Phương pháp dạy bài câu lệnh lặp trong bộ môn Tin học 8-GV: Nguyễn.T.H.Yến

Vềphía giáo viên khi giảng dạy ngôn ngữ lập trình Pascal, tôi nhận thấy khi họcsinh học về ngôn ngữ này thờng mắc phải một số vấn đề nh: về phần bài tập vớinhững bài tập đơn giản không p

Phần II

II.2 Chơng 2: Nội dung vấn đề nghiên cứu 5

II.3.Chơng 3: Phơng pháp nghiên cứu, kết quả 17

I Phần mở đầu

I.1 Lý do chọn đề tài:

Trong bối cảnh Công nghệ thông tin ngày càng phát triển, việc sử dụngmáy tính không còn bó hẹp trong viện nghiên cứu, các trờng đại học, các trungtâm máy tính mà còn mở rộng ra mọi xí nghiệp, cơ quan, nhà máy Song songvới quá trình trên việc giảng dạy Tin học trong các trờng phổ thông cũng đợc

đẩy mạnh đi đôi với việc tăng cờng trang bị máy vi tính trong nhà trờng Trongnhững năm gần đây nền giáo dục nớc nhà đang thực sự bớc vào chặng đờng đilên với biết bao gian truân và thử thách để đáp ứng yêu cầu đổi mới của thời

đại, tiến kịp nền giáo dục trên toàn thế giới Ngành Giáo dục nớc ta đang từngbớc đi lên, vì vậy việc học sinh đợc tiếp cận với Công nghệ thông tin là một vấn

đề mà ngành giáo dục đang rất chú trọng và quan tâm tới

Ngôn ngữ lập trình Pascal do Niklaus Wirth, Giáo s điện toán trờng đạihọc Zurich (Thuỵ Sỹ) đề xuất vào năm 1970 với tên gọi Pascal để kỷ niệm nhàtoán học và triết học nổi tiếng ngời Pháp Blaise Pascal Đây là một ngôn ngữthuật giải, có tính cấu trúc, chặt chẽ, sáng sủa và với mục đích là công cụ giảngcho sinh viên Song hiện nay Pascal đã trở thành một trong những ngôn ngữphổ biến nhất, thích hợp nhất cho tất cả các đối tợng học môn Tin học Vớingôn ngữ lập trình Pascal các em học sinh phổ thông phát triển đợc lối t duy rõràng, mạch lạc

Với môn Tin học ở trờng phổ thông trang bị cho học sinh những hiểubiết cơ bản về Công nghệ thông tin và vai trò của nó trong xã hội hiện nay, ph -

ơng pháp giải quyết vấn đề theo qui trình công nghệ và kĩ năng sử dụng máytính phục vụ học tập và cuộc sống Ngoài ra Tin học có ý nghĩa to lớn đối với

sự phát triển trí tuệ, t duy thuật toán cho ngời lao động góp phần hình thànhhọc vấn phổ thông cho học sinh, góp phần làm tăng hiệu quả giáo dục Vì thế

ngời giáo viên luôn luôn không ngừng đổi mới phơng pháp dạy học, việc đổimới phơng pháp dạy học môn Tin học đợc thể hiện ở các mặt :

- Đổi mới hoạt động của giáo viên

- Đổi mới hình thành, tổ chức và phơng tiện học tập

- Đổi mới hoạt động học tập của học sinh dới sự hớng dẫn của giáo viênhọc sinh đợc hoạt động cá nhân, hoạt động theo nhóm, thảo luận giữa cácnhóm và cả lớp, thông qua các phơng tiện dạy học

