Đến nay, có nhiều công trình nghiên cứu về phát triển đội ngũgiáo viên dạy nghề nhưng chưa có nghiên cứu nào về phát triển đội ngũgiáo viên các trường dạy nghề của tỉnh Phú Thọ theo chuẩ
Trang 1ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
Trang 2Công trình được hoàn thành tại:
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM – ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
Người hướng dẫn khoa học:
1 PGS.TS Trần Khánh Đức
2 GS TSKH Nguyễn Văn Hộ
Phản biện 1: Phản biện 2: Phản biện 3:
Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Trường họp tại Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên
vào hồi … giờ … ngày … tháng… năm 2019
Có thể tìm hiểu luận án tại:
- Thư viện Quốc gia;
- Trung tâm Học liệu - ĐHTN
- Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên
Trang 3DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ
LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
1 Nguyễn Xuân Thành (2013), "Nâng cao chất lượng đào tạo nghề của các Trung tâm dạy nghề công lập tỉnh Phú
nghiệp", Tạp chí Giáo dục, số đặc biệt tháng 7/2017.
4 Nguyễn Xuân Thành (2017), "Đào tạo, bồi dưỡng giáo
viên dạy nghề theo tiêu chuẩn, tiêu chí hiện hành", Tạp chí Giáo dục, số đặc biệt tháng 8/2017.
5 Nguyễn Xuân Thành (2017), "Tuyển dụng và sử dụng hiệu quả đội ngũ giáo viên các trường dạy nghề phù hợp
với chuẩn nghề nghiệp", Tạp chí Giáo dục và Xã hội,
tháng 10/2017.
Trang 4MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Trước sự phát triển của khoa học và công nghệ, trong bối cảnhhội nhập quốc tế và cuộc cách mạng 4.0 thì vai trò của giáo dục vàđào tạo nói chung và giáo dục nghề nghiệp nói riêng vô cùng quantrọng Các nước phát triển trên thế giới đều đầu tư vào giáo dục, đàotạo nhằm tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ mục tiêu pháttriển bền vững Trong chiến lược phát triển nguồn nhân lực, đào tạonghề có vị trí cực kỳ quan trọng, tạo ra đội ngũ công nhân kỹ thuậtlành nghề, có kỹ năng và thái độ nghề nghiệp đáp ứng yêu cầu về laođộng trong xã hội Luật Giáo dục nghề nghiệp 2014 khẳng định:
“Phát triển hệ thống giáo dục nghề nghiệp mở, linh hoạt, đa dạng
theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, dân chủ hóa, xã hội hóa và hội
nhập quốc tế…”
Tỉnh Phú Thọ đã chú trọng chỉ đạo mở rộng cơ cấu ngành,nghề; phát triển quy mô đào tạo, đảm bảo chất lượng và hiệu quả đàotạo nghề, đáp ứng nhu cầu nguồn nhân lực của địa phương Tuynhiên, đội ngũ giáo viên dạy nghề của tỉnh vẫn chưa đáp ứng đượcyêu cầu của đào tạo nghề nghiệp Do đó, việc phát triển đội ngũ giáoviên dạy nghề theo chuẩn đang là vấn đề cấp bách
Đến nay, có nhiều công trình nghiên cứu về phát triển đội ngũgiáo viên dạy nghề nhưng chưa có nghiên cứu nào về phát triển đội ngũgiáo viên các trường dạy nghề của tỉnh Phú Thọ theo chuẩn nghề nghiệp
Vì vậy, chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu: “Phát triển đội ngũ
giáo viên các trường dạy nghề tỉnh Phú Thọ theo chuẩn nghề nghiệp”
3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1 Khách thể nghiên cứu: Đội ngũ nhà giáo trong các cơ sở giáo
dục nghề nghiệp Tỉnh Phú Thọ
3.2 Đối tượng nghiên cứu: Phát triển đội ngũ giáo viên dạy nghề tỉnh
Phú Thọ theo chuẩn nghề nghiệp
4 Giả thuyết khoa học
Trang 5Nếu đề xuất được các biện pháp phát triển đội ngũ giáo viêndạy nghề theo hướng chuẩn hóa dựa trên lý thuyết quản lý nguồnnhân lực thì sẽ xây dựng được đội ngũ giáo viên dạy nghề đạt đượccác tiêu chí của chuẩn nghề nghiệp, góp phần nâng cao chất lượngđào tạo nghề, đáp ứng yêu cầu nguồn nhân lực nước ta hiện nay.
