Tiết 54:Phản xạ không điều kiện và phản xạ có điều kiện

• Trình bày được quá trình hình thành các phản xạ mới và sự ức chế các phản xạ có điều kiện.. Thái độ: • Giáo dục cho học sinh có ý thức thành lập các phản xạ tốt trong học tập và sinh

Trường: THCS Yên Đức Môn học: Sinh học

Khối lớp: 8

Họ và tên giáo viên: Trịnh Thị Xuân

Trình độ chuyên môn: Cao đẳng

Sinh-Kỹ thuật nông nghiệp

Trình độ tin học: B

Phản xạ không điều kiện

và phản xạ có điều kiện

Địa chỉ: THCS Yên Đức

Số điện thoại: 0979957469

Số tiết bài dạy: Tiết 54

I Mục tiêu:

1 Kiến thức:

• Học sinh phân biệt được phản xạ có điều kiện và phản xạ không điều kiện.

• Trình bày được quá trình hình thành các phản xạ mới và sự ức chế các phản xạ có

điều kiện Nêu rõ các điều kiện cần khi thành lập các phản xạ có điều kiện

• ý nghĩa của phản xạ có điều kiện đối với đời sống.

2 Kỹ năng:

• Rèn kỹ năng quan sát, phân tích hình vễ để rút ra kiến thức.

• Kỹ năng so sánh, liên hệ kiến thức với thực tế.

• Kỹ năng hoạt động nhóm.

3 Thái độ:

• Giáo dục cho học sinh có ý thức thành lập các phản xạ tốt trong học tập và sinh hoạt,

loại bỏ các thói quen xấu

II Chuẩn bị cho bài giảng:

1 Chuẩn bị của giáo viên:

 Sách giáo khoa và sách giáo viên sinh học 8 và các tài liệu có liên quan.

 Sơ đồ, hình ảnh sưu tầm (hình 52.1 - 52.2 - 52.5)

2 Chuẩn bị của học sinh:

 Ôn lại bài 6 (sgk).

 Nghiên cứu trước bài 52 ở nhà.

III Nội dung và tiến trình bài giảng:

1 Tổ chức lớp (1’)

2 Kiểm tra bài cũ (5’)

 Trình bày cấu tạo của tai?

 (Đáp án): tai được chia ra: Tai ngoài, tai giữa, tai trong.

-Tai ngoài: Gồm vành tai và ống tai

-Tai trong: Gồm hai bộ phận:

+Bộ phận tiền đình và các ống bán khuyên

+Bộ phận ốc tai (ốc tai xương, ốc tai màng), trong ốc tai có màng cơ sở, trên có

cơ quan coócti chứa tế bào thụ cảm thính giác

3 Giảng bài mới (40’):

a) Giới thiệu bài mới:

? Phản xạ là gì, cho ví dụ

(Giáo viên: Đó là phản xạ không điều kiện, là vốn kiến thức thô sơ nghèo nàn mà chúng ta được thừc hưởng từ cha mẹ Đẻ thích nghi với điều kiện sống luôn thay đổi, ngoài những phản xạ trên, chúng ta còn có thêm vô số những phản xạ khác mà chúng

ta phải học tập, rèn luyện mới có được.)

b) Nội dung bài mới: Phản xạ không điều kiện và phản xạ có điều kiện.

Hoạt động 1: Phân biệt phản xạ có điều kiện và phản xạ không điều kiện.

