Đánh giá ảnh hưởng của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng đến sinh kế của người dân tại một số dự án trên địa bàn huyện yên định, tỉnh thanh hóa

thể đối với người bị ảnh hưởng như bồi thường, hỗ trợ ổn định đời sống sản xuất,đào tạo chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm, hỗ trợ tái định cư nhưng vẫn chưađáp ứng hết, còn nhiều bất

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

- -LÊ ANH TUẤN

ĐÁNH GIÁ ẢNH HƯỞNG CỦA CÔNG TÁC

BỒI THƯỜNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG ĐẾN SINH KẾ CỦA NGƯỜI DÂN TẠI MỘT SỐ DỰ ÁN TRÊN ĐỊA BÀN

HUYỆN YÊN ĐỊNH, TỈNH THANH HÓA

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

- -LÊ ANH TUẤN

ĐÁNH GIÁ ẢNH HƯỞNG CỦA CÔNG TÁC

BỒI THƯỜNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG ĐẾN SINH KẾ CỦA NGƯỜI DÂN TẠI MỘT SỐ DỰ ÁN TRÊN ĐỊA BÀN

HUYỆN YÊN ĐỊNH, TỈNH THANH HÓA

Ngành: Quản lý đất đai

Mã số: 8.85.01.03

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Đỗ Thị Lan

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu do chính tôi thực hiện Các sốliệu sơ cấp và kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực và chưa được ai công

bố trong bất cứ công trình nào khác

Tác giả

Lê Anh Tuấn

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN h t t p : / / l r c t nu.edu v n

ii

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành đề tài tốt nghiệp này, ngoài sự nỗ lực phấn đấu của bản thân,tôi còn nhận được sự giúp đỡ, động viên, chỉ bảo của các thầy cô, bạn bè, đồngnghiệp và người thân

Nhân dịp này, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Đỗ Thị Lan

người đã luôn theo sát, tận tình hướng dẫn, chỉ bảo tôi trong suốt quá trình thực hiệnluận văn Tôi xin chân thành cảm ơn toàn thể các thầy cô giáo đã luôn giúp đỡ tạomọi điều kiện cho tôi trong thời gian qua

Tôi xin chân thành cảm ơn lãnh đạo UBND huyện Yên Định, và cán bộPhòng Tài nguyên và Môi trường, Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất, cùng tất

cả các bạn bè đã giúp đỡ tôi hoàn thành đề tài này

Cuối cùng tôi xin cảm ơn sâu sắc tới gia đình đã động viên, tạo mọi điều kiện

về vật chất cũng như tinh thần trong suốt quá trình tôi thực hiện đề tài này

Một lần nữa tôi xin chân trọng cảm ơn!

Thái Nguyên, tháng 7 năm 2019

Tác giả

Lê Anh Tuấn

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT vii

DANH MỤC CÁC BẢNG viii

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu đề tài 2

3 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 3

Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 4

1.1 Cơ sở lý luận về chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất 4

1.1.1 Khái niệm về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 4

1.1.2 Khái niệm sinh kế của người dân

5 1.2 Nội dung của bồi thường, hỗ trợ và tái định cư 6

1.2.1 Nguyên tắc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư 6

1.2.2 Chính sách bồi thường hỗ trợ tái định cư 7

1.2.3 Vai trò của công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đối với việc phát triển cơ sở hạ tầng và kinh tế - xã hội 7

1.2.4 Nhân tố ảnh hưởng đến công tác bồi thường giải phóng mặt bằng, hỗ trợ và tái định cư 9

1.2.5 Cơ sở pháp lý về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất 9

1.3 Nội dung sinh kế của người dân 18

1.3.1 Chiến lược sinh kế 18

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN h t t p : / / l r c t nu.edu v n1.3.2 Vai trò của việc đánh giá sinh kế 19

1.3.3 Mục tiêu của đánh giá sinh kế 20

1.3.4 Các nội dung và tiêu chí của đánh giá sinh kế 20

1.4 Chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư ở các tổ chức Quốc Tế và một số nước trên thế giới 21

1.4.1 Ngân hàng thế giới (WB) và ngân hàng phát triển châu Á (ADB) 21

1.4.2 Chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư ở một số nước 22

1.4.3 Một số bài học về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của một số nước và tổ chức Quốc Tế 26

1.5 Chính sách bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất ở Việt Nam 27

1.5.1 Khái quát về thực tiễn bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất tại một số địa phương 27

1.5.2 Đánh giá chung 31

Chương 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 34

2.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 34

2.2 Địa điểm, thời gian nghiên cứu 34

2.3 Nội dung nghiên cứu 34

2.4 Phương pháp nghiên cứu 34

2.4.1 Phương pháp điều tra 34

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN h t t p : / / l r c t nu.edu v n

2.4.2 Phương pháp thống kê, phân tích, xử lý số

liệu 35 2.4.3 Phương pháp chuyên gia 35 2.4.4 Phương so sánh, phân tích 35

2.4.5 Phương pháp kế thừa 36

Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 37 3.1 Tổng quan tình hình kinh tế xã hội huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa 37

3.1.1 Đặc điểm tự nhiên 37

3.1.2 Thực trạng phát triển kinh tế xã hội 39 3.2 Tình hình quản lý, sử dụng đất tại huyện Yên Định 41

3.2.1 Tình hình quản lý nhà nước về đất đai

41 3.2.2 Hiện trạng sử dụng đất huyện Yên Định theo mục đích sử

dụng đất 45 3.2.4 Thực trạng công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà

nước thu hồi đất tại huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa

46 3.3 Đánh giá việc thực hiện bồi thường, GPMB đối với 2 dự án nghiên cứu 49

3.3.1 Giới thiệu về hai dự án trọng điểm nghiên cứu

49 3.3.2 Thực trạng của công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng của

hai dự án nghiên cứu 50 3.3.3 Đánh giá việc thực hiện tiến độ bồi thường, GPMB của hai dự

án nghiên

cứu 60

3.4 Đánh giá ảnh hưởng của công tác thu hồi đất, bồi thường, GPMB đến kinh tế, xã hội, môi trường của người dân sau khi nhà nước thu hồi đất 64

3.4.1 Đánh giá tác động của công tác bồi thường, GPMB đối với kinh

tế của người dân tại hai dự án nghiên cứu 64

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN h t t p : / / l r c t nu.edu v n

3.4.3 Đánh giá ảnh hưởng của công tác bồi thường, giải phóng mặt

bằng đến sinh kế của người dân 73 3.4.4 Đánh giá ảnh hưởng của công tác bồi thường, GPMB đối với

vấn

đề môi trường của người dân bị thu hồi đất tại hai dự án nghiên cứu

80 3.4.5 Đánh giá chung 82 3.5 Một giải pháp thực hiện công tác bồi thường, GPMB hiệu quả góp phần cái thiện sinh kế của người dân sau khi thu hồi đất trên địa bàn

