Thiết kế hoạt động ngoại khóa hóa học lớp 9 trung học cơ sở nhằm phát triển năng lực hợp tác cho học sinh

Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về: hoạt động trải nghiệm sáng tạo, hoạt động ngoại khóa, hoạt động ngoại khóa hóa học; năng lực hợp tác. Đánh giá thực trạng và phân tích các yếu tố về thiết kế và tổ chức các hoạt động ngoại khóa hóa học tại các trường THCS. Thiết kế các hoạt động ngoại khóa hóa học lớp 9 nhằm phát triển năng lực hợp tác cho học sinh THCS. Xây dựng mục tiêu, nội dung, quy trình tổ chức thực nghiệm sử dụng hoạt động ngoại khóa hóa học lớp 9 phát triển năng lực hợp tác cho học sinh.

Thực tiễn trong những năm gần đây ở các nhà trường phổ thông hiện nay, hoạt động ngoại khoá nói chung và hoạt động ngoại khoá hóa học nói riêng ít được tổ chức, lãnh đạo nhà trường và giáo viên bộ môn chưa có sự đầu tư cho hoạt động này Với mong muốn tìm hiểu sâu hơn về hoạt động ngoại khóa trong trường phổ thông, thiết kế giáo án và tổ chức hoạt động ngoại khóa hóa học một cách hiệu quả nhằm phát triển năng lực cho HS, từ đó nâng cao chất lượng, hiệu quả dạy, đồng thời bổ sung nguồn tư liệu cho GV khi tổ chức ngoại khóa hóa học, tôi quyết định chọn đề tài:

“Thiết kế hoạt động ngoại khóa hóa học lớp 9 trung học cơ sở nhằm phát triển

năng lực hợp tác cho học sinh”

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

Trên thế giới hoạt động ngoại khóa là một trong những hoạt động thiết yếu tại các trường phổ thông và bậc đại học Ở Việt Nam việc nghiên cứu về hoạt động trải nghiệm sáng tạo, hoạt động ngoại khóa chỉ thực sự bắt đầu phổ biến từ những năm 2000 Các nghiên cứu tập trung vào cơ sở lý luận về quy trình tổ chức, đề ra một số yêu cầu và các biện pháp sư phạm trong việc tổ chức các hoạt động ngoại khóa Tuy nhiên, việc nghiên cứu sâu về những hoạt động ngoại khóa các môn học, trong đó có môn Hóa học lớp 9 cấp THCS - cấp học đầu tiên được tiếp xúc với bộ môn Hóa học cũng như thiết kế các

giáo án hoạt động ngoại khóa bộ môn Hóa học THCS còn chưa nhiều

3 Mục đích nghiên cứu

Thiết kế các hoạt động ngoại khóa môn Hóa học cho học sinh lớp 9 THCS với nhiều hình thức phong phú nhằm phát triển năng lực hợp tác cho học sinh

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu khái niệm năng lực, năng lực hợp tác, các vấn đề liên quan đến NLHT và việc phát triển NLHT cho HS

- Nghiên cứu lí luận về hoạt động trải nghiệm sáng tạo và hoạt động ngoại khóa hóa họcở các trường THCS hiện nay; phân tích nội dung kiến thức trong chương trình Hóahọc lớp 9 cấp THCS

- Nghiên cứu một số phương pháp dạy học phù hợp nhằm phát triển NLHT

- Thiết kế các hoạt động ngoại khóa hóa học cho học sinh lớp 9 THCS

- Thiết kế một số giáo án hoạt động ngoại khóa hóa học lớp 9

- Đề xuất bộ công cụ đánh giá NLHT cho HS

- Thực nghiệm sư phạm để đánh giá kết quả đề tài

5 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

5.1 Đối tượng nghiên cứu: Việc tổ chức các hoạt động ngoại khóa hóa học lớp 9

để phát triển năng lực hợp tác của HS THCS

5.2 Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học môn Hóa học lớp 9 THCS

6 Câu hỏi nghiên cứu

Hoạt động ngoại khóa hóa học được thiết kế và thực hiện như thế nào trong dạy học nhằm giúp HS phát triển năng lực hợp tác?

