Đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng dự án đầu tư xây dựng đường thanh niên, thị trấn mậu a, huyện văn yên, tỉnh yên bái

Trong điều kiện sở hữu đất đai là hình thức sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu thì việc người sử dụng đất đượcNhà nước trả tiền bồi thường khi bị thu hồi đất là điều hiển nh

LÊ QUANG ĐẠO

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG DỰ ÁN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG ĐƯỜNG

THANH NIÊN, THỊ TRẤN MẬU A, HUYỆN VĂN YÊN,

TỈNH YÊN BÁI

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

THÁI NGUYÊN - 2019

LÊ QUANG ĐẠO

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG DỰ ÁN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG ĐƯỜNG

THANH NIÊN, THỊ TRẤN MẬU A, HUYỆN VĂN YÊN,

TỈNH YÊN BÁI

Ngành: Quản lý đất đai

Mã số: 8.85.01.03 LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

Người hướng dẫn khoa học: TS VŨ THỊ QUÝ

THÁI NGUYÊN - 2019

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng: Đây là công trình nghiên cứu của chính tôi, các sốliệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực và chưa từng được aicông bố trong bất kỳ công trình nào khác và chưa từng sử dụng để bảo vệ mộthọc vị nào

Thái Nguyên, tháng 7 năm 2019

Tác giả

Lê Quang Đạo

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến cô giáo hướng dẫn TS Vũ Thị Quý

đã trực tiếp hướng dẫn giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện đề tài

Tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè đã đóng góp công sức, động viên

và giúp đỡ tôi hoàn thành đề tài này

Xin chân thành cảm ơn !

Thái Nguyên, tháng 7 năm 2019

Tác giả

Lê Quang Đạo

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN .i

LỜI CẢM ƠN .ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC BẢNG .

vi ĐẶT VẤN ĐỀ 1

1 Tính cấp thiết của đề tài .

1 2 Mục tiêu nghiên cứu .

2 3 Ý nghĩa của đề tài .

3 Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 4

1.1 Khái quát về công tác bồi thường GPMB .

4 1.1.1 Khái niệm về công tác bồi thường GPMB .

4 1.1.2 Bản chất của công tác bồi thường GPMB 6

1.1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác bồi thường GPMB 8

1.1.4 Diện tích đất bồi thường, giá đất bồi thường 9

1.1.5 Bồi thường về tài sản, cây cối, hoa màu gắn liền với đất bị thu hồi .

10 1.1.6 Tái định cư và cơ sở hạ tầng khu tái định cư 12

1.1.7 Quy trình thực hiện công tác bồi thường GPMB 13

1.2 Cơ sở pháp lý của đề tài 21

1.2.1 Các văn bản của Nhà nước 21

1.2.2 Các văn bản của tỉnh Yên Bái 21

1.3 Ảnh hưởng của công tác thu hồi đất, bồi thường giải phóng mặt bằng đến đời sống của người dân sau khi bị thu hồi 22

1.3.1 Tác động tích cực 22

1.4.1 Công tác bồi thường GPMB một số nước trên Thế giới 24 1.4.2 Chính sách thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của

các tổ chức tài trợ 27

1.4.3 Công tác bồi thường GPMB ở Việt Nam 30

1.5 Thực trạng về công tác bồi thường GPMB trên địa bàn huyện Văn Yên 37

1.6 Một số nghiên cứu liên quan đến giải phóng mặt bằng 38

Chương 2 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 43

2.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 43

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu 43

2.1.2 Phạm vi nghiên cứu 43

2.2 Địa điểm và thời gian nghiên cứu 43

2.3 Nội dung nghiên cứu 43

2.3.1 Điều kiện tự nhiên - kinh tế xã hội tại Thị trấn Mậu A, huyện Văn Yên - tỉnh Yên Bái 43

2.3.2 Thực trạng công tác quản lý và sử dụng đất đai tại Thị trấn Mậu A, huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái 43

2.3.3 Đánh giá công tác bồi thường GPMB, ảnh hưởng của công tác bồi thường GPMB, những thuận lợi và khó khăn trong công tác bồi thường GPMB tại thị trấn Mậu A, huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái” 43

2.3.4 Các giải pháp để giải quyết những khó khăn, vướng mắc nhằm nâng cao hiệu quả trong công tác bồi thường GPMB 44

2.4 Phương pháp nghiên cứu 45

2.4.1 Phương pháp điều tra thu thập số liệu thứ cấp và sơ cấp 45

2.4.2 Phương pháp thống kê, tổng hợp số liệu 45

2.4.3 Phương pháp phân tích, so sánh và xử lý số liệu 46

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 47

3.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội Thị trấn Mậu A, huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái 47

3.1.1 Điều kiện tự nhiên 47

3.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội 53

3.2 Hiện trạng sử dụng đất và tình hình quản lý đất đai của Thị trấn

Mậu A, huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái 58

3.2.1 Hiện trạng sử dụng đất của Thị trấn Mậu A, huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái 58

3.2.2 Tình hình quản lý đất đai của Thị trấn Mậu A, huyện Văn Yên 60

3.3 Kết quả công tác bồi thường GPMB tại “Dự án đầu tư xây Đường Thanh niên, thị trấn Mậu A, huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái” 65

3.3.1 Tổng quan về “Dự án đầu tư xây Đường Thanh niên, thị trấn Mậu A, huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái” và những vấn đề liên quan 65

3.3.4 Đánh giá ảnh hưởng của việc thực hiện công tác bồi thường GPMB đến đời sống, lao động, việc làm và thu nhập của người dân bị thu hồi đất

75 3.3.5 Đánh giá được những mặt làm được, chưa làm được trong công tác bồi thường GPMB “Dự án đầu tư xây Đường Thanh niên, thị trấn Mậu A, huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái” 81

3.3.6 Đánh giá những thuận lợi, khó khăn và rút ra bài học kinh nghiệm từ công tác bồi thường GPMB “Dự án đầu tư xây Đường Thanh niên, thị trấn Mậu A, huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái” 82

3.4 Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác bồi thường GPMB ở tỉnh Yên Bái 84

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 85

1 Kết luận 85

2 Kiến nghị 85

TÀI LIỆU THAM KHẢO 87

MẪU PHIẾU ĐIỀU TRA PHỤC VỤ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG GPMB

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 3.1: Hiện trạng sử dụng đất của Thị trấn Mậu A, huyện Văn Yên 58

Bảng 3.2: Dân số theo độ tuổi trong khu vực GPMB 66

Bảng 3.3: Tình hình lao động trong khu vực GPMB 67

Bảng 3.4: Kết quả về đối tượng bồi thường và điều kiện được bồi thường .68

Bảng 3.5: Kết quả về đất đai đã thực hiện bồi thường GPMB 69

Bảng 3.6: Kết quả bồi thường về đất đai 69

Bảng 3.7: Kết quả bồi thường về tài sản trên đất 70

Bảng 3.8: Tổng hợp kinh phí hỗ trợ GPMB 71

Bảng 3.9: Kết quả lấy ý kiến người dân trong khu vực GPMB qua phiếu điều tra 72

Bảng 3.10: Tổng hợp kết quả ý kiến của cán bộ chuyên môn về công tác bồi thường giải phóng mặt bằng của dự án 74

Bảng 3.11: Tỷ lệ đất nông nghiệp bị thu hồi của các hộ dân .75

Bảng 3.11: Phương thức sử dụng tiền bồi thường, hỗ trợ của các hộ dân 76

Bảng 3.12: Trình độ văn hóa, chuyên môn của số người trong độ tuổi lao động .78

Bảng 3.13: Tình hình lao động, việc làm của các hộ thuộc khu vực bồi thường GPMB 79

Bảng 3.14: Tình hình thu nhập của các hộ sau khi thu hồi đất 80

Bảng 3.15: Tình hình an ninh, trật tự xã hội khu vực dự án sau khi thu hồi đất 81

ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trải qua quá trình vận động, biến đổi không ngừng của tự nhiên, đất đai luônđược khẳng định là một trong những nguồn tài nguyên vô cùng quý giá và là tư liệusản xuất mà thiên nhiên đã ban tặng cho con người Đất đai có ý nghĩa và vai tròđặc biệt quan trọng cho sự tồn tại, phát triển của sự sống trên trái đất và của cả xãhội loài người Đất đai là tư liệu sản xuất đặc biệt, là địa bàn phân bố dân cư, là nơixây dựng các công trình công cộng, văn hóa xã hội, quốc phòng an ninh, là kho tàng

dự trữ lớn nhất của nhân loại và sự sống còn của mỗi quốc gia, mỗi con người

Trong những năm gần đây, nền kinh tế phát triển mạnh mẽ cùng với áp lực về

sự gia tăng dân số làm cho nhu cầu về đất đai của con người ngày càng gia tăng, sựnóng lên của trái đất và sự xâm nhập biển đã làm diện tích đất đai ngày càng bị thuhẹp lại Đồng thời quá trình đô thị hóa diễn ra mạnh làm cho đất đai ngày càng cógiá trị kinh tế cao và nhu cầu về mặt bằng lớn để phục vụ cho sản xuất, kinh doanh

Để có mặt bằng thực hiện các công trình, dự án chúng ta cần phải thực hiện các dự

án thu hồi và chuyển mục đích sử dụng đất đai Chính vì vậy, công tác bồi thường,

hỗ trợ và giải phóng mặt bằng là điều kiện tiên quyết của sự phát triển, nó tác độngmạnh mẽ đến công tác quản lý Nhà nước về đất đai

Trước thực trạng trên, công tác bồi thường giải phóng mặt bằng là một trongnhững công việc hết sức khó khăn, phức tạp, liên quan đến quyền lợi, nghĩa vụ củađông đảo nhân dân lao động và được xã hội đặc biệt quan tâm Bồi thường, giảiphóng mặt bằng cũng là một vấn đề hết sức nhạy cảm và phức tạp liên quan tới mọimặt đời sống kinh tế, xã hội và cộng đồng dân cư, ảnh hưởng trực tiếp tới lợi íchcủa Nhà nước, của chủ đầu tư, đặc biệt với các hộ gia đình, cá nhân có đất bị thu hồitrên phạm vi cả nước, cũng như các địa phương, không những thế nó còn ảnh hưởngrất lớn đến tình hình kinh tế, chính trị, xã hội của địa phương sau khi tái định cư cho

người dân Công tác bồi thường giải phóng mặt bằng (sau đây viết tắt là GPMB)

hiện nay còn trì trệ và gặp rất nhiều khó khăn trong quá trình thực hiện do nhiềunguyên nhân như cơ chế, chính sách về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của Nhànước

còn chưa cụ thể, nhiều bất cập và chưa công khai, hay thay đổi gây nhiều khó khăncho việc xác định mức độ đền bù, giá đền bù, tái định cư và giải quyết hậu quả sauGPMB do đất đai có tính chất lịch sử, chưa có hệ thống cơ sở dữ liệu chuẩn quốc gia

