Trong thời gian qua, công nghệ thông tin bớc đầu đã đợc ứng dụng vàogiảng dạy, học tập và thực tế cho thấy công nghệ thông tin đã có tác độngmạnh mẽ, làm thay đổi nội dung, phơng pháp dạ
Trang 1Kinh nghiÖm øng dông c«ng nghÖ th«ng tin trong so¹n gi¶ng bé m«n Ng÷ V¨n
PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐÔNG TRIỀU
TRƯỜNG THCS NGUYỄN ĐỨC CẢNH
“ Ứng dụng công nghệ thông tin trong soạn giảng dạy môn ngữ văn THCS”
Trang 2Kinh nghiệm ứng dụng công nghệ thông tin trong soạn giảng bộ môn Ngữ Văn
I Phần mở đầu
1 Lí do chọn đề tài
Trong những năm gần đây, vấn đề đổi mới phơng pháp giảng dạy đã
đ-ợc đặt ra một cách cấp thiết cùng với việc đổi mới nội dung chơng trình sáchgiáo khoa nhằm phát huy tối đa tiềm năng sáng tạo của học sinh Một trongnhững yếu tố quan trọng để đổi mới phơng pháp giảng dạy là phơng tiện dạyhọc, trong đó công nghệ thông tin là một trong những phơng tiện dạy học hiện
đại có rất nhiều tiện ích
Trong thời gian qua, công nghệ thông tin bớc đầu đã đợc ứng dụng vàogiảng dạy, học tập và thực tế cho thấy công nghệ thông tin đã có tác độngmạnh mẽ, làm thay đổi nội dung, phơng pháp dạy học, là một công cụ hỗ trợ
đắc lực nhất cho đổi mới phơng pháp dạy học ở các bộ môn
Tuy nhiên, việc ứng dụng công nghệ thông tin trong giáo dục còn rất hạnchế Thực tế đó đòi hỏi cần phải nhanh chóng nâng cao chất lợng giảng dạybằng cách phát huy những u thế của công nghệ thông tin, phải biến nó thànhcông cụ hữu hiệu phục vụ cho sự nghiệp giáo dục
2 Mục đích nghiên cứu
Trong phạm vi của đề tài, tôi tập trung tìm hiểu, khai thác, nghiên cứu khảnăng ứng dụng công nghệ thông tin trong các bài giảng để góp phần nâng caohiệu quả ứng dụng của CNTT đồng thời đa công nghệ thông tin trở nên gầngũi , dễ hiểu, dễ ứng dụng: giúp giáo viên giảng dạy bộ môn Ngữ văn có thểứng dụng để nâng cao chất lợng bài giảng, nâng cao chất lợng học tập bộ môn
3 Thời gian, địa điểm
- Thời gian nghiên cứu trong hai năm học từ 2007-2009
- Đối tợng nghiên cứu: học sinh Trờng THCS Nguyễn Đức Cảnh
- Phạm vi nghiên cứu: - các bài học của bộ môn Ngữ văn THCS
- phần mềm Power Point và Viôlét
4 Cở sở lí luận và thực tiễn
Ngày nay, công nghệ thông tin trở nên phổ biến, là xu hớng phát triển củathời đại và ứng dụng công nghệ thông tin là một điều tất yếu Công nghệ thôngtin với những u việt của nó thực sự góp phần giải phóng sức lao động cho conngời và nâng cao chất lợng cuộc sống Trong giáo dục, CNTT góp phần nângcao tiềm lực của ngời GV bằng việc cung cấp cho họ những phơng tiện dạyhọc hiện đại Từ các phơng tiện đó, GV ứng dụng các phần mềm dạy học khaithác, cập nhật, trao đổi thông tin, bổ sung và làm giàu vốn tri thức của mình đểnâng cao chất lợng công tác, góp phần quan trọng vào công cuộc cải cách và
đổi mới giáo dục nớc nhà
Tuy nhiên, việc ứng dụng CNTT trong dạy học ở các bộ môn nói chung, ở
bộ môn Ngữ văn nói riêng hiện nay còn nhiều hạn chế, cha phát huy đợc vaitrò to lớn của công nghệ hiện đại Từ tìm hiểu thực tế qua dự giờ thăm lớp của
đồng nghiệp và qua tham khảo các bài giảng điện tử trên mạng, tôi nhận thấy
có một số hạn chế trong các bài giảng điện tử của đại đa số giáo viên hiện nay
đó là:
