Các kiến nghị nhằm hoàn thiện hoạt động ttqt tại các nhtm việt nam

Các kiến nghị nhằm hoàn thiện hoạt động ttqt tại các nhtm việt nam

MỤC LỤC

I NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ THANH TOÁN QUỐC TẾ (TTQT)

CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI (NHTM) 3

1 Khái niệm TTQT 3

2 Đặc điểm của Thanh toán quốc tế 3

3 Vai trò của TTQT với hoạt động của các NHTM 3

4 Các phương thức TTQT chủ yếu của các NHTM 4

a Ph ươ ng thức chuyển tiền .4

b Ph ươ ng thức nhờ thu .4

(1) Nhờ thu phiếu trơn 5

(2) Nhờ thu kèm chứng từ 5

c Ph ươ ng thức tín dụng chứng từ (L/C) .5

II THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN CỦA CÁC NHTM VIỆT NAM 6

1 Phát triển mạnh mẽ trong thời gian gần đây 6

2 Tồn tại những bất cập 7

a Trong bản thân các NHTM 7

(1) Tốc độ chu chuyển thanh toán còn chậm, xảy ra khiếu kiện 7

(2) Các qui trình, thể lệ, nghiệp vụ trong TTQT chưa chấp hành nghiêm chỉnh và khả năng kiểm soát của ngân hàng chưa cao 7

(3) Các ngân hàng còn gặp khó khăn trong việc triển khai mảng nghiệp vụ thanh toán quốc tế tại các thị trường xuất khẩu mới 8

(4) Đối với hàng nhập khẩu, còn thiếu ngoại tệ để thanh toán làm giảm lòng tin đối với các đối tác nước ngoài 9

b Từ phía DN 9

(1) Các doanh nghiệp Việt Nam còn thiếu kinh nghiệm và hiểu biết trong hoạt động xuất nhập khẩu 9

(2) Doanh nghiệp Vịêt Nam chưa có những hiểu biết cần thiết về luật

pháp trong kinh doanh quốc tế 9

c Từ phía nhà n ư ớc 10

(1) Chính sách thương mại chưa ổn định 10

(2) Các thủ tục hành chính trong hoạt động XNK còn rườm rà 10

(3) Một số văn bản của ngân hàng nhà nước quy định chưa cụ thể 10

III CÁC KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN HOẠT ĐỘNG TTQT TẠI CÁC NHTM VIỆT NAM 11

1 Về phía NHTM 11

a Phát triển quan hệ hợp tác với các NH đại lý n ư ớc ngoài 11

b Phát triển nguồn nhân lực 12

c Tích cực huy động ngoại tệ phục vụ TTQT 13

d Phát huy hiệu quả của thị tr ư ờng ngoại tệ liên ngân hàng .13

e Nâng cao chất l ư ợng sản phẩm và quảng bá dịch vụ 13

f Hiện đại hóa công nghệ hoạt động TTQT của ngân hàng theo mặt bằng trình độ quốc tế 14

g Đẩy mạnh công tác t ư vấn cho khách hàng .15

h Nâng cao năng lực TTQT ở các chi nhánh 16

2 Về phía doanh nghiệp 16

3 Kiến nghị đối với Ngân hàng Nhà nước 16

4 Kiến nghị đối với Chính phủ và các bộ ngành có liên quan 17

IV TÀI LIỆU THAM KHẢO 18

1 Giáo trình: 18

2 Website: 18

3 Tài liệu khác: 18

I NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ THANH TOÁN QUỐC TẾ (TTQT) CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI (NHTM)

1 Khái niệm TTQT

TTQT là việc thực hiện các nghĩa vụ chi trả và hưởng quyền lợi về tiền tệphát sinh trên cơ sở các hoạt động kinh tế và phi kinh tế giữa các tổ chức, cánhân nước này với tổ chức, các nhân nước khác, hay hiữa một quốc gia với một

tổ chức quốc tế, thông qua quan hệ các ngân hàng của các nước có liên quan

Trong thương mại quốc tế, không phải lúc nào các nhà xuất nhập khẩucũng trực tiếp thanh toán tiền hàng với nhau, mà phải thông qua các NHTM,thay mặt khách hàng thực hiện thanh toán Ngày nay, hoạt động thương mạiquốc tế luôn cần đến sự hỗ trợ, tham gia của NHTM để đảm bảo an toàn vàquyền lợi cảu cả bên mua và bán

2 Đặc điểm của Thanh toán quốc tế

 Thanh toán liên quan tới đồng tiền, địa điểm, phương tiện, phương thức vàthời gian thanh toán