… Trước những khó khăn trên, việc đánh giá công tác bồi thường GPMB để đưa ranhững phương án có tính khả thi giải quyết những khó khăn trong bồi thường GPMBđang là một nhu cầu hết sức cấp thiết của xã hội hiện nay

Văn Yên là một trong những huyện của tỉnh Yên Bái có vị trí địa lý hết sứcthuận tiện như có hệ thống đường cao tốc Nội Bài - Lào Cai, đường sắt Hà Nội -Lào Cai, đường Sông và hệ thống đường tỉnh lộ kết lối với đường cao tốc Nội Bài -Lào Cai tại IC 14 thuận tiện cho giao lưu, kinh tế, chính trị, văn hoá, khoa học giáodục, y tế khu vực phía Bắc tỉnh Yên Bái và các huyện của tỉnh Lào Cai, Lai Châu,

Hà Giang Là điều kiện, cơ hội để đón nhận, thu hút sự đầu tư của các doanhnghiệp trong và ngoài nước đầu tư trên địa bàn; do đó việc GPMB để thực hiện các

dự án trên địa bàn đang được các cấp chính quyền trong huyện hết sức quan tâm,tuy nhiên vấn đề này vẫn còn nhiều bất cập và khó khăn làm ảnh hưởng không nhỏđến tiến độ của các dự án, kinh phí của Nhà nước do những nguyên nhân khác nhautheo từng dự án cụ thể Với thực trạng đó, công tác bồi thường GPMB dự án “Dự ánđầu tư xây Đường Thanh niên, thị trấn Mậu A, huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái” trênđịa bàn huyện đang là vấn đề được chú ý rất nhiều ở cả trong và ngoài tỉnh Chính vì

vậy, em đã nghiên cứu đề tài: " Đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

Dự án đầu tư xây Đường Thanh niên, thị trấn Mậu A, huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái”.

2 Mục tiêu nghiên cứu

- Đánh giá hiện trạng sử dụng đất và tình hình quản lý đất đai của Thịtrấn Mậu A, huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái

- Đánh giá kết quả công tác bồi thường GPMB tại “Dự án đầu tư xây đường

Thanh niên, thị trấn Mậu A, huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái” và ảnh hưởng của thực

hiện chính sách bồi thường, giai phóng mặt bằng đến sinh kế của các hộ bị thu hồiđất

trên địa bàn thị trấn Mậu A, huyện Văn Yên và các giải pháp nhằm ổn định đờisống, việc làm, thu nhập của các hộ sau khi bồi thường GPMB.

3 Ý nghĩa của đề tài

3.1 Ý nghĩa khoa học

Nhằm bổ sung kiến thức, kinh nghiệm thực tế và hiểu rõ về công tác quản lýnhà nước về đất đai, cụ thể là công tác bồi thường giải phóng mặt bằng, đánh giánhững thuận lợi, khó khăn khi tiến hành triển khai thực hiện các công trình, dự ántrên địa bàn

3.2 Ý nghĩa thực tiễn

Từ kết quả nghiên cứu thực tế đề tài giúp tìm ra những thuận lợi, khó khăntrong công tác bồi thường GPMB, để từ đó đề xuất những giải pháp khắc phục, gópphần thúc đẩy tiến độ bồi thường GPMB

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU

1.1 Khái quát về công tác bồi thường GPMB

1.1.1 Khái niệm về công tác bồi thường GPMB

- Bồi thường: Theo Từ điển Tiếng Việt thông dụng: “Bồi thường: Là đền bù

những tổn hại đã gây ra” Ngoài ra "bồi thường" có nghĩa là trả lại tương xứng giátrị hoặc công lao động cho một chủ thể nào đó bị thiệt hại vì một hành vi của chủthể khác (Hoàng Phê, 1998) Bồi thường về đất là việc Nhà nước trả lại giá trịquyền sử dụng đất đối với diện tích đất thu hồi cho người sử dụng đất

Bồi thường thiệt hại trong công tác giải phóng mặt bằng luôn là vấn đề hết sứckhó khăn, phức tạp, trong đó có giá đất, giá bất động sản (BĐS) để bồi thường thiệthại là vấn đề thời sự nan giải Nói cách khác đó chính là sự chênh lệch giữa giá nhànước quy định và giá trên thị trường Đây là nguyên nhân chính làm chậm tiến độthực hiện các dự án, gây khiếu kiện trong công tác giải phóng mặt bằng Do đó, đểkhắc phục vấn đề này tiên quyết cần phải có giá đền bù phù hợp, đảm bảo hài hòalợi ích của Nhà nước , nhà đầu tư và người bị thu hồi đất

Thu hồi đất, Bồi thường giải phóng mặt bằng là giải pháp quan trọng mangtính đột phá nhằm chủ động quỹ đất, tạo điều kiện thuận lợi để thu hút các nguồnlực cho đầu tư phát triển và triển khai thực hiện các dự án đầu tư xây dựng kết cấu

hạ tầng kinh tế – xã hội Quá trình thực hiện bồi thường GPMB phải đảm bảo hàihoà giữa các lợi ích: lợi ích của Nhà nước, lợi ích của doanh nghiệp, của cộng đồngdân cư và đặc biệt là lợi ích của người dân.(Nguyễn Thanh Tùng, 2013)

- Hỗ trợ: Theo Từ điển Tiếng Việt thông dụng: Hỗ trợ: Giúp đỡ nhau, giúp thêm

vào Theo khoản 14 điều 3 Luật đất đai năm 2013 quy định thì hỗ trợ khi Nhà nướcthu hồi đất là việc Nhà nước trợ giúp cho người có đất thu hồi để ổn định đời sống,sản xuất và phát triển

- Tái định cư: Theo Từ điển Tiếng Việt, tái định cư được hiểu là đến một nơi

nhất định để sinh sống lần thứ hai (lại một lần nữa) Theo khoản 1 điều 86 Luật đấtđai năm 2013 thì tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng được Ủy

ban nhân dân cấp tỉnh, Ủy ban nhân dân cấp huyện giao trách nhiệm bố trí tái định

cư phải thông báo cho người có đất ở thu hồi thuộc đối tượng phải di chuyển chỗ ở

về dự kiến phương án bố trí tái định cư và niêm yết công khai ít nhất là 15 ngày tạitrụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã, địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đấtthu hồi và tại nơi tái định cư trước khi cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệtphương án bố trí tái định cư

Từ quy định trên của Luật Đất đai hiện hành, ta có thể đưa ra quan niệm về táiđịnh cư như sau: Tái định cư là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền phải chuẩn bịnơi ở mới đáp ứng đầy đủ các điều kiện do pháp luật quy định cho người có đất bịNhà nước thu hồi đất ở để giúp họ nhanh chóng ổn định cuộc sống

- Lý luận địa tô của Các Mác trong việc định giá bồi thường thiệt hại đất và

tài sản gắn liền với đất:

Dưới bất kỳ chế độ sở hữu đất đai nào, người sử dụng đất cũng được trả mộtkhoản tiền bồi thường khi bị thu hồi đất Trong điều kiện sở hữu đất đai là hình thức

sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu thì việc người sử dụng đất đượcNhà nước trả tiền bồi thường khi bị thu hồi đất là điều hiển nhiên, với điều kiệnngười sử dụng đất phải thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ của mình Để phục vụ sự pháttriển kinh tế xã hội của đất nước, lợi ích an sinh xã hội tất yếu dẫn đến việc Nhànước phải thu hồi đất Vì vậy việc bồi thường thiệt hại cho người bị thu hồi đất vàcác tài sản gắn liền với đất cũng là vấn đề tất yếu Việc giải quyết mối quan hệ nàychính là giải quyết mối quan hệ giữa người được giao quyền sử dụng đất mới vàngười sử dụng đất bị thu hồi

Trong điều kiện Nhà nước thu hồi đất cho mục đích công cộng, lợi ích quốcgia thì trường hợp này giống như là hình thức chuyển quyền sử dụng đất và chuyểnmục đích sử dụng đất nhưng là hành vi chuyển quyền sử dụng đất đặc biệt, và đâycũng không phải là sự tự nguyện mà là một sự bắt buộc phải thực hiện hành vi đó.Bởi vậy, việc giải quyết thoả đáng lợi ích của người bị thu hồi đất là hết sức cầnthiết và quan trọng, thể hiện ở việc bồi thường thiệt hại về đất và tài sản trên đất bịthu hồi Đây là vấn đề chủ yếu cần được xem xét nhằm giải quyết thoả đáng lợi íchcho người bị thu hồi đất

Lý luận địa tô Các Mác vẫn có giá trị lý luận và thực tiễn để giải quyết vấn đềtrên, cụ thể là:

- Tiền bồi thường thiệt hại về đất và tài sản gắn liền với đất cho người có đất

bị thu hồi được lấy từ người sử dụng đất mới Khoản tiền mà người sử dụng đất mớiphải trả ít nhất là bằng với số tiền bồi thường cho người bị thu hồi cả về đất và tàisản gắn liền với đất

- Cơ sở và mức tính bồi thường: Theo lý luận địa tô của Các Mác thì độ phìnhiêu và vị trí của đất đai là cơ sở cho việc tính toán mức phải trả cho người sửdụng đất Độ phì nhiêu và vị trí đất đai ở đây bao gồm cả các yếu tố tự nhiên vànhân tạo, tức là các chi phí đầu tư của con người làm thay đổi độ phì nhiêu và vị trícủa mảnh đất được sử dụng cũng được tính đến Bởi vậy, để tính mức đền bù chongười sử dụng đất bị thu hồi, nên căn cứ vào các yếu tố sau đây:

- Loại đất bị thu hồi: Dựa vào việc phân loại đất theo quy định của pháp luật

hiện hành như đất nông nghiệp, phi nông nghiệp Cần lưu ý tới yếu tố nhân tạo, tức

là vai trò của con người tác động vào đất đai Ví dụ đối với đất nông nghiệp thìngoài yếu tố độ phì tự nhiên, cần chú ý đến độ phì nhân tạo, tức là địa tô chênh lệch

II Với những yếu tố nhân tạo cần xem xét đến vai trò đầu tư của Nhà nước cũngnhư của người sử dụng đất

