Tiên Yên cũng nh xã Phong Dụ là nơi định c lâu đời nhất của ngời dân đồng bào dân tộc Tày trớc đây gọi là ngời thổ với bản sắc là một quần thể dân c sống tập chung, nhà sàn ở hai bên tri
Trang 1lịch sử địa phơng lịch sử xã phong dụ
Sự hình thành và phát triển của xã phong dụ
Tình hình chính chị ,xã hội của xã Phong Dụ trớc Cách Mạng tháng Tam nănm 1945
1.Sự hình thành và phát triển của xã phong Dụ :
Dân xã Phong Dụ sinh sống lâu đời trên địa bàn do nhiều ứng biến của lịch sử Tiên Yên cũng nh xã Phong Dụ là nơi định c lâu đời nhất của ngời dân đồng bào dân tộc Tày (trớc
đây gọi là ngời thổ )với bản sắc là một quần thể dân c sống tập chung, nhà sàn ở hai bên triền núi,triền sông
Một số dân tộc ít ngời nh Sán Chỉ,Dao sống rải rác trên sờn núi,khe bản hẻo lánh là bộ phận dân c đến sau
Dân tộc Hoa trớc cách mạng đã từ Trung Quốc sang Việt Nam và làm ăn sinh sống cùng
đồng bào các dân tộc trong xã.Họ góp sức xây dựng địa phơng.Nhiều ngòi Hoa đã đợc Việt hoá trở thành những ngời dân bản địa.Từ năm 1978 đến 1979,do sự kích động,xúi giục
từ bên ngoài họ đã bỏ đi,trở về Trung Quốc
2.Tình hình chính trị,xã hội của xã Phong Dụ trứơc cách mạng tháng 8/1945
Sau khi thực dân Pháp di dời trụ sở Châu Tiên Yên ở phố c Yên Than,chuyển về khu ngã
ba Sông Tiên Yên,xây dựng Châu lí mới(phố mới)
Thực dân Pháp xây dựng nhà tù lớn ở Khe Tù-Yên Than
Cùng với đó,xã Phong dụ chịu ảnh hởng lớn về bọn giặc dã và thổ phỉ.Pháp lập ra "Xứ Nùng tự trị" và "Xứ Mán tự trị" dới sự chỉ huy của Voòng A Sáng
- Tiểu đoàn bao gồm các dân tộc trong huyện,đợc Pháp trang bị đầy đủ quân trang,quân dụng.Chúng đàn áp,khủng bố các xã trong huyện.Cuối cùng tên đầu sỏ Voòng A Sáng cùng đồng bọn bỏ chạy,do quân du kích ta tiêu diệt vào tháng 12/1950
Tháng 10/1948 đến tháng 8/1954,chi bộ đầu tiên của huyện do đồng chí Lê Văn Vàng là bí
th chi bộ
Căm thù sâu sắc trớc tội ác dã man của thực dân và bọn tay sai,mỗi cán bộ đản viên,mỗi chiến sĩ du kích của xã Phong Dụ cùng bộ đội địa phơng đã ý thức đựơc trách nhiệm to lớn của mình trớc tính mạng và tài sản của nhân dân.Trung đội du kích xã cùng với bộ đội C60 đã phối hợp quyết tâm chiến đấu(đội ngũ du kích xã còn một số cô bác còn sống nh
bà Hoàng Thị Văn,ông Hoàng Văn Kí , )Bộ đội C60 tiêu biểu có bác Phạm Văn
Phong, Trớc khi địch đổ bộ quân vào địa bàn xã từ thôn Nà Lìn,Khe Soong,Hua Cầu nhân dân đã sơ tán vào rừng sâu,thực hiện "vừơn không nhà trống" Du kích và bộ đội tập kích bất ngờ vào đồn địch rồi rút chạy,ban đêm ta đánh ta đánh làm cho chúng không biết