84

3.5.1 Nhóm giải pháp về chính sách 84

3.5.2 Nhóm giải pháp về tổ chức thực

hiện 85

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 88

1 Kết luận 88

2 Kiến nghị 89

TÀI LIỆU THAM KHẢO 90

PHIẾU ĐIỀU TRA THU THẬP THÔNG TIN 101

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN h t t p : / / l r c t nu.edu v n

vii

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

Từ viết tắt Nghĩa tiếng Việt

BTNMT Bộ tài nguyên - Môi trường

CNH-HĐH Công nghiệp hoá, hiện đại hoá

CN-TTCN Công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp

TNMT Tài nguyên môi trường

UBND Uỷ ban nhân dân

QL 45 55Bảng 3.5 Tổng hợp bồi thường, hỗ trợ của Dự án Đường tránh QL 45 56Bảng 3.6 Tổng hợp kết quả thu hồi đất Dự án Kênh Cửa Đạt 57Bảng 3.7 Tổng hợp kinh phí bồi thường, hỗ trợ BTGPMB dự án Kênh Cửa

Đạt 58Bảng 3.8 Tổng hợp bồi thường, hỗ trợ GPMB dự án Kênh Cửa Đạt 59Bảng 3.9 Trình độ văn hóa chuyên môn của lao động tại 2 dự án nghiên cứu61Bảng 3.10 Tình hình thu hồi đất của các hộ dân tại 2 dự án nghiên cứu 62Bảng 3.11 Số tiền bồi thường, hỗ trợ việc làm của mỗi hộ dân theo các

mức 63Bảng 3.12 Tình hình thu nhập của các hộ dân sau khi bị thu hồi đất 64Bảng 3.13 Bình quân thu nhập/tháng ở các hộ có đất sau khi bị thu hồi 66Bảng 3.14 Thu nhập bình quân theo người/tháng phân theo nguồn thu 68Bảng 3.15 Tình hình thu nhập của các hộ dân sau khi bị thu hồi đất 69Bảng3.16 Bình quân thu nhập/tháng ở các hộ có đất sau khi bị thu hồi 71Bảng 3.17 Thu nhập bình quân theo người/tháng phân theo nguồn thu 72Bảng 3.18 Tình hình lao động và việc làm của các hộ dân trước và sau khi

thu hồi 75Bảng 3.19 Tình hình lao động và việc làm của các hộ dân trước và sau khi

thu hồi 77Bảng 3.20 Ý kiến người dân về ảnh hưởng của dự án đến môi trường 80

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN h t t p : / / l r c t nu.edu v n

ii

Bảng 3.20 Ý kiến của cán bộ, chuyên gia về ảnh hưởng của dự án đến môi

trường 81

1 Tính cấp thiết của đề tài

MỞ ĐẦU

Ở Việt Nam, hiện nay quá trình chuyển dịch phát triển kinh tế đang diễn ramạnh mẽ, quá trình chuyển mục đích sử dụng đất để phục vụ phát triển kinh tế-xãhội, phát triển cơ sở hạ tầng giao thông, xây dựng khu công nghiệp, khu dân cư đang diễn ra mạnh mẽ Công tác giải phóng mặt bằng (GPMB) là điều kiện quyếtđịnh để thực hiện các dự án GPMB là cơ sở để có mặt bằng sạch thực hiện dự án,

nó đi đôi với việc thu hồi đất, chuyển mục đích sử dụng đất

Trên thực tiễn cho thấy công tác thu hồi đất của người dân để chuyển mụcđích sử dụng đất phục vụ các mục đích của các dự án đầu tư phải thực hiện ra sao,cách thức đền bù như thế nào cho những hộ gia đình, cá nhân bị ảnh hưởng của việcthu hồi đất đang là câu hỏi chưa có câu trả lời thỏa đáng Giải quyết không tốt,không thỏa đáng khiến cho quyền lợi của người bị ảnh hưởng của việc thu hồi đất

dễ dấn đến khiếu kiện, khiếu nại, đặc biệt là khiếu kiện tập thể, sẽ là vấn đề phứctạp, ảnh hưởng đến tình hình an ninh trật tự xã hội, ảnh hưởng đến lòng tin củangười dân đối với chính sách, pháp luật của nhà nước Nếu việc thu hồi đất diễn rakéo dài, dẫn đến việc thực thi dự án kéo dài và tiến độ dự án không đảm bảo

Huyện Yên Định là một huyện đồng bằng, trong những năm gần đây huyệnYên Định đã có những bước phát triển khá mạnh về kinh tế xã hội hòa cùng vàonhịp độ phát triển chung của cả tỉnh Việc triển khai đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầnggiao thông, quy hoạch đất ở, quy hoạch khu công nghiệp, khu chăn nuôi chế biếnsữa vinamilk organic, đầu tư xây dựng khu công viên Quảng Trường trung tâmhuyện, Công trình: Hợp phần hệ thống kênh Bắc sông Chu - Nam sông Mã thuộc dự

án Hồ chứa nước Cửa Đạt đang lấy đi một phần không nhỏ diện tích đất NôngNghiệp của người dân trực tiếp sản xuất Nông Nghiệp, dẫn đến người dân bị ảnhhưởng phải thay đổi cơ cấu sản xuất, thậm chí chuyển đổi nghề nghiệp để phục vụcuộc sống, việc phải chuyển đổi nghề nghiệp đang ảnh hưởng đến nhiều tầng lớplao động, ở nhiều độ tuổi khác nhau Bên cạnh việc thu hồi đất, chuyển mục đích sử

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN h t t p : / / l r c t nu.edu v ndụng đất để thực hiện dự án thì nhà nước, địa phương đã ban hành những quy định,chính sách cụ

thể đối với người bị ảnh hưởng như bồi thường, hỗ trợ ổn định đời sống sản xuất,đào tạo chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm, hỗ trợ tái định cư nhưng vẫn chưađáp ứng hết, còn nhiều bất cập trong thực tiễn giải quyết quyền lợi của người dân đểđảm bảo ổn định đời sống cho những hộ bị ảnh hưởng.

