Tổ chức hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh các trường Tiểu học của huyện Hạ Hòa tỉnh Phú Thọ thông qua trải nghiệm

Luận văn đã tập trung nghiên cứu các vấn đề lý luận và thực tiễn, nhằm đề ra các biện pháp có tính khả thi trong việc tổ chức hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh các trường Tiểu học của huyện Hạ Hòa tỉnh Phú Thọ thông qua trải nghiệm. Luận văn nghiên cứu có hệ thống cơ sở lý luận trong tổ chức hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh các trường Tiểu học thông qua trải nghiệm với tính đa dạng và phong phú, có ý nghĩa rất quan trọng trong việc hình thành và phát triển toàn diện nhân cách cho học sinh. Đặc biệt trang bị cho học sinh các kỹ năng sống cơ bản, dạy học sinh cách “làm người”, để học sinh có thêm vốn kiến thức xã hội để thích ứng với môi trường mới, yêu cầu mới. Luận văn xác định được mục tiêu nghiên cứu, nhiệm vụ nghiên cứu, hệ thống các phương pháp nghiên cứu rõ ràng. Luận văn đã xây dựng được nội dung và các biện pháp tổ chức hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh các trường Tiểu học của huyện Hạ Hòa tỉnh Phú Thọ thông qua trải nghiệm có tính kế thừa, phù hợp với thực tiễn và có tính khả thi cao.

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

KHUẤT THỊ THU HÀ

TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG

CHO HỌC SINH CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC Ở HUYỆN HẠ HÒA

TỈNH PHÚ THỌ THÔNG QUA TRẢI NGHIỆM

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI – 2018

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

KHUẤT THỊ THU HÀ

TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG

CHO HỌC SINH CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC Ở HUYỆN HẠ HÒA

TỈNH PHÚ THỌ THÔNG QUA TRẢI NGHIỆM

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Mã số: 8 14 01 14

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Phạm Văn Sơn

HÀ NỘI – 2018

i

LỜI CẢM ƠN

Với tình cảm chân thành tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn tới Hội đồng Khoa học chuyên ngành Quản lý giáo dục Trường Đại học giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội, cùng phòng Đào tạo, Khoa sau Đại học nhà trường, các thầy

cô giáo đã giúp đỡ tận tình trong công tác giảng dạy, tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt hoạt động học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, các thầy cô giáo, các bậc phụ huynh, các em học sinh của các trường Tiểu học huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ cùng toàn thể gia đình, các anh chị và các bạn đồng nghiệp đã tích cực ủng hộ, cộng tác nhiệt tình giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện đề tài luận văn thạc sĩ một cách hoàn chỉnh

Tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và sự biết ơn tới PGS.TS Phạm Văn Sơn - người đã nhiệt tình hướng dẫn, giúp đỡ, chỉ bảo cho tôi trong quá trình nghiên cứu, hoàn thành luận văn

Trong quá trình làm luận văn mặc dù rất cố gắng, song sẽ không tránh những thiếu sót Rất mong nhận được những ý kiến đóng góp, những chia sẻ

bổ ích của các thầy giáo, cô giáo trong Hội đồng khoa học, bạn bè đồng nghiệp để luận văn được hoàn thiện hơn

Xin trân trọng cảm ơn!

Hà nội, ngày tháng năm 2018

Học viên thực hiện

Khuất Thị Thu Hà

iii

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC BẢNG viii

DANH MỤC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ ix

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH Ở TRƯỜNG TIỀU HỌC THÔNG QUA TRẢI NGHIỆM 7

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 7

1.1.1 Nghiên cứu về tổ chức GDKNS trên thế giới 7

1.1.2 Các nghiên cứu về tổ chức hoạt động GD KNS tại Việt Nam…… …8

1.2 Một số khái niệm công cụ 9

1.2.1 Tổ chức hoạt động GD; quản lý, quản lý giáo dục 9

1.2.2 Kỹ năng, kỹ năng sống, hoạt động giáo dục kỹ năng sống thông qua trải nghiệm 11

1.2.3 Học sinh tiểu học 14

1.2.4 Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học thông qua trải nghiệm 14

1.2.5 Tô chức hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học thông qua trải nghiệm 15

1.3 Một số vấn đề về giáo dục KNS cho học sinh ở trường tiểu học thông qua trải nghiệm 15

1.3.1 Đặc điểm của học sinh tiểu học 15

1.3.2 Đặc điểm của học sinh tiểu học miền núi 16

1.3.3 Ý nghĩa của hoạt động giáo dục KNS cho học sinh ở trường tiểu học thông qua trải nghiệm 16

1.3.5 Nội dung giáo dục KNS cho học sinh ở các trường tiểu học thông qua

iv

trải nghiệm 17

1.3.7 Các phương pháp giáo dục KNS cho HS ở trường tiểu học thông qua trải nghiệm 21

1.4 Nội dung quản lý hoạt động giáo dục KNS cho học sinh ở trường tiểu học thông qua trải nghiệm 22

1.4.1 Lập kế hoạch hoạt động giáo dục KNS cho HS ở trường tiểu học thông qua trải nghiệm………22

1.4.2 Tổ chức hoạt động giáo dục KNS cho học sinh ở trường tiểu học thông qua trải nghiệm………23

Sơ đồ 1.1: Sơ đồ bộ máy quản lí hoạt động GD KNS 23

1.4.3 Chỉ đạo triển khai hoạt động giáo dục KNS cho học sinh ở trường tiểu học thông qua trải nghiệm 24

1.4.4 Kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động GD KNS cho học sinh trường tiểu học thông qua trải nghiệm 25

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động giáo dục KNS cho học sinh ở các trường tiểu học thông qua trải nghiệm 25

1.5.1 Nhóm các yếu tố khách quan 25

1.5.2 Nhóm các yếu tố chủ quan 28

Kết luận chương 1 31

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC HUYỆN HẠ HÒA, TỈNH PHÚ THỌ THÔNG QUA TRẢI NGHIỆM 32

2.1 Khái quát về tình hình kinh tế - xã hội, giáo dục tiểu học của huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ 32

2.1.1 Khái quát về tình hình kinh tế - xã hội của huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ 32

2.1.2 Khái quát về giáo dục tiểu học của huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ 33

2.2 Tổ chức khảo sát thực trạng 34

2.2.1 Mục đích khảo sát 34

2.2.2 Phương pháp khảo sát 34

v

2.2.3 Phương pháp xử lý số liệu khảo sát 34 2.3 Thực trạng giáo dục KNS cho học sinh các trường tiểu học huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ thông qua trải nghiệm 34

2.3.1 Thực trạng nhận thức của CBQL, GV và phụ huynh học sinh các trường tiểu học huyện Hạ Hòa tỉnh Phú Thọ về giáo dục KNS cho học sinh thông qua trải nghiệm 34 2.3.2 Thực trạng nội dung giáo dục KNS cho học sinh ở các trường tiếu học huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ 37 2.3.3 Thực trạng về con đường giáo dục KNS cho HS ở các trường tiểu học huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ thông qua trải nghiệm 39 2.3.4 Thực trạng về phương pháp GD KNS cho HS tiểu học ở huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ 41

2.4 Thực trạng về quản lý giáo dục KNS cho học sinh các trường tiểu học huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ thông qua trải nghiệm 42

2.4.1 Thực trạng lập kế hoạch giáo dục KNS cho HS các trường tiểu học huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ thông qua trải nghiệm 42 2.4.2 Thực trạng tổ chức thực hiện GDKNS cho học sinh ở các trường tiểu học huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ thông qua trải nghiệm 44 2.4.3.Thực trạng chỉ đạo triển khai GDKNS cho học sinh ở các trường tiểu học huyện Hạ Hòa thông qua trải nghiệm……… 45 2.4.4 Thực trạng kiểm tra đảnh giá, kết quả giáo dục KNS cho học sinh ở các trường tiểu học huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ thông qua trải nghiệm…….17

2.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến tổ chức hoạt động GDKNS cho học sinh các trường tiểu học huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ thông qua trải nghiệm 49

2.5.1 Yếu tố khách quan 49 2.5.2 Yếu tố chủ quan 50

2.6 Đánh giá chung về thực trạng quản lý hoạt động giáo dục KNS cho học sinh

ở các trường tiểu học huyện hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ thông qua trải nghiệm 54

vi

2.6.1 Những ưu điểm 54

2.6.3 Nguyên nhân thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng 55

CHƯƠNG 3 CÁC BIỆN PHÁP TỔ CHƯC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC Ở HUYỆN HẠ HÒA, TỈNH PHÚ THỌ THÔNG QUA TRẢI NGHIỆM 57