- Thời gian nghiên cứu: Năm học 2017 – 2018

8 Giả thuyết khoa học

Nếu các hoạt động ngoại khóa hóa học lớp 9 cấp THCS được thiết kế và thực hiện có chất lượng tốt thì sẽ giúp học sinh có thêm niềm hứng thú, say mê học tập, phát triển toàn diện các năng lực, đặc biệt lànăng lực hợp tác, góp phần nâng cao chất lượng dạy

và học ở trường phổ thông

9 Phương pháp nghiên cứu

9.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

9.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

9.3 Phương pháp xử lí thông tin

10 Dự kiến những đóng góp mới của đề tài nghiên cứu

- Đóng góp phần tổng quan về cơ sở lí luận về đổi mới giáo dục, đổi mới phương pháp dạy; về năng lực, năng lực hợp tác và các biện pháp đánh giá năng lực hợp tác;

về hoạt động trải nghiệm sáng tạo và hoạt động ngoại khóa

- Đóng góp vào hệ thống các hoạt độngngoại khóa hóa học lớp 9 cấp THCS

- Các bài học kinh nghiệm trong việc thiết kế giáo án và tổ chức thực hiện các hoạt động ngoại khóa hóa học

11 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính của luận văn được trình bày trong 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài

Chương 2: Thiết kế hoạt động ngoại khóa hóa học lớp 9 THCS nhằm phát triển năng lực hợp tác cho học sinh

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1.1 Định hướng đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay

1.1.1 Định hướng chung

1.1.2 Định hướng phát triển chương trình nhà trường

1.2 Năng lực và việc phát triển năng lực hợp tác cho học sinh THCS

1.2.1 Khái niệm năng lực

“Năng lực hợp tác là một dạng năng lực, cho phép cá nhân kết hợp một cách linh hoạt và có tổ chức giữa tri thức cần thiết cho sự hợp tác, kỹ năng và thái độ, giá trị, động cơ cá nhân nhằm đáp ứng hiệu quả yêu cầu của hoạt động hợp tác trong bối cảnh

cụ thể.Trong đó mỗi cá nhân thể hiện sự tích cực, tự giác, sự tương tác và trách nhiệm cao trên cơ sở huy động những tri thức, kỹ năng của bản thân nhằm giải quyết có hiệu

năng của bản thân nhằm giải quyết có hiệu quả hoạt động hợp tác.”

1.2.4 Biểu hiện của năng lực hợp tác

- Chủ động đề xuất mục đích hợp tác; xác định được công việc phù hợp với bản thânkhi được giao nhiệm vụ hợp tác theo nhóm

- Đánh giá được khả năng của từng thành viên trong nhóm để đề xuất phương án tổ chức hoạt động hợp tác

- Chủ động hoàn thành phần việc được giao, tương tác với các thành viên trong nhóm

- Nhận xét được ưu điểm, thiếu sót của bản thân, của từng thành viên trong nhóm

và của cả nhóm trong công việc

1.2.5 Các phương pháp đánh giá năng lực hợp tác

Để đánh giá NLHT có thể sử dụng các phương pháp đánh giá sau:

- Đánh giá qua quan sát

- Đánh giá bằng phỏng vấn sâu

- Đánh giá qua hồ sơ học tập

- Đánh giá bằng sản phẩm học tập (power point, tập san,…)

- Đánh giá bằng phiếu hỏi HS

- Tự đánh giá

1.2.6 Phát triển năng lực hợp tác cho học sinh thông qua môn Hóa học

1.3 Hoạt động ngoại khóa và vấn đề giáo dục toàn diện học sinh ở trường THCS

1.3.1 Khái niệm hoạt động trải nghiệm sáng tạo

Hoạt động trải nghiệm là hoạt động giáo dục, trong đó học sinh dựa trên sự huy động tổng hợp kiến thức và kỹ năng từ nhiều lĩnh vực giáo dục khác nhau để trải nghiệm thực

tiễn đời sống nhà trường, gia đình, xã hội, tham gia hoạt động hướng nghiệp và hoạt động phục vụ cộng đồng dưới sự hướng dẫn và tổ chức của nhà giáo dục, qua đó hình thành những phẩm chất chủ yếu, năng lực chung và một số năng lực thành phần đặc thù như: năng lực thiết kế và tổchức hoạt động, năng lực định hướng nghề nghiệp, năng lực thích ứng với những biến động trong cuộc sống và các kỹ năng sống khác