Trên thực tế nhiều hộ gia đình cá nhân có đất bị thu hồi, sau khi nhận tiền bồithường, hỗ trợ chưa định hướng được công việc, ngành nghề mới phù hợp với tuổi,sức khỏe, trình độ của mình để ổn định cuộc sống Công tác đào tạo nghề khônghiệu quả, việc thay đổi thói quen sản xuất nông nghiệp trong thời gian ngắn là rấtkhó khăn, số người tìm được việc làm phù hợp với mình và ổn định là rất ít, bêncạnh đó vấn đề môi trường khi thực hiện một số dự án cũng là vấn đề ảnh hưởng rấtlớn tới đời sống của người dân, làm đảo lộn cuộc sống, ảnh hưởng đến sức khỏe,sinh hoạt hàng ngày

Để tìm hiểu sâu về vấn đề này từ đó góp phần đưa những giải pháp sát vớithực tế của người dân cho công tác GPMB tại huyện Yên Định, nhằm giải quyết tối

đa quyền lợi và hỗ trợ ổn định cuộc sống của người trực tiếp bị ảnh hưởng, tôi chọn

đề tài: “Đánh giá ảnh hưởng của công tác bồi thường GPMB đến sinh kế của

người dân tại một số dự án trên địa bàn huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa” để

làm nghiên cứu

2 Mục tiêu nghiên cứu đề tài

- Thực trạng công tác bồi thường GPMB các hộ thuộc diện nhà nước thu hồi

đất và nhận hỗ trợ, tái định cư của một số dự án trên địa bàn huyện Yên Định, tỉnhThanh Hóa giai đoạn 2016-2018

- Đánh giá ảnh hưởng của công tác thu hồi đất, bồi thường, GPMB đến kinh

tế, xã hội, môi trường của người dân sau khi nhà nước thu hồi đất

- Tìm ra những mặt hạn chế và tích cực ảnh hưởng trong công tác bồi thườngGPMB đến sinh kế của người dân khi nhà nước thu hồi đất để từ đó đề xuất nhữnggiải pháp thích hợp, phù hợp thực hiện công tác bồi thường GPMB hiệu quả, gópphần cải thiện việc làm của những người bị ảnh hưởng

3 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

- Kết quả nghiên cứu giúp nắm vững chính sách, pháp luật đất đai; chính sách về

bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và các văn bản liên quan

- Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ cung cấp cơ sở cho các nhà hoạch địnhchính sách trong việc ra quyết định sử dụng đất hiệu quả, qua đó góp phần vào sựphát triển kinh tế xã hội bền vững

- Cung cấp thêm cơ sở thực tiễn để các cơ quan, đơn vị trên địa bàn huyệnYên Định tham khảo nhằm hoàn thiện hơn nữa công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định

cư trong thời gian tới

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU

1.1 Cơ sở lý luận về chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

1.1.1 Khái niệm về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

a) Bồi thường:

Theo Trung tâm Ngôn ngữ và Văn hóa Việt Nam, Đại từ điển Tiếng việt(1998): Bồi thường là đền bù những tổn hại đã gây ra Đền bù là trả lại tương xứngvới giá trị hoặc công lao Như vậy, bồi thường là trả lại tương xứng với giá trị hoặccông lao cho một chủ thể bị thiệt hại vì hành vi của một chủ thể khác (Trung tâmngôn ngữ và văn hóa Việt Nam, 1998]

Luật Đất đai năm 2003 giải thích: “Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất làviệc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi chongười bị thu hồi đất” (Khoản 6 Điều 4) (Luật đất đai, 2003)

Luật Đất đai 2013 giải thích: ‘‘ Bồi thường về đất là việc Nhà nước trả lại giátrị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất thu hồi cho người sử dụng đất’’ (Khoản

12, Điều 3) (Luật đất đai, 2013)

b) Hỗ trợ:

Trung tâm Ngôn ngữ và Văn hóa Việt Nam, Đại từ điển Tiếng việt (1998) định

nghĩa: Hỗ trợ là giúp đỡ nhau, giúp thêm vào

Theo Luật Đất đai năm 2003: “Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhànước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề sớm, bố trí việc làm mới,cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới” (Khoản 7, Điều 4)

Theo Luật Đất đai năm 2013: “Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhànước trợ giúp cho người có đất thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển”(Khoản 14, Điều 3)

Theo Nghị định số 47/2014/ND-CP thì bồi thường, hỗ trợ cho người sử dụng

- Bồi thường hoặc hỗ trợ đối với toàn bộ diện tích đất Nhà nước thu hồi.

- Bồi thường hoặc hỗ trợ về tài sản hiện có gắn liền với đất và các chi phí đầu

tư vào đất bị Nhà nước thu hồi

- Hỗ trợ di chuyển, hỗ trợ ổn định đời sống, hỗ trợ đào tạo chuyển đổi nghề và

hỗ trợ khác cho người bị thu hồi đất

- Hỗ trợ để ổn định sản xuất và đời sống tại khu tái định cư

c) Tái định cư

TĐC là việc di chuyển đến một nơi khác với trước đây để sinh sống và làm

ăn TĐC bắt buộc đó là sự di chuyển không thể tránh khỏi khi Nhà nước thu hồi đấthoặc trưng thu đất để thực hiện các dự án phát triển Tái định cư được hiểu là mộtquá trình từ bồi thường thiệt hại về đất, tài sản, di chuyển đến nơi ở mới và các hoạtđộng hỗ trợ để xây dựng lại cuộc sống, thu nhập, cơ sở vật chất, tinh thần tại đó

Theo Ngân hàng phát triển Châu Á (ADB) định nghĩa TĐC là xây dựng khudân cư mới, có đất để sản xuất và đủ cơ sở hạ tầng công cộng tại một địa điểm khác

Như vậy tái định cư là hoạt động nhằm giảm nhẹ các tác động xấu về mặtkinh tế - xã hội đối với một bộ phận dân cư đã gánh chịu vì sự phát triển chung.Hiện nay ở nước ta khi Nhà nước thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở thì người sửdụng đất được bố trí tái định cư bằng một trong các hình thức:

- Bồi thường bằng nhà ở

- Bồi thường bằng giao đất mới

- Bồi thường bằng tiền để người dân tự lo chỗ ở

1.1.2 Khái niệm sinh kế của người dân

Sinh kế là hoạt động kiếm sống của con người thông qua việc sử dụng cácnguồn lực (con người, tự nhiên, vật chất, tài chính, xã hội…) trong một môitrường dễ bị tổn thương có sự quản lý của các tổ chức, định chế, chính sách.(Kim Luân,

2016)

Sinh kế là cách thức kết hợp các nguồn lực hiện có của con người để tạo ra miếng cơm manh áo hàng ngày (Đinh Xuân Lập, 2011)

Khái niệm về sinh kế của hộ hay một cộng đồng là một tập hợp của cácnguồn lực và khả năng của con người kết hợp với những quyết định và những hoạtđộng mà họ sẽ thực hiện để không những kiếm sống mà cn đạt đến mục tiêu đa dạnghơn Hay nói cách khác, sinh kế của một hộ gia đình hay một cộng đồng còn đượcgọi là kế sinh nhai của hộ gia đình hay cộng đồng đó.

