụng đa dạngcác loại công cụ khác nhau (đề kiểm tra viết, câu hỏi trên lớp, phiếu học tập,bài tập về nhà, ); thiết kế các công cụ đánh giá đúng kỹ thuật (câu hỏi và bàitập phải đo lường được mức độ của chuẩn, đáp ứng các yêu cầu dạng trắcnghiệm khách quan hay tự luận, cấu trúc đề kiểm tra khoa học và phù hợp, );

tổ chức thu thập được các thông tin chính xác, trung thực Cần bồi dưỡng cho

HS những kỹ thuật thông tin phản hồi nhằm tạo điều kiện cho học sinh thamgia đánh giá và cải tiến quá trình dạy học

(ii) Phân tích và xử lý thông tin: các thông tin định tính về thái độ vànăng lực học tập thu được qua quan sát, trả lời miệng, trình diễn, được phântích theo nhiều mức độ với tiêu chí rõ ràng và được lưu trữ thông qua sổ theodõi hàng ngày; các thông tin định lượng qua bài kiểm tra được chấm điểm theođáp án/hướng dẫn chấm - hướng dẫn đảm bảo đúng, chính xác và đáp ứng cácyêu cầu kỹ thuật; số lần kiểm tra, thống kê điểm trung bình, xếp loại học lực,…theo đúng quy chế đánh giá, xếp loại ban hành

(iii) Xác nhận kết quả học tập: xác nhận HS đạt hay không mục tiêu từngchủ đề, cuối lớp học, cuối cấp học dựa vào các kết quả định lượng và định tínhvới chứng cứ cụ thể, rõ ràng; phân tích, giải thích sự tiến bộ học tập vừa căn cứvào kết quả đánh giá quá trình và kết quả đánh giá tổng kết, vừa căn cứ vào thái

độ học tập và hoàn cảnh gia đình cụ thể Ra quyết định cải thiện kịp thời hoạtđộng dạy của GV, hoạt động học của HS trên lớp học; ra các quyết định quantrọng với HS (lên lớp, thi lại, ở lại lớp, khen thưởng,…); thông báo kết quả họctập của HS cho các bên có liên quan (HS, cha mẹ HS, hội đồng giáo dục nhàtrường, quản lý cấp trên,…) Góp ý và kiến nghị với cấp trên về chất lượngchương trình, sách giáo khoa, cách tổ chức thực hiện kế hoạch giáo dục

1.3.3 Mục đích kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực

Căn cứ vào mục tiêu dạy học, để xác định mục đích KT, ĐG (Xác địnhmục tiêu) Mục tiêu dạy học là căn cứ để tiến hành KT, ĐG tập trung vào kiếnthức, kĩ năng được thể hiện cụ thể trong chuẩn kiến thức, kĩ năng đối với từngmôn học, chương trình học theo cấp, bậc học Cụ thể:

Về kiến thức: Yêu cầu học sinh nắm vững các kiến thức cơ bản trongsách giáo khoa để từ đó có thể phát triển năng lực nhận thức ở cấp cao hơn

Về kĩ năng: Yêu cầu học sinh phải biết vận dụng các kiến thức đã học đểtrả lời câu hỏi, giải bài tập, làm thực hành; có kĩ năng tính toán, vẽ hình, dựngbiểu đồ

Từ mục tiêu chung KT-ĐG kết quả học tập của HS có thể xác định mụctiêu KT-ĐG kết quả học tập của HS theo định hướng phát triển năng lực nhằmgiúp cho HS đạt được các yêu cầu về kiến thức, kỹ năng, thái độ t rên cơ sởphát triển năng lực, trí tuệ học sinh ở các mức độ khác nhau của nhận thức, pháthuy tính chủ động, tích cực của người học trong quá trình học tập và rèn luyện

Mức độ cần đạt được về kiến thức được xác định theo 6 mức độ: nhậnbiết, thông hiểu, vận dụng, phân tích, đánh giá và sáng tạo Trong KT, ĐG kếtquả học tập của học sinh hiện nay ở trường THCS mục tiêu KT, ĐG là đảm bảocác yêu cầu về mặt nhận thức cho học sinh theo các mức độ: Nhận biết, thônghiểu, vận dụng ở mức thấp, vận dụng ở mức cao

Như vậy, đánh giá không chỉ nhằm nhận định thực trạng và định hướng,điều chỉnh hoạt động của trò mà còn đồng thời tạo điều kiện nhận định ra thựctrạng và điều chỉnh hoạt động dạy của thầy