Môn Tin học mới đợc đa vào các trờng THPT nó là môn học rất mới vàgây hứng thú học tập cho học sinh vì qua môn học này các em có dịp tiếp cậnvới thông tin, với công nghệ hiện đại Tuy nhiên, với phần ngôn ngữ lập trìnhPascal thì học sinh THCS tiếp thu khó khăn, chậm hơn do yêu cầu của phầnnày là phải t duy nhiều, các em phải nắm chắc các kiến thức về Toán học Vềphía giáo viên khi giảng dạy ngôn ngữ lập trình Pascal, tôi nhận thấy khi họcsinh học về ngôn ngữ này thờng mắc phải một số vấn đề nh: về phần bài tập vớinhững bài tập đơn giản không phải dùng câu lệnh ghép thì học sinh có thể làm

đợc nhng với các bài phải sử dụng câu lệnh ghép và kết hợp một số câu lệnhkhác thì học sinh lại gặp khó khăn; về phần thực hành học sinh hay mắc các lỗinhỏ về dấu chấm, dấu phẩy, các từ khoá viết sai , do vậy việc học cũng nh dạyPascal còn gặp nhiều khó khăn Bản thân tôi dạy Tin học đợc một số năm nêncũng tích luỹ đợc một chút kinh nghiệm, phơng pháp giảng dạy các câu lệnhtrong chơng trình Pascal Sau đây tôi xin đợc trình bày một vài suy nghĩ củamình về phơng pháp giảng dạy “Câu lệnh lặp” trong chơng trình Pascal Rấtmong đợc các ý kiến đóng góp của các bạn đồng nghiệp

I.2 Mục đích nghiên cứu:

Đề tài này đối với tôi là lần đầu tiên nghiên cứu, phạm vi không rộng lắmnhng tài liệu tham khảo có hạn nên ít nhiều cũng gặp khó khăn khi thực hiện.Song là một giáo viên rất thích môn tin nên tôi đã cố gắng hết sức mình trau

dồi đúc rút kiến thức và học hỏi những đồng nghiệp tìm ra các phơng phápgiảng dạy hay, dễ hiểu để thực hiện đề tài mà mình đã lựa chọn.

- Đề tài này hớng tới làm thế nào để học sinh tiếp thu bài một cách tốtnhất, gây đợc hứng thú học tập cho học sinh khi học bài “Câu lệnh lặp”

- Học sinh biết định hớng bài học một cách có căn cứ rõ ràng, chính xác

đồng thời kích thích sự tò mò, tìm tòi, khám phá say mê học tin của học sinh

I.3 Thời gian, địa điểm nghiên cứu:

Tôi đã thực hiện nghiên cứu đề tài này trong cả một năm học 2008 2009

Nghiên cứu với bộ môn Tin học trên học sinh khối 8 của trờng THCSNguyễn Đức Cảnh Thị trấn Mạo Khê - Đông Triều - Quảng Ninh

I.4 Đóng góp về lý luận, thực tiễn:

- Đa số học sinh có khả năng suy luận logic rất tốt, các em có khả năngmạnh dạn, tự tin trình bày quan điểm của mình trớc đông ngời

- Khả năng tự học, tự tìm kiếm thông tin của học sinh khá cao, tuy nhiêncha có điều kiện thể hiện

- Giáo viên chúng ta đều nhiệt tình, muốn tìm tòi, sáng tạo trong đổi mớiphơng pháp, nhằm tìm ra cách truyền đạt tốt nhất cho bài giảng

- Công nghệ thông tin và trang thiết bị giáo dục đều đợc trang bị nay đã

đủ cho các trờng nên việc soạn giảng rất dễ dàng và nhanh chóng

II Phần nội dung:

II.1 Chơng 1: Tổng quan

Trong phạm vi đề tài này tôi muốn trình bày vài suy nghĩ của mình vềmột số nội dung về phơng pháp giảng dạy các “câu lệnh lặp” trong chơng trìnhPascal lớp 8 cụ thể về các vấn đề sau :

II.2 Chơng 2: Nội dung vấn đề nghiên cứu:

II.2.1 Biện Pháp tiến hành:

- Để tiết học đạt hiệu quả cao ngời thầy giáo phải chuẩn bị về đồ dùngdạy học, trinh tự lên lớp, chọn kiến thức cơ bản nhất để áp dụng phơng phápdạy học tích cực, vạch sơ đồ liên kết kiến thức đợc chọn với kiến thức khác củatiết học, hệ thống các bài tập minh học sao cho phù hợp với nội dung bài dạy,phân loại đợc đối tợng học sinh

II.2.2 Các dạng câu lệnh:

II.2.2.1 Đối với câu lệnh lặp dạng for…

 Dạng 1: Dạng tiến:

For biến đếm :=<giá trị đầu> to <giá trị cuối> do <câu lệnh>;

trong đó: Câu lệnh ở đây có thể là câu lệnh đơn hoặc câu lệnh ghép, nếu là câu

lệnh ghép phải đợc đặt giữa cụm từ khoá BEGIN và END

Biến đếm là biến kiểu nguyên, giá trị đầu và giá trị cuối là các giá trị nguyênFor, to, do là các từ khoá do Pascal qui định

Sơ đồ:

Hoạt động của câu lệnh: Ban đầu biến đếm đợc gán bằng giá trị đầu, sau đó

so sánh biến đếm với giá trị cuối nếu biến đếm vẫn còn nhỏ hơn hoặc bằng giátrị cuối thì lặp lại thao tác là: thực hiện câu lệnh sau đó tăng biến đếm lên một

đơn vị Quá trình đó cứ lặp cho đến khi nào biến đếm lớn hơn giá trị cuối thìkết thúc thoát khỏi vòng lặp For

(Số vòng lặp = giá trị cuối – giá trị đầu +1)

Dạng 2: Dạng lùi:

For biến đếm =<giá trị cuối> downto <giá trị đầu> do <câu lệnh>; trong đó: Câu lệnh ở đây có thể là câu lệnh đơn hoặc câu lệnh ghép, nếu là câu

lệnh ghép phải đợc đặt giữa cụm từ khoá BEGIN và END

Biến đếm là biến kiểu nguyên, giá trị đầu và giá trị cuối là các giá trị nguyênFor, do, downto là các từ khoá do Pascal qui định

Sơ đồ:

Hoạt động của câu lệnh: Ban đầu biến đếm đợc gán bằng giá trị cuối, sau đó

so sánh biến đếm với giá trị đầu nếu biến đếm vẫn còn lớn hơn hoặc bằng giátrị đầu thì lặp lại thao tác là: thực hiện câu lệnh sau đó giảm biến đếm đi một

đơn vị Quá trình đó cứ lặp cho đến khi nào biến đếm nhỏ hơn giá trị đầu thìkết thúc thoát khỏi vòng lặp For

(Số vòng lặp = giá trị cuối – giá trị đầu +1)

- Câu lệnh ở đây có thể là câu lệnh đơn hoặc câu lệnh ghép, nếu là câu lệnh

ghép phải đợc đặt giữa cụm từ khoá BEGIN và END

Biến đếm là biến kiểu nguyên, giá trị đầu và giá trị cuối là các giá trị nguyênFor, to, do, downto là các từ khoá do Pascal qui định

II.2.2.2 Đối với câu lệnh lặp dạng While…

- Câu lệnh có thể là câu lệnh đơn có thể là câu lệnh ghép, nếu là lệnhghép đợc đặt trong cụm từ BEGIN và END Điều kiện là một biểu thức logic

 Sơ đồ:

 Hoạt động:

Đầu tiên máy kiểm tra điều kiện Nếu điều kiện đúng (True) thì máy thựchiện câu lệnh và sau đó quay lại kiểm tra điều kiện và quá trình cứ lặp cho đếnkhi gặp điều kiện sai (False) thì kết thúc và thoát khỏi vòng lặp

II.2.3 Bài tập minh học

Bài 1: Câu lệnh lặp dạng for

Câu lệnh

EndF

T

? Công việc trong bài toán là câu lệnh

đơn hay ghép? Vì sao (Câu lệnh ghép

For i:= 1 to 10 do

BeginWriteln(‘**************************’);

Writeln(‘* Chuc cac em hoc gioi *’);

Giáo viên nhận xét, sửa chữa (chú ýlỗi về dấu, lệnh ghép nằm trong cặpbegin…end; và lệnh Delay (1000)end; và lệnh Delay (1000)dùng để dừng màn hình 1000 miligiây)

? bài toán yêu cầu làm gì?