5 Giới hạn phạm vi nghiên cứu
5.1 Địa bàn nghiên cứu: Các trường cao đẳng và trung cấp nghề
Phú Thọ
5.2 Khách thể điều tra, khảo sát:
- Khách thể điều tra: Cán bộ, giáo viên các trường dạy nghềtỉnh Phú Thọ
- Phạm vi khảo sát: Một số cơ sở giáo dục nghề nghiệp tỉnhPhú Thọ
5.3 Thời gian nghiên cứu: Luận án được sử dụng thông tin, dữ liệu
trong giai đoạn 2015-2018
6 Nhiệm vụ nghiên cứu
6.1 Nghiên cứu xây dựng cơ sở lý luận về phát triển đội ngũgiá o
viên dạy nghề theo chuẩn dựa trên khung lý thuyết quản lý nguồnnhân lực
6.2 Khảo sát thực trạng đội ngũ giáo viên các trường dạy nghề Phú Thọ 6.3 Đề xuất các biện pháp phát triển đội ngũ giáo viên các trường dạy
nghề Phú Thọ theo chuẩn
6.4 Khảo nghiệm và thử nghiệm các biện pháp đã đề xuất.
7 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
7.1 Phương pháp luận nghiên cứu
Nghiên cứu được dựa trên các quan điểm duy vật biện chứng
và lịch sử; quan điểm cơ bản của Chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng
- Tiếp cận quản lý nguồn nhân lực
7.2 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu lý luận;
- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn;
+ Phương pháp điều tra;
Trang 6+ Phương pháp chuyên gia;
+ Phương pháp tổng kết kinh nghiệm;
+ Phương pháp khảo nghiệm và thử nghiệm
- Phương pháp thống kê và xử lý thông tin: Sử dụng thống kêtoán học, phần mềm SPSS 20.0 để xử lý và biểu diễn kết quả nghiêncứu khảo sát
8 Các luận điểm bảo vệ
8.1 Trong giai đoạn hiện nay, phát triển đội ngũ giáo viên các trường
dạy nghề theo chuẩn nghề nghiệp là yêu cầu cấp thiết cần được cáccấp lãnh đạo quan tâm nhằm tạo được đội ngũ nhân lực sư phạm đạtchuẩn, phù hợp với xu thế chuẩn hóa giáo viên trong giáo dục nghềnghiệp, đáp ứng yêu cầu đào tạo nhân lực phục vụ phát triển kinh tế-
xã hội ở nước ta
8.2 Tuy đã có những bước phát triển tiến bộ nhưng đội ngũ giáo viên
các trường dạy nghề Tỉnh Phú thọ còn nhiều hạn chế so với chuẩnnghề nghiệp
8.3 Các biện pháp được đề xuất dựa trên lý thuyết quản lý nguồn
nhân lực và phù hợp với thực tiễn ở địa phương có tính cần thiết vàkhả thi cao, đáp ứng yêu cầu chuẩn hóa đội ngũ giáo viên các trườngdạy nghề Tỉnh Phú Thọ hiện nay
9 Đóng góp mới của luận án
9.1 Về lý luận: Làm rõ cơ sở lý luận về phát triển đội ngũ giáo viên các
trường dạy nghề theo chuẩn nghề nghiệp trước yêu cầu chất lượngnguồn nhân lực của nước ta
9.2 Về thực tiễn: Phân tích rõ thực trạng đội ngũ giáo viên của các
trường nghề tỉnh Phú Thọ hiện nay so với chuẩn nghề nghiệp Các biệnpháp đề xuất giúp cho việc phát triển đội ngũ giáo viên của cáctrường dạy nghề tỉnh Phú Thọ đảm bảo đạt chuẩn nghề nghiệp
9.3 Làm tài liệu tham khảo.
Trang 7Chương 3: Biện pháp phát triển đội ngũ giáo viên các trườngnghề tỉnh Phú Thọ theo chuẩn nghề nghiệp.