- Căn cứ vào loại công trình: Mức đền bù được tính toán phù hợp với giá trịcông trình gắn liền với đất theo mục đích sử dụng đất được pháp luật quy định Việccăn cứ vào loại công trình để tính toán mức bồi thường thiệt hại phải trả cho người

bị thu hồi đất sẽ làm cho các chủ dự án tính toán kỹ lưỡng nhằm tiết kiệm chi phí

Uỷ ban nhân dân các cấp và chủ dự án là những người trực tiếp xem xét cácyếu tố, điều kiện liên quan tới việc quy định mức giá bồi thường thiệt hại về đất vàtài sản gắn liền với đất khi nhà nước thu hồi đất

1.1.2 Bản chất của công tác bồi thường GPMB

Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất để xây dựng các công trình mang tính đadạng và phức tạp Nó thể hiện khác nhau đối với mỗi một dự án, nó liên quan trựctiếp đến lợi ích của các bên tham gia và lợi ích của toàn xã hội

- Tính đa dạng thể hiện: Mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đất khác

nhau với điều kiện tự nhiên kinh tế, xã hội dân cư khác nhau Khu vực nội thành,mật độ dân cư cao, ngành nghề đa dạng, giá trị đất và tài sản trên đất lớn; khu vựcven đô, mức độ tập trung dân cư khá cao, ngành nghề dân cư phức tạp, hoạt độngsản xuất đa dạng: Công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại, buôn bán nhỏ;Khu vực ngoại thành, hoạt động sản xuất chủ yếu của dân cư là sản xuất nôngnghiệp Do đó mỗi khu vực bồi thường GPMB có những đặc trưng riêng và đượctiến hành với những giải pháp riêng phù hợp với những đặc điểm riêng của mỗi khuvực và từng dự án cụ thể

- Tính phức tạp: Đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trong

đời sống kinh tế, xã hội đối với mọi người dân Đối với khu vực nông thôn, dân cưchủ yếu sống nhờ vào hoạt động sản xuất nông nghiệp mà đất đai lại là tư liệu sảnxuất quan trọng trong khi trình độ sản xuất của nông dân thấp, khả năng chuyển đổinghề nghiệp khó khăn do đó tâm lý dân cư vùng này là giữ được đất để sản xuất,thậm chí họ cho thuê đất còn được lợi nhuận cao hơn là sản xuất nhưng họ vẫnkhông cho thuê Mặt khác, cây trồng, vật nuôi trên vùng đó cũng đa dạng dẫn đếncông tác tuyên truyền, vận động dân cư tham gia di chuyển, định giá bồi thường rấtkhó khăn và việc hỗ trợ chuyển nghề nghiệp là điều cần thiết để đảm bảo đời sốngdân cư sau này

Theo Nguyễn Thanh Sơn,2013 cho biết đối với đất ở lại càng phức tạp hơn donhững nguyên nhân sau:

- Đất ở là tài sản có giá trị lớn, gắn bó trực tiếp với đời sống và sinh hoạt củangười dân mà tâm lý, tập quán là ngại di chuyển chỗ ở

- Nguồn gốc sử dụng đất khác nhau qua nhiều thời kỳ với chế độ quản lý khácnhau, cơ chế chính sách không đồng bộ dẫn đến tình trạng lấn chiếm đất đai xây nhàtrái phép diễn ra thường xuyên

- Thiếu quỹ đất do xây dựng khu tái định cư cũng như chất lượng khu tái định

cư thấp chưa đảm bảo được yêu cầu

- Dân cư một số vùng sống chủ yếu bằng nghề buôn bán nhỏ và sống bám vàocác trục đường giao thông của khu dân cư làm kế sinh nhai nay chuyển đến ở khu

Các điểm trên cho thấy mỗi dự án khác nhau thì tính phức tạp của công tácGPMB cũng khác nhau.

Từ những nhận thức trên có thể hiểu bản chất của công tác đền bù giải phóngmặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất phục vụ mục đích an ninh, quốc phòng, lợi íchquốc gia, lợi ích công cộng trong quá trình hiện nay không chỉ đơn thuần là sự đền

bù về mặt vật chất mà còn phải đảm bảo lợi ích của người dân phải di chuyển Đó là

họ phải có được chỗ ở ổn định, điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi cũ, nhưngchắc chắn phải tốt hơn nơi cũ về mọi mặt thì mới tạo điều kiện cho người dân sống

và ổn định (Minh Hạnh, 2014)

1.1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác bồi thường GPMB

1.1.3.1 Các yếu tố chính sách pháp luật đất đai:

Đất đai là đối tượng quản lý phức tạp, luôn biến động theo sự phát triển củanền kinh tế - xã hội Để thực hiện tốt chức năng quản lý Nhà nước về đất đai đòi hỏicác văn bản pháp luật liên quan đến lĩnh vực này phải ổn định và phù hợp với tìnhhình thực tế Việc ban hành chính sách, pháp luật đất đai có ảnh hưởng rất lớn đếncông tác bồi thường, GPMB Tuy nhiên, do tính chưa ổn định, chưa thống nhất củachính sách, pháp luật đất đai qua các thời kỳ mà công tác bồi thường GPMB đã gặpkhá nhiều khó khăn

1.1.3.2 Các yếu tố tài chính:

Yếu tố tài chính có vai trò quyết định đến tiến độ cũng như sự thành công của

dự án bồi thường, GPMB Trong đó nguồn vốn, giá đất bồi thường, hỗ trợ và giá bồithường tài sản là những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến công tác bồi thường, GPMB.Phương án bồi thường, GPMB Thực tiễn cho thấy, giá đất luôn có xu hướng tăng vì

bị hạn chế bởi số lượng, do đó thường rảy ra một nghịch lý: Khi nền kinh tế pháttriển, nhu cầu về đất đai cao, cung không đáp ứng được cầu thì quá trình bồithường, sẽ gặp khó khăn vì người dân luôn đòi hỏi về giá đất bồi thường, hỗ trợ cao.Khi nền kinh tế gặp khủng hoảng, thị trường đất đai đóng băng thì việc bồi thường,GPMB được thực hiện dễ dàng hơn

1.1.3.3 Yếu tố thửa đất:

Các yếu tố thuộc nhóm này bao gồm: vị trí, khả năng sinh lợi, diện tích, hìnhdạng, mục đích sử dụng đất và pháp lý Đất đai có đặc trưng cơ bản là cố định về vịtrí, vì vậy thậm trí ngay trong một khu vực có điều kiện kinh tế, xã hội giống nhauthì 2 thửa đất cũng có những đặc điểm riêng dẫn đến giá của chúng không đồngnhất, kéo theo nhu cầu bồi thường cũng khác nhau

1.1.3.4 Yếu tố tổ chức thực hiện:

Bồi thường, GPMB là một quá trình phực tạp vì nó ảnh hưởng trực tiếp đếnđời sống, sinh kế của người bị thu hồi đất Nếu tổ chức và thực hiện không tốt sẽdẫn đến khiếu nại, khiếu kiện về đất đai Do vậy, để thực hiện có hiệu quả công tácbồi thường, GPMB thì việc xây dựng, triển khai phương án bồi thường hỗ trợ, táiđịnh cư; tuyên truyền, phổ biến pháp luật về đất đai; khả năng xử lý công việc củacán bộ chueyen môn cần phải được thực hiện khoa học và hợp lý

1.1.4 Diện tích đất bồi thường, giá đất bồi thường

+ Diện tích đất bồi thường

Trước khi bị thu hồi đất, phần lớn người dân đều có cuộc sống ổn định vì hộ

có đất sản xuất, có tư liệu sản xuất mà đất sản xuất, tư liệu sản xuất đó được kết thừa

từ thế hệ này cho các thế hệ sau Sau khi bị thu hồi đất, đặc biệt là những hộ nôngdân bị thu hồi hết đất sản xuất, điều kiện sống và sản xuất của họ bị thay đổi hoàntoàn Mặc dù nông dân được giải quyết bồi thường bằng tiền, song họ vẫn chưa địnhhướng ngay được những ngành nghề hợp lý để có thể ổn định được cuộc sống

Diện tích đất bồi thường hầu hết là đất nông nghiệp tốt, có điều kiện thuận lợicho canh tác, trong khi các diện tích đất đền bù là đất xấu, cách xa khu dân cư vàđiều kiện hạ tầng phục vụ sản xuất còn nhiều khó khăn

Một trong những nội dung quan trọng của chính sách pháp luật đất đai về thuhồi đất và có ảnh hưởng tiêu cực đến đời sông - xã hội là quy định giá đất để áp giábồi thường cho người bị thu hồi đất đảm bảo tái tạo cuộc sống và thu nhập Người

bị thu hồi đất nông nghiệp thường chịu thiệt thòi hơn người bị thu hồi đất phi nôngnghiệp về mức, loại, khoản bồi thường bằng tiền Đây là một trong những nguyênnhân của việc các trường hợp khiếu kiện về đất đai

Chưa giải quyết tốt mối quan hệ giữa quyền của Nhà nước với tư cách là đạidiện sở hữu toàn dân về đất đai và quyền của người sử dụng đất được pháp luậtcông nhận Đặc biệt là trong việc định giá đất bồi thường, xử lý mối tương quangiữa giá đất thu hồi với giá đất tái định cư.

Giá đất bồi thường, hỗ trợ nhìn chung chưa sát giá thị trường trong điều kiệnbình thường trong nhiều trường hợp quá thấp so với giá đất cùng loại chuyểnnhượng thực tế, đặc biệt là đối với đất nông nghiệp trong khu vực đô thị và liền kềvới khu dân cư Tại vùng giáp ranh giữa các tỉnh và vùng giáp ranh giữa đô thị vànông thôn còn chênh lệch quá lớn về giá đất bồi thường, hỗ trợ

Chưa giải quyết tốt mối quan hệ về lợi ích giữa nhà đầu tư cần sử dụng đất đốivới người có đất bi thu hồi Việc quy định giá đất thấp so với giá chuyển nhượngquyền sử dụng đất thực tế trên thị trường tuy có tác động tích cực tới việc khuyếnkhích nhà đầu tư nhưng lại gây ra những phản ánh gay gắt của những người bị thuhồi đất Một địa phương chạy theo phong trào phát triển các khu công nghiệp, khu

đô thị mà chưa cân nhắc đến hậu quả; hoặc phát triển công nghiệp dịch vụ bằng mọicách không chú ý đến tác động đối với người dân

1.1.5 Bồi thường về tài sản, cây cối, hoa màu gắn liền với đất bị thu hồi

+ Bồi thường thiệt hại về nhà, công trình xây dựng trên đất khi Nhà nước thuhồi đất Tại Điều 89, mục 3 Luật đất đai năm 2013 cho biết

1 Đối với nhà ở, công trình phục vụ sinh hoạt gắn liền với đất của hộ gia đình,

cá nhân, người Việt Nam định cư ở nước ngoài khi Nhà nước thu hồi đất phải tháo

dỡ toàn bộ hoặc một phần mà phần còn lại không bảo đảm tiêu chuẩn kỹ thuật theoquy định của pháp luật thì chủ sở hữu nhà ở, công trình đó được bồi thường bằnggiá trị xây dựng mới của nhà ở, công trình có tiêu chuẩn kỹ thuật tương đương

Trường hợp phần còn lại của nhà ở, công trình vẫn bảo đảm tiêu chuẩn kỹthuật theo quy định của pháp luật thì bồi thường theo thiệt hại thực tế

2 Đối với nhà, công trình xây dựng khác gắn liền với đất không thuộc trườnghợp quy định tại khoản 1 Điều này, khi Nhà nước thu hồi đất mà bị tháo dỡ toàn bộhoặc một phần mà phần còn lại không bảo đảm tiêu chuẩn kỹ thuật theo quy địnhcủa pháp luật thì được bồi thường thiệt hại theo quy định của Chính phủ

3 Đối với công trình hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội gắn liền với đất đang sửdụng không thuộc trường hợp quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều này thì mức bồithường tính bằng giá trị xây dựng mới của công trình có tiêu chuẩn kỹ thuật tươngđương theo quy định của pháp luật chuyên ngành.