 Thanh toán quốc tế phục vụ chủ yếu cho hoạt động kinh tế đối ngoại

 Gặp nhiều rủi ro do có sự biến động về tiền tệ

3 Vai trò của TTQT với hoạt động của các NHTM

 TTQT là hoạt động trực tiếp tạo ra một khoản lợi nhuận lớn của ngân hàng

từ việc thu phí các dịch vụ như: chuyển tiền, phí thanh toán L/C, phí bảolãnh,… Thực tế cho thấy, đối với các NHTM hiện đại, thu nhập từ phí dịch

vụ có xu hướng ngày một tăng cả về số lượng và tỷ trọng trong tổng thunhập của ngân hàng Đây cũng chính là mục tiêu mà các NHTM luôn vươntới

 TTQT tạo môi trường ứng dụng công nghệ thông tin tiên tiến

 NHTM có thể tăng cường khả năng thu hút vốn ngoại tệ từ việc thực hiệnthanh toán thu tiền về cho khách hàng đến việc quản lý nguồn ngoại tệ tạm

thời nhàn rỗi trên tài khoản tiền gửi của khách hàng, từ đó đáp ứng đượcnhu cầu vay và thanh toán bằng ngoại tệ của khách hàng.

 TTQT phát triển góp phần tăng cường khả năng cạnh tranh của ngân hàngtrong cơ chế thị trường, đồng thời giúp cho hoạt động ngân hàng vượt rakhỏi phạm vi quốc gia và hoà nhập với cộng đồng ngân hàng thế giới

 Mở rộng quan hệ với các ngân hàng nước ngoài

 Thanh toán quốc tế được coi là một trong những đòn bẩy làm cho hoạtđộng thương mại quốc tế ở các NHTM ngày càng phát triển mạnh mẽ

Trong kinh doanh ngày nay, thanh toán quốc tế đang ngày trở nên phổ biến.Những phương thức thanh toán truyền thống như tiền mặt đã dần được thay thếbằng những phương thức thanh toán hiện đại hơn, nhanh chóng hơn

4 Các phương thức TTQT chủ yếu của các NHTM

a Phương thức chuyển tiền

Chuyển tiền là phương thức TTQT, trong đó một khách hàng của ngânhàng yêu cầu ngân hàng cảu mình chuyển một số tiền nhất định cho người khác

ở một địa điểm nhất định trong một thời gian nhất định bằng phương tiện

chuyển tiền do khách hàng yêu cầu Thực hiện bằng hai cách:

- Chuyển tiền bằng điện

- Chuyển tiền bằng thư

Trong đó, chuyển tiền bằng điện nhanh hơn chuyển tiền bằng thư, nhưng chi phíchuyển tiền bằng điện cao hơn

b Phương thức nhờ thu

Nhờ thu là một phương thức thanh toán, trong đó, người bán sau khi hoànthành nghĩa vụ giao hàng hoặc cung ứng một dịch vụ cho khách hàng, uỷ tháccho ngân hàng phục vụ mình xuất trình bộ chứng từ thông qua ngân hàng thu hộbên mua để được thanh toán, chấp nhận hối phiếu hay chấp nhận các điều kiện

và điều khoản khác

(1) Nhờ thu phiếu trơn

Quy trình nhờ thu trơn

Phương thức thanh toán này ít được sử dụng trong thanh toán thương mạiquốc tế vì nó không đảm bảo quyền lợi cho người xuất khẩu

có kỳ hạn, thì ngân hàng mới trao bộ chứng từ hàng hoá để đi nhận hàng

c Phương thức tín dụng chứng từ (L/C)

NH gửi nhờ thu

NH thu hộ

Người uỷ thác

Người trả tiền

NH gửi nhờ thu

NH thu hộ

Người uỷ thác

Người trả tiền

Quy trình thanh toán theo phương thức tín dụng chứng từ

(3)

(8)

(9)

(11) (12) (2) (7) (6) (4)

(1)

(5)