1.3.2 Hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo

1.3.3 Khái niệm hoạt động ngoại khóa

Theo tác giả Nguyễn Cương thì “HĐNK là những hoạt động học tập, giáo dục học sinh được tổ chức ngoài chương trình bắt buộc và tự chọn do GV điều khiển, có sự hỗ trợ của các đoàn thể, xã hội”

1.3.4 Phân loại hoạt động ngoại khóa

HĐNK được phân loại theo nhiều tiêu chí, có thể phân loại theo hình thức tổ chức: CLB môn học, diễn đàn, hội thi, trò chơi, ; theo đặc thù của người tham gia/ tính chất của sự kiện: dạng tập thể, dạng nhóm theo năng khiếu, dạng thường kì hay đột xuất nhân những dịp kỉ niệm hay lễ hội Ví dụ: tổ chức cắm trại chào mừng Ngày thành lập Đoàn TNCS HCM ; học nhảy cuối tuần; nữ công

1.3.5 Tầm quan trọng của hoạt động ngoại khóa với giáo dục toàn diện học sinh ở trường THCS

1.4 Hoạt động ngoại khóa hóa học

1.4.1 Khái niệm hoạt động ngoại khóa hóa học

Hoạt động ngoại khóa hóa học là hoạt động ngoại khóa có lồng ghép lí thuyết liên quan đến hóa học nhằm củng cố, mở rộng kiến thức, phát triển hứng thú và các năng lực chuyên biệt hóa học

1.4.2 Đặc điểm của hoạt động ngoại khóa hóa học

Hoạt động ngoại khoá là một hình thức tổ chức dạy học có đặc điểm: được thực hiện ngoài giờ học, không mang tính bắt buộc; có nhiều hình thức tổ chức phong phú; nội dung ngoại khoá rất đa dạng, bao gồm cả mặt văn hoá, khoa học công nghệ, thể dục thể thao, kĩ thuật; có vai trò quan trọng trong quá trình giáo dục đạo đức, hình thành nhân

cách, bổ trợ kiến thức, rèn luyện các kĩ năng, tính tự chủ và năng lực sáng tạo cho HS 1.4.3 Nhiệm vụ cơ bản của hoạt động ngoại khóa hóa học

1.4.4 Các hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa hóa học

1.4.4.1 Tổ ngoại khóa hóa học

1.4.4.2 Câu lạc bộ hóa học

1.4.4.3 Ngày hội hóa học

1.4.4.4 Hội thi hóa học

1.4.4.5 Thi học sinh giỏi hóa học

1.4.5 Một số phương pháp dạy học sử dụng trong hoạt động ngoại khóa hóa học

1.4.5.1 Phương pháp dạy học theo dự án

1.4.5.2 Phương pháp dạy học theo góc

1.5 Thực trạng tổ chức hoạt động ngoại khóa hóa học ở trường THCS

1.5.1 Mục đích điều tra

1.5.1.1 Đối với giáo viên

1.5.1.2 Đối với HS

1.5.2 Đối tượng điều tra

Điều tra một số GV dạy học bộ môn Hóa học và HS THCS trên địa bàn huyện

Thanh Trì, thành phố Hà Nội

1.5.3 Phương pháp điều tra

Phát phiếu điều tra cho 12 GV dạy môn Hóa học ở 4 trường THCS Chu Văn An, THCS Liên Ninh, THCS Tứ Hiệp, THCS Đông Mỹ và 220 HS (6 lớp) ở 3 trường THCS Chu Văn An, THCS Liên Ninh, THCS Đông Mỹ trên địa bàn huyện Thanh Trì, Hà Nội

1.5.4 Kết quả và đánh giá kết quả điều tra

1.5.4.1 Kết quả điều tra đối với GV

Trong số 12 GV tham gia điều tra 6 GVcó trên 10 năm công tác, 4 GV trên 5 năm công tác, 2 GV dưới 5 năm công tác Đa phần các GV có tuổi đời trẻ và ít nhiều đã có kinh nghiệm áp dụng các PPDH tích cực