3.1 Các nguyên tắc xây dựng biện pháp 58

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính khoa học 57

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu 57

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 58

3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi 58

3.2 Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động GDKNS cho học sinh các trường tiểu học huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ thông qua trải nghiệm 59

3.2.1 Biện pháp 1: Tổ chức học tập, tuyên truyền để nâng cao nhận thức cho CBQL, GV và PHHS về sự cần thiết phải GDKNS cho HS tiểu học thông qua trải nghiệm 59

3.2.2 Biện pháp 2: Xác định nhu cầu và các KNS cần thiết phù hợp với đặc điểm HS tiểu học và điều kiện thực tiễn của huyện Hạ Hòa 61

3.2.3 Biện pháp 3: Quản lý bồi dưỡng năng lực tổ chức hoạt động giáo dục KNS thông qua trải nghiệm cho đội ngũ giáo viên 64

3.2.4 Biện pháp:Chỉ đạo đa dạng hóa các hình thức GD KNS thông qua trải nghiệm cho HS 66

3.2.5 Biện pháp 5: Quản lý đầu tư và khai thác hiệu quả CSVC, trang thiết bị phục vụ cho GD KNS 68

3.2.6 Biện pháp 6: Tăng cường phối hợp giữa nhà trường- gia đình- xã hội trong GDKNS cho học sinh thông qua trải nghiệm 69

3.2.7 Biện pháp 7: Chỉ đạo đổi mới kiểm tra, đánh giá hoạt động GDKNS cho học sinh thông qua trải nghiệm 72

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 73

3.4 Khảo nghiệm sư phạm 74

vii

3.4.1 Mục đích khảo nghiệm 74

3.4.2 Đối tượng khảo nghiệm 74

3.4 3 Nội dung và địa điểm khảo nghiệm 74

3.4.4 Phương pháp khảo nghiệm 75

3.4.5 Kết quả khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất 75

Kết luận chương 3 84

KẾT LUẬN VÀ KHUYỂN NGHỊ 85

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 88

PHỤ LỤC 1 90

viii

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Quy mô mạng lưới trường, lớp, HS cấp Tiểu học 34

Bảng 2.2 Nhận thức của CBQL, GV và PHHS về ý nghĩa, vai trò của hoạt động giáo dục KNS ở trường tiểu học thông qua trải nghiệm 35

Bảng 2.3 Đánh giá của GV và HS về thực trạng nội dung giáo dục KNS

thông qua trải nghiệm cho học sinh ở các trường Tiêu học 37

Bảng 2.4 Đánh giá của giáo viên về mức độ giáo dục KNS

cho học sinh hiện nay thông qua một số con đường 39

Bảng 2.5 Thực trạng các phương pháp tổ chức hoạt động giáo dục kĩ năng sống cho học sinh hiện nay 41

Bảng 2.6 Thực trạng xây dựng kế hoạch quản lí giáo dục kĩ năng sống cho học sinh hiện nay 43

Bảng 2.7 Thực trạng tổ chức thực hiện giáo dục KNS cho học sinh các trường tiểu học huyện Hạ Hòa 44

Bảng 2.8 Đánh giá của CBGV và GV về hoạt động chỉ đạo thực hiện giáo dục KNS cho học sinh tiểu học 45

Bảng 2.9 Thực trạng việc thực hiện công tác kiểm tra, đánh giá giáo dục kĩ năng sống cho học sinh các trường tiểu học 47

Bảng 2.10 Đánh giá của CBQL, giáo viên về các yếu tố khách quan 49

ảnh hưởng đến việc GD KNS cho học sinh 49

Bảng 3.2 Bảng tổng hợp ý kiến về tính khả thi của các biện pháp 78

Bảng 3.3 Tương quan giữa tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất 80

ix

DANH MỤC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ

Sơ đồ 1.1: Sơ đồ bộ máy quản lí hoạt động GD KNS 23

Biểu đồ 3.1 Mức độ cần thiết của các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục KNS

cho học sinh ở các trường tiểu học huyện Hạ Hòa thông qua trải nghiệm 78

Biểu đồ 3.2 Mức độ khả thi của các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục KNS cho học sinh ở các trường tiểu học huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ thông qua trải nghiệm 81 Biểu đồ 3.3 Tương quan giữa tính cần thiết và mức độ khả thi của các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục KNS cho học sinh ở các trường tiểu học huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ thông qua trải nghiệm 83

nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài chuẩn bị nguồn

nhân lực chất lượng cao, tăng cường khả năng hợp tác, cạnh tranh trong hội nhập quốc tế; hiện nay đòi hỏi con người ngoài việc nắm vững tri thức, phát triển năng lực hoạt động trí tuệ, có năng lực và phẩm chất nghề nghiệp, có các

kỹ năng cơ bản trong cuộc sống Mục tiêu giáo dục không chỉ giúp con người học để biết, học để làm, học để làm người mà còn học để cùng chung sống trong bối cảnh thay đổi

Trong xã hội hiện đại, kĩ năng sống đơn giản là tất cả những điều cần thiết con người phải có để có thể thích ứng với những thay đổi diễn ra hằng ngày trong cuộc sống Muốn thành công và sống có chất lượng trong xã hội ngày nay, con người cần có kỹ năng sống tốt Giáo dục kỹ năng sống đã và đang trở thành mục tiêu và là nhiệm vụ trong giáo dục nhân cách toàn diện học sinh Vì lẽ đó, “nhu cầu vận dụng kỹ năng sống một cách trực tiếp hay gián tiếp được nhấn mạnh trong nhiều khuyến nghị mang tính quốc tế, bao gồm cả trong Diễn đàn giáo dục cho mọi người, trong việc thực hiện Công ước Quyền trẻ em trong Hội nghị quốc tế về dân số và phát triển giáo dục cho mọi người”.[3]

Trên thế giới đã có nhiều quốc gia đưa nội dung giáo dục kĩ năng sống vào dạy học cho học sinh trong các trường phổ thông, dưới nhiều hình thức khác nhau Tại Việt Nam, để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện thế hệ trẻ, đáp ứng nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế và nhu cầu phát triển cuả người học, giáo dục phổ thông đã và đang được đổi mới mạnh mẽ theo bốn trụ cột

2

của giáo dục thế kỉ XXI, mà thực chất là cách tiếp cận kỹ năng sống, đó là:

Học để biết, Học để làm, Học để tự khẳng định mình và Học để cùng chung sống Việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh là rất cần thiết phù hợp với

mục tiêu giáo dục, nhằm góp phần đào tạo “con người mới” với đầy đủ các mặt “đức, trí, thể, mỹ” để học sinh được phát triển toàn diện đáp ứng những yêu cầu mới của xã hội

Bậc học tiểu học là bậc học đầu tiên Vì vậy, bên cạnh việc trang bị cho học sinh những kiến thức, kỹ năng cơ bản trong học tập, lao động còn cần phải chú ý đến việc rèn kỹ năng sống cho học sinh, dạy học sinh cách “làm người”, để học sinh có thêm vốn kiến thức xã hội để thích ứng với môi trường mới, yêu cầu mới

Rèn kỹ năng sống giúp học sinh tiểu học thích ứng được với môi trường xã hội, tự giải quyết được một số vấn đề thiết thực trong cuộc sống như vấn đề làm chủ bản thân, giao tiếp, hợp tác trong học tập, sức khoẻ, môi trường, tệ nạn xã hội, để học sinh có thể tự tin, chủ động không bị quá phụ thuộc vào người lớn mà vẫn có thể tự bảo vệ mình, tự đem lại lợi ích chính đáng, điều kiện thuận lợi cho bản thân rèn luyện, học tập phấn đấu vươn lên

Hiện nay hoạt động giáo dục kỹ năng sống (GDKNS) cho học sinh trong nhà trường phổ thông đã được chú ý đến Nội dung GDKNS đã được tích hợp trong một số môn học và hoạt động giáo dục Tuy nhiên, việc tích hợp GDKNS vào nội dung môn học, thông qua hoạt động giáo dục nào, bằng phương pháp nào, thời lượng, cơ cấu chương trình và cách tổ chức thực hiện

ra sao vẫn là những câu hỏi đặt ra cần phải giải đáp Thực tế cho thấy nhiều trường học đặc biệt là các trường tiểu học còn lúng túng trong việc tổ chức, thực hiện các chương trình hoạt động rèn kỹ năng sống cho học sinh; Công tác quản lý, tổ chức triển khai hoạt động giáo dục KNS ở nhiều trường tiểu học còn mang tính hình thức; năng lực tổ chức, quản lý của cán bộ quản lý chưa đáp ứng được những yêu cầu đặt ra