Hoạt động của giáo viên -GV yêu cầu học sinh làm bảng 52.1 sgk

Hoạt động của học

sinh -Thảo luận nhóm hoàn thành bảng 52.1

1 Tay chạm vào vật nóng, rụt tay lại

2 Đi nắng, mặt đỏ gay, mồ hôi vã ra

3 Qua ngã tư thấy đèn đỏ vội dừng xe trước vạch kẻ

4 Trời rét,môi tím tái, người run cầm cập và sởn gai ốc

5 Gió mùa đông bắc về, nghe tiếng gió rít qua khe cửa chắc trời lạnh lắm, tôi vội mặc áo len đi học

6 Chẳng dại gì mà chơi/ đùa với lửa

Hoạt động của giáo viên -GV chiếu đáp án

Hoạt động của học

sinh -Thảo luận nhóm hoàn thành bảng 52.1

? Tại sao lại xếp ví dụ 1, 2, 4 vào phản xạ không điều kiện,

ví dụ 3, 5, 6 vào phản xạ có điều kiện

? Hãy tìm thêm ít nhất thêm 2 ví dụ cho mỗi loại phản xạ

? Thế nào là PXKĐK và PXCĐK -PXKĐK: Bẩm sinh-PXCĐK: Phải học

3 Qua ngã tư thấy đèn đỏ vội dừng xe trước vạch kẻ X

4 Trời rét,môi tím tái, người run cầm cập và sởn gai ốc X

5 Gió mùa đông bắc về, nghe tiếng gió rít qua khe cửa chắc trời lạnh lắm, tôi vội mặc áo len đi học X

Hoạt động của giáo viên

1 Hình thành PXCĐK:

-GV giới thiệu chân dung nhà sinh lý học người

Nga I.P.Paplôp

- Ông là người đầu tiên phát hiện ra phản xạ có điều

kiện, ông đã thành công trong việc thí nghiệm

thành lập PXCĐK tiết nước bọt khi có ánh đèn

Hoạt động của học

sinh Hoạt động 2: Sự hình thành phản xạ có điều kiện:

Hoạt động của giáo viên

- GV chiếu hình 52.1

- GV hướng dẫn học sinh quan sát khi ông chưa tiến

hành thí nghiệm (chưa bật đèn)

? quan sát khi ông bật đèn sáng thì hiện tượng gì xảy ra

( Vùng thị giác hưng phấn, chó quay đàu về phía có ánh

sáng)

- GV phân tích, bổ sung

Hoạt động của học

sinh

- HS hoạt động cá nhân

Hoạt động của giáo viên

- GV chiếu hình 52.2

- GV hướng dẫn HS quan sát hình vẽ khi chưa cho chó

ăn ( Chưa có tín hiệu xảy ra)

? Khi ông cho chó ăn, hiện tượng gì xảy ra

(Xuất hiệ xung thần kinh từ tế bào vị giác lên vùng ăn

uống ở vỏ não gây hưng phấn vùng ăn uống và trung khu

tiết nước bọt ở trụ não)

Hoạt động của học

sinh

- HS hoạt động cá nhân

Hoạt động của giáo viên

- GV trình chiếu hình 52.3a

-GV hướng dẫn học sinh quan sát hình vẽ khi ông chưa

thí nghiệm ( vùng ăn uống và vùng thị giác, đường xung

thần kinh đi)

? Khi ông bật đèn cho chó ăn thì hiện tượng gì xảy ra

( Vùng thị giác và vùng ăn uống đều hưng phấn

? Nếu ông bật đèn và kết hợp cho chó ăn nhiều lần thì

hiện tượng gì xảy ra

( đường liên hệ tạm thời đang đựoc hình thành)

Hoạt động của học

sinh

- HS hoạt động cá nhân

Hoạt động của giáo viên

- GV chiếu hình 52.3b

? Tại sao ông chỉ bật đèn không cho chó ăn mà chó vẫn

tiết nước bọt

( Vì đường liên hệ tạm thời đã được hình thành)

- GV phân tích, bổ sung

Hoạt động của học

sinh

- HS hoạt động cá nhân

Hoạt động của giáo viên

- GV chiếu hình 52.1 – 52.4

? Qua kết quả thí nghiệm ở hình 52.1 – 52.4, để thành

lập PXCĐK thì cần những điều kiện gì

- GV tóm tắt kiến thức cơ bản qua hình vẽ

? Thực chất của việc thành lập PXCĐK là gì

Hoạt động của học

sinh

- Điều kiện thành lập PXCĐK:

+ Phải có sự kết hợp giữa KTCĐK với KTKĐK

+ Quá trình kết hợp

đó phải được lặp đi lặp lại nhiều lần

- Thực chất: Hình thành đường liên hệ tạm thời nối các trung khu, vỏ não với nhau

Hoạt động của giáo viên

2 ức chế phản xạ có điều kiện:

? Nếu ta cứ bật đèn nhiều lần mà không cho chó ăn thì

hiện tượng gì sẽ xảy ra

( Chó không tiết nước bọt)