(Tìm số con chó, con gà mỗi loại cóbao nhiêu con)

? Bài toán cần sử dụng mấy biến

- HS trả lời

? Sử dụng mấy vòng lặp For? Vì sao?

? Công việc của lệnh if …end; và lệnh Delay (1000) then là gì

GV cho học sinh chạy thử chơng trình

(ga + cho = 36) then

begin

Writeln (‘so ga la:’, ga);

Writeln (‘so cho la:’, cho);

? Phải khai báo những biến gì

? Tại sao biến T ban đầu phải gánbằng không (Tổng bao giờ cha tínhcũng bằng không)

? Công việc của câu lệnh for ở đây làgì

? Bài toán này có thể sử dụng câu lệnhfor dạng lùi đợc không? cách làm thếnào?

- HS hoạt động nhóm, đại diện 1 emtrong 1 nhóm lên trình bày lời giải

- GV vậy khi sử dụng câu lệnh fordạng lùi về cú pháp có thay đổi nhngkết quả không thay đổi

End

Bài tập 5: Viết chơng trình tính tổng

S = 1+1/2+1/3+…end; và lệnh Delay (1000)+1/n , với n đợc nhập

từ bàn phím ( yêu cầu học sinh sử dụng

câu lệnh for dạng lùi)

Bớc 4: Nếu i ≤ n, S  S+1/i và quay lại

bớc 3; ngợc lại i > n thông báo kết quả

? Ta viết S:2:1 để làm gì sao các bàitrớc không viết nh vậy? ( vì S là kiểuthực viết nh vậy màn hình hiển

thị kết quả dạng số mũ, số 6 cách 6 kí

Bớc 4: Nếu i ≤ n, A  x A và quay lại

bớc 3; ngợc lại i > n thông báo kết quả

và kết thúc thuật toán

 Chơng trình viết nh sau:

tự để in ra S còn 2 lấy sau phần thậpphân là 2 chữ số

Tơng tự về nhà viết lại bài này sửdụng lệnh for dạng tiến

GV: vòng lặp for dạng tiến chạy nhthế nào so với dạng lùi?

Học sinh trả lời (chạy ngợc với fordạng lùi)

? Em nào trình bày đợc ý tởng thuậttoán?

- HS cùng thảo luận nhóm

- GV gọi 1 học sinh lên bảng trìnhbày

GV: Từ thuật toán trên các em hãyviết chơng trình cho bài toán đó

- HS thảo luận nhóm

n lần x

Bµi 2: C©u lÖnh lÆp d¹ng While

? Điều kiện ở đây nh thế nào.

? Công việc là câu lệnh đơn hay lệnhghép? Vì sao?

? Mô tả hoạt động của bài toán này xem

nó chạy nh thế nào?

? Chúng ta thay lệnh S := S + i*i bằng

S := S + sqr(i) có đợc không? (có đợc vìtên chuẩn sqr(i) là hàm bình phơng tơng

đơng với i*i)

? Bài toán yêu cầu làm gì

? Thuật giải của bài toánHọc sinh thảo luận nhóm

? §iÒu kiÖn cña lÖnh while lµ g×?

? T¹i sao trong c«ng viÖc l¹i cã lÖnhnhËp gi¸ trÞ cña x

? Víi bµi to¸n nµy ta cã thÓ sö dông c©ulÖnh While kh«ng?