Điều tra số HĐNK được tổ chức trong một năm học, đa phần các GV chưa có sự quan tâm đến việc tổ chức HĐNK (75% GV không tổ chức HĐNK nào trong một năm học) Một số khó khăn của GV gặp phải để tổ chức HĐNK như: không có sự hỗ trợ từ nhà trường/không có kinh phí (58.3% GV đồng ý), cơ sở vật chất còn thiếu thốn (75% GV đồng ý hoàn toàn)

1.5.4.2 Kết quả điều tra đối với HS

Đánh giá mức độ yêu thích khi tham gia các hoạt động ngoài giờ lên lớp do GVCN

tổ chức và các HĐNK hóa học cho thấy hơn 60% HS cảm thấy hứng thú khi tham gia các hoạt động này, khoảng 80% HS nhận thức được vai trò và tầm quan trọng của HĐNK trong việc phát triển các phẩm chất cá nhân

*Từ kết quả tham khảo ý kiến GV – HS, chúng tôi đưa ra những nhận xét sau:

- Đa số các GV và HS đều thấy được vai trò mà các HĐNK mang lại đặc biệt trong việc phát triển và rèn luyện các năng lực chung và năng lực chuyên môn cho HS Các GV

và HS trên địa bàn huyện Thanh Trì đều đánh giá cao tầm quan trọng của HĐNK tuy nhiên việc tổ chức các HĐNK lại chưa được các thầy cô quan tâm đến

- Hình thức tổ chức các HĐNK còn nghèo nàn, chưa thu hút được đông đảo HS tham gia mà chỉ lôi cuốn được một số bộ phận học sinh yêu thích môn Hóa học

Tiểu kết chương I

Trong chương I, chúng tôi đã trình bày tổng quan cơ sở lí luận về định hướng đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay sau năm 2017 với định hướng phát triển năng lực HS; những năng lực cần phát triển cho HS THCS đồng thời đi sâu vào phân tích cơ sở lý luận

về năng lực hợp tác (khái niệm, biểu hiện, các phương pháp đánh giá năng lực)

Cũng trong chương I, chúng tôi đã trình bày tổng quan về hoạt động trải nghiệm sáng tạo – một hoạt động mới trong CT GDPT mới được ban hành, tổng quan về HĐNK

và tiến hành điều tra thực trạng việc tổ chức HĐNK hóa học thông qua việc phát vấn với các thầy cô và các em HS lớp 9 ở các trường THCS trên địa bàn huyện Thanh Trì từ đó đánh giá tính cần thiết và khả thi của đề tài

Đây là những cơ sở lý luận và thực tiễn giúp chúng tôi xây dựng và thiết kế các HĐNK hóa học lớp 9 nhằm phát triển năng lực cho HS đặc biệt là năng lực hợp tác

CHƯƠNG 2

T H I Ế T K Ế H O Ạ T Đ Ộ N G N G O Ạ I K H Ó A H Ó A H Ọ C L Ớ P 9 T H C S

N H Ằ M P H Á T T R I Ể N N Ă N G L Ự C H Ợ P T Á C

C H O H Ọ C S I N H

2.1 Phân tích cấu trúc, mục tiêu của môn Hóa học lớp 9 ở trường THCS

2.1.1 Cấu trúc và mục tiêu của chương trình Hóa học lớp 9 THCS

2.1.1.1 Cấu trúc chương trình hóa học THCS, Hóa học 9

Chương trình Hóa học THCS được phân bố với 2 tiết/ tuần và tổng 140 tiết dạy, trong đó lớp 8 có 70 tiết và lớp 9 có 70 tiết