đâu mà chống đỡ.Chúng tháo chạy về Tiên Yên không kịp mang theo những thứ chúng đã cớp đợc của nhân dân ta,ta đã giành lại đựơc 12 con trâu,3 con lợn,200kg gạo và hàng tăm con gà,vịt,2 hòm đạn,1 súng Các-bin,1 súng Sten.Trong ngày tháng chống càn ,chị em phụ nữ xã Phong Dụ đã tham gia phục vụ bộ đội và du kích,tiếp đạn,cơm nớc cho bộ đội Tham vọng của địch lần này đã bị tan vỡ.Sau khi chúng rút khỏi,chúng đã dùng pháo 105
li bắn từ các đồn bốt của Tiên Yên ồ ạt vào xã Phong Dụ,từ cuối tháng 12 năm 1952 đến tháng 1 năm 1953,chúng đã bắn nhiều quả đạn pháo,có lần bắn từ 6 giờ tối đến sáng ngày hôm sau,làm cho dân ta nhiều ngời bị chết,nhà của bị tàn phá.Ngời già và trẻ em đã lên Bình Liêu trú ẩn
Với lòng trung kiên anh dũng của cán bộ chiến sĩ,đảng viên và nhân dân xã Phong Dụ,lịch
sử tuyền thống của xã Phong Dụ lại thêm những trang mới,xứng đáng là du kích vững mạnh của huyện
Trang 2Trong thời gian đó nhiều cơ quan tổ chức đảng bị tan vỡ,song ở Phong Dụ một số đảng viên có tinh thần cao bí mật lên Bình Liêu cộng tác với cơ quan huyện,chờ thời cơ quay về khôi phục phong trào tại xã
Năm 1948 xã Phong Dụ xây dựng thành lập chi bộ do đồng chí Hoàng Bảo Tân,làm bí th lãnh đạo,đồng chí và bộ đội làm dân vận cho đồng bào công giáo theo cách mạng ở thôn(Đông Dì gồm 12 hộ)dân tộc dao theo đạo (nay là thôn Hợp Thành xã Phong Dụ) Trong thời kì này đã xây dựng đợc tổ xung phong ở các thôn Nà Lìn,Phạc Thạ,Po Luông Tháng 10/1949 kết nạp đợc 5 đồng chí của xã cho Đảng,và thành lập căn cứ kháng chiến
ở giai đoạn tiếp theo
Cuối năm 1949 đến đầu năm 1950 thực dân Pháp bị thua trận ở nhiều nơi trong huyện và ngoài huyện.Để mở đờng tiếp tế cho Bình Liêu.Pháp và Voòng A Sáng đã mở đợt càn quét vào khu căn cứ của ta nh Khe Phạ của thôn Nà Lìn,Khe Song.Ta đã tổ chức chống trả
nh-ng do lực lợnh-ng ta ít.Thực dân pháp và Voònh-ng A Sánh-ng đã xây dựnh-ng đồn ở xã Phonh-ng Dụ,bố trí quân bảo vệ khống chế hoạt động của ta
Ngày 26/12/1950,Quân ta tấn công Bình Liêu tiêu diệt quân địch,quân địch chuyển từ Tiên Yên lên cứu viện Bình Liêu.Du kích xã cùng trung đoàn 98 và đại đội 54 đón đờng đánh chặn địch tại cầu Khe San,tiêu diệt 2 đại đội và nhiều xe tải,đại đội lính của Voòng A Sáng
đóng đồn tại Phong Dụ bỏ chạy,xã Phong Dụ sạch bóng quân thù
Năm 1952 đến đầu năm 1953 địch tập trung mở đợt càn quét dồn nhân dân xã Phong Dụ phải đi sơ tán vào các khe,đẻ tránh tàn sát từ dân Nà Lìn và các thôn bản khác trong xã phải di tản vào Khe San,Khe Trung,Nà Cà,Nà Kiếu,Bình Liêu
Trung đoàn khố đỏ do tên Voòng A Sáng chỉ huy,chúng càn quét xã Phong Dụ,Phong Dụ
là điểm bao vây.Chúng tung cả pháo binh,máy bay vào chiến dịch,khắp nơi trong xã bị chúng bắt bớ,đốt nhà,giết ngời cớp của,giết cán bộ cách mạng.Chúng đã dồn ép 50 gia