Sinh kế bổ sung là nhưng sinh kế thêm vào sinh kế chính

Sinh kế thay thế là chỉ việc từ bỏ sinh kế cũ chuyển sang sinh kế mới

Sinh kế bền vững là sinh kế có thể đối phó hay khôi phục lại khi gặp các cúsốc hoặc khủng hoảng có thể đảm bảo cho các thế hệ sau này duy trì hoặc nâng cao

mà không phụ thuộc vào tài nguyên thiên nhiên và sự hỗ trợ từ bên ngoài

Một sinh kế gồm có những khả năng, những tài sản (bao gồm cả nguồn tàinguyên vật chất và xã hội) và những hoạt động cần thiết để kiếm sống Một sinh kếđược xem là bền vững khi nó có thể đối phó và khôi phục trước tác động của những

áp lực và những cú sốc, và duy trì hoặc tăng cường những năng lực lẫn tài sản của

nó trong hiện tại và tương lai, trong khi không làm suy thoái nguồn tài nguyên thiênnhiên (Chambers, R And G Conway, 1992) (Đinh Xuân Lập, 2011)

1.2 Nội dung của bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

1.2.1 Nguyên tắc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

Nguyên tắc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư bao gồm: Nguyên tắc thực hiệnbồi thường, hỗ trợ về đất, nguyên tắc thực hiện bồi thường, hỗ trợ về tài sản, cây cốihoa màu, nguyên tắc thực hiện bố trí tái định cư

Người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất nếu có đủ điều kiện được bồithường quy định tại Điều 75 của Luật đất đai năm 2013 này thì được bồi thường, hỗtrợ và tái định cư

Việc bồi thường được thực hiện bằng việc giao đất có cùng mục đích sử dụngvới loại đất thu hồi, nếu không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng tiềntheo giá đất cụ thể của loại đất thu hồi do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định tạithời điểm quyết định thu hồi đất

Việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất phải bảo đảm dân chủ, khách quan,công bằng, công khai, kịp thời và đúng quy định của pháp luật (Luật đất đai, 2013).

1.2.2 Chính sách bồi thường hỗ trợ tái định cư

Chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất baogồm những nội dung cơ bản sau:

Thứ nhất về chính sách bồi thường, chính sách bồi thường bao gồm bồi thường

Thứ hai về chính sách hỗ trợ, chính sách hỗ trợ, bao gồm: hỗ trợ di chuyển,

hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất, hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm,

hỗ trợ tái định cư và hỗ trợ khác

Thứ ba, về chính sách tái định cư: Người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồiđất mà phải di chuyển chỗ ở thì được bố trí tái định cư bằng một trong các hình thứcsau: Bồi thường bằng nhà ở; bồi thường bằng giao đất ở mới; bồi thường bằng tiền

để tự lo chỗ ở mới (Luật đất đai, 2013)

1.2.3 Vai trò của công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đối với việc phát triển

cơ sở hạ tầng và kinh tế - xã hội

Hạ tầng kinh tế xã hội là một khái niệm dùng để chỉ những phương tiện làm

cơ sở, nhờ đó phục vụ cho hoạt động kinh tế, văn hóa xã hội, quốc kế dân sinh nhưcung cấp điện năng, giao thông vận tải, bưu chính viễn thông, thủy lợi, đê điều, bệnhviện, trường học

Trong những năm gần đây, các cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội đã nhanh chóngđược cải tạo, khôi phục và phát triển, phần nào đã bắt kịp với yêu cầu của sự chuyểnđổi kinh tế và nâng cao chất lượng cuộc sống, thúc đẩy sự chuyển đổi kinh tế và làmthay đổi bộ mặt đô thị và nông thôn Các dự án đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng đượcchú trọng, công tác GPMB các dự án đã có nhiều chuyển biến rõ rệt; cơ chế chínhsách GPMB được bổ sung, điều chỉnh kịp thời; các phương án bồi thường được thiếtlập khoa học, hợp lý; số lượng dự án GPMB được hoàn thành năm sau cao hơn nămtrước tạo được nhiều động lực mới cho sự phát triển.

Cùng với sự phát triển cơ sở hạ tầng và kinh tế - xã hội, nhiều vấn đề phứctạp đã nảy sinh, trong đó công tác bồi thường, GPMB là vấn đề nhạy cảm cần đượcquan tâm nhất, do đụng chạm đến lợi ích của một bộ phận nhân dân, do khối lượnggiải tỏa lớn, do sự thay đổi của giá cả và trình độ dân trí ngày càng cao

Tiến độ thực hiện các dự án phụ thuộc rất nhiều vào thời gian tiến hành côngtác bồi thường, GPMB:

- GPMB kéo dài gây ảnh hưởng đến tiến độ xây dựng của các công trình, ảnhhưởng đến việc sử dụng lao động cũng như chi phí cho dự án, có khi gây ra thiệt hạikhông nhỏ trong đầu tư xây dựng Ngược lại, GPMB thực hiện đúng tiến độ sẽ tiếtkiệm được thời gian và thực hiện dự án có hiêu quả

GPMB được thực hiện tốt sẽ giảm tối đa chi phí cho công tác giải tỏa đền bù,

có điều kiện tập trung vốn đầu tư cho các công trình khác GPMB kéo dài dẫn đếnchi phí bồi thường lớn, không kịp hoàn thành tiến độ dự án dẫn đến sự quay vòngvốn chậm gây khó khăn cho các nhà đầu tư Một số dự án tiến độ thi công thì bịngắt quãng gây ra sự mất thời gian cũng như chất lượng công trình Thực tế hiện naynhiều dự án phải ngừng thi công hoặc thi công ngắt quãng do không giải phóngđược mặt bằng, một phần do hệ thống chính sách chưa đồng bộ, phần khác do chưađược sự quan tâm cần thiết của các cấp, các ngành, sự ủng hộ của người dân Đâycũng là một trở ngại lớn tác động tiêu cực đến khả năng thu hút vốn đầu tư, côngnghệ nước ngoài vào lĩnh vực xây dựng và phát triển cơ sở hạ tầng của Việt Nam

1.2.4 Nhân tố ảnh hưởng đến công tác bồi thường giải phóng mặt bằng, hỗ trợ

và tái định cư

Công tác Bồi thường GPMB là nhiệm vụ quan trọng trong quá trình thực hiện

dự án đầu tư, xây dựng, là công việc có liên quan đến nhiều cấp, nhiều ngành, và rấtnhạy cảm, phức tạp gắn liền với quyền lợi của người dân Đây là một công việcphức tạp, khó khăn chịu nhiều yếu tố cả về chủ quan lẫn khách quan, cụ thể:

Nhân tố chủ quan, bao gồm: Công tác quản lý, đăng ký và cấp giấy chứngnhận QSD đất, sở hữu nhà ở đô thị; công tác định giá đất; nguồn vốn thực hiện dựán; vai trò, năng lực của chính quyền địa phương và sự phối hợp giữa các cấp, cácngành trong công tác GPMB

Nhân tố khách quan, bao gồm: chính sách bồi thường của Nhà nước; công tácquy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đai, xây dựng và phát triển đô thị; thị trường Bấtđộng sản