Tín dụng chứng từ là một thoả thuận bất kì, cho dù được mô tả hoặc gọi tên như thế nào, thể hiện một cam kết chắc chắn và không huỷ ngang của ngân hàng phát hành về việc thanh toán khi xuất trình phù hợp II. THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN CỦA CÁC NHTM VIỆT NAM 1 Phát triển mạnh mẽ trong thời gian gần đây Từ năm 1991, Nhà nước cho phép các NH có thể mở rộng hoạt động của mình sang lĩnh vực hoạt động kinh tế đối ngoại Các ngân hàng bước vào lĩnh vực này và tìm mọi cách để kéo khách hàng về phía mình như chế độ cho vay tài trợ XK với thủ tục đơn giản, giải ngân nhanh chóng, chi phí thấp Nhiều NHTM có doanh số hoạt động thanh toán hàng xuất nhập khẩu lớn như: Eximbank, Techcombank, Ngân hàng Á Châu, Ngân hàng Đông Á,…Hơn nữa, trong thời kì hội nhập, việc đổi mới tư duy về kinh tế đối ngoại đã thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu đạt được những thành tựu to lớn Kim ngạch xuất khẩu không ngừng tăng (tổng kim ngạch xuất khẩu), vì vậy khuyến khích được các thành phần kinh tế tham gia sản xuất hàng xuất khẩu Hoạt động xuất khẩu cũng được mở rộng từ các thị trường chủ yếu như Trung Quốc và một số nước châu Á sang các thị trường mới EU, Mỹ,

NH thông báo NH phát hành Người mở (Nhà NK) Người hưởng (Nhà XK)

Hoạt động xuất nhập khẩu phát triển đòi hỏi sự phát triển của hoạt độngthanh toán quốc tế của các ngân hàng Dưới đây là một ví dụ chứng minh sựphát triển của hoạt động TTQT tại NHTM

Doanh số thực hiện thanh toán xuất nhập khẩu tại ngân hàng Vietinbank

(1) Tốc độ chu chuyển thanh toán còn chậm, xảy ra khiếu kiện

Chúng ta có thể nhận thấy hệ thống đại lý của các ngân hàng thương mạiViệt Nam ở nước ngoài còn chưa phát triển nếu so sánh với Tập đoàn HSBC củaAnh có khoảng 8.000 văn phòng tại 88 quốc gia và vùng lãnh thổ

Ngân hàng VCB Agribank VietinBank BIDV Eximbank Seabank

Thời gian xử lí giao dịch thanh toán còn chậm do phụ thuộc nhiều vàothao tác của con người; hệ thống máy tính, đường truyền thông phát triển khôngtheo kịp khối lượng giao dịch, gây nên sự tắc nghẽn đường truyền, lỗi hệ thống.

Do vậy mà việc thanh toán của các DN sẽ mất thời gian hơn, chậm trễ hơn, chịulãi suất cao hơn, rủi ro cao hơn

(2) Các qui trình, thể lệ, nghiệp vụ trong TTQT chưa chấp hành nghiêm chỉnh và khả năng kiểm soát của ngân hàng chưa cao

Theo thống kê của sở giao dịch của Agribank, năm 2006 có khoảng 18%

bộ chứng từ của nhà xuất khẩu nước ngoài xuất trình theo L/C do các chi nhánhcủa sở GD này có sự khác biệt, mà các lỗi chứng từ đối với hàng nhập khẩu của

sở GD xuất hiện chủ yếu ở khâu tiếp cận và kiểm tra chứng từ Dưới đây là ví dụ

về sai sót trong việc xử lí chứng từ:

 Ngân hàng Techcombank nhận được bộ chứng từ nhờ thu với chỉ dẫn làD/P 30 days after sight (giao chứng từ trên cơ sở thanh toán 30 ngày sau ngàynhận được chứng từ) Khi nhìn thấy cụm từ “30 days after sight”, cán bộ thựchiện đã không đọc kỹ “D/P”, cho rằng đây là bộ chứng từ trả chậm 30 ngày,nên đã xử lý như chứng từ D/A, nghĩa là chỉ yêu cầu khách hàng chấp nhận hốiphiếu trả chậm và trả chứng từ Đến thời hạn 30 ngày phải thanh toán, nhànhập khẩu từ chối thanh toán vì hàng không đúng chất lượng quy định Khilàm điện thông báo từ chối gửi tới ngân hàng gửi chứng từ nhờ thu,Techcombank đã nhận được điện phản hồi yêu cầu thanh toán vì đó là chứng

từ D/P Do không thực hiện đúng chỉ dẫn nhờ thu, NH đã bị rủi ro khi phảitrích tiền của ngân hàng để thanh toán thay cho nhà nhập khẩu Việc đòi lạitiền từ nhà nhập khẩu gặp rất nhiều khó khăn, tốn thời gian và chi phí

 Doanh nghiệp xuất khẩu thảm đay xuất trình bộ chứng từ L/C xuất sangthị trường Bỉ, trị giá USD 50.000, trong đó có một điều khoản của L/C quiđịnh: "chứng nhận của người hưởng rằng: bộ chứng từ không thể thương lượng