Trang 3Kinh nghiệm ứng dụng công nghệ thông tin trong soạn giảng bộ môn Ngữ Văn
Thứ nhất: Khi chuyển từ bài giảng truyền thống sang các slide trình diễn, giáo
viên thờng mang t tởng của bài giảng cũ để áp đặt vào Nghĩa là sẽ trình bày tất cả những gì mình nói và viết vào slide Điều này hoàn toàn sai lầm vì giờ học sẽ trở thành giờ đọc các dòng chữ trên slide và nh thế học sinh sẽ cho rằnggiáo viên chỉ nói những điều trong sách, không mở rộng các kiến thức bên ngoài, đồng thời nội dung trình chiếu sẽ rất dài, học sinh khó có thể ghi chép
đầy đủ vào vở để làm tài liệu học tập ở nhà Và nh thế giờ học sẽ rất đơn điệu, học sinh không hứng thú học tập, hiệu quả công nghệ thông tin bị trợt tiêu
Thứ hai : Kĩ năng soạn giảng giáo án điện tử của giáo viên còn hạn chế biểu
hiện ở chỗ nhiều bài giảng hoặc quá sơ sài, hoặc quá rờm rà, xa rời nội dung bài học, thiếu tính khoa học, thiếu tính thẩm mỹ, lạm dụng quá nhiều hình
ảnh, sử dụng những hình ảnh thừa, dùng nhiều phông nền khác nhau, kích cỡ chữ quá nhỏ, sử dụng các hiệu ứng xuất hiện thiên về trình diễn những kĩ xảo tin học Điều này không chỉ gây phân tán sự chú ý của học sinh mà còn hạn chế trong việc thực hiện mục tiêu bài học
Bản sáng để tài này ra đời trên tinh thần hởng ứng năm học ứng dụng côngnghệ thông tin, trên tinh thần đóng góp vào việc đa công nghệ thông tin trởthành phơng tiện dạy học hiệu quả đáp ứng yêu cầu đổi mới phơng pháp dạyhọc trong giai đoạn hiện nay
II Phần nội dung
Chơng I : Tổng quan về vấn đề nghiên cứu
Kinh nghiệm ứng dụng CNTT vào soạn giảng bộ môn Ngữ Văn là bản
đề tài nghiên cứu về khả năng ứng dụng công thông tin vào bài giảng và phântích về tính hiệu quả của các ứng dụng đó Các bài giảng đợc thiết kế trênphần mềm Power Point và phần mềm Viôlét - phần mềm dạy học thông dụngtrong nhà trờng Để tài này không đi vào trình bày cách ứng dụng một bàihoàn chỉnh mà chỉ tập trung ở các khía cạnh mà công nghệ thông tin phát huyhiệu quả cao nhất, thể hiện tính u việt vợt trội mà nếu giảng dạy theo cáchtruyền thống thì không thể thực hiện hoặc nếu thực hiện đợc thì cũng phải mấtrất nhiều thời gian và công sức Từ đó dẫn tới nhận thức ứng dụng công nghệthông tin trong dạy học là điều tất yếu
Chơng ii : Nội dung vấn đề nghiên cứu
1 ứng dụng công nghệ thông tin trong soạn giảng phân môn Tiếng Việt và Tập làm văn
Tiếng Việt và Tập làm văn là hai phân môn có thể ứng dụng công nghệthông tin một cách hiệu quả và có thể ứng dụng cho hầu hết các tiết dạy Đặctrng của hai phân môn này bao giờ cũng bắt đầu từ việc giáo viên hớng dẫnhọc sinh phân tích ngữ liệu rồi sau đó hình thành khái niệm Theo cách dạytruyền thống việc phân tích ngữ liệu thờng đợc giáo viên cho HS xác định trênbảng phụ hoặc học sinh phát hiện trả lời, giáo viên viết lên bảng Để có một
Trang 4Kinh nghiệm ứng dụng công nghệ thông tin trong soạn giảng bộ môn Ngữ Văn
tiết dạy thành công giáo viên phải chuẩn bị nhiều bảng phụ rất lỉnh kỉnh mà lạichỉ sử dụng đợc một lần cho một lớp Nhng nay việc đó trở nên thuận lợi hơnnhờ công nghệ thông tin với hiệu ứng xuất hiện chữ và màu sắc của chữ
Ví dụ: Bài Tìm hiểu yếu tố miêu tả và biểu cảm trong văn tự sự ( Ngữ văn 8).