3

Hiện nay đã có nhiều công trình khoa học nghiên cứu về hoạt động giáo dục kỹ năng sống và quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học

sinh các cấp học Song, việc nghiên cứu cụ thể về thực trạng và các biện pháp

quản lý giáo dục cho học sinh các kĩ năng thông qua trải nghiệm tại các trường tiểu học huyện Hạ Hòa tỉnh Phú Thọ thì chưa có công trình nào

nghiên cứu toàn diện, cụ thể

Xuất phát từ những lý do nêu trên, tác giả chọn đề tài: “Tổ chức hoạt

động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh các trường Tiểu học huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ thông qua trải nghiệm” để nghiên cứu

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực trạng hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học, tác giả luận văn đề xuất một số biện pháp

tổ chức hoạt động giáo dục KNS cho học sinh tại các trường tiểu học huyện

Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ thông qua trải nghiệm nhằm nâng cao chất lượng giáo

dục KNS cho học sinh các trường tiểu học huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ

3 Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Giáo dục KNS cho học sinh các trường tiểu học thông qua trải nghiệm

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh các trường tiểu học huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ thông qua trải nghiệm

4 Câu hỏi nghiên cứu

Làm thế nào để tổ chức hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh các trường tiểu học huyện Hạ Hòa thông qua trải nghiệm đạt hiệu quả cao nhất?

5 Giả thuyết khoa học

Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trường tiểu học huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ thời gian qua đã được các nhà trường quan tâm thực hiện và đạt được những kết quả nhất định song vẫn còn những khó khăn, hạn chế do

4

các nguyên nhân chủ quan, khách quan khác nhau, trong đó có nguyên nhân thuộc về yếu tố quản lí Nếu đề xuất được các biện pháp quản lý tổ chức hoạt động giáo dục KNS cho học sinh các trường tiểu học huyện Hạ Hòa thông qua trải nghiệm một cách khoa học, phù hợp với điều kiện thực tiễn của nhà trường và đối tượng học sinh, thì sẽ nâng cao được hiệu quả giáo

dục KNS, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện học sinh

6 Nhiệm vụ nghiên cứu

6.1 Hệ thống hóa và phát triển cơ sở lý luận về quản lý hoạt động

GDKNS cho học sinh trường tiểu học thông qua trải nghiệm

6.2 Khảo sát, đánh giá thực trạng quản lý hoạt động giáo dục KNS cho học

sinh các trường tiểu học huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ thông qua trải nghiệm

6.3 Đề xuất biện pháp quản lý giáo dục KNS cho học sinh các trường

tiểu học huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ thông qua hoạt động trải nghiệm

7 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

Đề tài chỉ tập trung nghiên cứu ở 5 trường tiểu học trên địa bàn huyện

Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ bao gồm: trường tiểu học Thị trấn Hạ Hòa; trường tiểu học Minh Hạc; trường tiểu học Vĩnh Chân; trường tiểu học Ấm Hạ và

trường tiểu học Văn Lang

Đề tài tiến hành khảo sát trên 20 cán bộ quản lý phòng GD&ĐT và trường tiểu học; 80 giáo viên; 250 học sinh và 200 phụ huynh học sinh

của 5 trường

Số liệu khảo sát 3 năm học gần đây, từ năm học 2015-2016 đến nay

8 Phương pháp nghiên cứu

8.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận

Nghiên cứu các đề tài, các văn bản, chỉ thị, nghị quyết của Đảng và Nhà nước, nhiệm vụ năm học về vấn đề quản lí giáo dục, hoạt động giáo dục

kĩ năng sống cho học sinh tiểu học

Thu thập các tài liệu liên quan đến quản lý giáo dục KNS cho HS ở

5

các trường tiểu học; từ đó phân tích, tổng hợp, so sánh, hệ thống hóa, khái

quát hóa, nhằm xây dựng khung lý luận của đề tài

8.2 Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

8.2.1 Phương pháp quan sát sư phạm

Tiến hành quan sát hoạt động giáo dục KNS cho học sinh tại các trường tiểu học để thu thập thêm thông tin bổ sung cho việc đánh giá thực trạng hoạt động giáo dục KNS cho học sinh ở các trường tiểu học trên địa bàn huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ

8.2.2 Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi (Phương pháp anket)

Thiết kế các phiếu hỏi dành cho CBQL, GV, PHHS và học sinh tiểu học trên địa bàn huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ về thực trạng hoạt động giáo

dục KNS cho học sinh ở các trường tiểu học và quản lý hoạt động giáo dục KNS cho học sinh ở các trường tiểu học huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ

8.2.3 Phương pháp phỏng vấn

Thiết kế các câu hỏi phỏng vấn cán bộ quản lí và giáo viên các trường

tiểu học nhằm tìm hiểu sâu hơn về thực trạng vấn đề

8.2.4 Phương pháp nghiên cứu sản phẩm

Nghiên cứu kế hoạch quản lí giáo dục kĩ năng sống của Ban Giám hiệu và giáo án dạy kĩ năng sống của giáo viên về giáo dục kĩ năng sống cho học sinh tiểu học

8.2.5.Phương pháp chuyên gia

Chúng tôi sử dụng phương pháp này nhằm xin ý kiến của các chuyên

gia về tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp mà đề tài đề xuất

8.3 Phương pháp thống kê toán học

Sử dụng các công thức toán, thống kê để xử lý số liệu điều tra bằng phần mềm SPSS, kết quả nghiên cứu, hỗ trợ cho các phương pháp nghiên

cứu lý luận và thực tiễn đã nêu trên nhằm rút ra các kết luận khoa học

9 Cấu trúc của luận văn

Chương 2 Thực trạng tổ chức hoạt động giáo dục KNS cho học sinh

các trường tiểu học huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ thông qua trải nghiệm

Chương 3 Biện pháp tổ chức hoạt động giáo dục KNS cho học sinh các trường tiểu học huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ thông qua trải nghiệm

7

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC

KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH Ở TRƯỜNG TIỀU HỌC

THÔNG QUA TRẢI NGHIỆM

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Nghiên cứu về tổ chức GDKNS trên thế giới

Hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh (đặc biệt là học sinh Tiểu học) ở các nước phát triển được đánh giá quan trọng, ngang bằng, thậm chí còn được đề cao hơn so với các hoạt động truyền thụ kiến thức Có thể

kể đến một số nghiên cứu như:

- Nghiên cứu của Tri Suminar, Titi Prihatin, and Muhammad Ibnan Syarif với tiêu đề Model of Learning Development on Program Life Skills Education for Rural Communities (Phương thức học tập chương trình phát triển giáo dục kĩ năng sống cho cộng đồng nông thôn) [33] Theo đó, phân tích của các tác giả chỉ ra rằng việc học các KNS cần thực hiện dựa trên nhu cầu của người học và các khả năng của địa phương Sự hiểu biết của các nhà quản lý giáo dục về mục đích của việc học KNS thông qua cộng đồng nông

thôn vẫn còn hạn chế trong các kỹ năng đào tạo, giáo dục

Nghiên cứu này nhằm mục đích phát triển một mô hình học tập trong chương trình giáo dục KNS có giá trị đối với cộng đồng nông thôn để nâng cao sức cạnh tranh từ nguồn nhân lực chính tại các địa phương Quá trình hình thành KNS của học sinh tập trung vào năm thành phần: a) học tập mô hình cú pháp, b) hệ thống định mức không khí học tập hiện hành xã hội, c) Phản ứng của các mô hình quản lý hệ thống học tập tương tác, d) hỗ trợ, trang thiết bị, vật liệu và môi trường học tập, e) các tác động từ các kết quả của giảng dạy và học tập

- Nghiên cứu của Schubert Foo, Shaheen Majid với tiêu đề

Information Literacy Skills of Secondary School Students in Singapore (Kĩ

8

năng đọc và viết của học sinh trung học ở Singapore) [29] Nghiên cứu này

nhằm mục đích để đánh giá kiến thức của học sinh phổ thông tại Singapore (tuổi từ 13 đến 16 tuổi) và kỹ năng của học sinh trong việc tìm kiếm, đánh giá và sử dụng thông tin Theo đó, kỹ năng tổng hợp kiến thức thông tin là khả năng xác định vị trí, truy cập, tìm kiếm, đánh giá và sử dụng thông tin trong các bối cảnh khác nhau (ALA, 1989)