đình dân tộc Dao theo nchúng về thị trấn làm tay sai,chúng muốn phục thù nhân dân xã Phong Dụ,đã từng trừng trị chúng.Chúng muốn tìm cách xoá trắng căn cứ du kích của xã,đây là căn cứ hết sức nguy hiểm đối với chúng,để thực hiện mu đồ tái chiếm huyện Bình Liêu lần nữa
Cây đa ở thôn Tềnh Pò,xã Phong Dụ là nơi diễn ra trận tập kích của quân dân xã vào Pháp và Voòng A Sáng
8 giờ sáng ngày 25/10/1953 500 quân dịch cùng một số phụ trang bị 3 khẩu Mac-tin,6 trung liên,do 5 lính Pháo chỉ huy càn vào Khe San,xã Phong Dụ nhằm bắt bớ khủng bố khi dân ta đang gặt lúa nơng,phá vụ mùa phá hỏng khu trục lực lợng quân sự của ta.Chúng chia thành 2 múi tấn công nhng chúng đã vấp phải mìn ta.Một số tên địch chét tại chỗ,một
số khác bị thơng,hàng ngũ địch chạy toán loạn,kêu ầm ĩ,thúc nhau bỏ chạy
Kết quả:tiêu diệt đợc 3 tên địch,bị thơng 1,thu giữ 45 viên đạn,3 lừu đạn,1 ô bay và một dao găm.Quân ta an toàn vô sự
Ngày 8/8/1954,tên lính Pháp cuối cùng phải rút khỏi huyện Tiên Yên,sau lễ hạ cờ nhục nhã ở Đồn Cao(là huyện đội bây giờ)
Ngòi su tầm Trần Quảng Sinh
Trang 3Tổng số đất tự nhiên của x phong dụ ã phong dụ
Tổng số : 699053,34 ha
I Đất sản xuất:
Đất ruộng: 274.69 ha
Lúa: 234.67 ha Cây trồng: 15.02 ha Cây lâu năm: 25.00 ha Cây lâm nghiệp: 5239.72 ha Rừng sản xuất : 4120.00 ha Rừng phòng hộ: 1117.72 ha
Nuôi trồng thuỷ sản: 0.53 ha
II.) Đất phi nông nghiệp: (28.55 ha )
Đất ở: 17.02 ha
* Đất chuyên dùng: 48.37 ha (đ ờng quốc lộ, sân tr ờng, )
Đất trụ sở cơ quan: 1.27 ha
Đất an ninh quốc phòng: 2.00 ha
Đất sản xuất kinh doanh: 1.00 ha
* Đất mục đích công cộng: 44.1 ha Sông , suối: 215.16 ha
III )Đất chua sử dụng: 11194.82 ha
Đất có mặt bằng: 4.62 ha
Đất đồi núi: 1190.19 ha ** Kinh tế chủ yếu là nông lâm dịch vụ
IV )Hành chính, kinh tế, chính trị:
1 Hành chính xã: Có một trụ sở UBND xã Phong Dụ
- Chính quyền có đủ các ban lãnh đạo xã, và các đoàn thể của xã,Hội
đồng ND xã, Hội phụ nữ, ban Mặt Trận, Hội kuyến nông, Hội cựu chiến binh, Hội
ng ời cao tuổi, Công an xã, t pháp
2 Quản lý các thôn trong xã: Toàn xã có 18 thôn mỗi thôn có 1 tr ởng thôn, 1 công an viên ( công an thôn )
3 Dân số: Tổng số hộ: 780 hộ Tổng số khẩu:6890 khẩu
4 Dân tộc toàn xã có 5 dân tộc anh em, Tày, Dao,(Dao Thanh Phán , Dao Thanh Y )chung sống dải dọc quốc lộ 18c
5 Hệ thống chính trị có một Đảng bộ gần 100 Đảng viên An ninh trật
tự ổn định, không có nhiều giáo phái ,
6 Văn hoá XH Trong những năm 1960 cả xã Phong Dụ Có duy nhất 1 lớp học, cho đến ngày nay toàn xã có 4 tr ờng học, từ Mầm Non đến THCS
Ngời su tàm:Trần Quảng Sinh