GV liên hệ thực tế: phản xạ dậy sớm học bài, nếu không

được củng cố thường xuyên thì phản xạ sẽ mất đi ->

đó là ức chế phản xạ có điều kiện

? ức chế PXCĐK xuất hiện khi nào

- GV liên hệ: tập quán thói quen làm ăn của đồng bào

dân tộc khi ở vùng cao khi chuyển xuống định cư ở

đồng bằng, tập quán làm ăn cũ sẽ bị loại bỏ và tập

quán làm ăn mới được hình thành

? Nêu ý nghĩa của việ thành lập và ức chế PXCĐK

? Trong học tập và sinh hoạt, cần loại bỏ và thành lập

những phản xạ có điều kiện nào

- GV liên hệ, giáo dục học sinh loại bỏ những thói quen

xấu trong học tập và sinh hoạt, thành lập thói quen

tốt

Hoạt động của học

sinh

- Khi PXCĐK không

đựoc củng cố thì

phản xạ sẽ mất dần

- ý nghĩa:

+ Giúp cơ thể thích nghi với môi trường sống mới

+ Hình thành thói quen, tập quán tốt

Hoạt động 3: So sánh tính chất của PXKĐK với PXCĐK

Hoạt động của giáo viên

- GV chiếu bảng 52.2

Hoạt động của học sinh

- HS hoạt động nhóm

để hoàn thành bảng 52.2

Tính chất của phản xạ không điều kiện Tính chất của phản xạ có điều kiện

1.Trả lời các kích thích không điều kiện 1 Trả lời các kích thích có điều kiện

4 Có tính chất di truyền mang tính chất

6, Cung phản xạ đơn giản 6 Hình thành đường liên hệ TK tạm thời

7 Trung ương nằm ở trụ não và tuỷ sống 7 ?

- GV gọi đại diện nhóm trả lời và gọi nhóm khác bổ sung

Hoạt động 3: So sánh tính chất của PXKĐK với PXCĐK

Hoạt động của giáo viên

- GV chiếu đáp án và phân tích

Hoạt động của học sinh

- HS hoạt động nhóm

để hoàn thành bảng 52.2

Tính chất của phản xạ không điều kiện Tính chất của phản xạ có điều kiện

1.Trả lời các kích thích không điều kiện 1 Trả lời các kích thích có điều kiện

4 Có tính chất di truyền mang tính chất

chủng loại 4 ? Có tính chất cá thể không di truyền

5.? Số lượng hạn chế 5 Số lượng không hạn định

6, Cung phản xạ đơn giản 6 Hình thành đường liên hệ TK tạm thời

7 Trung ương nằm ở trụ não và tuỷ sống 7 ? Trung ương ở vỏ não

? Nêu mối liên hệ giữa PXCĐK và PXKĐK - Tính chất (nội dung

IV Củng cố bài:

- GV kể câu chuyện “Tào Tháo với rừng mơ”

? Tại sao quân sĩ hết khát, đó thuộc loại phản xạ gì

- GV gọi một HS đọc kết luận chung (sgk)

V Kiểm tra, đánh giá:

- GV chiếu nội dung câu hỏi trắc nghiệm

1 Xác định xem đâu là PXCĐK và PXKĐK

PXKĐK PXCĐK

1 Nếu bị dí tay vào mắt, mắt sẽ nhắm lại.

2 Phản xạ tập thể dục buổi sáng khi nghe tiếng

nhạc tập thể dục.

3 Nếu đã một lần ăn me chua, về sau thấy me

chua là tiết nước bọt.

4 Phản xạ bú ở trẻ mới đẻ.

PXKĐK PXCĐK

1 Nếu bị dí tay vào mắt, mắt sẽ nhắm lại.

X

2 Phản xạ tập thể dục buổi sáng khi nghe tiếng

3 Nếu đã một lần ăn me chua, về sau thấy me

4 Phản xạ bú ở trẻ mới đẻ.

X

- GV chiếu đáp án để học sinh đối chiếu

- GV giải thích

2.Hãy tìm câu trả lời đúng:

2.1 Đặc điểm của phản xạ kkhông điều kiện là:

a Trải qua quá trình luyện tập

b Không di truyền

c Mang tính chất cá thể

d Bền vữngĐ

2.2 Đặc điểm của phản xạ có điều kiện:

a Di truyền được cho các thế hệ sau

b Có tính chất bẩm sinh

c Dễ mất đi nếu không được củng cố thư

ờng xuyên

d Mang tính chất chủng loại

Đ