1.2.5 Cơ sở pháp lý về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

1.2.5.1 Giai đoạn trước khi có luật đất đai năm 1993

Sau cách mạng tháng 8/1945, Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam dân chủcộng hoà (1946) đã chỉ rõ: “Nhiệm vụ của dân tộc ta trong giai đoạn này là nhằmbảo toàn lãnh thổ giành độc lập hoàn toàn và kiến thiết quốc gia trên nền tảng dânchủ ”

Ngay sau khi hoà bình được lập lại ở miền Bắc (1954), Đảng và Nhà nước đãkhẳng định con đường tất yếu của cách mạng Việt Nam là xây dựng chủ nghĩa xãhội ở miền Bắc và đấu tranh giải phóng miền Nam

Khi trưng dụng ruộng đất, Nhà nước xác định cách bồi thường tốt nhất là vậnđộng nông dân điều chỉnh hoặc nhượng ruộng đất cho người bị trưng dụng để họtiếp tục sản xuất Trường hợp không làm được như vậy, về đất sẽ được bồi thườngbằng tiền từ 1- 4 năm sản lượng thường niên của ruộng đất bị trưng dụng Mức bồithường căn cứ vào thực tế ở mỗi nơi, đời sống của nhân dân cao hay thấp, ruộng đất

ít hay nhiều, tốt hay xấu mà định

Sau khi giải phóng miền Nam thống nhất đất nước năm 1975, cả nước bước

vào giai đoạn xác định con đường đi lên chủ nghĩa xã hội, ổn định kinh tế, chính trị,

xã hội, văn hoá khôi phục đất nước Để đáp ứng yêu cầu của giai đoạn cách mạngmới, Hiến pháp năm 1980 ra đời, bước đầu tạo ra sự đổi mới về nhận thức cũng nhưphương thức quản lý kinh tế Khi có nhu cầu sử dụng đất, Nhà nước sẽ cấp đất vàkhông thu tiền sử dụng đất, cần bao nhiêu Nhà nước cấp bấy nhiêu, quan hệ đất đaichỉ là quan hệ giữa Nhà nước với người sử dụng đất, tức là quan hệ đơn thuần, quan

hệ “giao - thu”

Sau đó Luật Đất đai 1987 ra đời dựa trên quy định đất đai thuộc sở hữu toàndân do Nhà nước thống nhất quản lý, vì vậy khi đất đai bị Nhà nước thu hồi phục vụcho các mục đích công cộng, người sử dụng đất không được Nhà nước bồi thườngbằng đất, chỉ được bồi thường bằng tiền, tài sản hoa màu có trên diện tích đất bị thuhồi

Tóm lại, do thời kỳ này đất đai chưa được thừa nhận là có giá cho nên cácchính sách bồi thường GPMB còn nhiều hạn chế, thể hiện trong cách tính giá trị bồithường, phương thức thực hiện Tuy nhiên, nhìn nhận một cách công bằng thì nhữngchính sách này cũng đã đóng vai trò tích cực trong việc GPMB, dành đất cho việcxây dựng các công trình quan trọng trong hệ thống cơ sở hạ tầng ban đầu của đấtnước

1.2.5.2 Giai đoạn từ năm 1993 đến năm 2003

Luật Đất đai 1993 có hiệu lực từ ngày 15/10/1993 và thay thế cho Luật Đấtđai năm 1987 Đây là văn bản pháp lý quan trọng quy định việc thu hồi đất và bồithường thiệt hại Luật Đất đai quy định người sử dụng đất được cấp giấy chứngnhận quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà Chính điều này làm cơ sở pháp lý,làm căn cứ cho việc được bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất

Điều 12 Luật này quy định: “Nhà nước xác định giá các loại đất để tính thuếchuyển quyền sử dụng đất, thu tiền khi giao đất hoặc cho thuê đất, tính giá trị tài sảnkhi giao đất, bồi thường thiệt hại khi thu hồi đất Chính phủ quy định khung giá cácloại đất đối với từng vùng theo thời gian”

Điều 27 quy định: “Trong trường hợp thật cần thiết, Nhà nước thu hồi đấtđang sử dụng của người sử dụng đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh,lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng thì người bị thu hồi đất được đền bù thiệt hại”.

Sau khi Luật Đất đai năm 1993 ra đời, Nhà nước đã ban hành rất nhiều cácvăn bản dưới luật như nghị định, thông tư và các văn bản pháp quy khác về quản lýđất đai nhằm cụ thể hóa những điều luật, bao gồm:

- Nghị định 64/CP ngày 27 tháng 9 năm 1993 của Chính phủ về giao đất nôngnghiệp cho hộ gia đình, cá nhân sử dụng ổn định lâu dài vào mục đích nông nghiệp

- Nghị định 02/CP ngày 18 tháng 1 năm 1994 của Chính phủ về việc giao đấtlâm nghiệp cho tổ chức, hộ gia đình, cá nhân sử dụng ổn định lâu dài vào mục đíchlâm nghiệp

- Nghị định 87/CP ngày 17 tháng 8 năm 1994 của Chính phủ ban hành khunggiá các loại đất để xác định tiền sử dụng đất, tính thuế chuyển quyền sử dụng đất vàbồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất

- Nghị định 88/CP ngày 17 tháng 8 năm 1994 của Chính phủ về quản lý, sửdụng đất đô thị Điều 28 Nghị định đã nêu: “Trước khi thu hồi đất cơ quan Nhànước có thẩm quyền phải thông báo cho người sử dụng đất biết về lý do thu hồi và

kế hoạch di chuyển, phương án đền bù thiệt hại về đất đai và tài sản gắn liền với đấtđó” Người đang sử dụng đất bị thu hồi phải chấp hành nghiêm chỉnh quyết định thuhồi đất của Nhà nước

- Nghị định 90/CP ngày 17 tháng 8 năm 1994 của Chính phủ quy định vềviệc bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất sử dụng vào mục đích an ninhquốc phòng, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng thay thế tất cả các văn bản, chínhsách trước đây của Nhà nước về bồi thường giải phóng mặt bằng Nhìn chung đây

là văn bản Nghị định mang tính toàn diện và cụ thể hóa việc thực hiện chính sáchbồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất Tuy nhiên trong quá trình triển khaithực tế cho thấy sau khi Nhà nước thu hồi đất và thực hiện bồi thường giải phóngmặt bằng, người bị ảnh hưởng gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là những người bị thuhồi hết đất sản xuất phải chuyển sang nghành nghề khác

- Thông tư liên Bộ số 94/TTLB ngày 14 tháng 11 năm 1994 của Liên Bộ Tàichính - Xây dựng - Tổng cục Địa chính - Ban Vật giá Chính phủ hướng dẫn thi hànhNghị định 87/CP

- Nghị định 42/CP ngày 16 tháng 7 năm 1996 của Chính phủ về quản lý đầu

tư và xây dựng Theo Nghị định này yếu tố tái định cư chưa được quan tâm đúngmức khi xem xét, thẩm định và phê duyệt các dự án đầu tư