- Nghiên cứu của Albert J Petitpas và cộng sự với tiêu đề A Life Skills Development Program for High School Student-Athletes (Chương trình phát triển kĩ năng nói cho học sinh, sinh viên trường mình) [30] Theo

đó, bài nghiên cứu chỉ ra rằng các hoạt động thể dục thể thao và các hoạt động ngoài giờ lên lớp được xác định là nơi/nguồn giúp thanh thiếu niên phát triển các sáng kiến và cảm xúc của bản thân một cách hiệu quả

- Dự án “Improving Students: Teaching Improvisation to High School Students to Increase Creative and Critical Thinking” (Giảng dạy ứng

xử cho học sinh để tăng cường tư duy sáng tạo và khả năng phê bình) của

tác giả Beth D Slazak (2013) [34] Đây là dự án được triển khai bởi Trung tâm nghiên cứu sáng tạo quốc tế (International Center for Studies in Creativity) Dự án tập trung vào việc dạy học sinh những kỹ năng mang tính ngẫu hứng nhằm nâng cao kỹ năng tư duy sáng tạo và tầm quan trọng của

những suy nghĩ tích cực cho học sinh

- Những nghiên cứu về giáo dục kĩ năng sống cho học sinh tiểu học tại Bỉ đã khẳng định một trong những sứ mạng của trường tiểu học là giúp cho trẻ tự lập và tạo điều kiện, tạo môi trường để trẻ phát triển kĩ năng sống Theo đó, cần cho trẻ học kĩ năng sống và kĩ năng tự lập sẽ hình thành cho trẻ

nhân cách tốt

1.1.2 Các nghiên cứu về tổ chức hoạt động GD KNS tại Việt Nam

Ở Việt Nam, các nội dung giáo dục KNS cơ bản đã được triển khai ở các trường tiểu học là: Kĩ năng thích nghi, kĩ năng hành động, kĩ năng ứng

9

xử, khả năng tự học suốt đời; định hướng học để biết, học để làm, học để

chung sống và học để tự khẳng định

Một số công trình nghiên cứu khác trong nước đề cập đến vấn đề

KNS nói chung và KNS trong nhà trường nói riêng như: KNS cho tuổi vị thành niên của tác giả Nguyễn Thị Oanh [22]; cẩm nang tổng hợp kỹ năng hoạt động thanh thiếu niên của tác giả Phạm Văn Nhân [21]; Giáo dục KNS

của tác giả Nguyễn Kỳ Anh - Giám đốc Trung tâm giáo dục môi trường và

sức khoẻ cộng đồng Giáo dục giá trị sống và kĩ năng sống cho học sinh tiểu học của các tác giả Ngô Thị Tuyên, Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Đinh Thị Kim

Thoa, Bùi Thị Thúy Hằng cũng chỉ ra vai trò quan trọng của giáo dục kĩ năng sống trong các nhà trường và cho rằng thiếu kĩ năng sống con người sẽ thiếu nền tảng giá trị sống

Giáo dục kĩ năng sống có vị trí, vai trò hết sức quan trọng trong quá trình giáo dục học sinh, sinh viên ở Việt Nam và hầu hết các nước trên thế giới Có rất nhiều các nghiên cứu về kĩ năng sống, giáo dục kĩ năng sống, quản lí giáo dục nhưng lại rất ít các nghiên cứu về tổ chức giáo dục kĩ năng sống, đặc biệt là nghiên cứu về tổ chức giáo dục kĩ năng sống cho học sinh tiểu học thông qua trải nghiệm, các nghiên cứu cũng chưa đi sâu vào các kĩ năng sống thực sự cần thiết cho học sinh vùng nông thôn như: kĩ năng phòng tránh bị xâm hại, kĩ năng phòng tránh tai nạn đuối nước, kĩ năng phòng tránh tai nạn giao thông, kĩ năng giao tiếp, Vì vậy, thông qua đề tài nghiên cứu này, tác giả muốn nâng cao chất lượng giáo dục KNS cho học sinh tiểu học

trên địa bàn huyện Hạ Hòa tỉnh Phú Thọ

1.2 Một số khái niệm công cụ

1.2.1 Tổ chức hoạt động GD; quản lý, quản lý giáo dục

1.2.1.1 Tổ chức hoạt động GD

Tổ chức hoạt động GD là thiết kế các nội dung GD và hoạt động GD thành một thể thống nhất trong khung cảnh có ý nghĩa tạo cơ hội cho người học được phát triển năng lực toàn diện

10

Tổ chức giáo dục với góc độ của nhà quản lý chính là là quá trình tác động có ý nghĩa của chủ thể quản lí tới khách thể quản lí và các thành tố tham gia vào quá trình hoạt động giáo dục nhằm thực hiện có hiệu quả mục tiêu giáo dục

1.2.1.2 Khái niệm Quản lý

Sự cần thiết của quản lý được Mác viết: “Tất cả mọi lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung nào tiến hành trên qui mô tương đối lớn thì ít nhiều cũng cần đến một sự chỉ đạo để điều hoà những hoạt động cá nhân và thực hiện những chức năng chung phát sinh từ sự vận động của toàn bộ cơ thể khác với sự vận động của những khí quan độc lập của nó.” [20, tr.30]

- Trong giáo trình khoa học quản lý đã ghi rõ: “Quản lý là các hoạt

động được thực hiện nhằm đảm bảo sự hoàn thành công việc qua những nỗ lực của người khác; quản lý là công tác phối hợp có hiệu quả các hoạt động

của những người cộng sự khác cùng chung một tổ chức; ” [12, tr.45]

Từ đó có thể khái quát: Quản lí là sự tác động có tổ chức, có định hướng của chủ thể (người quản lí, tổ chức quản lí) lên khách thể (đối tượng

quản lí) về mặt chính trị, văn hoá, kinh tế- xã hội

1.2.1.3 Khái niệm Quản lí giáo dục

Theo M.I Konđacôp, “Quản lý giáo dục là tác động có hệ thống, có kế hoạch, có ỷ thức và có mục đích của chủ thể quản lí các cấp khác nhau đến tất cả các khâu của hệ thống nhằm mục đích đảm bảo việc hình thành nhân cách cho thế hệ trẻ trên cơ sở nhận thức và vận dụng những quy luật chung của xã hội cũng như những quy luật của quá trình giáo dục cho sự phát triển thể lực và tâm lý trẻ em ” [19, tr.22]

Tác giả Nguyễn Ngọc Quang cho rằng: “Quản lí giáo dục là hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch hợp quy luật của chủ thể quản lí nhằm làm cho hệ vận hành đường lối, nguyên lí giáo dục của Đảng, thực hiện các tính chất của nhà trường xã hội chủ nghĩa Việt Nam mà tiêu điểm hội tụ

1.2.2 Kỹ năng, kỹ năng sống, hoạt động giáo dục kỹ năng sống thông qua trải nghiệm

1.2.2.1 Kỹ năng

A.v Petropxki coi: KN là năng lực sử dụng các tri thức, các dữ liệu, khái niệm đã có để phát hiện các thuộc tính bản chất của sự vật và giải quyết thành công những nhiệm vụ lý luận hay thực hành xác định

Một số tác giả khác cho rằng KN là khả năng con người thực hiện có hiệu quả hành động tương ứng với các mục đích, điều kiện trong đó hành động xảy ra

Vậy kĩ năng là gì?