1.3.4 Nội dung kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực

Cấu trúc chương trình giáo dục THCS theo chương trình giáo dục phổthông tổng thể [4] gồm các môn học và hoạt động giáo dục bắt buộc: Ngữ văn;Toán; Ngoại ngữ 1; Giáo dục công dân; Lịch sử và Địa lý; Khoa học tự nhiên;

Công nghệ; Tin học; Giáo dục thể chất; Nghệ thuật; Hoạt động trải nghiệm,hướng nghiệp;

Nội dung giáo dục của địa phương Mỗi môn học Công nghệ, Tin học,Giáo dục thể chất được thiết kế thành các học phần; Hoạt động trải nghiệm,hướng nghiệp được thiết kế thành các chủ đề; HS được lựa chọn học phần, chủ

đề phù hợp với nguyện vọng của bản thân và khả năng tổ chức của nhà trường

Các môn học và hoạt động giáo dục bắt buộc đều tích hợp nội dung giáodục hướng nghiệp; ở lớp 8 và lớp 9, các môn học Công nghệ, Tin học, Khoahọc tự nhiên, Nghệ thuật, Giáo dục công dân, Hoạt động trải nghiệm, hướngnghiệp và Nội dung giáo dục của địa phương có học phần hoặc chủ đề về nộidung giáo dục hướng nghiệp Các môn học tự chọn: Tiếng dân tộc thiểu số,Ngoại ngữ 2

Bộ GD&ĐT vừa ban hành chương trình giáo dục phổ thông tổng thể,trong đó đối với bậc THCS, khung năng lực của HS được xác định, làm cơ sởcho giáo viên KT, ĐG kết quả học tập của HS trong quá trình học tập

- Năng lực tự chủ và tự học: gồm năng lực tự chủ; Năng lực khẳng định,bảo vệ quyền và nhu cầu chính đáng; năng lực tự điều chỉnh tình cảm, hành vi

và thái độ của mình; năng lực thích ứng với cuộc sống; năng lực định hướngnghề nghiệp; năng lực tự học và tự hoàn thiện

- Năng lực giao tiếp và hợp tác: Năng lực xác định mục tích, nội dung vàthái độ của hoạt động giao tiếp; Thiết lập, phát triển quan hệ xã hội…

- Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo: Năng lực nhận ra ý tưởng; Phảnbiện và làm rõ vấn đề; Hình thành và triển khai ý tưởng mới; Thiết kế và tổchức hoạt động; tư duy độc lập

Vì vậy, hoạt động nội dung KT, ĐG kết quả học tập của học sinh theođịnh hướng phát triển năng lực ở trường THCS cũng phải bám sát vào nhữngnăng lực mà học sinh đạt được thông qua chương trình giáo dục, môn học

Ở bậc THCS, nội dung KT, ĐG kết quả học tập của học sinh theo hướngphát triển năng lực phải bám sát thực hiện nghiêm túc xây dựng đề thi, kiểm tra

cuối học kì, cuối năm học theo ma trận và viết câu hỏi phục vụ ma trận đề Đềkiểm tra bao gồm các câu hỏi, bài tập (tự luận hoặc/và trắc nghiệm) theo 4 mức

+ Vận dụng: yêu cầu học sinh phải kết nối và sắp xếp lại các kiến thức,

kĩ năng đã học để giải quyết thành công tình huống, vấn đề tương tự tìnhhuống, vấn đề đã học;

+ Vận dụng cao: yêu cầu học sinh vận dụng được các kiến thức, kĩ năng

để giải quyết các tình huống, vấn đề mới, không giống với những tình huống,vấn đề đã được hướng dẫn; đưa ra những phản hồi hợp lí trước một tình huống,vấn đề mới trong học tập hoặc trong cuộc sống

Ở mức độ nhận biết: Đảm bảo các mức độ sau:

- Nhận ra, nhớ lại các khái niệm, định lí, định luật, tính chất

- Nhận dạng được (không cần giải thích) các khái niệm, hình thể, vị trítương đối giữa các đối tượng trong các tình huống đơn giản

- Liệt kê, xác định các vị trí tương đối, các mối quan hệ đã biết giữa cácyếu tố, các hiện tượng Ví dụ như: phát biểu đúng một định nghĩa, định lí, địnhluật trong sách giáo khoa

Ở mức độ thông hiểu đảm bảo:

- Diễn tả bằng ngôn ngữ cá nhân các khái niệm, định lí, định luật, tínhchất, chuyển đổi được từ hình thức ngôn ngữ này sang hình thức ngôn ngữkhác (ví dụ: từ lời sang công thức, kí hiệu, số liệu và ngược lại)

- Biểu thị, minh hoạ, giải thích được ý nghĩa của các khái niệm, hiệntượng, định nghĩa, định lí, định luật

- Lựa chọn, bổ sung, sắp xếp lại những thông tin cần thiết để giải quyếtmột vấn đề nào đó.