- Nghị định 22/1998/NĐ - CP ngày 24 tháng 4 năm 1998 của Chính phủ vềviệc bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích an ninhquốc phòng, lợi ích quốc gia và lợi ích công cộng, bao gồm cả đất sử dụng cho các

dự án sản xuất kinh doanh, khu chế xuất, khu du lịch, khu đô thị mới, khu côngnghiệp cao, khu vui chơi giải trí, khu dân cư tập trung và các dự án đầu tư phát triểnkhác đã được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định và đất sử dụng xây dựngcác công trình phục vụ công ích và công cộng khác không nhằm mục đích kinhdoanh của địa phương, do UBND tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương quyết định

Về trách nhiệm bồi thường, Nghị định này quy định các tổ chức, cá nhânđược Nhà nước giao đất, cho thuê đất phải bồi thường đồng thời mở rộng phạm viđược bồi thường cho các đối tượng có khả năng hợp pháp hóa quyền sử dụng đất

Về chính sách hỗ trợ, Nghị định này đưa ra chính sách ổn định đời sống vàsản xuất đối với những người phải di chuyển chỗ ở

Về chính sách tái định cư, Nghị định cũng quy định về thẩm quyền lạp khutái định cư và điều kiện bắt buộc phải có ở khu tái định cư, về nguyên tắc bố trí đất ởcho các hộ gia đình ở khu tái định cư và nguồn vốn đầu tư xây dựng khu tái định cư

Như vậy nếu như các Nghị định trước đây chủ yếu chỉ quan tâm đến việc bồithường đất bị thu hồi và tài sản gắn với đất đó thì Nghị định 22/1998/NĐ-CP đã cóthêm một số chính sách hỗ trợ cũng như một số điều khoản mới về lập khu tái định

cư cho các hộ phải di chuyển

- Thông tư 145/1998/TT-BTC ngày 04 tháng 11 năm 1998 của Bộ Tài chínhban hành hướng dẫn thi hành Nghị định số 22/1998/NĐ-CP nêu rõ phương pháp xácđịnh hệ số K để định giá đất bồi thường thiệt hại Thông tư này cũng quy định cụ thểnội dung và chế độ quản lý các khoản chi phí phục vụ công tác bồi thường giảiphóng mặt bằng và việc tham gia phương án bồi thường đó với các dự án đầu tưbằng nguồn vốn ngân sách trung ương

- Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật đất đai ngày 02 tháng 12 năm

1998 đã quy định chi tiết quyền và nghĩa vụ của tổ chức, hộ gia đình, cá nhân đượcNhà nước giao đất không thu tiền sử dụng đất, giao đất có thu tiền sử dụng đất, chothuê đất, nhận quyền sử dụng đất của người khác

- Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Đất đai ngày 29 tháng 6 năm

2001 quy định cụ thể hơn về việc bồi thường thiệt hại và giải phóng mặt bằng TheoLuật này thì trong trường hợp thật cần thiết, Nhà nước thu hồi đất đang sử dụng đất

để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng thìngười bị thu hồi đất được bồi thường hoặc hỗ trợ Việc bồi thường hoặc hỗ trợ đượcthực hiện theo quy định của Chính phủ

1.2.5.3.Giai đoạn từ năm 2003 đến năm 2013

Luật Đất đai năm 2003 được Quốc hội khóa IX kỳ họp thứ tư được thông quangày 26 tháng 11 năm 2003 là luật có phạm vi điều chỉnh bao quát, thể hiện đầy đủnhất hơi thở của cuộc sống so với các Luật Đất đai đã ban hành trước đó

Sau khi Luật Đất đai 2003 được ban hành, để đáp ứng thực tiễn Nhà nước đãban hành nhiều các văn bản dưới luật như Nghị định, Thông tư cụ thể hoá các điềuluật về chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, cụ thểnhư sau:

- Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 03 tháng 12 năm 2004 của Chính phủquy định về BT,HT&TĐC khi Nhà nước thu hồi đất

Tuy nhiên, để giải quyết một số vướng mắc phát sinh trong quá trình thựchiện công tác BT,HT&TĐC cần cụ thể hoá và bổ sung một số điều thuộc Nghị địnhgóp phần hoàn thiện chính sách khi Nhà nước thu hồi đất, đẩy nhanh tiến độ GPMB

và ổn định đời sống của người bị thu hồi đất, một số van bản pháp luật khác đã rađời

như:

- Thông tư số 116/2004/TT-BTC ngày 17/12/2004 hướng dẫn thi hành Nghị định số 197/2004/NĐ-CP về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

- Thông tư số 69/2006/TT-BTC ngày 02 tháng 8 năm 2006 sửa đổi, bổ sung

Thông tư số 116/2004/TT-BTC.

- Chỉ thị số 11/2006/CT-CP ngày 27 tháng 3 năm 2006 của Chính phủ về giảipháp hỗ trợ dạy nghề và việc làm cho lao động vùng chuyển đổi mục đích sử dụngđất nông nghiệp.

- Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25 tháng 5 năm 2007 của Chính phủquy định bổ sung về việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thựchiện quyền sử dụng đất, trình tự thủ tục BT,HT&TĐC khi Nhà nước thu hồi đất vàgiải quyết khiếu nại về đất đai

- Thông tư số 06/2007/TT-BTNMT ngày 15 tháng 6 năm 2007 của Bộ Tàinguyên và Môi trường hướng dẫn thực hiện một số điều của Nghị định số84/2007/NĐ-CP ngày 25 tháng 5 năm 2007 của Chính phủ

- Nghị định số 69/2009/NĐ-CP ngày 13 tháng 8 năm 2009 của Chính phủQuy định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, BT,HT&TĐC,theo đó nội dung cơ bản được thể hiện như sau:

+ Đa dạng các hình thức hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm, đồngthời quy định thẩm quyền của UBND cấp tỉnh trong việc quyết định hình thức hỗtrợ (bằng tiền hoặc giao đât, căn hộ)

+ Bổ sung một số chính sách hỗ trợ khác (hỗ trợ tái định cư cho trường hợpcác hộ đủ tiêu chuẩn được tái định cư mà tiền bồi thường, hỗ trợ không đủ để muanhà, đất tái định cư; hỗ trợ kinh phí học nghề cho lao động trong độ tuổi lao động cónhu cầu học nghề khi thu hồi đất nông nghiệp)

+ Toàn bộ tiền BT,HT&TĐC và chi phí tổ chức thực hiện do người được giaođất, thuê đất ứng trước được khấu trừ vào tiền thuê đất, giao đất; mức tối đa khôngvượt tiền phải nộp khi được thuê đất, giao đất