Theo lý thuyết về cấu trúc hoạt động, trong hoạt động có thể có nhiều hành động Mỗi hành động đều có mục đích Trong mỗi hành động có nhiều thao tác (thao tác trên đối tượng và thao tác tư duy)

Để đạt tới cùng một mục đích của hành động, người ta có thể lựa chọn các thao tác khác nhau và qui trình hành động khác nhau Đó là tính linh hoạt, sáng tạo trong hành động

Tóm lại, theo chúng tôi: "Kĩ năng được hiểu là cách thức lựa chọn các

thao tác hướng đích, sắp xếp theo một trình tự nhất định, sao cho khi thực hiện theo đúng trình tự đó sẽ đạt được kết quả tương ứng với mục đích và điều kiện hành động đặt ra

Theo UNICEF, “kĩ năng sống là những kĩ năng tâm lí xã hội có liên quan đến tri thức, những giá trị và thái độ, cuối cùng thể hiện ra bằng những hành vi làm cho các cá nhân có thể thích nghi và giải quyết có hiệu quả các yêu cầu và thách thức của cuộc sống” [dẫn theo 3]

Theo UNESCO, “kĩ năng sống là kĩ năng tự quản bản thân và kĩ năng

xã hội cần thiết để cá nhân tự lực trong cuộc sống, học tập và làm việc hiệu quả ” [dẫn theo 1]

Tóm lại: KNS là tổ hợp các thao tác, hành động mà con người có được thông qua giáo dục giúp cho con người có cách ứng xử tích cực và có hiệu quả đáp ứng mọi biến đổi của đời sống xã hội, sống khỏe mạnh, an toàn hơn

1.2.2.3.Giáo dục, giáo dục kỹ năng sống thông qua trải nghiệm

a Giáo dục

Khái niệm giáo dục có thể hiểu theo nghĩa rộng: Quá trình sư phạm tổng thể là quá trình hình thành và phát triển nhân cách, là quá trình xã hội được tổ chức một cách có mục đích có kế hoạch, diễn ra trên bình diện cá nhân hay tập thể, được thực hiện thông qua hoạt động và giao lưu giữa nhà giáo dục và đối tượng giáo dục, nhằm giúp người học chiếm lĩnh kinh nghiệm

xã hội lịch sử [26, tr.26]

Khái niệm giáo dục hiểu theo nghĩa hẹp: Là quá trình bộ phận của quá trình giáo dục tổng thể trong đó chủ yếu nhằm hình thành cho con người lí

13

tưởng, niềm tin, động cơ trong sáng, trên cơ sở đó mà hình thành thái độ, tình cảm, những nét tính cách phù hợp với hệ thống giá trị xã hội, góp phần hình thành nhân cách, đạo đức của con người [26, tr.27]

b Trải nghiệm

Trải nghiệm là một hình thức tổ chức dạy học giúp học sinh biết liên

hệ, vận dụng kiến thức môn học vào giải quyết các vấn đề trong cuộc sống

c Giáo dục Kĩ năng sống thông qua trải nghiệm

Với các nội dung như trên, có thể hiểu, giáo dục kỹ năng là những hoạt động có chủ đích, có kế hoạch hoặc có sự định hướng của nhà giáo dục đối với việc trau dồi, đào tạo các kỹ năng cho người học, được thực hiện thông qua những cách thức phù hợp để chuyển tải nội dung các kỹ năng cần được giáo dục tới người học nhằm thực hiện mục tiêu đã đề ra

Trong thực tiễn, GD KNS được xem xét dưới hai khía cạnh khác nhau:

- GD KNS được xem là một lĩnh vực học tập như: Kỹ năng phòng

tránh bị xâm hại; kỹ năng phòng tránh tai nạn đuối nước, kỹ năng phòng tránh tai nạn giao thông, kỹ năng giao tiếp, Ở lĩnh vực này đã tồn tại cách tiếp cận KNS từ khá lâu

- GD KNS được xem là một cách tiếp cận giúp GV tiến hành GD có

chất lượng xuyên suốt các lĩnh vực học tập

UNICEF, UNESCO cũng quan niệm rằng GD KNS không phải lĩnh vực hay môn học nhưng được áp dụng lồng vào những kiến thức, giá trị và kĩ năng quan trọng trong quá trình phát triển của cá nhân và học tập suốt đời

d Quản lý Giáo dục Kĩ năng sống thông qua trải nghiệm

Giáo dục kỹ năng sống thông qua trải nghiệm là quá trình hình thành, rèn luyện hoặc thay đổi các hành vi của học sinh theo hướng tích cực, phù hợp với mục tiêu phát triến toàn diện nhân cách người học, dựa trên cơ sở

học trẻ hình thành kĩ năng làm việc trí óc

Ở lứa tuổi tiểu học, học sinh tiếp tục tham gia các hoạt động ở lứa tuổi tiểu học (giai đoạn 6 đến 11 tuổi) như các hoạt động quan hệ giao lưu với cha mẹ và người lớn, học sinh mở rộng quan hệ với bạn bè và học các quan hệ chuẩn mực trong cuộc sống hàng ngày, nhưng những hoạt động này chỉ nối tiếp những hoạt động mà học sinh đã hình thành, không phải là hoạt

động hoàn toàn mới đối với học sinh tiểu học

1.2.4 Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học thông qua trải nghiệm

Từ khái niệm về học sinh tiểu học và khái niệm về giáo dục kỹ năng sống thông qua trải nghiệm đã trình bày ở trên, khái niệm giáo dục kỹ năng

sống cho học sinh tiểu học thông qua trải nghiệm được hiểu như sau:

Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học thông qua trải nghiệm là hoạt động do các chủ thể giáo dục tổ chức theo kế hoạch, chương trình giáo dục nhà trường, nhằm hình thành và phát triển cho học sinh các kỹ năng, năng lực cá nhân để học sinh có khả năng làm chủ bản thân, khả năng ứng

xử phù hợp với người khác và với xã hội, khả năng ứng phó tích cực trước các tình huống của cuộc sống phù hợp đặc điểm phát triển của lứa tuổi,

nhằm đáp ứng mục tiêu giáo dục toàn diện của giáo dục phổ thông

Từ khái niệm trên cho thấy:

- Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học là một trong những hoạt động giáo dục trong nhà trường phổ thông Do đó, về cơ cấu, nó có thể được thực hiện trong khuôn khổ hệ thống đôi khi cả bên ngoài các môn học, các lĩnh vực học tập ở nhà trường phổ thông,

15

- Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh tiểu học có mục tiêu cụ thể là

hình thành và phát triển cho học sinh khả năng làm chủ bản thân, khả năng ứng xử phù hợp với những người khác và với xã hội, khả năng ứng phó tích cực trước các tình huống của cuộc sống phù hợp với đặc điểm phát triển của

lứa tuổi học sinh tiểu học

1.2.5 Tổ chức hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh ở trường tiểu học thông qua trải nghiệm

Tổ chức quản lý GDKNS là hoạt động của cán bộ quản lý nhằm tập hợp và tổ chức các hoạt động của giáo viên, học sinh và các lực lượng giáo dục khác, huy động tối đa các nguồn lực xã hội để nâng cao chất lượng hoạt

1.3 Một số vấn đề về giáo dục KNS cho học sinh ở trường tiểu học thông qua trải nghiệm

1.3.1 Đặc điểm của học sinh tiểu học

Học sinh tiểu học có độ tuổi từ 6 đến 11 tuổi Lứa tuổi này trẻ đang phát triển mạnh cả về mặt sinh lí, tâm lí, xã hội, các em đang từng bước gia nhập vào xã hội- thế giới của mọi mối quan hệ Các em luôn cần sự bảo trợ, giúp đỡ của người lớn, của gia đình, nhà trường và xã hội Học sinh tiểu học

dễ thích nghi và tiếp nhận cái mới, luôn hướng tới tương lai Trẻ nhớ rất

nhanh và quên cũng rất nhanh

16

1.3.2 Đặc điểm của học sinh tiểu học miền núi

Đối với học sinh tiểu học miền núi, các em sống trong điều kiện kinh

tế khó khăn, thiếu thốn hơn HS thành thị; các em thường nhút nhát, ít có điều kiện tiếp xúc với công nghệ hiện đại…Chính vì vậy khả năng nhận thức

hành vi lệch lạc của trẻ

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO 2003), Kỹ năng sống cần thiết cho mọi người, đặc biệt là học sinh tiểu học Nó giúp cho trẻ thể hiện kiến thức, thái độ và các giá trị hành vi lành mạnh nhằm giảm thiểu các nguy cơ

có hại cho sức khỏe

Như vậy, giáo dục kĩ năng sống có ý nghĩa rất quan trọng trong việc can thiệp, ngăn ngừa những hành vi lệch lạc của học sinh, góp phần nâng

cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh tiểu học

1.3.4 Mục tiêu của hoạt động giáo dục kĩ năng sống cho học sinh tiểu học thông qua trải nghiệm

Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh tiểu học thông qua trải nghiệm

nhằm các mục tiêu sau:

- Hình thành cho học sinh những hành vi, thói quen lành mạnh, tích cực, loại bỏ những hành vi, thói quen tiêu cực trong các mối quan hệ từ đó các em có khả năng ứng xử hợp lí với các tình huống trong cuộc sống để các

17

em có kĩ năng ứng xử văn hoá, chung sống thân thiện, phòng ngừa bạo lực

và tệ nạn xã hội, giúp học sinh thân thiện với môi trường sống xung quanh

- Các em được rèn luyện sức khoẻ và ý thức bảo vệ sức khoẻ; kĩ năng phòng tránh bị xâm hại; phòng tránh tai nạn giao thông; đuối nước và các tai nạn thương tích khác,