2.1.1.2 Mục tiêu của chương trình Hóa học 9 THCS

2.1.2 Nhiệm vụ của việc dạy học Hóa học lớp 9 THCS

2.2 Nguyên tắc và qui trình thiết kế hoạt động ngoại khóa hóa học

2.2.1 Nguyên tắc thiết kế hoạt động ngoại khóa hóa học

Nguyên tắc 1: Bảo đảm tính mục đích và tính kế hoạch

Nguyên tắc 2: Đảm bảo tính thích hợp và hiệu quả

Nguyên tắc 3: Đảm bảo sự thống nhất giữa nội dung ngoại khóa với chương trình

nội khóa

Nguyên tắc 4: Đảm bảo sự thống nhất giữa yêu cầu của giáo viên với sự tự

nguyện, tự quản của học sinh

Nguyên tắc 5: Nội dung và hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa phải linh hoạt,

phong phú, cân đối giữa các loại hình hoạt động: tập thể, nhóm, cá nhân

Nguyên tắc 6: Huy động được sự giúp đỡ của nhà trường, đoàn thể, địa phương và

hội cha mẹ học sinh

Nguyên tắc 7: Có sự tự nguyện, chủ động và hứng thú của HS

Nguyên tắc 8: Trong điều kiện khách quan cho phép, huy động tối đa HS tham gia

không phân biệt trình độ, năng lực

2.2.2 Qui trình thiết kế hoạt động ngoại khóa hóa học

Bước 1: Xác định mục tiêu của hoạt động

Bước 2: Đặt tên hoạt động

Bước 3 Xác định khả năng đáp ứng các nhiệm vụ nhận thức của HS

Bước 4.Xây dựng hình thức hoạt động và những yêu cầu cần đạt

Bước 5 Lựa chọn nội dung hoạt động phù hợp

Bước 6 Nắm rõ các đối tượng tham gia, có kế hoạch phân công cụ thể

Bước 7 Dự đoán tình huống phát sinh, chuẩn bị biện pháp khắc phục

Bước 8 Đánh giá, tổng kết, rút kinh nghiệm

Bước 9.Xây dựng thành kịch bản, xem xét, chỉnh sửa cho phù hợp

2.2.3 Kế hoạch tổ chức các hoạt động ngoại khóa trong chương trình Hóa học 9 THCS

Trong đề tài luận văn này, tôi thiết kế các hoạt động ngoại khóa theo học kì, mỗi học kì có thể tổ chức từ 2 đến 3 hoạt động ngoại khóa, tùy điều kiện của từng trường

Có thể tổ chức các hoạt động ngoại khóa trong chương trình Hóa học 9 THCS như sau:

TT Thời gian

thực hiện Hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa

1 Tuần 4 Hội vui học tập “Học tốt cùng oxit và axit”

2 Tuần 8 Hội thảo khoa học “Khám phá axit – bazơ”

3 Tuần 10 Hội thi hóa học “Vui cùng hợp chất vô cơ”

4 Tuần 14 Hội thi tìm hiểu “Kim loại và những ứng dụng trong cuộc

sống”

5 Cuối học kì I Tổ chức hội chợ hóa học “Chemistry fair”

6 Tuần 18 Tham quan hóa học “Trải nghiệm thực tế về công nghiệp silicat”

7 Tuần 20 Hội diễn “Khám phá lịch sử các nhà hóa học”

8 Tuần 30 Hội thi “Đi tìm vòng nguyệt quế với hợp chất hữu cơ”

2.3 Thiết kế một số hoạt động ngoại khóa hóa học 9 THCS

2.3.1 Hội vui học tập “Học tốt cùng oxit và axit”

2.3.2 Hội thảo khoa học “Khám phá axit – bazơ”

2.3.3 Hội thi hóa học“Vui cùng hợp chất vô cơ”

2.3.4 Hội thi tìm hiểu “Kim loại và những ứng dụng trong cuộc sống”

2.3.5 Hội chợ“Chemistry fair”

2.3.6 Tham quan hóa học“Trải nghiệm thực tế về công nghiệp Silicat”

2.3.7 Hội diễn “Khám phá lịch sử các nhà hóa học”

2.3.8 Hội thi Đi tìm vòng nguyệt quế với hợp chất hữu cơ

2.4 Sử dụng các hoạt động ngoại khóa hóa học trong dạy học nhằm phát triển năng lực hợp tác cho học sinh THCS

2.4.1 Sử dụng hoạt động ngoại khóa để củng cố kiến thức nhằm phát triển năng lực hợp tác cho HS THCS

Nhằm mục đích ôn tập, củng cố kiến thức về hai loại hợp chất vô cơ là oxit và axit, tôi thiết kế HĐNK áp dụng PPDH theo góc