+ Thay đổi toàn bộ trình tự BT,HT&TĐC

+ Giải quyết khiếu nại, tố cáo, cưỡng chế thu hồi đất

+ Thành lập quỹ phát triển đất (trích từ 30% đến 50% nguồn thu hàng năm từtiền sử dụng đất, tiền thuê đất, tiền đấu giá quyền sử dụng đất)

Nhìn chung Nghị định số 69/2009/NĐ-CP đã phần nào đảm bảo hài hoà ba lợiích: Người bị thu hồi đất được nhà nước quan tâm niều hơn - Nhà đầu tư - Nhà nước

1.2.5.4 Giai đoạn từ năm 2013 đến nay

Luật Đất đai năm 2013 được Quốc hội khóa XIII kỳ họp thứ sáu được thôngqua ngày 29/11/2013 là luật có phạm vi điều chỉnh bao quát nhất, thể hiện đầy đủnhất hơi thở của cuộc sống so với các Luật Đất đai đã ban hành trước đó Luật Đấtđai năm 2013 có nhiều nồi dung mới trong đó tập trung vào các vấn đề đặt ra trongquản lý sử dụng đất như sau:

- Quy định rõ nguyên tắc bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất, cụ thể

và làm rõ các điều kiện để được bồi thường về đất

- Hoàn chỉnh chính sách khu vực đất nông nghiệp; quy định chính sách đấtđai đối với khu vực công nghiệp; quy định quyền và nghĩa vụ của người sử dụngđất, đây là căn cứ quan trọng khi thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cưkhi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào các mục đích khác

- Quy định chính sách thu hồi và trưng dụng đất, quy trình thu hồi đất vàcông tác giải phóng mặt bằng Cùng đó quy định rõ việc bồi thường, hỗ trợ và táiđịnh cư cho người bị thu hồi đất, những trường hợp không được bồi thường

- Quy định về thẩm quyền giao đất, cho thuê và cho phép chuyển đổi mục đích sửdụng đất với thẩm quyền từng cấp, đề cao vai trò cấp xã, phường, cán bộ địa chính

xã phường đảm bảo công tác quản lý và sử dụng đất chặt chẽ, hợp lý và hiệu quả

- Đổi mới công tác giải quyết tranh chấp, khiếu nại về đất đai theo hướngkhuyến khích các bên tự hoà giải và nâng cao vai trò hoà giải cấp cơ sở xã, phường.Sau khi Luật Đất đai 2013 được ban hành, để đáp ứng thực tiễn Nhà nước đã banhành nhiều các văn bản dưới luật như Nghị định, Thông tư cụ thể hoá các điều luật

về chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

- Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày 15tháng 05 năm 2014 của Chính phủquy định về BT,HT&TĐC khi Nhà nước thu hồi đất, hiện tại đây là văn bản quyphạm quan trọng để dùng áp dụng cho công tác bồi thường thiệt hại khi Nhà nướcthu hồi đất cho các địa phương áp dụng,với những nội dung chủ yếu như sau:

+ Người bị thu hồi đất, bị thiệt hại tài sản gắn liền với đất bị thu hồi, được bồithường đất, tài sản, được hỗ trợ và bố trí tái định cư theo quy định

+ Đối với đất được bồi thường: đất đang sử dụng vào mục đích nào thì được

bồi thường thì được bồi thường bằng giá trị quyền sử dụng đất tại thời điểm có quyếtđịnh thu hồi.

+ Giá đất để tính bồi thường là giá đất theo mục đích đang sử dụng tại thờiđiểm có quyết định thu hồi đất do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh công bố theo quy địnhcủa Chính phủ; không bồi thường theo giá đất sẽ được chuyển mục đích sử dụng

+ Quy định về một số mức hỗ trợ như hỗ trợ di chuyển, hỗ trợ ổn định đờisống và ổn định sản xuất, hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm và hỗ trợkhác đó là căn cứ vào tình hình thực tế tại địa phương, Chủ tịch UBND cấp tỉnhquyết định biện pháp hỗ trợ khác để bảo đảm ổn định đời sống và sản xuất chongười bị thu hồi đất; trường hợp đặc biệt trình Thủ tướng CP quyết định

+ Với hình thức bố trí tái định cư như bồi thường bằng nhà ở, bồi thườngbằng giao đất ở mới, bồi thường bằng tiền để tự lo chỗ ở mới Nhà nước ưu tiên táiđịnh cư tại chỗ cho người bị thu hồi đất tại nơi có dự án tái định cư, ưu tiên vị tríthuận lợi cho các hộ sớm thực hiện GPMB, hộ có vị trí thuận lợi tại nơi ở cũ, hộ giađình chính sách Các biện pháp hỗ trợ sản xuất và đời sống tại khu tái định cư doChủ tịch UBND cấp tỉnh quyết định các biện pháp và mức hỗ trợ cụ thể để ổn địnhsản xuất và đời sống tại khu tái định cư căn cứ vào tình hình thực tế ở địa phương

Nghị định 47/2014/NĐ-CP là văn bản quy phạm về bồi BT, HT&TĐC đã phần

nào đáp ứng được lợi ích của người bị thu hồi đất

Tuy nhiên để giải quyết một số vướng mắc phát sinh trong quá trình thựchiện công tác BT,HT&TĐC cần cụ thể hoá và bổ sung một số điều thuộc Nghị địnhgóp phần hoàn thiện chính sách khi Nhà nước thu hồi đất, đẩy nhanh tiến độ GPMB

và ổn định đời sống của người bị thu hồi đất, một số văn bản pháp luật khác đã rađời

như:

- Nghị định Chính phủ: số 43/2014/NĐ- CP ngày 15/5/2014 quy định chi tiết một số Điều của Luật Đất đai

- Thông tư số 30/2014/TT-BTNMT ngày 02/06/2014 Thông tư quy định hồ

sơ giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, thu hồi đất

- Thông tư số 37/2014/TT-BTNMT ngày 30/06/2014 Thông tư quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất.