+ Cây cối, hoa màu: Tại điều 90, mục 3 Luật đất đai năm 2013 cho biết:

1 Khi Nhà nước thu hồi đất mà gây thiệt hại đối với cây trồng thì việc bồithường thực hiện theo quy định sau đây:

a) Đối với cây hàng năm, mức bồi thường được tính bằng giá trị sản lượng của

vụ thu hoạch Giá trị sản lượng của vụ thu hoạch được tính theo năng suất của vụcao nhất trong 03 năm trước liền kề của cây trồng chính tại địa phương và giá trungbình tại thời điểm thu hồi đất;

b) Đối với cây lâu năm, mức bồi thường được tính bằng giá trị hiện có củavườn cây theo giá ở địa phương tại thời điểm thu hồi đất mà không bao gồm giá trịquyền sử dụng đất;

c) Đối với cây trồng chưa thu hoạch nhưng có thể di chuyển đến địa điểm khácthì được bồi thường chi phí di chuyển và thiệt hại thực tế do phải di chuyển, phảitrồng lại;

d) Đối với cây rừng trồng bằng nguồn vốn ngân sách nhà nước, cây rừng tựnhiên giao cho tổ chức, hộ gia đình, cá nhân trồng, quản lý, chăm sóc, bảo vệ thì bồithường theo giá trị thiệt hại thực tế của vườn cây; tiền bồi thường được phân chiacho người quản lý, chăm sóc, bảo vệ theo quy định của pháp luật về bảo vệ và pháttriển rừng

2 Khi Nhà nước thu hồi đất mà gây thiệt hại đối với vật nuôi là thủy sản thìviệc bồi thường thực hiện theo quy định sau đây:

a) Đối với vật nuôi là thủy sản mà tại thời điểm thu hồi đất đã đến thời kỳ thuhoạch thì không phải bồi thường;

b) Đối với vật nuôi là thủy sản mà tại thời điểm thu hồi đất chưa đến thời kỳthu hoạch thì được bồi thường thiệt hại thực tế do phải thu hoạch sớm; trường hợp

có thể di chuyển được thì được bồi thường chi phí di chuyển và thiệt hại do dichuyển gây ra; mức bồi thường cụ thể do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định

1.1.6 Tái định cư và cơ sở hạ tầng khu tái định cư

Theo Điều 86, Mục 3 Luật đất đai năm 2013 cho biết:

1 Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng được Ủy ban nhândân cấp tỉnh, Ủy ban nhân dân cấp huyện giao trách nhiệm bố trí tái định cư phảithông báo cho người có đất ở thu hồi thuộc đối tượng phải di chuyển chỗ ở về dựkiến phương án bố trí tái định cư và niêm yết công khai ít nhất là 15 ngày tại trụ sở

Ủy ban nhân dân cấp xã, địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thu hồi

và tại nơi tái định cư trước khi cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt phương

án bố trí tái định cư

Nội dung thông báo gồm địa điểm, quy mô quỹ đất, quỹ nhà tái định cư, thiết

kế, diện tích từng lô đất, căn hộ, giá đất, giá nhà tái định cư; dự kiến bố trí tái định

cư cho người có đất thu hồi

2 Người có đất thu hồi được bố trí tái định cư tại chỗ nếu tại khu vực thu hồiđất có dự án tái định cư hoặc có điều kiện bố trí tái định cư Ưu tiên vị trí thuận lợicho người có đất thu hồi sớm bàn giao mặt bằng, người có đất thu hồi là người cócông với cách mạng

Phương án bố trí tái định cư đã được phê duyệt phải được công bố công khaitại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã, địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi cóđất thu hồi và tại nơi tái định cư

3 Giá đất cụ thể tính thu tiền sử dụng đất tại nơi tái định cư, giá bán nhà ở táiđịnh cư do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định

4 Trường hợp người có đất thu hồi được bố trí tái định cư mà tiền bồi thường,

hỗ trợ không đủ để mua một suất tái định cư tối thiểu thì được Nhà nước hỗ trợ tiền

đủ để mua một suất tái định cư tối thiểu

Chính phủ quy định cụ thể suất tái định cư tối thiểu cho phù hợp với điều kiệntừng vùng, miền và địa phương

Việc Nhà nước thu hồi đất là mang tính chất bắt buộc đối với người dân đểphát triển kinh tế - xã hội Đất đai thuộc sở hữu toàn dân, do Nhà nước thống nhấtquản lý, Nhà nước giao đất cho các Tổ chức kinh tế, đơn vị lực lượng vũ trang nhândân, cơ quan Nhà nước, Tổ chức Chính trị xã hội, hộ gia đình cá nhân sử dụng ổn

định lâu dài Nhưng khi cần thiết Nhà nước có thể thu hồi đất phục vụ lợi ích anninh, quốc phòng, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng Tuy nhiên việc thu hồi đất nókhông chỉ ảnh hưởng đến lợi ích kinh tế về đất đai, nhà cửa của người dân mà nócòn ảnh hưởng đến nghề nghiệp, mức ổn định về thu nhập cuộc sống, phong tục tậpquán thói quen của người dân Do đó, khi tiến hành công tác đền bù thiệt hại GPMBNhà nước cần phải có chính sách lập khu TĐC nhằm đảm bảo ổn định lại cuộc sốngmột cách nhanh nhất, tốt nhất cho người bị thu hồi đất Có như vậy thì người dânmới yên tâm nhận bồi thường và nhanh chóng di chuyển đến nơi ở mới Điều đóchứng tỏ chính sách TĐC của Nhà nước cũng có ảnh hưởng trực tiếp đến công tácđền bù thiệt hại GPMB.

Một chính sách tái định cư tốt, có tính ổn định cao đối với người bị thu hồi đấtgiúp họ nhanh chóng ổn định đời sống, thu nhập, sản xuất thì mới tạo được tâm lý

an toàn đối với họ, họ sẽ nhanh chóng di chuyển, chấp nhận bồi thường giải tỏa.Ngược lại sẽ ảnh hưởng rất xấu đến tiến độ của công tác bồi thường thiệt hại, nếungười bị thu hồi đất có cảm giác không ổn định khi phải di chuyển, họ sẽ làm ngừngtrệ, không chịu di chuyển để giao mặt bằng cho dự án Điều này có ý nghĩa làGPMB bị ách tắc, dự án không thực hiện đúng tiến độ gây ra những hậu quả khólường, đặc biệt là gây hậu quả thiệt hại cho Nhà nước về mọi mặt

Nếu thắc mắc về chủ trương giải toả, bồi thường thì UBND các cấp có nhiệm

vụ giải thích, vận động đến từng hộ giải toả hoặc ra văn bản trả lời, nếu các hộ chưađồng ý với trả lời và quyết định giải quyết thì khiếu nại lên UBND tỉnh hoặc toà áncùng cấp

Đối với các hộ đã được vận động và có quyết định giải quyết cuối cùng màvẫn cố tình không chấp hành thì xử lí bằng biện pháp cưỡng chế Nếu thắc mắc liênquan đến tính pháp lí về đất, mức bồi thường, vị trí đất thì Sở Tài nguyên và Môitrường chịu trách nhiệm giải thích (Nguyễn Tuấn Anh, 2015)

1.1.7 Quy trình thực hiện công tác bồi thường GPMB

Nhằm minh bạch hoá công tác bồi thường, GPMB, nâng cao trình độ nghiệp

vụ cho các cán bộ trực tiếp thực hiện công tác GPMB trên cơ sở quy định hiện hànhtỉnh Yên Bái đã xây dựng quy trình thực hiện công tác bồi thường GPMB gồm 10bước cụ thể như sau:

Bước 1 Công tác chuẩn bị

Cơ quan tài nguyên và môi trường xây dựng và trình Ủy ban nhân dân cấp cóthẩm quyền phê duyệt Kế hoạch thu hồi đất, tổ chức công bố, công khai dự án đếntoàn thể nhân dân bị ảnh hưởng, điều tra, khảo sát, đo đạc chỉnh lý, bổ sung bản đồđịa chính, kiểm đếm

Bước 2 Thông báo thu hồi đất:

Trước khi có quyết định thu hồi đất, chậm nhất là 90 ngày đối với đất nôngnghiệp và 180 ngày đối với đất phi nông nghiệp, cơ quan nhà nước có thẩm quyềnphải thông báo thu hồi đất cho người có đất thu hồi biết Nội dung thông báo thu hồiđất bao gồm kế hoạch thu hồi đất, điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm

Thông báo thu hồi đất phải được gửi đến từng người có đất thu hồi, họp phổbiến đến người dân trong khu vực có đất thu hồi và thông báo trên phương tiệnthông tin đại chúng, niêm yết tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã, địa điểm sinh hoạtchung của khu dân cư nơi có đất thu hồi

Sau khi thông báo thu hồi đất theo đúng thủ tục nói trên, nếu người sử dụngđất trong khu vực thu hồi đất đồng ý thì UBND cấp có thẩm quyền có thể ra Quyếtđịnh thu hồi đất và thực hiện các chính sách về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư màkhông cần chờ hết thời hạn thông báo

Bước 3 Thu hồi đất:

UBND cấp tỉnh có thẩm quyền thu hồi đất nông nghiệp thuộc quỹ đất công íchcủa xã, phường, thị trấn, với tổ chức, cơ sở tôn giáo, người Việt Nam định cư ởnước ngoài, tổ chức nước ngoài có chức năng ngoại giao, doanh nghiệp có vốn đầu

tư nước ngoài

UBND cấp huyện có thẩm quyền thu hồi đất đối với đất của hộ gia đình, cánhân, cộng đồng dân cư; đất ở của người Việt Nam định cư ở nước ngoài được sởhữu nhà ở tại Việt Nam

Trường hợp khu đất thu hồi có cả tổ chức và hộ gia đình, cá nhân đang sửdụng đất thì UBND cấp tỉnh có thẩm quyền quyết định thu hồi đất hoặc ủy quyềncho Ủy ban nhân dân cấp huyện quyết định thu hồi đất

Bước 4 Kiểm kê đất đai, tài sản có trên đất:

Sau khi có Thông báo thu hồi đất của cấp có thẩm quyền, UBND cấp xã cótrách nhiệm phối hợp với Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằngtriển khai thực hiện kế hoạch thu hồi đất, điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm.Người sử dụng đất có trách nhiệm phối hợp với tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường,giải phóng mặt bằng thực hiện việc điều tra, khảo sát, đo đạc xác định diện tích đất,thống kê nhà ở, tài sản khác gắn liền với đất để lập phương án bồi thường, hỗ trợ,tái định cư

Trường hợp người sử dụng đất trong khu vực có đất thu hồi không phối hợpvới tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng trong việc điều tra, khảosát, đo đạc, kiểm đếm thì UBND cấp xã, Ủy ban MTTQVN cấp xã nơi có đất thuhồi và tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng tổ chức vận động,thuyết phục để người sử dụng đất thực hiện

Trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày được vận động, thuyết phục mà người sửdụng đất vẫn không phối hợp với tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặtbằng thì Chủ tịch UBND cấp huyện ban hành quyết định kiểm đếm bắt buộc Người

có đất thu hồi có trách nhiệm thực hiện quyết định kiểm đếm bắt buộc Trường hợpngười có đất thu hồi không chấp hành thì Chủ tịch UBND cấp huyện ban hành quyếtđịnh cưỡng chế thực hiện quyết định kiểm đếm bắt buộc và tổ chức thực hiện cưỡngchế theo quy định tại Điều 70 của Luật đất đai 2013

Việc cưỡng chế thực hiện quyết định kiểm đếm bắt buộc được thực hiện khi

có đủ các điều kiện sau đây: người có đất thu hồi không chấp hành quyết định kiểmđếm bắt buộc sau khi UBND cấp xã, Ủy ban MTTQVN cấp xã nơi có đất thu hồi và

tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng đã vận động, thuyết phục;Quyết định cưỡng chế thực hiện quyết định kiểm đếm bắt buộc đã được niêm yếtcông khai tại trụ sở UBND cấp xã, tại địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi

có đất thu hồi; Quyết định cưỡng chế thực hiện quyết định kiểm đếm bắt buộc đã cóhiệu lực thi hành; người bị cưỡng chế đã nhận được quyết định cưỡng chế có hiệulực thi hành Trường hợp người bị cưỡng chế từ chối không nhận quyết định cưỡngchế hoặc vắng mặt khi giao quyết định cưỡng chế thì UBND cấp xã lập biên bản

Trình tự, thủ tục thực hiện quyết định cưỡng chế kiểm đếm bắt buộc được quyđịnh như sau: tổ chức được giao thực hiện cưỡng chế vận động, thuyết phục, đốithoại với người bị cưỡng chế; trường hợp người bị cưỡng chế chấp hành quyết địnhcưỡng chế thì tổ chức được giao thực hiện cưỡng chế lập biên bản ghi nhận sự chấphành và thực hiện điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm Trường hợp người bị cưỡngchế không chấp hành quyết định cưỡng chế thì tổ chức được giao thực hiện cưỡngchế thi hành quyết định cưỡng chế.

Bước 5 Lập phương án bồi thường thiệt hại, hỗ trợ, tái định cư:

Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng có trách nhiệm lậpphương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đối với từng tổ chức, cá nhân, hộ gia định

bị thu hồi đất, trên cơ sở tổng hợp số liệu kiểm kê, xử lý các thông tin liên quan củatừng trường hợp; áp giá tính giá trị bồi thường về đất, tài sản trên đất

Phương án tái định cư: UBND cấp tỉnh, UBND cấp huyện có trách nhiệm tổchức lập và thực hiện dự án tái định cư trước khi thu hồi đất Khu tái định cư tậptrung phải xây dựng cơ sở hạ tầng đồng bộ, bảo đảm tiêu chuẩn, quy chuẩn xâydựng, phù hợp với điều kiện, phong tục, tập quán của từng vùng, miền Dự án táiđịnh cư được lập và phê duyệt độc lập với phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cưnhưng phải bảo đảm có đất ở, nhà ở tái định cư trước khi cơ quan nhà nước có thẩmquyền quyết định thu hồi đất Khu tái định cư được lập cho một hoặc nhiều dự án;nhà ở, đất ở trong khu tái định cư được bố trí theo nhiều cấp nhà, nhiều mức diệntích khác nhau phù hợp với các mức bồi thường và khả năng chi trả của người đượctái định cư

Bước 6 Niêm yết công khai phương án lấy ý kiến của nhân dân

Sau khi phương án chi tiết được lập, tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giảiphóng mặt bằng có trách nhiệm phối hợp với UBND cấp xã nơi có đất thu hồi tổchức lấy ý kiến của nhân dân, nhất là các đối tượng bị thu hồi đất Hình thức lấy ýkiến là: tổ chức họp trực tiếp với người dân trong khu vực có đất thu hồi, đồng thờiniêm yết công khai phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại trụ sở UBND cấp

xã, địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thu hồi

Việc tổ chức lấy ý kiến phải được lập thành biên bản có xác nhận của đại diệnUBND cấp xã, đại diện Ủy ban MTTQVN cấp xã, đại diện những người có đất thu

hồi

Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng có trách nhiệm tổnghợp ý kiến đóng góp bằng văn bản, ghi rõ số lượng ý kiến đồng ý, số lượng ý kiếnkhông đồng ý, số lượng ý kiến khác đối với phương án bồi thường, hỗ trợ, tái địnhcư; phối hợp với UBND cấp xã nơi có đất thu hồi tổ chức rà soát, đối thoại đối vớitrường hợp còn có ý kiến không đồng ý về phương án bồi thường, hỗ trợ, tái địnhcư; hoàn chỉnh phương án trình cơ quan có thẩm quyền

Bước 7 Hoàn chỉnh Phương án bồi thường

Trên cơ sở ý kiến góp ý của các nhân dân có đất bị thu hồi, đại diện chínhquyền, đoàn thể ở cơ sở, tổ chức bồi thường tiếp thu, rà soát, hoàn chỉnh phương ánchi tiết bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trình cơ quan chuyên môn thẩm định và trìnhcấp có thẩm quyền phê duyệt

Bước 8 Phê duyệt phương án chi tiết và tổ chức triển khai thực hiện:

Việc quyết định thu hồi đất, phê duyệt và tổ chức thực hiện phương án bồithường, hỗ trợ, tái định cư được quy định như sau: UBND cấp có thẩm quyền quyđịnh tại Điều 66 của Luật đất đai năm 2013 quyết định thu hồi đất, quyết định phêduyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trong cùng một ngày

Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng có trách nhiệm phốihợp với UBND cấp xã phổ biến và niêm yết công khai quyết định phê duyệt phương

án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại trụ sở UBND cấp xã và địa điểm sinh hoạtchung của khu dân cư nơi có đất thu hồi; gửi quyết định bồi thường, hỗ trợ, tái định

cư đến từng người có đất thu hồi, trong đó ghi rõ về mức bồi thường, hỗ trợ, bố trínhà hoặc đất tái định cư (nếu có), thời gian, địa điểm chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ;thời gian bố trí nhà hoặc đất tái định cư (nếu có) và thời gian bàn giao đất đã thu hồicho tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng

Tổ chức thực hiện việc bồi thường, hỗ trợ, bố trí tái định cư theo phương ánbồi thường, hỗ trợ, tái định cư đã được phê duyệt; trường hợp người có đất thu hồikhông bàn giao đất cho tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng thìUBND cấp xã, Ủy ban MTTQVN cấp xã nơi có đất thu hồi và tổ chức làm nhiệm

vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng tổ chức vận động, thuyết phục để người có đấtthu hồi thực hiện, nếu họ vẫn không chấp hành việc bàn giao đất thì bị cưỡng chếtheo quy định tại Điều 71 của Luật đất đai 2013.

Bước 9 Tổ chức chi trả bồi thường:

Theo quy định tại Điều 93 Luật đất đai 2013, trong thời hạn 30 ngày kể từngày quyết định thu hồi đất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền có hiệu lực thihành, cơ quan, tổ chức có trách nhiệm bồi thường phải chi trả tiền bồi thường, hỗtrợ cho người có đất thu hồi

Trường hợp cơ quan, tổ chức có trách nhiệm bồi thường chậm chi trả thì khithanh toán tiền bồi thường, hỗ trợ cho người có đất thu hồi, ngoài tiền bồi thường,

hỗ trợ theo phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được cấp có thẩm quyền phêduyệt thì người có đất thu hồi còn được thanh toán thêm một khoản tiền bằng mứctiền chậm nộp theo quy định của Luật quản lý thuế tính trên số tiền chậm trả và thờigian chậm trả Trường hợp người có đất thu hồi không nhận tiền bồi thường, hỗ trợtheo phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được cấp có thẩm quyền phê duyệtthì tiền bồi thường, hỗ trợ được gửi vào tài khoản tạm giữ của Kho bạc nhà nước.Người sử dụng đất được bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất mà chưa thựchiện nghĩa vụ tài chính về đất đai đối với Nhà nước theo quy định của pháp luật thìphải trừ đi khoản tiền chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính vào số tiền được bồi thường