Chương 1
CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN CÁC TRƯỜNG DẠY NGHỀ THEO CHUẨN NGHỀ NGHIỆP 1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề
1.1.1 Những nghiên cứu trên thế giới
1.1.1.1 Những nghiên cứu về phát triển đội ngũ giáo viên các trường dạy nghề
Nâng cao chất lượng giáo viên là vấn đề được các nhà khoahọc, các chuyên gia giáo dục học quan tâm nghiên cứu Tuy nhiên,chưa có nghiên cứu riêng về phát triển đội ngũ giáo viên các trườngdạy nghề một cách rõ nét mà chỉ thể hiện trong một số nghiên cứu vềđội ngũ giáo viên và phát triển đội ngũ giáo viên nói chung
1.1.1.2 Những nghiên cứu về phát triển đội ngũ giáo viên các trường dạy nghề theo chuẩn nghề nghiệp
Các nghiên cứu trên thế giới về phát triển đội ngũ giáo viêndạy nghề nói riêng cho thấy: (1) Chất lượng đội ngũ giáo viên luôn
có ý nghĩa quyết định chất lượng đào tạo của cơ sở giáo dục và chấtlượng học sinh (2) Việc bồi dưỡng để phát triển đội ngũ giáo viên đượccoi là nhiệm vụ quan trọng của các cấp quản lý nhà nước (3) Chuẩnnghề nghiệp giáo viên của các bậc đào tạo được xác định làm căn cứ
để đào tạo và bồi dưỡng giáo viên (4) Các quốc gia đều có nhiềuchính sách phù hợp để hỗ trợ nâng cao kiến thức, bồi dưỡng giáoviên của các cơ sở giáo dục, đào tạo
1.1.2 Những nghiên cứu ở Việt Nam
1.1.2.1 Những nghiên cứu về phát triển đội ngũ giáo viên các trường dạy nghề
Ở nước ta trong những năm gần đây, nhiều đề tài và đề ánnghiên cứu về phát triển đội ngũ giáo viên, giáo viên dạy nghề đã,đang được và áp dụng trong thực tiễn Các nghiên cứu đã đề cập đếnnhiều vấn đề thuộc lĩnh vực đào tạo nghề, đưa ra nhiều biện phápquản lý, phát triển đội ngũ giáo viên dạy nghề
Trang 81.1.2.1 Những nghiên cứu về phát triển đội ngũ giáo viên các trường dạy nghề theo chuẩn nghề nghiệp
Các nghiên cứu trong và ngoài nước đã tiếp cận theo nhiềuhướng, nhiều bình diện khác nhau, đều quan tâm đến góc độ quản lýgiáo dục Tuy nhiên ít đề cập các biện pháp phát triển đội ngũ giáoviên dạy nghề theo chuẩn nghề nghiệp Các tác giả đã tiếp cận theocác hướng:
1 Phát triển đội ngũ giáo viên dạy nghề nhằm đáp ứng yêu cầuđổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, đào tạo nói chung và giáo dụcnghề nghiệp nói riêng
2 Nghiên cứu dưới góc độ quản lý nguồn nhân lực sư phạmcủa hệ thống trường lớp theo hướng chuẩn nghề nghiệp nhằm nângcao năng lực của đội ngũ giáo viên
3 Cần nghiên cứu đề xuất hệ thống các biện pháp phát triểnđội ngũ giáo viên dạy nghề theo chuẩn nghề nghiệp mới
1.2 Một số khái niệm cơ bản
1.2.1 Nhà trường và trường dạy nghề
Trong phạm vi đề tài này, có thể hiểu khái niệm trường dạynghề như sau: Trường dạy nghề là cơ sở giáo dục nghề nghiệp bậchọc cao đẳng, trung cấp nằm trong hệ thống giáo dục quốc dân cónhiệm vụ đào tạo đội ngũ nhân lực trực tiếp cho sản xuất, kinh doanh
và dịch vụ, có năng lực hành nghề tương ứng với trình độ đào tạo,đáp ứng theo yêu cầu của các tổ chức, đơn vị hoạt động trong mọilĩnh vực kinh tế - xã hội
1.2.2 Đội ngũ và đội ngũ giáo viên dạy nghề