Nhìn chung, sau khi Luật đất đai 2013 ra đời, cùng với đó với các Nghị định, thông

tư hướng dẫn liên quan đến công tác GPMB, đặc biệt như nghị định số

47/2014/NĐ-CP, TT 30/2014/TT -BTNMT, TT 37/2014/TT - BTMT đã phần nào đảm bảo hàihoà, lợi ích cho người bị thu hồi đất, ổn đinh đời sống cho người dân, và các tổ chức

cá nhân

1.2.5.5 Các bước thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu

hồi đất

- Bước 1: Tổ chức được giao nhiệm vụ thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định

cư có trách nhiệm phổ biến chủ trương, chính sách, phương án và kế hoạch bồithường, hỗ trợ, tái định cư;

- Bước 2: Thu thập, phân loại tài liệu liên quan đến tài sản và đất bị thu hồithông qua việc phát tờ khai, hướng dẫn kê khai, thu tờ khai của các đối tượng bị Nhànước thu hồi đất để lập phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

- Bước 3: Xét tình hình chính xác, hợp pháp về nhà, đất để xác định mức bồithường và vị trí đất để xác định đơn giá bồi thường rên cơ sở số liệu mà người bị thuhồi đất kê khai về diện tích, hạng đất, loại đất, vị trí đất, số lượng, chất lượng tài sảnhiện có trên đất bị thu hồi, số nhân khẩu, số lao động…, để đạt nguyện vọng tái định

cư (nếu có) Tổ chức được giao nhiệm vụ thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cưkiểm tra tờ khai và tổ chức thực hiện kiểm kê, đo đạc, xác định cụ thể diện tích đất

bị thu hồi, tài sản bị thiệt hại có sự tham gia của đại diện chính quyền sở tại, xácnhận của người bị thu hồi đất, bị thiệt hại tài sản

- Bước 4: Sau khi tiến hành kiểm kê, đo đạc, tổ chức được giao nhiệm vụthực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư lập dự kiến phương án bồi thường, hỗ trợ,tái định cư, niêm yết công khai tại trụ sở UBND cấp xã nơi có đất bị thu hồi đểngười có đất bị thu hồi và các đối tượng có liên quan tham gia ý kiến Tổ chức đượcgiao nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư có trách nhiệm tiếp thu ý kiến thamgia, đóng góp, tham gia giải đáp thắc mắc… hoàn thiện phương án bồi thường, hỗtrợ, tái định cư

- Bước 5: Tổ chức được giao nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trình

UBND cấp huyện phê duyệt hoặc gửi Sở Tài chính (Hội ðồng thẩm ðịnh cấp tỉnh)

thẩm ðịnh trýớc khi trình UBND cấp tỉnh phê duyệt (đối với dự án thu hồi đất doUBND cấp tỉnh phê duyệt).

- Bước 6: Sau khi phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được UBNDcấp có thẩm quyền phê duyệt, tổ chức được giao nhiệm vụ thực hiện bồi thường, hỗtrợ, tái định cư có trách nhiệm niêm yết công khai phương án tại trụ sở làm việc củađơn vị và UBND cấp xã nơi có đất bị thu hồi, thông báo kế hoạch, thời gian chi trảtiền bồi thường, giải quyết tái định cư và thực hiện giải phóng mặt bằng, đồng thờigiải quyết khiếu nại, tố cáo liên quan đến bồi thường, hỗ trợ, tái định cư (Nghịđịnh 43,

2014)

1.3 Nội dung sinh kế của người dân

1.3.1 Chiến lược sinh kế

Để duy trì sinh kế, mỗi hộ gia đình thường có các kế sách sinh nhai khácnhau Kế sách sinh nhai của hộ hay chiến lược sinh kế của hộ là quá trình ra quyếtđịnh về các vấn đề cấp hộ Bao gồm những vấn đề như thành phần của hộ, tính gắn

bó giữa các thành viên, phân bổ các nguồn lực vật chất và chi phí vật chất của hộ

Chiến lược sinh kế là quá trình sinh ra quyết định về các vấn đề cấp hộ, baogồm những vấn đề như thành phần của hộ, tính gắn bó giữa các thành viên, phân bổcác nguồn lực vật chất và chi phí vật chất của hộ (Seppala, 1996)

Chiến lược sinh kế của hộ phải dựa vào năm loại nguồn lực (tài sản) cơ bản sau:

- Nguồn n h ân lự c: Bao gồm kỹ năng, kiến thức, khả năng lao động và sứckhoẻ con người Các yếu tố đó giúp cho con người có thể theo đuổi những chiếnlược tìm kiếm thu nhập khác nhau và đạt những mục tiêu kế sinh nhai của họ Ởmức độ gia đình nguồn nhân lực được xem là số lượng và chất lượng nhân lực cósẵn

- Nguồn lực xã hội: Là những nguồn lực định tính dựa trên những gì mà conngười đặt ra để theo đuổi mục tiêu kế sinh nhai của họ Chúng bao gồm uy tín của

hộ, các mối quan hệ xã hội của hộ

- Nguồn lực tự nhiên: Là cơ sở các tài nguyên thiên nhiên của hộ hay củacộng đồng, được trông cậy vào để sử dụng cho mục đích sinh kế như đất đai, nguồnnước, cây trồng, vật nuôi, mùa màng v.v.

Trong thực tế, sinh kế của người dân thường bị tác động rất lớn bởi nhữngbiến động của nguồn lực tự nhiên Trong các chương trình di dân tái định cư, việc dichuyển dân đã làm thay đổi nguồn lực tự nhiên của người dân và qua đó đã làm thayđổi sinh kế của họ.

- Nguồn lực vật chất: Bao gồm tài sản hộ gia đình hỗ trợ cho sinh kế như nhà

ở, các phương tiện sản xuất, đi lại, thông tin v.v

- Nguồn lực tài chính: Là những gì liên quan đến tài chính mà con người cóđược như: Nguồn thu nhập tiền mặt, tiền tiết kiệm, tín dụng và các nguồn khác nhưlương, nguồn hỗ trợ, viện trợ từ bên ngoài cho hộ gia đình và cho cộng đồng

Mỗi hộ dân là một bộ phận cấu thành nên cộng đồng họ đang sống, các tàisản và nguồn lực của họ cũng là một phần tài sản và nguồn lực của cộng đồng đó, vìvậy chiến lược sinh kế của mỗi hộ đều có sự tương đồng và phù hợp với nhau cũngnhư phù hợp với chiến lược sinh kế của cộng đồng

Chiến lược sinh kế cộng đồng cũng dựa trên năm loại nguồn lực trên nhưngmang ý nghĩa rộng hơn cho cả cộng đồng, đó là số lượng và chất lượng nguồn nhânlực của cộng đồng; Thể chế chính trị, phong tục, tập quán, uy tín của cả cộng đồng;Điều kiện tự nhiên của địa bàn cộng đồng sinh sống; Các cơ sở hạ tầng xã hội hỗ trợcho sinh kế như giao thông, hệ thống cấp nước, hệ thống ngăn, tiêu nước, cung cấpnăng lượng, thông tin, v.v

1.3.2 Vai trò của việc đánh giá sinh kế

Đánh giá sinh kế giúp người dân và cộng đồng có cơ sở để lựa chọn, nângcao năng lực được ảnh hưởng và vững tin trong việc lựa chọn và ra quyết định pháttriển sinh kế một cách khoa học

Có nhiều sinh kế nhưng không phải sinh kế nào cũng phù hợp với điều kiệncộng đồng của địa phương vì vậy cần đánh giá để lựa chọn cho phù hợp nhất

Có nhiều sinh kế có thể phát triển phát triển ở cộng đồng nhưng nếu không cóđánh giá và lựa chọn thì tinh bền vững của sinh kế đó không cao và phụ thuộc nhiềuvào yếu tố may mắn