Tên chủ đề: “HỌC TỐT CÙNG OXIT VÀ AXIT”

I Mục tiêu

1 Kiến thức

- Trình bày được tính chất hóa học của oxit, mối liên hệ giữa oxit axit và oxit bazơ

- Nêu được tính chất hóa học của axit

- Giải thích được mối liên hệ giữa oxit axit, oxit bazơ và axit

- Trình bày được mối liên hệ giữa tính chất với ứng dụng, phương pháp nhận biết các chất

và phương pháp điều chế

2 Kĩ năng

- Lập sơ đồ tóm tắt tính chất hóa học của oxit và axit

- Lập sơ đồ hoặc bảng tóm tắt tính chất hoặc mối liên hệ giữa tính chất với ứng dụng, phương pháp điều chế, sản xuất

- Viết các phương trình hóa học minh họa tính chất và mối liên hệ giữa oxit axit, oxit bazơ và axit, giữa đơn chất kim loại, phi kim với hợp chất oxit và axit

- Giải bài tập hóa học: Nhận biết, tính khối lượng chất/ dung dịch, tính nồng độ mol/ phần trăm, tính phần trăm khối lượng, phần trăm thể tích trong hỗn hợp

1 GV lập kế hoạch ngoại khóa

a Hình thức tổ chức: Tổ chức hội vui hóa học áp dụng PPDH theo góc

- Góc “Chinh phục”: Nhiệm vụ của HS là giải được các câu hỏi, bài tập ẩn sau mỗi

mảnh ghép; mở hết tất cả các mảnh ghép, các nhóm sẽ thấy một hình ảnh với nhiệm vụ kèm theo, sau đó thuyết trình về hình ảnh khám phá được

- Góc “Vượt thử thách”: HS tham gia giải “Ô chữ thông minh” với 4 ô chữ hàng

ngang từ đó tìm ra được ô chữ hàng dọc và hoàn thành nhiệm vụ liên quan đến ô chữ hàng dọc

- Góc “Trải nghiệm”: có 2 ngôi sao, ở mỗi ngôi sao sẽ có những điều bí ẩn và yêu

cầu HS phải hoàn thành (HS tiến hành thí nghiệm nhận biết và giải thích các hiện tượng trong thực tế)

- Góc “Đỉnh Cao”: bao gồm các câu hỏi với mức độ vận dụng kiến thức, những

bài tập khó, dành cho HS giỏi (GV chuẩn bị thêm phiếu hỗ trợ với góc này)

b Đối tượng: Học sinh lớp 9

c Thời gian, địa điểm:

- Thời gian tổ chức: Tiết 8 - Tuần 4

- Địa điểm: Lớp học hoặc phòng đa năng

- Thời lượng tiến hành: 50 đến 60 phút

2 Học sinh

- Chuẩn bị trang trí, kê bàn ghế

- Ôn tập các nội dung kiến thức về oxit và axit

III Tiến trình thực hiện

Hoạt động 1: Giới thiệu mục đích của giờ ngoại khóa và PPDH theo góc

- Giới thiệu mục đích của ĐHNK: ôn tập về oxi, axit

- Chia nhóm, giới thiệu các góc học tập và nhiệm vụ của các góc, thời gian thực hiện ở mỗi góc

- Yêu cầu về sản phẩm cần hoàn thiện ở mỗi góc học tập

Hoạt động 2: Ôn tập, củng cố, hệ thống hóa về tính chất, ứng dụng, điều chế

- Các nhóm lần lượt luân phiên nhau thực hiện nhiệm vụ ở các góc dưới sự giám sát và hỗ trợ của GV

Hoạt động 3: Báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ ở các góc

- Các nhóm báo cáo sản phẩm nhóm của mỗi góc học tập

- GV và các nhóm nhận xét, đánh giá kết quả báo cáo của nhóm bạn

- Giải được các câu hỏi, bài tập ẩn sau mỗi mảnh ghép

- Mở hết tất cả các mảnh ghép, HS sẽ thấy một hình ảnh là sơ đồ tư duy về oxit

- Thuyết trình về sơ đồ tư duy của oxit

PHIẾU HOẠT ĐỘNG GÓC “CHINH PHỤC”

Thời gian: 7 phút

Có 4 mảnh ghép với các câu hỏi, các nhóm thảo luận và trả lời các mảnh ghép:

Mảnh ghép 1: Cho các oxit: Fe2O3, Al2O3, CO2, N2O5, CO, BaO, SO2

a Phân loại các oxit có trong dãy?

b Những oxit nào phản ứng với nước?

c Những oxit nào phản ứng với axit?

d Những oxit nào phản ứng với bazơ trong dung dịch?