GV trình chiếu ngữ liệu, yêu cầu HS xác định yếu tố miêu tả, yếu tố biểu cảm trong đoạn văn Sau khi học sinh đã xác định giáo viên cho học sinh kiểm tra lại bằng cách quan sát trên phông chiếu Một cú kích chuột các yếu miêu tả
và biêu cảm đợc phân biệt rạch ròi bởi các màu sắc khác nhau Không cần phải nêu thêm câu hỏi học sinh cũng sẽ nhân ra các yếu tố miêu tả và biểu cảm không đứng tách rời mà đan xen nhau một cách hài hòa
Nhìn vào slide trên có thể thấy, nhờ ứng dụng CNTT mà giáo viên có thể
trình chiếu đợc cả một đoạn ngữ liệu rất dài; hiệu ứng và màu sắc của chữ đã làm cho đối tợng phân tích hiện lên một cách cụ thể, rõ ràng giúp HS dễ nhận biết, dễ hiểu, ngoài ra giáo viên không mất thời gian chuẩn bị bảng phụ ở nhà, trên lớp không mất thời gian treo bảng phụ lên rồi hạ xuống và học sinh đợc làm việc nhiều hơn
Phân môn Tiếng Việt và Tập làm văn có lợng thời gian dành cho luyện tậprất lớn ứng dụng CNTT vào bài giảng sẽ tăng đợc thời gian luyện tập cho họcsinh Vì vậy GV có thể thiết kế, sáng tạo và vận dụng nhiều dạng bài tập khácnhau dựa trên cơ sở các bài tập trong sách giáo khoa để học sinh luyện tập.Các bài tập này vẫn phải đáp ứng đợc yêu cầu về kiến thức về kĩ năng củaphân môn đồng thời mở rộng và nâng cao kiến thức cho học sinh Cácdạng bài tập là:
- Bài tập trắc nghiệm thiết kế trên Power Point và Viôlét
Trang 5Kinh nghiÖm øng dông c«ng nghÖ th«ng tin trong so¹n gi¶ng bé m«n Ng÷ V¨n
- Trß ch¬i « ch÷ thiÕt kÕ trªn Power Point
- Bµi tËp ®iÒn khuyÕt vµ kÐo th¶ ch÷ thiÕt kÕ trªn Vi«lÐt vµ Power Point
Trang 6Kinh nghiệm ứng dụng công nghệ thông tin trong soạn giảng bộ môn Ngữ Văn
Các dạng bài tập nh trên sẽ tạo cho học sinh sự hứng thú, giờ luyện tập sẽrất sôi nổi: Bài tập trắc nghiệm là cơ hội để các em học sinh yếu kém đợc thamgia xây dựng bài, thể hiện đợc sự quan tâm đến mọi đối tợng học sinh Bài tập
ô chữ buộc các em phải huy động kiến thức, sâu chuỗi kiến thức để tìm ra ô
chữ chìa khóa ( Ví dụ để tìm ra ô chữ chìa khóa là Ngôn ngữ học sinh phải tìm ra các từ Nội tâm Ngoại hình, Cử chỉ, Trang phục Sâu chuỗi các từ lại
các em sẽ thấy: từ chìa khóa cùng các từ gợi ý khác chính là các phơng diện đểxây dựng nhân vật trong văn bản tự sự) Bài tập điền khuyết kéo thả chữ phùhợp cho dạng bài tập điền từ để hoàn chỉnh một câu, hoàn chỉnh một nhận xéthoặc hoàn chỉnh khái niệm, rất thích hợp cho luyện tập củng cố Đổi mới hìnhthức luyện tập nh trên sẽ làm cho giờ học trở nên sinh động hấp dẫn , học sinhhọc tập tập hứng thú đồng thời kiến thức đợc khắc sâu hơn và mở rộng hơn,tránh đợc tâm lí ngại làm bài tập của học sinh
Không chỉ hiệu ứng và màu sắc của chữ hay sự đa dạng của bài tập mới làmlàm cho giờ học hấp dẫn sinh động mà những bức tranh minh họa cũng gópphần làm cho giờ học hấp dẫn mà cao hơn nữa nó góp phần làm phong phú ph-
ơng pháp dạy học Những bức ảnh hay những thớc phim t liệu mà giáo viên cóthể dễ dàng khai thác trên mạng đa vào bài giảng sẽ giúp học sinh khắc sâu đ-
ợc ngữ liệu, tạo đợc sự tích hợp kiến thức cao là cơ sở để tạo ra các dạng bàitập mới mà nếu không ứng dụng công nghệ thông tin sẽ không thực hiện đơc
Ví dụ: Bài Phơng châm hội thoại ( Ngữ Văn 9)