? C¸ch t×m ¦SCLN vµ BSCNN trongto¸n häc, ¸p dông vµo bµi to¸n Pascal

Häc sinh th¶o luËn nhãmGäi häc sinh lªn tr×nh bµy bµi to¸n

Gi¸o viªn söa sai nÕu cã

II.3 Chơng 3: Phơng pháp nghiên cứu, kết quả nghiên cứu

II.3.1 Phơng pháp nghiên cứu:

-Trong đề tài này tôi vận dụng các phơng pháp nghiên cứu có tính phổ biến nh :

+ Phơng pháp lí luận thông qua việc đọc sách giáo khoa, sách giáo viên, sách bài tập, tài liệu giáo án

+ Phơng pháp thảo luận, thăm dò

+ Phơng pháp thực nghiệm áp dụng vào các giờ học Tin học: Tiến hành thực nghiệm ngay trong các hoạt động học tập

+ Phơng pháp thống kê phân loại

+ Phơng pháp giải quyết vấn đề

II.3.2 Kết quả nghiên cứu:

Khi áp dụng đề tài này vào giảng dạy bộ môn Tin học 8, 7, 6 tôi thấy rằng:

- Hiệu quả sau mỗi giờ dạy tăng lên rõ rệt

- Học sinh hiểu bài, nắm kiến thức nhanh, chắc chắn hơn và thích học Ngôn ngữ lập trình Pascal hơn chứ không thấy lo sợ nh hồi đầu năm bắt đầu làm quen với nó Đặc biệt các em học khá rất thích học phần lập trình Pascal này

- Chất lợng đại trà và chất lợng mũi nhọn tăng lên rõ rệt - Cụ thể là:

1 Chất lợng khảo sát đầu năm của lớp 8: Tổng số 198 HS

- Giỏi : 10%

- Khá : 33%

-TB : 55%

-Yếu : 2%

 Chất lợng cuối năm :

- Giỏi : 18,1 %

- Kh¸ : 45,5 %

- TB : 36,4 %

- YÕu : 0 %

2 ChÊt lîng kh¶o s¸t ®Çu n¨m cña líp 6 - Giái : 18%

- Kh¸ : 27%

-TB : 53%

-YÕu : 2%

 ChÊt lîng cuèi n¨m : - Giái : 39,3 % - Kh¸ : 35,5 % - TB : 27,2 % - YÕu : 0 %

3 ChÊt lîng kh¶o s¸t ®Çu n¨m líp 7 - Giái : 25,5% - Kh¸ : 35%

- TB : 38,5% - YÕu : 1%

 ChÊt lîng cuèi n¨m: - Giái : 42,6 % - Kh¸ : 39,8% - TB : 17,6% - YÕu : 0%

III Kết luận, kiến nghịQua một số năm dạy tin học đặc biệt là phần lập trình Pascal ở tr ờngTHCS Nguyễn Đức Cảnh tôi đã đầu t rất nhiều công sức cho công việc tìm tàiliệu, soạn giảng theo hệ thống nhằm tháo gỡ khó khăn trong quá trình giảngdạy.

Là một giáo viên trực tiếp giảng dạy đợc nghe những tham luận về giảngdạy các môn văn hoá khác nh Toán, Văn, Lý, Hoá,…end; và lệnh Delay (1000) tôi thấy rất bổ ích và đúcrút đợc thêm nhiều bài học kinh nghiệm cho quá trình giảng dạy