- Sắp xếp lại các ý trả lời câu hỏi hoặc lời giải bài toán theo cấu trúc lôgic Ở mức độ vận dụng thấp đảm bảo yêu cầu:

- So sánh các phương án giải quyết vấn đề

- Phát hiện lời giải có mâu thuẫn, sai lầm và chỉnh sửa được

- Giải quyết được những tình huống mới bằng cách vận dụng các kháiniệm, định lí, định luật, tính chất đã biết

- Biết khái quát hoá, trừu tượng hoá từ tình huống đơn giản, đơn lẻ quenthuộc sang tình huống mới, phức tạp hơn

Ở mức độ vận dụng cao:

- Khái quát hoá những vấn đề riêng lẻ, cụ thể thành vấn đề tổng quát mới

- Kết hợp nhiều yếu tố riêng thành một tổng thể hoàn chỉnh mới

- Dự đoán, dự báo sự xuất hiện nhân tố mới khi thay đổi các mối quan

- Kiểm tra vấn đáp, kiểm tra miệng: Phương pháp dùng lời là cách thứcgiáo viên đưa ra cho học sinh lần lượt một số câu hỏi và học sinh trả lời trựctiếp với giáo viên Phương pháp này cho phép GV nắm được mức độ nắm kiếnthức của HS sau mỗi bài học để có sự điều chỉnh phù hợp Câu hỏi vấn đápkích thích HS tích cực, độc lập tư duy, tìm ra câu trả lời tối ứu trong thời gianngắn Nếu vận dụng khéo léo sẽ kích thích tính độc lập suy nghĩ của HS, pháthuy năng lực tư duy khoa học, trình bày, diễn đạt của HS

- Phương pháp kiểm tra viết gồm:

+ Hình thức tự luận: Là phương pháp dùng bài kiểm tra dưới dạng trìnhbày, diễn đạt, phân tích vấn đề nhằm đo lường mức độ đạt được của HS ở mộtmôn học/lĩnh vực cụ thể Mỗi bài kiểm tra tự luận có ít câu hỏi, mỗi câu hỏiphải viết nhiều câu để trả lời, cho phép HS được trình bày quan điểm, ý kiếncủa mình về một nội, dung, vấn đề liên quan xong phải trong khuôn khổ quyđịnh của chương trình Hình thức này phù hợp với các môn học khoa học xãhội như : Ngữ văn, Lịch sử, Địa lý…Để phát triển năng lực của HS thông quabài kiểm tra tự luận, thì GV cần khai thác ưu điểm của hình thức kiểm tra đođược năng lực hiểu biết, tổng hợp, phân tích, và đánh giá của HS, Tránh cáchtrình bày, nêu lại vấn đề.

+ Hình thức trắc nghiệm: Là phương pháp thiết kế bài kiểm tra dướidạng nhiều câu hỏi với nhiều sự lựa chọn khác nhau để đo được các mức độnhận thức của HS từ dễ đến khó Phương pháp này cho phép khai thác nhữnglợi thế kiếm thức của HS, đòi hỏi HS phải có kiến thức bao quát, tổng hợp, có

sự liên kết giữa các môn học Phương pháp này với ưu thế hơn sẽ phát huy tốthơn năng lực của HS và phù hợp với phần lớn các môn học trong chương trìnhgiáo dục hiện nay

- Phương pháp quan sát, thực hành: Phương pháp kiểm tra thực hành làcách thức học sinh làm những bài kiểm tra có tính chất thực hành như: đo đạc,làm thí nghiệm, chế tạo các mô hình … ở trên lớp, trong phòng thí nghiệm vàngoài thiên nhiên

Theo chỉ đạo đổi mới công tác thi, KT, ĐG được thực hiện thống nhấttrong tất cả trường ở bậc THCS, THPT về quy trình và kĩ thuật biên soạn đềthi, đề kiểm tra kết quả học tập của học sinh theo ma trận đề Việc thiết kế matrận đề kiểm tra áp dụng cho cả hình thức trắc nghiệm tự luận và trắc nghiệmkhách quan, đảm bảo đủ các bước cơ bản khi thiết lập ma trận đề; Việc biênsoạn câu hỏi theo ma trận cần đảm bảo nguyên tắc: loại câu hỏi, số câu hỏi vànội dung câu hỏi do ma trận đề quy định phù hợp với yêu cầu của loại câu hỏi