được gửi cho người mua sau 15 ngày kể từ ngày B/L" nhưng trong chứng từ

này của khách hàng xuất khẩu lại ghi:" bộ chứng từ không thể thương lượng

được gửi cho người mua trong vòng 15 ngày kể từ ngày B/L" Chi nhánh

NHCTVN đã bỏ qua lỗi này, ngân hàng nước ngoài viện cớ từ chối thanh toán.Sau khi thương lượng, công ty xuất khẩu thảm đay Việt Nam đã phải giảm giá15% với lý do hàng mất phẩm chất

(3) Các ngân hàng còn gặp khó khăn trong việc triển khai mảng nghiệp vụ thanh toán quốc tế tại các thị trường xuất khẩu mới

Với các thị trường truyền thống như Trung Quốc, Hồng Kông, Singapore,Nga… doanh nghiệp và ngân hàng đều yên tâm vì đã có một quá trình giao dịchtrước đó Nhưng những thị trường này, do môi trường pháp lý minh bạch, cầuhàng hóa cao, hệ thống thanh toán tốt nên nhiều nước đẩy mạnh xuất khẩu vàođây, dẫn đến cạnh tranh hàng hóa gay gắt Vì vậy phải chuyển hướng sang thịtrường các nước châu Phi, Mỹ Latin và Trung Đông Tuy vậy, những thị trườngmới này cũng không hoàn toàn dễ đối với các ngân hàng thanh toán Việt Nambởi những rủi ro muôn hình vạn trạng do chưa có một hệ thống thanh toán tincậy, chưa có thông tin chính xác về các doanh nghiệp đối tác

Nhiều lãnh đạo ngân hàng có nghiệp vụ thanh toán quốc tế đều khẳngđịnh vai trò to lớn của các tham tán thương mại Việt Nam tại nước ngoài trongviệc cung cấp thông tin về đối tác cho doanh nghiệp và ngân hàng thanh toántrong nước Thế nhưng lâu nay, vai trò của tham tán trong vấn đề này hết sức

mờ nhạt

Có thể các tham tán có quan hệ mật thiết với nhà xuất khẩu nhưng vớingân hàng thanh toán thì không và Vietinbank đành phải tìm kiếm thông tinbằng cách mua nhưng không phải lúc nào cũng mua được “hàng” tốt!

 Để có thể triển khai mảng nghiệp vụ thanh toán quốc tế tại các thị trườngxuất khẩu mới, các ngân hàng không thể thiếu vắng sự hỗ trợ của các tham tánthương mại nước ngoài

(4) Đối với hàng nhập khẩu, còn thiếu ngoại tệ để thanh toán làm giảm lòng tin đối với các đối tác nước ngoài.

Đây là một khó khăn lớn trong việc thu hút nguồn ngoại tệ để đáp ứngnhu cầu thanh toán hàng nhập khẩu Hàng năm, các NHTM phải tìm nhiều biệnpháp với chi phí cao để bù đắp phần thiếu hụt nguồn ngoại tệ trong thanh toán

Ví dụ: Đã có những khi ngân hàng không thể đáp ứng đủ nguồn USD đểbán cho khách hàng có nhu cầu, các ngân hàng đề xuất khách hàng doanhnghiệp của mình chuyển sang thanh toán bằng các ngoại tệ khác ngoài USD.Tuy nhiên các ngoại tệ khác thì không bị neo tỷ giá nên biến động nhanh hơnUSD vì thế các doạnh nghiệp e ngại sử dụng phương thức này gây ra những khókhăn, hạn chế cho việc thanh toán

Ở Việt Nam đa số các doanh nghiệp xuất khẩu thu ngoại tệ về từ hoạtđộng XK chỉ gửi tiết kiệm trong ngân hàng nên ngân hàng không thể lấy đô la

Mỹ của khách hàng gửi để bán cho doanh nghiệp nhập khẩu => gây ra nghịch lítrong thanh toán quốc tế

(2) Doanh nghiệp Vịêt Nam chưa có những hiểu biết cần thiết về luật pháp trong kinh doanh quốc tế

Doanh nghiệp xuất - nhập khẩu thiếu hiểu biết về giao dịch bằng L/Ccũng như các văn bản pháp luật quốc tế liên quan điều chỉnh về vấn đề thanhtoán quốc tế và mua bán hàng hoá quốc tế như UCP, ISBP, Incortems…

Trong quá trình soạn thảo L/C, doanh nghiệp xuất khẩu thường mắc phảisai sót khi lập bộ chứng từ và được biết đến là “sai lầm 3 C” bao gồm các lỗinhư: Lỗi không chính xác (not correct); lỗi không hoàn chỉnh (not complete); lỗikhông nhất quán (not consistant)