Khi dẫn vào bài giáo viên có thể trình chiếu nhũng bức tranh này và nêu câu hỏi : Bức tranh trên khiến em nhớ đến truyện dân gian nào? Thuộc thể loại
Trang 7Kinh nghiệm ứng dụng công nghệ thông tin trong soạn giảng bộ môn Ngữ Văn
nào? Học sinh nhìn vào bức tranh có thể nhớ ra và trả lời ngay đó là các truyệncời dân gian: Lợn cới áo mới( Ngữ văn 6) và Quả bí khổng lồ Đây là câu hỏitích hợp kiến thức với phần văn một cách rất đơn giản và hiệu quả
Hình 1
Trang 8Kinh nghiÖm øng dông c«ng nghÖ th«ng tin trong so¹n gi¶ng bé m«n Ng÷ V¨n
H×nh 2
Trang 9Kinh nghiÖm øng dông c«ng nghÖ th«ng tin trong so¹n gi¶ng bé m«n Ng÷ V¨n
Trang 10Kinh nghiệm ứng dụng công nghệ thông tin trong soạn giảng bộ môn Ngữ Văn
Học xong bài tìm hiểu các phơng pháp thuyết minh từ văn bản Ngã ba đồng
lộc, học sinh đợc quan sát những hình ảnh minh họa về địa danh này (hình 1)
thì chắc chắn học sinh sẽ ấn tợng hơn và khắc sâu nội dung thông tin mà vănbản cung cấp
Hình 2, hình 3 sẽ giúp các em hình dung đợc về các trò chơi dân gian, hiểu
đ-ợc nguyên liệu, cách làm và giá trị chiếc nón lá Việt Nam nh thế nào để từ đóvận dụng vào làm bài Những hình ảnh trên đã làm giảm đi sự khó khăn củagiáo viên khi phải giới thiệu cho học sinh những vật dụng mà các em cha đợcbiết hoặc ít đợc biết đến
Ví dụ: Phơng pháp tả cảnh (Ngữ văn 6)
Đề bài: Hãy viết đoạn văn miêu tả cánh đồng lúa quê em hoặc cánh đồng lúaquê em vào mùa gặt
Trang 11Kinh nghiệm ứng dụng công nghệ thông tin trong soạn giảng bộ môn Ngữ Văn
Với đề bài trên thì những bức ảnh này rất có ý nghĩa Nó khơi gợi cảm hứngcho học sinh, phát huy trí tởng tợng của học sinh Nó là mẫu số chung để giáoviên có thể đánh giá chính xác năng lực quan sát, kĩ năng dùng từ, viết vănmiêu tả của học sinh và cũng là cơ sở để học sinh nhận xét đợc bài viết củabạn để từ đó rút kinh nghiệm cho bản thân mình Ví dụ nh nhận xét bài viết đãmiêu tả nổi bật cha, trình tự miêu tả đã hợp lí cha, có giống cánh đồng lúatrong bức ảnh không , các tình từ miêu tả màu sắc, đặc điểm của các sự vật cóchính xác không Học sinh chỉ có thể nhận xét khi có mẫu số chung và đặttrong sự so sánh đối chiếu Việc làm trên sẽ làm cho giờ Tập làm văn trở nênnhẹ nhàng hơn và hấp dẫn hơn
Nh vậy với phân môn Tiếng Việt và nhất là phân môn Tập làm văn ứngdụng công nghệ thông tin vào bài giảng sẽ làm cho việc phân tích ngữ liệu trởnên khoa học hơn, học sinh dễ nhận biết hơn Giờ học không cón khô khantrìu tợng mà trở nên thú vị, gần gũi, dễ hiểu bởi nhiều dạng bài tập hay vànhiều hình ảnh minh hoạ sinh động
Trang 12Kinh nghiệm ứng dụng công nghệ thông tin trong soạn giảng bộ môn Ngữ Văn
2 ứng dụng công nghệ thông tin trong soạn giảng phân môn Văn học
ứng dụng CNTT vào soạn giảng phân môn Văn thì giáo viên gần nh khôngphải viết bảng Điều đó tiết kiệm đợc rất nhiều thời gian Theo cách giảngtruyền thống thì giáo viên vừa giảng vừa ghi bảng, còn khi ứng dụng côngnghệ thông tin thì giáo viên chỉ việc trình chiếu Lệnh trình chiếu chỉ thực hiệnsau khi học sinh đã làm việc theo yêu cầu của giáo viên Nội dung trình chiếu