Từ những cố gắng của cá nhân trong thực tế giảng dạy ở bậc THCS tôinhận thấy rằng kết quả học tập của học sinh phụ thuộc rất lớn vào giáo viên vìgiáo viên là ngời trực tiếp giảng dạy các em, giúp các em học tập tính tự giác,không chỉ đơn thuần dừng lại sau mỗi tiết dạy mà nó theo suốt quá trình dạyhọc, mà xuất phát điểm là ngời giáo viên phải dạy nh thế nào để cuốn hút các

em vào hoạt động tích cực trên lớp, tạo cho các em một phơng pháp học, mộtcách học bộ môn qua hớng dẫn, rèn luyện từng ngày, từng tiết học Giáo viên

sẽ giúp học sinh hoàn thiện kiến thức mới và vận dụng kiến thức đó để giảiquyết các nhiệm vụ thực tiễn Kết quả học tập của học sinh cao hay không phụthuộc vào kiến thức tiếp nhận qua từng tiết dạy của giáo viên

Qua quá trình dạy Tin học tôi thấy rằng luyện tập củng cố khắc sâu kiếnthức rất quan trọng Để phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh thì giáoviên không nên đa quá nhiều dạng bài tập vào một tiết học, từng dạng bài tậpphải toát lên đợc mục đích là củng cố kiến thức nào, nên chọn lợng bài tập vừa

đủ để có điều kiện khắc sâu các kiến thức đợc vận dụng và phát triển các nănglực t duy càn thiết trong quá trình lập trình Hãy để cho học sinh có thời giansuy nghĩ đọc kỹ đề bài và để cho học sinh hởng niềm vui khi tự mình tìm chìakhoá lời giải

Đề tài “Phơng pháp giảng dạy câu lệnh lặp” đã phần nào đề ra đợc phơngpháp chung để dạy bài “Câu lệnh lặp” Qua đó giúp học sinh tìm đợc cách làm

đối với dạng bài tập này, hiểu sâu hơn về câu lệnh, sự hoạt động của máy tính

đối với từng dạng lệnh, giúp học sinh củng cố đợc kiến thức toán học, biết tìm

ra đờng lối giải quyết vấn đề một cách linh hoạt, khoa học, phát triển năng lực

t duy, rèn luyện kỹ năng kỹ xảo

Sau khi áp dụng đề tài này vào giảng dạy tôi nhận thấy học sinh tiếp thuphần Ngôn ngữ lập trình Pascal dễ dàng, nhẹ nhàng hơn, học sinh đã hứng thúhọc phần này, các em có thể làm một cách chính xác các bài tập với các dạng t-

ơng tự nh các bài đã chữa, ngoài ra các em còn có thể tự làm đợc các bài tậpkhó Ví dụ nh giải các bài toán cổ, tính tổng các số tự nhiên, …end; và lệnh Delay (1000) Một số em họckhá môn Toán học còn rất thích thú với phần học này vì qua đây các em có thể

áp dụng các kiến thức Toán học của mình vào việc giải các bài tập lập trìnhkhó, có thể tham gia vào đội tuyển Tin học trẻ không chuyên của trờng để tham

dự các kỳ thi do Huyện, Tỉnh tổ chức hàng năm

Qua nghiên cứu đề tài này sau đây tôi có một chút kiến nghị nhỏ: vềphân phối chơng trình cha đồng đều giữa các tiết, những tiết ôn tập và bài tậpcha có nội dung cụ thể nên giời học đó tôi gặp chút khó khăn trong quá trìnhchọn lọc nội dung để dạy Về phía nhà trờng phân công tôi phải đảm nhận một

số công việc khác lên thời gian để tập trung vào công việc giảng dạy của mìnhcòn hạn chế

Trên đây là những kinh nghiệm nhỏ của bản thân tôi trong quá trìnhgiảng dạy môn Tin tại trờng THCS Nguyễn Đức Cảnh Đề tài tôi viết chắc chắncòn nhiều thiếu sót rất mong sự góp ý chân thành của các đồng chí lãnh đạochuyên môn để đề tài của tôi hoàn chỉnh hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn sự quan tâm của các cấp lãnh đạo đã tạo điềukiện cho tôi hoàn thành đề tài này

Mạo Khê, ngày 15 tháng 5 năm 2009

Ngời viết

Nguyễn Thị Hải Yến