1.3.5 Nội dung giáo dục KNS cho học sinh ở các trường tiểu học thông qua trải nghiệm

1.3.4.1 Cơ sở của việc đề xuất nội dung giảo dục KNS cho học sinh tiểu học

Xây dựng nội dung giáo dục KNS cho học sinh tiểu học được dựa trên các cơ sở sau:

(a) Căn cứ vào hoạt động chủ đạo của học sinh tiểu học, theo nhà tâm

lí học Xô Viết D.B Elkomin, ông phân các đối tượng của trẻ từ lúc mới sinh đến lúc trưởng thành ra hai lớp A và B Hai lớp đối tượng hoạt động này được cụ thể hoá dần trong quá trình phát triển của trẻ Lớp A gồm những quan hệ của trẻ em với thiên nhiên, với thế giới đồ vật, lớp B gồm những quan hệ của trẻ em với thiên nhiên, với thế giới đồ vật do con người tạo ra

(hay phát hiện ra)

Mỗi giai đoạn phát triển nổi lên một hoạt động chủ đạo Khi có hoạt động chủ đạo khác xuất hiện, hoạt động này vẫn còn tồn tại nhưng không

còn chủ đạo nữa và sẽ đi theo trẻ suốt đời

- Từ 6-7 tuổi đến 11- 12 tuổi: Đối tượng thuộc lớp B, hoạt động chủ

đạo là chiếm lĩnh các tri thức khoa học

- Từ 12 tuổi đến 1 6 - 1 7 tuổi: Đối tượng thuộc lớp A, hoạt động chủ

đạo là quan hệ bạn bè, quan hệ thân tín

(b) Về mặt tâm lí học, các kĩ năng tâm lí xã hội là rất cần thiết đối với học sinh tiểu học nhằm giúp các em thích ứng được với những thay đổi

trong cuộc sống

18

(c) Phân tích và kế thừa kết quả các chương trình GD KNS đã và đang thực hiện tại Việt Nam thông qua sự hỗ trợ của các dự án, một số GV

và HS đã có hiểu biết và kinh nghiệm ban đầu về KNS và GD KNS Từ đó

có nhận thức và hành động đúng để GD đạt được hiệu quả thiết thực

(d) Phong trào “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” trong các trường phổ thông giai đoạn 2008 - 2013 (Chỉ thị số 40/2008/CT - BGD&ĐT ngày 22/7/2008 của Bộ trưởng BGD&ĐT xác định ba nội dung rèn luyện KNS cho HS( KN ứng xử; rèn luyện sức khỏe và KN ứng xử văn

hóa)

1.3.4.2 Nội dung giáo dục KNS

* Theo UNESCO, chia kĩ năng sống của học sinh tiểu học thành hai

loại kĩ năng cứng và kĩ năng mềm Trong đó kỹ năng mềm bao gồm:

- KN gián tiếp liên nhân cách;

- KN thương lượng/KN từ chối;

- KN hợp tác và làm việc nhóm;

- KN ủng hộ, biện hộ, bênh vực;

- KN ra quyết định/ KN giải quyết vấn đề;

- KN tư duy có phê phán;

- KN tăng cường năng lực kiểm soát bên trong;

- Có trách nhiệm đổi với xã hội;

- Quan hệ ứng xử giữa cá nhân với người khác và với xã hội

Dựa vào đặc điểm học sinh tiểu học, căn cứ vào các kĩ năng sống cần giáo dục cho học sinh của UNESCO, căn cứ vào chuẩn kiến thức kĩ năng

19

học sinh tiểu học, căn cứ vào những kĩ năng được phân loại theo nhóm trong giáo dục chính quy ở nước ta [dẫn theo 6], có thể đưa ra một số kĩ năng sống cần giáo dục cho học sinh tiểu học, bao gồm:

* Nhóm các kĩ năng nhận biết và sống với chính mình:

- Kĩ năng thể hiện sự tôn trọng, quan tâm đến mình và người khác;

- Kĩ năng tự phục vụ: tự ăn, mặc, vệ sinh cá nhân, tự sắp xếp đồ dùng học tập, tự giác học bài

* Nhóm kĩ năng nhận biết và sống với người khác:

- Kĩ năng giao tiếp trong gia đình và ở trường học;

- Kĩ năng họp tác, làm việc nhóm;

- Kĩ năng sử dụng các vật dụng thông thường trong gia đình;

- Kĩ năng xử lí những chấn thương nhỏ như bị đứt tay, đau bụng, bỏng,

- Kĩ năng xử lí những vấn đề nhỏ liên quan đến những vật dụng của

mình như rửa các vết bẩn, dọn vệ sinh thủy tinh vỡ,

- Kĩ năng giữ gìn quần áo, đồ dùng, đồ chơi,

- Kĩ năng tiết kiệm nước, điện, tiết kiệm đồ ăn, giữ vệ sinh chung;

- Kĩ năng đi đúng phần đường, làn đường quy định khi tham gia giao thồng;

- Kĩ năng phòng tránh bị xâm hại;

- Kĩ năng phòng tránh tai nạn đuối nước;

- Kĩ năng thực hiện đúng luật khi tham gia chơi trò chơi

* Nhóm kĩ năng ra quyết định một cách có hiệu quả:

- Tư duy có phê phán, phân tích và ra quyết định;

20

- Kĩ năng tìm kiếm và xử lí thông tin;

Với từng lứa tuổi mà yêu cầu về mức độ đạt được của các kĩ năng với mỗi học sinh là khác nhau

Căn cứ vào đặc điểm lứa tuổi học sinh tiểu học, đặc biệt là với học sinh các trường tiểu học ở nông thôn, theo tác giả, các kĩ năng cần giáo dục cho học sinh tiểu học trong giai đoạn hiện nay bao gồm 12 KN, nhưng ở đề tài này tác giả sẽ đi sâu vào các kỹ năng phù hợp với HS vùng miền núi sau đây:

- Kĩ năng tham gia giao thông;

- Kĩ năng phòng tránh tai nạn đuối nước;

- Kĩ năng phòng tránh bị xâm hại;

1.3.6 Các hình thức tổ chức hoạt động giáo dục KNS cho học sinh ở

trường tiểu học thông qua trải nghiệm

Có nhiều con đường để giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Ở trường tiểu học có ba con đường cơ bản, đó là:

- Giáo dục kĩ năng sống thông qua hoạt động dạy học: Con đường này được thực hiện bởi hoạt động dạy và học trong các môn học bắt buộc và tự

chọn, đặc biệt là các môn học có tiềm năng như: Đạo đức; Tự nhiên- Xã hội;

Khoa học; Lịch sử- Địa lí; Tiếng Việt Thông qua con đường này giúp cho học sinh có những tri thức, những kĩ năng cơ bản: “Hệ thống tri thức về các chuẩn mực đạo đức, những kĩ năng cơ bản được học sinh tiếp thu thông qua

việc học tập tất cả các môn học trong nhà trường”

- Giáo dục kĩ năng sống thông qua hoạt động giáo dục NGLL Đây

là những hoạt động giáo dục được tích hợp mục tiêu giáo dục kĩ năng sống

21

hoặc hoạt động giáo dục đặc thù được tổ chức nhằm thực hiện mục tiêu giáo dục kĩ năng sống Chẳng hạn, các hoạt động giáo dục: hoạt động trải nghiệm sáng tạo; hoạt động văn hoá, văn nghệ; hoạt động vui chơi giải trí, thể dục thể thao; hoạt động xã hội; hoạt động lao động công ích; hoạt động tiếp cận khoa học kĩ thuật; hoạt động câu lạc bộ; các tiết sinh hoạt; hoạt động tập thể khác của học sinh tiểu học, trong và ngoài nhà trường đều cung cấp cho học sinh các biểu tượng và khái niệm về các quy tắc và các nguyên tắc đạo đức hình thành kĩ năng sống cho học sinh”

- Tự giáo dục: Thông qua hoạt động học tập và giáo dục học sinh phải tiến hành hoạt động tự giáo dục các kĩ năng sống để biến quá trình giáo dục thành kĩ năng của bản thân Những kinh nghiệm trong thực tiễn, các quan hệ xã hội, các chuẩn mực hành vi, thói quen đạo đức nếu được trang bị nhưng bản thân người học không tự chiếm lĩnh, không tự rèn luyện thì nó cũng sẽ dần mất đi mà không thể trở thành kĩ năng sống cho bản thân người học