là kết quả để học sinh kiểm chứng những phát hiện cũng nh phán đoán nhậnxét của mình và cũng là cơ sở để cho học sinh có những phán đoán nhận xéttiếp theo Yêu cầu về nội dung trình chiếu là phải thật chọn lọc Trớc hết đóphải là toàn bộ kiến thức thể hiện trong vở ghi bài của học sinh, sau đó là cácchi tiết, các dẫn chứng tiêu biểu để dẫn dến nội dung khái quát Hình thứctrình chiếu có thể chia làm 2 cột: một cột chiếu nội dung bài học, một cột trìnhchiếu những chi tiết phân tích, những nhận định riêng lẻ làm cở sở để học sinhkhái quát nội dung bài học
Ví dụ : Nớc Đại Việt ta (Ngữ văn 8)
Nếu nh trình chiếu quá nhiều chữ trên một slide , với nhiều lần xuất hiện hiệuứng, giáo viên sẽ không thoát li đợc máy tính vì thế giờ học không linh hoạt vàgiáo viên không tạo đợc sự gần gũi với học sinh trong giờ học Sự tác độngbằng cảm xúc trong giờ văn phần nào bị hạn chế
Cùng với sử dụng kênh chữ làm sao cho hiệu quả, giáo viên cũng cần phải
sử dụng kênh hình sao cho hợp lí, có hiệu quả Thực tế hình ảnh minh hoạ chomỗi văn bản rất nhiều nhng không phải hình ảnh nào cũng hiệu quả, có khilàm sai nội dung bài học hoặc áp đặt sự tởng tợng cho học sinh nhất là các tácphẩm thơ và không phải hình ảnh thơ văn nào cũng có thể minh họa, tờng giải
Trang 13Kinh nghiệm ứng dụng công nghệ thông tin trong soạn giảng bộ môn Ngữ Văn
bằng các hình ảnh trực quan trên máy tính Cái hay của văn chơng đôi khi lạinằm ở chính cái khó tờng minh, cái trừu tợng
Theo tôi những hình ảnh sau nếu đa vào bài giảng sẽ phát huy đợc hiệu quảthực sự:
* Chân dung tác giả và hình ảnh biểu trng của quê hơng tác giả
Nguyễn Du Đèo Ngang
O Hen ri Tợng nữ thần tự do
Gắn kết hai hình ảnh này sẽ giúp học sinh nhớ lâu hơn về tác giả và tácphẩm Ngoài ra những hình ảnh này sẽ giúp cho việc tích hợp kiến thức trongcùng bộ môn và các môn học khác đợc dễ dàng hơn
Ví dụ: Nguyễn Du tác giả Truyên Kiều, đợc gắn kết với hình ảnh Đèo Ngang
con đèo nối hai tỉnh Quảng Bình và Hà Tĩnh sẽ giúp các em nhớ đến bài thơQua Đèo Ngang của Bà Huyện Thanh quan
* Những hình ảnh chân thực phản ánh từ thực tế đời sống hoặc những hình ảnhhọc sinh không thể hình dung nhằm minh hoạ cho nội dung bài học và để khơigợi trí tởng tợng của học sinh
Trang 14Kinh nghiệm ứng dụng công nghệ thông tin trong soạn giảng bộ môn Ngữ Văn
Ví dụ: Chợ Năm Căn ( Sông nớc Cà Mau - Ngữ văn 6 )
Ví dụ: Cây tre Việt Nam ( Thép Mới – Ngữ văn 6)
Ví dụ: Bài thơ về tiểu đội xe không kính ( Phạm Tiến Duật- Ngữ văn 9)
Trang 15Kinh nghiệm ứng dụng công nghệ thông tin trong soạn giảng bộ môn Ngữ Văn
Hình ảnh chợ Năm Căn để học sinh thấy rõ hơn sụ trù phú độc đáo của ngôichợ nơi tận cùng tổ quốc Chiếc cối xay tre, chõng che là những hình ảnh màngày nay học sinh hiếm khi đợc thấy để học sinh biết rõ hơn về vài trò của câytre trong đời sống con ngời Việt Nam Hay một hình ảnh những chiêc xekhông kính giúp cho hiện thực khốc liệt của chiến tranh hiện lên một cách cụthể, ấn tợng hơn
Những bức tranh không chỉ dùng để minh hoạ cho nội dung bài học mà nócòn là phơng tiện để giáo viên sử dụng để khai thác nội dung bài học:
Con Rồng cháu Tiên Thánh Gióng
- Hãy sắp xếp các bức tranh theo thứ tự đúng các sự việc trong truyện và kể lại nội dung truyện?
- Những bức ảnh nói nên hậu quả gì của sự bùng nổ dân số?