Mảnh ghép 2: Cho các oxit có công thức sau: Na2O, SO2, P2O5, BaO, CO Có bao nhiêu cặp oxit có thể phản ứng được với nhau? Viết PTPƯ?

Mảnh ghép 3: Hãy viết PTHH của các phản ứng minh họa cho sở đồ điều chế oxit

dưới đây:

Mảnh ghép 4: Hòa tan 2 g SO3 vào 100ml H2O

a Tính nồng độ mol của dung dịch thu được (sự thay đổi thể tích nước khi hòa tan SO3 là không đáng kể)

b Tính nồng độ % của dung dịch (khối lượng riêng của nước 1g/ml)

- Thiết kế một sơ đồ tư duy khái quát kiến thức về ô chữ hàng dọc vừa tìm được

Kim loại + oxi

OXIT

PHIẾU HOẠT ĐỘNG GÓC “VƢỢT THỬ THÁCH”

Thời gian: 7 phút

Có một ô chữ thông minh với 4 ô chữ hàng ngang và 1 ô chữ hàng dọc cần các em khám phá:

Ô chữ 1: Quan sát hình ảnh và cho biết đây là hiện tượng gì?

Ô chữ 2: Chất chỉ thị nào thường dùng để nhận biết axit?

Ô chữ 3: Axit sunfuric có vai trò quan trọng trong nền kinh tế quốc dân Hãy cho

biết oxit nào được sử dụng để sản xuất ra H2SO4?

Ô chữ 4: Các axit HCl, HNO3, H2SO4 thuộc loại axit nào?

Sau khi giải đáp đươc tất cả các ô chữ hàng ngàng hãy tìm ra ô chữ hàng dọc và thiết

kế sơ đồ tư duy hệ thống hóa kiến thức liên quan đến ô chữ hàng dọc vừa tìm được Thuyết trình trên giấy A0

- Có 2 ngôi sao, ở mỗi ngôi sao sẽ có những điều bí ẩn và yêu cầu HS phải hoàn thành

- HS tiến hành thí nghiệm nhận biết và giải thích các hiện tượng trong thực tế

PHIẾU HOẠT ĐỘNG GÓC “TRẢI NGHIỆM”

Thời gian: 7 phút

Có hai ngôi sao, các nhóm mở lần lượt từng ngôi sao và thực hiện các nhiệm vụ ẩn chứa bên trong:

Ngôi sao đỏ: Sử dụng các dụng cụ và hóa chất cần thiết, bằng phương pháp hóa học hãy

nhận biết các hóa chất riêng biệt sau: CaO, NaCl và P2O5

Trình bày rõ các bước tiến hành thí nghiệm nhận biết trên giấy A0 và quay lại các thao tác tiến hành thí nghiệm nhận biết trên (ghi rõ hóa chất, dụng cụ cần dùng)

Ngôi sao xanh: Tại sao khi sử dụng than để đun nấu, nung gạch ngói, nung vôi lại gây ô

nhiễm môi trường? Nêu biện pháp giảm thiểu ô nhiễm và giải thích?

*Nhiệm vụ ngôi sao đỏ: Các nhóm ghi rõ các bước nhận biết 3 hóa chất riêng biệt trên

giấy A0 và hóa chất, dụng cụ cần dùng để nhận biết Sau đó tiến hành quay lại video

thực tiện theo các bước

- Hóa chất: nước cất, quì tím

- Dụng cụ: thìa thủy tinh, cốc thủy tinh 25ml (hoặc ống nghiệm)

Các bước nhận biết:

- Đánh số thứ tự 3 lọ đựng hóa chất

- Lấy ở mỗi lọ một ít hóa chất làm thí nghiệm nhận biết

- Hòa tan hóa chất vừa lấy ở mỗi lọ bằng nước cất

+ Hóa chất nào tan tạo thành dung dịch vẩn đục, màu trắng là bột CaO

+ 2 hóa chất còn lại tan tạo dung dịch trong suốt (P2O5 + 3H2O → 2H3PO4)

- Nhúng quì tìm vào 2 dung dịch trong suốt vừa thu được

+ Dung dịch nào làm quì tím chuyển sang màu đỏ là dung dịch H3PO4 → hóa chất ban đầu là P2O5

+ Dung dịch nào không làm quì tím chuyển màu là dung dịch NaCl

*Nhiệm vụ ngôi sao xanh: Các nguyên nhân chính gây ô nhiễm môi trường khi đốt than là:

- Khi đun, đốt than đã tác dụng với O2 làm giảm lượng O2 trong không khí

- Sản phẩm của phản ứng đốt cháy là khí CO2, CO, SO2,… gây độc

- Nhiệt lượng tỏa ra của các phản ứng rất lớn

Cần chỉ ra được biện pháp tích cực nhất giảm thiểu ô nhiễm môi trường là trồng và bảo

vệ cây xanh sẽ tăng lượng O2, giảm lượng khí độc nhờ quá trình quang hợp và làm giảm sức nóng của môi trường

- HS nghiên cứu nội dung trong phiếu hỗ trợ kiến thức

- Hoàn thành các câu hỏi với mức độ vận dụng kiến thức, những bài tập khó, dành cho HS giỏi

PHIẾU HOẠT ĐỘNG GÓC “ĐỈNH CAO”

Nhằm mục đích vận dụng các kiến thức đã học về các loại hợp chất vô cơ, trong đó hai loại hợp chất axit và bazơ có mối liên hệ mật thiết, gần gũi với đời sống, vì vậy tôi thiết kế HĐNK áp dụng PPDH dự án

- Phân biệt được tính chất hóa họccủa axit và bazơ

- Vận dụng các kiến thức đã học về hai loại hợp chất axit và bazơ để giải thích các vấn đềthực tiễn:

+ Dựa vào nhữnghiểu biết về thang pH, nêu được tác dụng của chất chỉ thị tự nhiên Tiến hành thí nghiệm để phát hiện một số chất chỉ thị màu tự nhiên trong đời sống

+Giải thích được lợi ích và tác hại của axit và bazơ với các vấn đề về sức khỏe: bệnh đau dạ dày, sức khỏe răng miệng, điều trị khi bị ong hay kiến đốt,…

+ Giải thích được các vấn đề thực tiễn như: vì sao phải đánh răng, thành phần thuốc chống đau dạ dày như thế nào, ảnh hưởng của mưa axit tới các công trình kiến trúc,…

+ Phân tích được ảnh hưởng của mưa axit đối với môi trường và đề xuất một số biện pháp bảo vệ môi trường

2 Kĩ năng

- Viết được các PTHH của axit và bazơ

- Tiến hành thành côngcác thí nghiệm vui liên quan đến phản ứng của axit và bazơ

- Biết cách tiến hành các thí nghiệm chứng minh về chất chỉ thị màu tự nhiên, sử dụng thang pH để đo độ axit của một số chất, mẫu nước từ đó đánh giá mức độ an toàn của các mẫu nước

- Làm việc nhóm để hoàn thành sản phẩm dự án

3 Thái độ

- Yêu thích, say mê tìm hiểu và khám phá về môn Hóa học

- Có ý thức bảo vệ sức khỏe cá nhân

- Nhận biết nguyên nhân ô nhiễm môi trường có ý thức bảo vệ môi trường

4 Năng lực cần phát triển

- Năng lực hợp tác, năng lực nghiên cứu khoa học, năng lực sử dụng ngôn ngữ hóa học…

II Nội dung dự án

Chủ đề gồm 3 nội dung lớn:

1 Nội dung 1: Thang pH – Các chất chỉ thị màu tự nhiên: Ôn tập về tính chất của axit, bazơ; các thao tác an toàn khi làm việc trong phòng thí nghiệm với axit, bazơ; tìm hiểu về thang PH và các chất chỉ thị màu tự nhiên