để hoàn trả ngân sách nhà nước Về vấn đề này, Nghị định 47/2013/NĐ-CP ngày15/5/2014 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Đất đai về bồithường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất cũng quy định rõ tại Điều 30,

cụ thể là: khoản tiền chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính về đất đai bao gồm tiền sửdụng đất, tiền thuê đất phải nộp cho Nhà nước nhưng đến thời điểm thu hồi đất vẫnchưa nộp; số tiền chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính này được xác định theo quyđịnh của pháp luật về thu tiền sử dụng đất; thu tiền thuê đất, thuê mặt nước Trườnghợp số tiền chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính đến thời điểm có quyết định thu hồiđất lớn hơn số tiền được bồi thường, hỗ trợ thì hộ gia đình, cá nhân tiếp tục đượcghi nợ số tiền chênh lệch đó; nếu hộ gia đình, cá nhân được bố trí tái định cư thì saukhi trừ số tiền bồi thường, hỗ trợ vào số tiền để được giao đất ở, mua nhà ở tại nơi

tái định cư mà số tiền còn lại nhỏ hơn số tiền chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính thì

hộ gia đình, cá nhân tiếp tục được ghi nợ số tiền chênh lệch đó

Lưu ý: tiền được bồi thường để trừ vào số tiền chưa thực hiện nghĩa vụ tàichính gồm tiền được bồi thường về đất, tiền được bồi thường chi phí đầu tư vào đấtcòn lại (nếu có) Không trừ các khoản tiền được bồi thường chi phí di chuyển, bồithường thiệt hại về tài sản, bồi thường do ngừng sản xuất kinh doanh và các khoảntiền được hỗ trợ vào khoản tiền chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính về đất đai

Trường hợp diện tích đất thu hồi đang có tranh chấp về quyền sử dụng đất màchưa giải quyết xong thì tiền bồi thường, hỗ trợ đối với phần diện tích đất đangtranh chấp đó được chuyển vào Kho bạc Nhà nước chờ sau khi cơ quan nhà nước cóthẩm quyền giải quyết xong thì trả cho ngươi có quyền sử dụng đất

Bước 10 Bàn giao mặt bằng, cưỡng chế thu hồi đất

Sau khi nhận tiền bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; người bị thu hồi đất phải bàngiao mặt bằng sạch cho chủ đầu tư Trường hợp người có đất bị thu hồi không bàngiao mặt bằng thì bị cưỡng chế thu hồi đất theo quy định tại Điều 71 Luật Đất đai

2013, khi có đủ các điều kiện: người có đất thu hồi không chấp hành quyết định thuhồi đất sau khi UBND cấp xã, Ủy ban MTTQVN cấp xã nơi có đất thu hồi và tổchức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng đã vận động, thuyết phục;Quyết định cưỡng chế thực hiện quyết định thu hồi đất đã được niêm yết công khaitại trụ sở UBND cấp xã, địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thuhồi; Quyết định cưỡng chế thực hiện quyết định thu hồi đất đã có hiệu lực thi hành;người bị cưỡng chế đã nhận được quyết định cưỡng chế thực hiện quyết định thuhồi đất có hiệu lực thi hành Trường hợp người bị cưỡng chế từ chối không nhậnquyết định cưỡng chế hoặc vắng mặt khi giao quyết định cưỡng chế thì UBND cấp

xã lập biên bản

Trình tự, thủ tục thực hiện cưỡng chế thu hồi đất: trước khi tiến hành cưỡngchế, Chủ tịch UBND cấp huyện quyết định thành lập Ban thực hiện cưỡng chế; Banthực hiện cưỡng chế vận động, thuyết phục, đối thoại với người bị cưỡng chế; nếungười bị cưỡng chế chấp hành thì Ban thực hiện cưỡng chế lập biên bản ghi nhận sựchấp hành Việc bàn giao đất được thực hiện chậm nhất sau 30 ngày kể từ ngày lập

biên bản Trường hợp người bị cưỡng chế không chấp hành quyết định cưỡng chếthì Ban thực hiện cưỡng chế tổ chức thực hiện cưỡng chế; Ban thực hiện cưỡng chế

có quyền buộc người bị cưỡng chế và những người có liên quan phải ra khỏi khuđất cưỡng chế, tự chuyển tài sản ra khỏi khu đất cưỡng chế; nếu không thực hiện thìBan thực hiện cưỡng chế có trách nhiệm di chuyển người bị cưỡng chế và người cóliên quan cùng tài sản ra khỏi khu đất cưỡng chế Trường hợp người bị cưỡng chế từchối nhận tài sản thì Ban thực hiện cưỡng chế phải lập biên bản, tổ chức thực hiệnbảo quản tài sản theo quy định của pháp luật và thông báo cho người có tài sản nhậnlại tài sản

Trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong việc thực hiện quyết định cưỡng chếthu hồi đất: UBND cấp huyện chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện việc cưỡng chế,giải quyết khiếu nại liên quan đến việc cưỡng chế theo quy định của pháp luật vềkhiếu nại; thực hiện phương án tái định cư trước khi thực hiện cưỡng chế; bảo đảmđiều kiện, phương tiện cần thiết phục vụ cho việc cưỡng chế; bố trí kinh phí cưỡngchế thu hồi đất; Ban thực hiện cưỡng chế có trách nhiệm chủ trì lập phương áncưỡng chế và dự toán kinh phí cho hoạt động cưỡng chế trình UBND cấp có thẩmquyền phê duyệt; thực hiện cưỡng chế theo phương án đã được phê duyệt; bàn giaođất cho tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng Trường hợp trên đấtthu hồi có tài sản thì Ban thực hiện cưỡng chế phải bảo quản tài sản; chi phí bảoquản tài sản đó do chủ sở hữu chịu trách nhiệm thanh toán; lực lượng Công an cótrách nhiệm bảo vệ trật tự, an toàn trong quá trình tổ chức thi hành quyết địnhcưỡng chế thu hồi đất; UBND cấp xã nơi có đất thu hồi có trách nhiệm phối hợp với

cơ quan, đơn vị có liên quan tổ chức thực hiện việc giao, niêm yết công khai quyếtđịnh cưỡng chế thu hồi đất; tham gia thực hiện cưỡng chế; phối hợp với tổ chức làmnhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng niêm phong, di chuyển tài sản của người

bị cưỡng chế thu hồi đất; cơ quan, tổ chức, cá nhân khác có liên quan chịu tráchnhiệm phối hợp với Ban thực hiện cưỡng chế thực hiện việc cưỡng chế thu hồi đấtkhi Ban thực hiện cưỡng chế có yêu cầu

- Nghị định số 44/NĐ-CP ngày 15/05/2013 của Chính phủ Quy định về giá đất;

- Nghị định số 47/2014/NĐ - CP ngày 15/05/2014 của Chính phủ Quy định

về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất;

- Nghị định số 104/2014/NĐ-CP ngày 14/11/2014 của Chính phủ Quy định

về khung giá đất;

- Thông tư số 02/2015/TT-BTNMT Quy định chi tiết một số điều của Nghịđịnh số 43/2014/NĐ-CP và Nghị định số 44/2014/NĐ-CP ngày 15/05/2014 về đấtđai của Chính phủ;

- Thông tư số 36/2014/TT-BTNMT ngày 30/6/2014 của Bộ Tài nguyên vàMôi trường Quy định chi tiết phương pháp định giá đất; xây dựng, điều chỉnh bảnggiá đất; định giá đất cụ thể và tư vấn xác định giá đất;

- Thông tư 37/2014/TT-BTNMT của Bộ Tài nguyên và Môi trường Quy địnhchi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất;

1.2.2 Các văn bản của tỉnh Yên Bái

- Quyết định số 16/2014/QĐ-UBND ban hành quy định chi tiết thi hành một

số điều, khoản của Luật Đất đai và Nghị định số 43/2014/NĐ-CP ngày15/5/2014của Chính phủ quy định chi tiết;

- Quyết định số 17/2014/QĐ-UBND ngày 17/09/2014 của UBND tỉnh YênBái Ban hành quy định chi tiết một số điều, khoản của Luật Đất đai ngày 29/11/2013

và Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2014 của Chính phủ quyđịnh về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất;

- Quyết định số 19/2014/QĐ-UBND ngày 17/9/2014 của UBND tỉnh YênBái về việc Ban hành quy định về Bồi thường đối với cây trồng; Bộ đơn giá bồithường đối với cây trồng khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Yên Bái;

- Quyết định số 20/2014/QĐ-UBND ngày 17/09/2014 của UBND tỉnh YênBái Quyết định ban hành Quy định về việc bồi thường nhà, công trình xây dựngkhác gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Yên Bái;

- Quyết định số 29/2015/QĐ-UBND ngày 31 tháng 12 năm 2015 củaUBND tỉnh Yên Bái ban hành Quy định định mức và một số mức chi cho công tác tổchức bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh YênBái;

- Quyết định số 39/2014/QĐ-UBND ngày 31/12/2014 của UBND tỉnh YênBái Ban hành quy định bảng giá đất năm 2015 tại tỉnh Yên Bái;

- Quyết định số 15/2017/QĐ-UBND ngày 15/9/2017 của UBND tỉnh YênBái sửa đổi, bổ sung một số điều của quy định bảng giá đất năm 2015 tại tỉnh YênBái ban hành kèm theo quyết định số 39/2014/QĐ-UBND ngày 31/12/2014 củaUBND tỉnh Yên Bái;

1.3 Ảnh hưởng của công tác thu hồi đất, bồi thường giải phóng mặt bằng đến đời sống của người dân sau khi bị thu hồi.

1.3.1 Tác động tích cực

* Tạo sức ép mạnh mẽ trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng CNH, HĐH

+ Trong quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa, một bộ phận đất nông nghiệp

bị thu hồi để xây dựng, cải tạo, phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế- kỹ thuật

và KT - XH gắn với việc hình thành các KCN, khu kinh tế, khu đô thị, KCX, khuthương mại, du lịch Thực tế cho thấy hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - kỹ thuật và

KT - XH càng hiện đại thì sẽ kích thích gia tăng hội tụ các nguồn lực đầu tư chophát triển sản xuất, thúc đẩy các ngành công nghiệp, xây dựng, thương mại, dịch vụphát triển Từ đó tạo ra ngày càng nhiều việc làm mới trong công nghiệp, xây dựng,thương mại, dịch vụ có giá trị gia tăng cao Tuy nhiên, đi liền với quá trình này làsức ép mạnh mẽ đối với cả nước cũng như từng địa phương trong chuyển dịch cơcấu kinh tế theo hướng CNH, HĐH

+ Thu hồi đất để phục vụ công nghiệp hóa, đô thị hóa còn thúc đẩy quá trìnhCNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn, đặc biệt là sự phát triển công nghiệp chế biến

và đa dạng hóa các ngành nghề tiểu, thủ công nghiệp Từ đó, thu hút một bộ phậnlao động nông nhàn, lao động dư dôi từ nông nghiệp (do không còn đất nông nghiệp

để canh tác hoặc chuyển mục đích sử dụng đất) vào làm việc và tăng thời gian laođộng ở khu vực nông thôn Do vậy, tạo sức ép chuyển dịch cơ cấu kinh tế nôngnghiệp, nông thôn theo hướng CNH, HĐH.