1.3.7 Các phương pháp giáo dục KNS cho HS ở trường tiểu học thông qua trải nghiệm

Có nhiều phương pháp để giáo dục kĩ năng sống cho học sinh tiểu học

* Phương pháp đàm thoại

Phương pháp đàm thoại là phương pháp mà giáo viên căn cứ vào nội dung bài học khéo léo đặt ra câu hỏi, để học sinh căn cứ vào kiến thức đã có kết hợp với sự hướng dẫn của giáo viên làm sáng tỏ vấn đề, nhằm củng cố,

mở rộng, kiến thức đã tiếp thu, từ đó tổng kết hệ thống hóa tri thức

22

* Phương pháp nêu gương

Nêu gương là phương pháp dùng những tấm gương mẫu mực, cụ thể,

sinh động trong đời sống để kích thích học sinh làm theo

* Phương pháp thảo luận nhóm

Phương pháp này là để học sinh bàn bạc, trao đổi trong nhóm Thảo luận nhóm nhằm giúp cho mọi học sinh tham gia một cách tự giác, chủ động vào quá trình học tập, rèn luyện, tạo cơ hội cho các em có thể chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm, ý kiến của mình trong nhóm để giải quyết một vấn đề có liên quan

* Phương pháp kể chuyện

Kể chuyện là phương pháp dùng lời nói, cử chỉ, điệu bộ để mô tả diễn biến sự việc theo một câu chuyện nhằm giúp học sinh nắm được nội dung, từ

đó rút ra bài học cần thiết

* Phương pháp luyện tập, rèn luyện

Phương pháp luyện tập, rèn luyện trong giáo dục kĩ năng sống là dưới

sự chỉ dẫn của giáo viên, học sinh lặp đi lặp lại nhiều lần những hành động nhất định trong những hoàn cảnh khác nhau nhằm hình thành và phát triển

những kĩ năng, kĩ xảo

1.4 Nội dung quản lý hoạt động giáo dục KNS cho học sinh ở trường tiểu học thông qua trải nghiệm

Lập kế hoạch là xác định các căn cứ pháp lí và căn cứ thực tiễn cho việc GD KNS thông qua trải nghiệm, đảm bảo kế hoạch được xây dựng dựa

trên những căn cứ chắc chắn làm cơ sở cho quá trình tổ chức thực hiện

Xác định các nội dung, công việc cần thực hiện để làm tốt công tác

GD KNS cho học sinh

Dự kiến trước các khoản chi phát sinh trong quá trình thực hiện kế hoạch đối với nhà trường và các thành viên liên quan

23

Nhiệm vụ lập kế hoạch được thực hiện bởi Hiệu trưởng nhà trường và các lực lượng giáo dục khác trong nhà trường Quá trình thực hiện cần đảm

bảo các vấn đề sau:

- Có sự thống nhất chỉ đạo của chi bộ trường học, hoạt động dưới sự

điều hành của hiệu trưởng nhà trường

- Các thông tin phải được thu thập từ sự đóng góp các ý kiến một

cách khách quan của tất cả các thành viên trong nhà trường

- Phó Hiệu trưởng phụ trách chuyên môn chịu trách nhiệm lựa chọn nội dung chương trình sách giáo khoa, chuẩn kiến thức kĩ năng ở các bộ

môn, mục đích yêu cầu của nhiệm vụ GD KNS cho học sinh tiểu học

1.4.2 Tổ chức hoạt động giáo dục KNS cho học sinh ở trường tiểu học thông qua trải nghiệm

Để tổ chức thực hiện giáo dục KNS có hiệu quả, lãnh đạo nhà trường

cần chú ý:

- Thành lập Ban chỉ đạo và bố trí nhân sự để thực hiện hoạt động giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Tuỳ điều kiện nhà trường mà phân công trách nhiệm quản lí hoạt động giáo dục kĩ năng sống Cán bộ quản lí hoạt động giáo dục kĩ năng sống có thể là Hiệu trưởng hoặc Phó hiệu trưởng

Sơ đồ 1.1: Sơ đồ bộ máy quản lí hoạt động GD KNS của trường tiểu học

Hiệu trưởng

24

Tổ chức thực hiện kế hoạch là hiện thực hoá kế hoạch

- CBQL xây dựng chương trình, kế hoạch hoạt động hàng năm, từng học kỳ, từng tháng và chỉ đạo thực hiện chương trình, kế hoạch đó; phân công trách nhiệm quản lí trong Ban Giám hiệu nhà trường và định hướng chỉ đạo thực hiện đối với mỗi cán bộ giáo viên tại từng thời điểm khác nhau

trong năm học

+ Hiệu trưởng: Cùng với các lực lượng giáo dục lập kế hoạch và trực tiếp tổ chức thực hiện kế hoạch; xây dựng các cơ chế giám sát, kiểm tra cần thiết; xây dựng nội dung, chương trình phù hợp để giáo dục KNS cho học

sinh trong trường và triển khai tới các giáo viên để thực hiện

1.4.3 Chỉ đạo triển khai hoạt động giáo dục KNS cho học sinh ở trường tiểu học thông qua trải nghiệm

Công tác chỉ đạo thực hiện kế hoạch giáo dục KNS của Hiệu trưởng

bao gồm:

- Triển khai xây dựng kế hoạch cụ thể đến từng tháng, từng tuần, lựa

chọn nội dung giáo dục phù họp

- Tổ chức chỉ đạo đội ngũ GV tham gia thực hiện kế hoạch, chỉ đạo

việc theo dõi, kiểm tra, giám sát các hoạt động giáo dục KNS

- Chỉ đạo giáo viên thường xuyên tích hợp, lồng ghép nội dung giáo

dục kĩ năng sống cho học sinh qua quá trình dạy học các môn học

- Triển khai giáo dục thông qua các giờ hoạt động tập thể, thông qua hoạt động trải nghiệm, hoạt động xã hội, thông qua các hoạt động kỉ niệm

các ngày lễ lớn trong năm học

- Tổ chức đánh giá rút kinh nghiệm từng giai đoạn của quá trình thực hiện kế hoạch, từ đó bổ sung những vấn đề thiếu xót hoặc điều chỉnh kế

hoạch cho hợp lí

- Huy động và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực phục vụ cho hoạt

động giáo dục kĩ năng sống

kế hoạch, phải có tiêu chí, chuẩn mực cụ thể cho từng loại hoạt động và phải

được thực hiện hàng ngày, hàng tuần, hàng tháng

Việc kiểm tra, đánh giá phải được tiến hành song song: Kiểm tra từ trên xuống ( nhiệm vụ của GV) và tự kiểm tra đánh giá của học sinh (các tổ

chức tự quản của HS như tập thể lớp, chi đội, liên đội)

Đánh giá nhân sự để đo lường kết quả công việc được giao và tìm ra những ưu, nhược điểm trong quá trình quản lí, thực hiện các hoạt động giáo dục kĩ năng sống để từ đó có các hình thức khen thưởng, khích lệ các thành viên thực hiện tốt hơn, đồng thời chấn chỉnh các hoạt động kém hiệu quả để thực hiện đúng kế hoạch mục tiêu đề

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến tổ chức hoạt động giáo dục KNS cho

học sinh ở các trường tiểu học thông qua trải nghiệm

1.5.1 Nhóm các yếu tố khách quan

1.5.1.1 Ảnh hưởng của điều kiện kỉnh tế, văn hóa, chính trị xã hội địa phương

- Điều kiện kinh tế của các gia đình, địa phương có ảnh hưởng sâu sắc, trực tiếp tới việc tổ chức phối kết hợp giáo dục kĩ năng sống cho học

sinh, cụ thể:

+ Điều kiện kinh tế của gia đình và của địa phương góp phần cung cấp nguồn lực tài chính, cơ sở vật chất cho nhà trường, cho học sinh, tạo

điều kiện cần thiết cho các hoạt động giáo dục kĩ năng sống

+ Điều kiện kinh tế địa phương là cơ sở cho việc xây dựng các chế độ chính sách của địa phương dành cho người tham gia công tác giáo dục kĩ năng sống Trong quá trình tổ chức các hoạt động phối hợp giữa các lực lượng giáo dục như đã nêu, một thực tế là nhiều lực lượng xã hội rất nhiệt tình ủng hộ