Đội ngũ là một nhóm người được tổ chức và tập hợp thành mộtlực lượng để thực hiện một hay nhiều chức năng, có thể cùng haykhông cùng nghề nghiệp nhưng đều trong một tổ chức và có chungmột mục đích nhất định
Khái niệm đội ngũ giáo viên dạy nghề có thể hiểu như sau: Độingũ giáo viên dạy nghề là một tập hợp những nhà giáo thực hiệnnhiệm vụ giảng dạy các môn kỹ thuật nghề, lý thuyết chuyên môn vàhướng dẫn thực hành nghề và giáo dục học sinh trong các cơ sở giáodục nghề nghiệp, được tổ chức thành một lực lượng cùng chung mộtnhiệm vụ là thực hiện các mục tiêu giáo dục nghề nghiệp đặt ra
Trang 91.2.3 Chuẩn và chuẩn nghề nghiệp giáo viên dạy nghề
Chuẩn nghề nghiệp giáo viên dạy nghề là văn bản pháp quyquy định những yêu cầu cơ bản về phẩm chất chính trị, đạo đức lốisống, năng lực dạy học, năng lực giáo dục,… đối với giáo viên dạynghề nhằm đáp ứng yêu cầu về mục tiêu của từng bậc đào tạo
Phát triển đội ngũ giáo viên dạy nghề theo chuẩn nghề nghiệp
là quá trình tác động của nhà quản lý các cấp đến đội ngũ giáo viên ởcác trường dạy nghề thông qua việc lập quy hoạch, kế hoạch pháttriển, tổ chức chỉ đạo thực hiện các công tác tạo nguồn, đào tạo, bồidưỡng, tuyển dụng và đãi ngộ, sử dụng, sàng lọc… giáo viên dạynghề theo chuẩn nghề nghiệp nhằm thực hiện tốt các chức năng,nhiệm vụ của nhà trường
1.3 Đặc điểm nghề nghiệp của đội ngũ giáo viên các trường dạy nghề theo chuẩn nghề nghiệp
1.3.1 Đặc điểm lao động nghề nghiệp của giáo viên các trường dạy nghề theo chuẩn nghề nghiệp
1.3.1.1 Nhiệm vụ, chế độ làm việc của giáo viên các trường dạy nghề
a Nhiệm vụ chung của giáo viên dạy nghề: Theo Luật Giáodục nghề nghiệp, nhiệm vụ và quyền hạn của nhà giáo dạy nghề có
10 nhiệm vụ
b Nhiệm vụ cụ thể của giáo viên theo bậc đào tạo nghề: Thông
tư số 07/2017/TT-BLĐTBXH ngày 10/3/2017 đã quy định nhiệm vụ
cụ thể cho mỗi bậc đào tạo với mức độ khác nhau với yêu cầu vềtrình độ và năng lực chuyên môn khác nhau nhằm phù hợp nội dung,chương trình đào tạo nghề của hệ thống giáo dục nghề nghiệp
1.3.1.2 Đặc điểm lao động nghề nghiệp của giáo viên các trường dạy nghề
a Vị trí, chức năng của giáo viên dạy nghề:
Trang 10- Vị trí: Đội ngũ giáo viên dạy nghề có vị trí rất quan trọng
trong hoạt động giáo dục nghề nghiệp, có ý nghĩa quyết định chấtlượng lao động kỹ thuật trong xã hội
- Chức năng: Truyền thụ kiến thức văn hoá, kỹ thuật cơ sở như
hình hoạ, vẽ kỹ thuật, điện kỹ thuật và chuyên môn nghề nghiệpnhư lý thuyết nghề, kỹ năng, kỹ xảo nghề nghiệp cho học sinh, sinhviên; có trách nhiệm giáo dục phẩm chất đạo đức, thái độ và hành vigiúp đỡ họ trưởng thành
b Đặc điểm lao động của giáo viên dạy nghề
- Trình độ văn hoá tốt nghiệp THPT và trình độ đào tạo chuyên
môn bậc đại học phải là trình độ tối thiểu của người giáo viên dạy nghề
- Cơ cấu ngành nghề đào tạo hình thành đội ngũ giáo viên dạy
nghề theo các lĩnh vực khoa học - công nghệ
- Kiến thức và năng lực sư phạm hiện đại có vai trò quyết định
đến năng lực hoạt động của người giáo viên dạy nghề
- Giáo viên dạy nghề phải sử dụng thành thạo công nghệ dạy
học hiện đại
- Người giáo viên dạy nghề cần có năng lực trong việc kiểm
tra, đánh giá kết quả học tập của người học
- Trình độ nhận thức xã hội, ngoại ngữ trở thành nhân tố quan