* Thúc đẩy khả năng tự tạo việc làm và tìm kiếm việc làm đối với người lao động, đặc biệt, đối tượng là nông dân bị thu hồi đất.

+ Trình độ người lao động ngày càng được nâng cao Do xu hướng giảm laođộng, việc làm có trình độ chuyên môn thấp và tốc độ gia tăng dân số nên một bộphận người lao động, nhất là nông dân trong độ tuổi lao động khi chuyển mục đích

sử dụng đất nông nghiệp, buộc phải tự trang bị cho mình kiến thức, trình độ chuyênmôn kỹ thuật nhất định Vì vậy, thu hồi đất cho 18 công nghiệp hóa, đô thị hóa đã

tự động hướng một bộ phận lao động tham gia vào các chương trình giáo dục, đàotạo, chuyển đổi nghề nghiệp Đồng thời làm chuyển biến nhận thức của người dântrong việc thực hiện kế hoạch hoá gia đình, thể hiện thông qua việc xã hội chuyển từ

mô hình đại gia đình nhiều thế hệ đông con của xã hội nông thôn truyền thống, sang

mô hình gia đình ít con theo kiểu đô thị Điều này giúp cho những người lao động

có điều kiện thuận lợi hơn về thời gian, tiền bạc, công sức, để ưu tiên đầu tư chogiáo dục, đào tạo, nâng cao trình độ chuyên môn kỹ thuật, vừa làm giảm áp lực vềnhu cầu phải giải quyết việc làm hiện tại ở đô thị, vừa nâng cao khả năng tự tạo việclàm hoặc tìm kiếm việc làm cho bản thân và con em họ

+ Thị trường lao động hoạt động sôi động hơn Tốc độ chuyển đổi mục đích sửdụng đất sang công nghiệp hóa, đô thị hóa càng cao thì tốc độ tăng trưởng việc làm

và tốc độ hội tụ dân số, lao động ở đô thị có quy mô càng lớn Sự gia tăng về cả haiphía cung và cầu lao động cùng với môi trường kinh tế năng động như đô thị chính

là những điều kiện cơ bản để phát triển mạnh mẽ các hoạt động tư vấn, giới thiệuviệc làm giáo dục, đào tạo nghề, dịch vụ thông tin thị trường sức lao động, Do đó,người lao động có điều kiện thuận lợi hơn để tiếp cận các dịch vụ việc làm thiết lập,

mở rộng các mối quan hệ làm ăn và thực hiện các giao dịch trên thị trường sức laođộng

* Tạo cơ hội chuyển đổi việc làm cho người lao động nông nghiệp, đặc biệt là nông dân trong độ tuổi lao động khi chuyển mục đích sử dụng đất nông nghiệp sang

1.4 Thực trạng về công tác bồi thường GPMB trong nước và một số nước trên Thế giới

1.4.1 Công tác bồi thường GPMB một số nước trên Thế giới

Với bất cứ quốc gia nào trên thế giới, đất đai là nguồn lực quan trọng, cơ bảncủa mọi hoạt động đời sống kinh tế - xã hội Khi Nhà nước thu hồi đất phục vụ chocác mục đích của quốc gia đã làm thay đổi toàn bộ đời sống kinh tế của hàng triệungười dân, người bị ảnh hưởng có xu hướng ngày càng tăng về số lượng Đặc biệt,

ở những nước đang phát triển, người dân chủ yếu sống bằng nông nghiệp thì đó làvấn đề sống còn của họ Dưới đây là một số kinh nghiệm trong công tác bồi thường,GPMB của một số nước trong khu vực và một số tổ chức ngân hàng

1.4.1.1 Tại Thái Lan

Giống như ở nhiều nước khác trong khu vực châu Á, quá trình đô thị hoá ởThái Lan diễn ra nhanh chóng, mọi giao dịch về đất đai đều do cơ chế thị trườngđiều tiết Tuy nhiên, với những dự án do Chính phủ quản lý, việc đền bù được tiếnhành theo trình tự: tổ chức nghe ý kiến người dân; định giá đền bù

Giá đền bù phụ thuộc vào từng khu vực, từng dự án Nếu một dự án mang tínhchiến lược quốc gia thì nhà nước đền bù với giá rất cao so với giá thị trường Nhìnchung, khi tiến hành lấy đất của dân, nhà nước hoặc cá nhân đầu tư đều đền bù vớimức cao hơn giá thị trường (Nguyễn Thị Dung, 2009)

Về giá đất làm căn cứ bồi thường thì căn cứ mức giá do một ủy ban của Chínhphủ xác định trên cơ sở thực tế giá thị trường chuyển nhượng bất động sản Quátrình bồi thường chủ yếu bằng tiền mặt

Việc chuẩn bị khu tái định cư được chính quyền Nhà nước quan tâm đúngmức, luôn đáp ứng đầy đủ các nhu cầu tái định cư, cho nên họ chủ động được côngtác này

Việc tuyên truyền vận động đối với các đối tượng được di dời được thực hiệnrất tốt, việc bố trí cán bộ có phẩm chất, năng lực phục vụ công tác bồi thường,GPMB rất được quan tâm, các tổ chức chuyên trách thực hiện công tác này

Sự thống nhất trong chỉ đạo điều hành giải quyết, sự phân công nhiệm vụ rõràng, phân cấp rõ về trách nhiệm, sự phối hợp cao trong quá trình giải quyết vấn đề,cũng góp phần đẩy nhanh tiến độ thực hiện công tác bồi thường, GPMB

1.4.1.2 Tại Trung Quốc

Việc lựa chọn Trung Quốc để so sánh bởi lẽ chính sách pháp luật đất đai củaTrung Quốc có nhiều nét tương đồng với pháp luật đất đai của Việt Nam Tuy nhiênxét về tổng thể thì việc ý thức chấp hành pháp luật của người Trung Quốc luôn caohơn ở Việt Nam Việc sử dụng đất đai tại Trung Quốc thực sự tiết kiệm, Nhà nướcTrung Quốc hoàn toàn cấm việc mua bán chuyển nhượng đất đai Do vậy thị trườngđất đai gần như không tồn tại mà chỉ có thị trường nhà cửa

Với Trung Quốc, chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư luôn hạn chế đếnmức tối đa việc thu hồi đất, giải tỏa mặt bằng, cũng như số lượng người bị ảnhhưởng bởi việc thu hồi đất để thực hiện dự án đầu tư

Về trình tự, thủ tục thu hồi đất: Nhà nước thông báo cho người sử dụng đấtbiết trước việc họ sẽ bị thu hồi đất trong thời hạn một năm

Về phương thức bồi thường, người dân có quyền lựa chọn các hình thức bồithường bằng tiền hoặc bằng nhà tại khu ở mới Người dân thường lựa chọn bồithường thiệt hại bằng tiền và tự tìm chỗ ở mới phù hợp với nơi làm việc của mình

Về giá bồi thường lấy tiêu chuẩn là giá thị trường, mức giá này cũng được Nhànước quy định cho từng khu vực và chất lượng nhà Đối với nhà ở của người dânthành phố, nhà nước bồi thường bằng tiền là chính, với mức giá do thị trường bấtđộng sản quyết định qua các tổ chức trung gian để đánh giá, xác định giá Với ngườidân nông thôn, nhà nước thực hiện theo những cách thức rất linh hoạt, theo đó, mỗiđối tượng khác nhau sẽ có cách bồi thường khác nhau: tiền bồi thường sử dụng đấtđai; tiền bồi thường hoa màu; bồi thường tài sản tập thể

Về tái định cư, thực hiện nguyên tắc chỗ ở mới tốt hơn chỗ ở cũ, các khu TĐCđược quy hoạch tổng thể với nhiều hạng mục hạ tầng nhà ở, trường học …, bố trí hệthống giao thông động và tĩnh Nhà ở được xây dựng đồng bộ và kịp thời đáp ứngnhu cầu nhiều loại căn hộ với các nhu cầu sử dụng khác nhau Các chủ sử dụng phải

di chuyển đều được chính quyền quan tâm tạo điều kiện về việc làm, đối với cácđối tượng chính sách xã hội được Nhà nước có chính sách ưu tiên đặc biệt

Khi thực hiện việc bồi thường GPMB phải xây dựng các biện pháp xử lý theophương thức trước tiên là dựa vào trọng tài, sau đó là khiếu tố Bên cạnh những

công, chính sách bồi thường, hỗ trợ, TĐC của Trung Quốc cũng bộc lộ những tồn tạinhất định mà chủ yếu là vấn đề việc làm; tốc độ tái định cư chậm, thiếu đồng bộ,

thực hiện GPMB trước khi xây xong nhà TĐC (Ngân hàng phát triển Châu Á, Cẩm

- Một là: Luật “Đặc lệ” liên quan đến bồi thường thiệt hại cho đất công cộng

đã được quy định theo thủ tục thương lượng của pháp luật

- Hai là: Luật “Sung công đất” theo thủ tục quy định cưỡng chế của công pháp

Để thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế thì cần rất nhiều đất công cộng trongmột thời gian ngắn với mục đích cưỡng chế đất cho nên luật “Sung công đất” đãđược xây dựng vào năm 1962 Sau đó theo pháp luật ngoài mục đích thương lượngthu hồi đất công cộng thì còn muốn thống nhất việc này trên toàn quốc và đảm bảoquyền tài sản của công nên luật này đã được lập vào năm 1975 và dựa vào hai luậttrên, Hàn Quốc đã triển khai bồi thường thiệt hại cho đến nay Tuy nhiên dưới haithể chế luật và trong quá trình thực hiện luật “Đặc lệ” thương lượng không đạt đượcthoả thuận thì luật “Sung công đất” được thực hiện bằng cách cưỡng chế nhưng nếunhư thế thì phải lặp đi lặp lại quá trình này và đôi khi bị trùng hợp cho nên thời gian

có thể bị kéo dài hoặc chi phí bồi thường sẽ tăng lên Do đó luật bồi thường thiệt hạicủa Hàn Quốc mới ra đời và thực hiện theo 3 giai đoạn:

- Thứ nhất tiền bồi thường đất đai sẽ được giám định viên công cộng đánh giátrên tiêu chuẩn giá quy định để thu hồi đất phục vụ cho công trình công cộng Giáquy định không dựa vào những lợi nhuận khai thác do đó có thể đảm bảo sự kháchquan trong việc bồi thường

- Thứ hai pháp luật có quy định không gây thiệt hại nhiều cho người có quyền

sử hữu đất trong quá trình thương lượng chấp nhận thu hồi đất Quy trình chấp nhậntheo thứ tự là công nhận mục đích, lập biên bản tài sản và đất đai, thương lượngchấp nhận thu hồi