26

chủ trương tổ chức các hoạt động giáo dục kĩ năng sống nhưng vì điều kiện kinh

tế khó khăn nên các lực lượng đó không phát huy được tác dụng

+ Điều kiện kinh phí giúp cho hiệu trưởng có thể xây dựng chế độ ưu đãi, động viên khen thưởng những người tích cực tham gia hoặc có thành

tích trong công tác giáo dục kĩ năng sống cho HS

+ Một địa phương có tiềm năng về lực lượng sản xuất, có quan hệ sản xuất lành mạnh, có kinh tế phát triển, có các làng nghề, sẽ là môi trường tốt, có tính giáo dục cao, giúp cho việc định hướng nghề nghiệp của học sinh

khi các em còn ngồi trên ghế nhà trường

- Điều kiện văn hóa xã hội của địa phương cũng có tác động không

nhỏ tới các hoạt động giáo dục kĩ năng sống, cụ thể:

+ Các tổ chức Đảng, chính quyền, các lực lượng xã hội ở các địa phương mạnh sẽ có nhiều đóng góp cho sự nghiệp GD&ĐT, nhất là công tác giáo dục thế hệ trẻ Do đó nhà quản lí cần tận dụng sức mạnh tổng hợp của các nguồn lực nhằm biến nhiệm vụ giáo dục học sinh thành nhiệm vụ của

toàn dân

+ Gia đình hạnh phúc, xã hội ổn định, môi trường xã hội lành mạnh,

là điều kiện thuận lợi cho sự phối hợp giữa các lực lượng xã hội tổ chức tốt

các hoạt động giáo dục kĩ năng sống cho học sinh

+ Các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao ở địa phương, nếu tổ chức tốt sẽ lôi cuốn học sinh, gia đình học sinh tham gia, qua đó tạo

cơ hội cho các hoạt động giáo dục kĩ năng sống

+ Truyền thống văn hóa địa phương, trình độ dân trí, các hoạt động câu Tạc bộ ở các địa phương có nhiều ảnh hưởng đến công tác giáo dục kĩ năng sống

1.5.1.2 Các văn bản của Bộ, Sở GD&ĐT và sự chỉ đạo của Sở GD, Phòng GD&ĐT đối với hoạt động giáo dục kĩ năng sống cho học sinh tiểu học

Hiện nay việc xây dựng kế hoạch hoạt động giáo dục kĩ năng sống

27

của các nhà trường vẫn dựa vào các văn bản chỉ đạo của Phòng Giáo dục, Sở Giáo dục, Bộ Giáo dục và Đào tạo Tuy nhiên, các văn bản chỉ đạo giáo dục KNS cho học sinh tiểu học chưa cụ thể dẫn đến việc xây dựng kế hoạch của các nhà trường chưa đồng bộ Điều đó cũng ảnh hưởng đến hiệu quả giáo

dục KNS trong các trường tiểu học

1.5.1.3 Nội dung chương trình hoạt động GD KNS

Khó khăn ở đây là khi xây dựng nội dung giáo dục, nhà trường cũng như giáo viên mỗi khối lớp cần xác định rõ những KNS phù hợp và cần thiết đối với HS cấp tiểu học thông qua việc điều tra nhu cầu của HS và bằng phương pháp chuyên gia Có thể khuyến nghị các nhà trường, các giáo viên

chủ động thiết kế các chủ đề giáo dục KNS nên theo hai hướng:

Một là: Mỗi chủ đề trực tiếp tập trung vào KNS cốt lõi mà thông qua hoạt động theo chủ đề người học sẽ hiểu KNS đó là gì, cách hình thành KNS

đó và vận dụng nó để giải quyết các tình huống giả định, các tình huống mô

phỏng thực tế đời sống ra sao

Hai là: Mỗi chủ đề gắn với một vấn đề thường nảy sinh trong cuộc sống ở lứa tuổi tiểu học mà để giải quyết nó cần phải vận dụng những KNS

khác nhau, qua đó góp phần hình thành và rèn luyện những KNS đó

1.5.1.3 Cơ sở vật chất của nhà trường

Điều kiện cơ sở vật chất là một trong những yếu tố quan trọng quyết định đến chất lượng của giáo dục KNS, góp phần không nhỏ đến việc

chuyển hoá nhận thức và khả năng thực hành của các em vào thực tế

Để làm tốt công tác tuyên truyền cần phải có đầy đủ các phương tiện

truyền thông, thông tin như máy chiếu, loa đài, băng đĩa, phim ảnh,

Để học sinh được tăng cường thực hành phải đảm bảo các điều kiện

cơ sở vật chất như: giáo dục kĩ năng bơi cần có bể bơi; giáo dục kĩ năng tham gia giao thông cần có mô hình các biển báo, đèn tín hiệu giao thông; kĩ năng phòng tránh bị xâm hại cần có các thông tin, các bài viết; giáo dục kĩ

diện cha mẹ HS trong việc hỗ trợ kinh phí phục vụ cho các hoạt động

1.5.1.5 Phương pháp kiểm tra đánh giá và cơ chế động viên khen thưởng

Kiểm tra đánh giá kết quả giáo dục KNS ở HS thông qua: Nhận thức (động cơ, thái độ tham gia hoạt động); nề nếp sinh hoạt, học tập, thói quen đạo đức, kỹ năng hành vi, Bên cạnh đó cần chú ý phát huy khả năng tự kiểm tra đánh giá hoạt động của từng cá nhân học sinh, các em tự rút ra kinh nghiệm cho bản thân dưới sự cố vấn của giáo viên sẽ góp phần thúc đẩy quá

trình phát triển toàn diện của HS ở nhà trường

ra được các đề xuất thực sự phù hợp với thực tế và có tính khả thi

Bên cạnh đó, bản thân GVCN cũng xác định rõ mức độ phù hợp và mức độ phát triển nhân cách mà học sinh tại lớp được kỳ vọng có được sau khi triển khai hoạt động giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Từ các hoạt động định hướng, xác định mục tiêu đối với học sinh, nắm bắt tâm sinh lý và đặc điểm của từng nhóm học sinh để có thể phát huy tính chủ động của toàn bộ học sinh

trong lớp cùng tham gia vào bài học hoặc hoạt động đã được lựa chọn

Các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường đặc biệt là ban đại

29

diện cha mẹ HS phải được tuyên truyền về ý nghĩa, tầm quan trọng của giáo dục KNS để hỗ trợ nhà trường trong việc triển khai thực hiện kế hoạch định hướng giáo dục KNS Đồng thời, cùng với nhà trường, xem xét và đánh giá hiệu quả hoạt động giáo dục KNS của học sinh tại các môi trường khác ngoài nhà trường, từ đó phản ánh được chất lượng và hiệu quả của hoạt động

này trong thực tiễn đời sống

Có thể nhận thấy, phụ huynh học sinh có vai trò quan trọng trong việc triển khai hoạt động và định hướng nội dung giáo dục về KNS đối với HS

Sự kết nối giữa gia đình và nhà trường góp phần đánh giá hiệu quả của các phương pháp giáo dục tại nhà trường khi được học sinh vận dụng vào thực tiễn đời sống hàng ngày của các em Nếu không có sự gắn kết chặt chẽ, sự giáo dục của nhà trường có thể chỉ hình thành giúp các em các hành động một cách nền tảng mà không đánh giá được mức độ thường xuyên hoặc rèn luyện các hành động ấy trở thành thói quen, các kỹ năng thực sự có được của học sinh Sự phản ánh của gia đình về mức độ vận dụng kỹ năng của học sinh cũng góp phần cải thiện được chất lượng giáo dục KNS của nhà trường thông qua việc tiếp nhận những ưu điểm, nhược điểm của HS từ những giám sát, nhận xét của cha mẹ học sinh từ môi trường sống ngoài nhà trường Theo đó, sự tương tác giữa gia đình và nhà trường là nền tảng đánh giá hiệu

quả của những hoạt động được áp dụng trong giáo dục KNS cho HS

1.5.2.2 Năng lực quản lí của đội ngũ cán bộ quản lí

Có thể nhận thấy việc quản lí giáo dục kĩ năng sống cho học sinh đòi hỏi Hiệu trưởng phải có năng lực, kinh nghiệm tổ chức trong điều hành Ban Giám hiệu, các tổ trưởng có năng lực, có kinh nghiệm sẽ biết cách phát huy

thế mạnh của nhà trường, thế mạnh của giáo viên, các bộ phận cùng tham

gia vào quản lí GD KNS Sự thiếu hụt năng lực, kinh nghiệm quản lí sẽ dẫn đến những hệ quả tiêu cực, như việc xác định mục tiêu, xác định nội dung, phương pháp giáo dục không chính xác hoặc quá trình chỉ đạo không đáp

ứng được yêu cầu thực tế, sự đòi hỏi của phụ huynh và xã hội