trọng trong quá trình đào tạo và phát triển nghề nghiệp của giáo viêndạy nghề
1.3.2 Yêu cầu chuẩn nghề nghiệp đối với đội ngũ giáo viên các trường dạy nghề
1.3.2.1 Yêu cầu về năng lực chuyên môn
1 Tiêu chuẩn về trình độ chuyên môn
2 Tiêu chuẩn về Trình độ ngoại ngữ
3 Tiêu chuẩn về Trình độ tin học
1.3.2.2 Yêu cầu về năng lực sư phạm
1 Tiêu chuẩn về Trình độ nghiệp vụ sư phạm và thời giantham gia giảng dạy
Trang 112 Tiêu chuẩn về Chuẩn bị hoạt động giảng dạy
3 Tiêu chuẩn về Thực hiện hoạt động giảng dạy
4 Tiêu chuẩn về Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của người học
5 Tiêu chuẩn về Quản lý hồ sơ dạy học
6 Tiêu chuẩn 6 về Xây dựng chương trình, biên soạn giáotrình, tài liệu giảng dạy
7 Tiêu chuẩn về Xây dựng kế hoạch, thực hiện các hoạt độnggiáo dục
8 Tiêu chuẩn về Quản lý người học, xây dựng môi trường giáodục, học tập
9 Tiêu chuẩn về Hoạt động xã hội
1.3.2.3 Yêu cầu về năng lực phát triển nghề nghiệp của giáo viên dạy nghề
1 Tiêu chuẩn về Học tập, bồi dưỡng nâng cao
2 Tiêu chuẩn về Phát triển năng lực nghề nghiệp cho người học
3 Tiêu chuẩn về Nghiên cứu khoa học
(Theo quy định tại Thông tư số 08/2017/TT-BLĐTBXH ngày10/3/2017 của Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội)
1.3.4 Chuân nghề nghiệp giáo viên dạy nghề
Theo Luật Giáo dục nghề nghiệp có các tiêu chuẩn sau:
a) Phẩm chất, đạo đức;
b) Đạt trình độ chuẩn được đào tạo về chuyên môn và nghiệp
vụ (theo bậc đào tạo);
c) Có đủ sức khỏe theo yêu cầu nghề nghiệp;
d) Có lý lịch rõ ràng
1.4 Phát triển đội ngũ giáo viên các trường dạy nghề theo chuẩn nghề nghiệp theo mô hình quản lý nguồn nhân lực
1.4.1 Một số mô hình quản lý nguồn nhân lực
- Mô hình Martin Hilb (mô hình những người chịutrách nhiệm)
Trang 12- Mô hình Fombrun
- Mô hình Havard
- Mô hình Guest
- Mô hình Warwick
* Mô hình Leonard Nadle
Leonard Nadle đề xuất mô hình quản lý nguồn nhân lực với 3nội dung chính, gồm: Phát triển nguồn nhân lực; sử dụng nguồn nhânlực; tạo môi trường làm việc
Mỗi mô hình đều có những đặc điểm riêng về nội dung,phương pháp do với cách tiếp cận khác nhau và đều có những ưuđiểm nhất định khi áp dụng trong từng điều kiện trong thực tiễn Tuynhiên, mô hình Leonard Nadle cho thấy phù hợp nhất với hướng tiếpcận nghiên cứu phát triển đội ngũ giáo viên dạy nghề theo chuẩnnghề nghiệp hiện nay ở nước ta Vì vậy, nghiên cứu vận dụng cácthành tố cơ bản theo mô hình Leonard Nadle có thể xem là phù hợpnhất trong các mô hình đã phân tích trên
1.4.2 Mục đích và ý nghĩa của phát triển đội ngũ giáo viên dạy nghề theo chuẩn nghề nghiệp
- Phát triển đội ngũ giáo viên theo chuẩn nhằm kiện toàn độingũ giáo viên đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng đào tạo nghềngày càng tăng
- Phát triển đội ngũ giáo viên theo chuẩn nhằm kết nối chặtchẽ giữa trường dạy nghề và các doanh nghiệp, các đơn vị về đàotạo lao động
- Phát triển đội ngũ giáo viên các trường dạy nghề theo chuẩnnâng cao chất lượng đào tạo nghề là để đáp ứng nhu cầu của các tổchức sử dụng lao động
- Phát triển đội ngũ giáo viên theo chuẩn nhằm nâng cao nănglực cạnh tranh của các trường dạy nghề