Trong thanh toán xuất nhập khẩu hoặc mở L/C qua mạng, số đông cácdoanh nghiệp vẫn thiếu kinh nghiệm giao dịch vì vậy rất e ngại với thanh toánđiện điều này gây ra khó khắn và nhiều rủi ro cho ngân hàng trong việc pháttriển các hình thức TTQT

Ví dụ: chi nhánh NHNN & PTNT Đà Nẵng đã bị tổn thất 1,1 triệu USDkhi thực hiện thanh toán bộ L/C cho nhà xuất khẩu phân lân của Nhật Bản vàoViệt Nam, do trình độ của nhà nhập khẩu Việt Nam còn nhiều hạn chế (doanhnghiệp nhà nước – Công ty bảo vệ thực vật và giống cây trồng Đà Nẵng) đã uỷquyền toàn bộ thủ tục vận chuyển và mua bảo hiểm cho đối tác, trên đường vậnchuyển do gặp bão làm ướt hàng hoá và không thể sử dụng được nhưng tàikhoản của NHNN&PTNT Đà Nẵng tại ngân hàng đại lý vẫn bị trừ số tiền 1,1triệu USD còn công ty bảo vệ thực vật và giống cây trồng Đà Nẵng cũng khôngthanh toán cho ngân hàng Trong trường hợp này NHNN&PTNT Đà Nẵng làđơn vị chịu thiệt hại 100%

c Từ phía nhà nước

(1) Chính sách thương mại chưa ổn định

Chính phủ và các bộ ngành có liên quan thường xuyên có những thay đổi

về danh mục các mặt hàng được phép XNK, biểu thuế áp dụng đối với từng mặthàng, điều kiện để doanh nghiệp được phép hoạt động XNK, song thời gian kể

từ khi ra quyết định đến khi quyết định có hiệu lực thi hành thường là ngắn,không đủ thời gian cho các doanh nghiệp dự tính sắp xếp kế hoạch cho hoạtđộng sản xuất kinh doanh của mình, dẫn tới bị động cho doanh nghiệp Cónhững mặt hàng trước kia cho phép nhập khẩu, song do tình trạng hàng nhập về

quá nhiều, ảnh hưởng đến sản xuất trong nước nên Chính phủ lại cấm nhập làmcho các doanh nghiệp rất khó khăn trong hướng giải quyết

(2) Các thủ tục hành chính trong hoạt động XNK còn rườm rà

Chưa có sự liên kết phối hợp giữa các ban ngành, các quy định còn chồngchéo gây phiền toái cho khách hàng, tốn kém thời gian và chi phí Chưa xácđịnh rõ trách nhiệm và quyền lợi của ngân hàng khi tham gia hoạt độngXNK

(3) Một số văn bản của ngân hàng nhà nước quy định chưa cụ thể

Điều này gây ra sự hiểu biết khác nhau giữa thực tế diễn ra tại các ngânhàng và thanh tra Ngân hàng Nhà nước dẫn đến áp dụng không thống nhất tạo ra

sự cạnh tranh không lành mạnh giữa các ngân hàng

III CÁC KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN HOẠT ĐỘNG TTQT TẠI CÁC NHTM VIỆT NAM

Từ thực trạng đã đề cập, chúng ta có thể thấy hoạt động TTQT tại cácNHTM của nước ta còn chưa thật sự hiệu quả và dễ gặp rủi ro Vì vậy chứng tacần phải đề ra nhiều biện pháp và quyết tâm hoàn thiện hoạt động này Hiện naycác NHTM của Việt Nam cũng đang có những chính sách dần hoàn thiện mình.Nhưng để những giải pháp này đem lại hiệu quả nhanh chóng còn cần đến sự hỗtrợ từ phía doanh nhiệp, ngân hàng nhà nước và các cơ quan hữu quan khác

Sau đây là những giải pháp đang được tiến hành và những giải pháp donhóm đề xuất thêm:

1 Về phía NHTM

a Phát triển quan hệ hợp tác với các NH đại lý nước ngoài.

Việc thiết lập và mở rộng quan hệ đại lý với ngân hàng các nước có ýnghĩa chiến lược trong việc phát triển nghiệp vụ TTQT ở các NHTM Để hoạtđộng TTQT nhanh chóng, tiết kiệm chi phí cho khách hàng và nâng cao uy tíntrong TTQT của NHTM, thì các ngân hàng cần thiết lập NHĐL nước ngoài với