- Thứ ba biện pháp di dời là một đặc điểm quan trọng Chế độ này được Nhànước hỗ trợ tích cực về mọi mặt chính sách bảo đảm sự sinh hoạt của con người,cung cấp đất đai cho những người bị nơi cư trú do thực hiện công trình công cộngcần thiết của Nhà nước Đây là công việc có hiệu quả lôi cuốn người dân tự nguyện

di dời và liên quan rất nhiều tới việc giải phóng mặt bằng Theo luật bồi thường,nếu như toà nhà nơi dự án sẽ được thực hiện có trên 10 người sở hữu thì phải xâydựng cho các đối tượng, xây cư trú hoặc hỗ trợ 30% giá trị của toà nhà đó Còn nếunhư là dự án xây nhà chung cư thì cung cấp cho các đối tượng này nhà chung cưhoặc nhà ở với giá thấp hơn giá thành Đối với các đối tác kinh doanh để kiếm sốngnhưng có pháp nhân, các đối tác kinh doanh nông nghiệp, gia cầm thì có chính sáchmang tính chất ân huệ thì ngoài biện pháp di dời còn ưu tiên cung cấp cho họ cáccửa hàng hoặc khu vực kinh doanh

1.4.2 Chính sách thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của các tổ chức tài trợ

Theo ngân hàng thế giới (WB), ngân hàng phát triển châu Á (ADB) và các tổchức phi Chính phủ thì bản chất của việc bồi thường, hỗ trợ và TĐC khi Nhà nướcthu hồi đất phục vụ mục đích an ninh quốc phòng, lợi ích quốc gia, lợi ích côngcộng phải đồng thời đảm bảo lợi ích của những người bị ảnh hưởng để họ có mộtcuộc sống tốt hơn trước về mọi mặt Trên tinh thần giảm thiểu đến mức thấp nhấtcác tác động của việc thu hồi đất có chính sách thỏa đáng, phù hợp đảm bảo chongười bị thu hồi đất không gặp bất lợi hay khó khăn trong cuộc sống Khắc phục cảithiện chất lượng cuộc sống, nguồn sống đối với người bị ảnh hưởng Để thực hiệnđược phương châm đó thì trong công tác bồi thường và TĐC phải nhìn nhận conngười là trung tâm chứ không phải chính sách bồi thường vật chất Từ quan điểm đóchính sách bồi thường công bằng là bồi thường ngang bằng với tình trạng nhưkhông có dự án được sử dụng bằng giá thay thế, sao cho đời sống của người bị ảnhhưởng sau khi được bồi thường ít nhất phải đạt được ngang mức cũ của họ nhưtrước khi có dự án

Các biện pháp phục hồi được cung cấp là bồi thường theo giá thay thế nhà cửa

và các kết cấu khác, bồi thường đất nông nghiệp là lấy đất có cùng hiệu suất và phải

thật gần với đất đã bị thu hồi, bồi thường đất thổ cư có cùng diện tích được người bịảnh hưởng chấp nhận, giao đất TĐC với thời hạn ngắn nhất Đối với đất đai và tàisản được đền bù chính sách của WB và ADB là phải bồi thường theo giá xây dựngmới đối với tất cả các công trình xây dựng và quy định thời hạn bồi thường TĐChoàn thành trước một tháng khi dự án triển khai thực hiện Về quyền được tư vấn vàtham gia của các hộ bị thu hồi đất, WB và ADB quy định các thông tin về dự áncũng như chính sách bồi thường TĐC của dự án phải thông báo đầy đủ, công khai

để tham khảo ý kiến, hợp tác và tìm mọi cách thỏa mãn nhu cầu chính đáng của họtrong suốt quá trình lập kế hoạch bồi thường TĐC cho tới khi thực hiện công tác lập

kế hoạch Kế hoạch giải toả thu hồi đất được thực hiện sau khi đã hội ý với người bịthu hồi đất Việc lập kế hoạch cho công tác bồi thường TĐC được WB và ADB coi

là điều bắt buộc trong quá trình thẩm định dự án Mức độ chi tiết của kế hoạch phụthuộc vào số lượng người bị ảnh hưởng và mức độ tác động của dự án Kế hoạchbồi thường TĐC phải được coi là một phần của chương trình phát triển cụ thể, cungcấp đầy đủ nguồn vốn và cơ hội cho các hộ bị ảnh hưởng Ngoài ra còn phải ápdụng các biện pháp sao cho người bị di chuyển hoà nhập được với cộng đồng mới

Để thực hiện các biện pháp này, nguồn tài chính và vật chất cho việc di dân luônđược chuẩn bị sẵn

Một số nguyên tắc giảm thiểu thiệt hại cho những người bị ảnh hưởng khi Nhànước thu hồi đất để thực hiện các dự án mà WB đang áp dụng tại Việt Nam

- Mất các phương tiện sản xuất, bao gồm đất đai, thu nhập và sinh kế:

Được đền bù theo giá thay thế, hoặc thay thế những thu nhập và nguồn thunhập bị mất Thay thế thu nhập và những chi phí chuyển đổi trong thời gian tái thiếtcộng với các biện pháp khôi phục thu nhập trong trường hợp bị mất sinh kế

- Mất nhà cửa, có thể là mất toàn bộ các cấu trúc và các hệ thống cộng đồng vàcác dịch vụ:

Được đền bù nhà cửa bị thiệt hại và những tài sản gắn liền với nó theo giá thaythế; các phương án di chuyển, kể cả xây dựng khu TĐC nếu cần; cộng với các biệnpháp khôi phục mức sống

- Mất các tài sản khác:

Được đền bù theo giá thay thế hoặc thay thế.

- Mất các tài nguyên của cộng đồng, môi trường sống tự nhiên, các điểm vănhoa và động sản:

Được thay thế nếu có thể được, hoặc đền bù theo giá thay thế; các biện phápkhôi phục

1.4.2.1 Chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của Ngân hàng thế giới (WB)

Hầu hết các dự án được tài trợ bởi vốn vay của ngân hàng thế giới (WB) đều

có chính sách về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư do các dự án này đưa ra Chínhsách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của tổ chức này có nhiều khác biệt so với luật,quy định, chính sách của nhà nước Việt Nam nên có những khó khăn nhất định,nhưng bên cạnh đó cũng có những ảnh hưởng tích cực tới việc hoàn thiện chínhsách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho người bị thu đất của Việt Nam

Tất cả mọi vấn đề kinh tế, xã hội phát sinh từ việc thu hồi đất gây ra cho người

bị thu hồi đất đều được chính sách của WB quan tâm Trong công tác bồi thường,

hỗ trợ và tái định cư thì vấn đề tái định cư được WB quan tâm nhiều hơn, hỗ trợnhững người bị ảnh hưởng trong suốt quá trình tái định cư, từ việc tìm nời ở mớithích hợp cho một khối lượng lớn chủ sử dụng đất phải di chuyển, tổ chức các khutái định cư, trợ giúp chi phí vận chuyển, xây dựng nhà ở mới, đào tạo nghề nghiệp,cho vay vốn phát triển sản xuất, cung cấp các dịch vụ tại khu tái định cư

1.4.2.2 Chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của Ngân hàng phát triển Châu Á (ADB)

Khung chính sách của Ngân hàng phát triển thế giới được xây dựng với mụctiêu tránh việc tái định cư bắt buộc bất cứ khi nào có thể được hoặc giảm thiểu táiđịnh cư nếu không thể tránh khỏi di dân; đảm bảo những người phải di chuyển đượcgiúp đỡ để ít nhất họ cũng đạt mức sống sung túc như lẽ họ sẽ có được nếu không

có dự án hoặc tốt hơn

Với các nguyên tắc cơ bản là:

- Cần tránh hoặc giảm thiểu tái định cư bắt buộc và thiệt hại về đất đai, công trình,

các tài sản và thu nhập bằng cách khai thác mọi phương án khả thi

- Tất cả các hộ đề được quyền đền bù theo giá thay thế cho tài sản, thu nhập vàcác công việc sản xuất, kinh doanh bị ảnh hưởng, được khôi phục đủ để cải thiệnhay ít nhất cũng hồi phục được mức sống, mức thu nhập và năng lực sản xuất của

họ như trước khi có dự án

- Trong các trường hợp di chuyển cả một khu vực dân cư phải cố gắng tối đa

để duy trì các thể chế văn hóa và xã hội của những người phải di chuyển và củacộng đồng dân cư nơi chuyển đến

- Việc chuẩn bị các kế hoạch giải phóng mặt bằng (được coi như một phầntrong công tác chuẩn bị tiểu dự án) và thực hiện các kế hoạch này sẽ được tiến hànhvới sự tham gia và tư vấn của những người bị ảnh hưởng

- Phải hoàn tất việc chi trả đền bù các loại tài sản bị ảnh hưởng và kết thúc didân tới nơi ở mới trước khi thi công tuyến tiểu dự án

- Việc đền bù cho người dân tộc thiểu số, hộ gia đình do phụ nữa làm chủ, giađình có người tàn tật và các hộ dễ bị ảnh hưởng khác sẽ được thực hiện với sự tôntrọng các giá trị văn hóa cũng như sự bảo vệ các nhu cầu riêng biệt của họ

Khi triển khai thực hiện công tác giải phóng mặt bằng ADB quan tâm đến hầuhết các vấn đề liên quan đến chủ hộ như nghề nghiệp, thu nhập hàng tháng, nguồnthu nhập của gia đình, số người trong độ tuổi lao động, có trong diện chính sách haykhông và cả trình độ học vấn cùng tính pháp lý của đất đai, tài sản trên đất

Về vấn đề tái định cư, mục tiêu chính sách tái định cư của ADB là giảm thiểutối đa tái định cư và phải bảo đảm cho các hộ bị di chuyển được bồi thường và hỗtrợ sao cho tương lai kinh tế và xã hội của họ được thuận lợi tương tự trong trườnghợp không có dự án

1.4.3 Công tác bồi thường GPMB ở Việt Nam

1.4.3.1 Thời kỳ 1988 - 1993

- Luật Đất Đai năm 1987 được Quốc hội thông qua ngày 29 tháng 12 năm

1987 và có hiệu lực thi hành từ 01 tháng 01 năm 1988 Luật này không thừa nhậngiá trị đất cũng như giá trị của quyền sử dụng đất, không được tự do chuyển quyền

sử dụng đất theo nhu cầu của thị trường Nhà nước quyết định thu hồi toàn bộ hoặcmột phần đất đã giao sử dụng trong những trường hợp có nhu cầu sử dụng đất của