Môi trường và các tài nguyên sinh học (tt)

NỘI DUNG + Tài nguyên thiên nhiên sinh học  Đa dạng sinh học các chủng loại thiên nhiên  Đa dạng sinh học và tác động của con người + Bảo tồn tính đa dạng sinh học + Bảo tồn thiên nhiê

Chương 2

Môi trường và các tài

nguyên sinh học

NỘI DUNG

2.2 Đa dạng sinh học và bảo tồn thiên nhiên (2t)

NỘI DUNG

+ Tài nguyên thiên nhiên sinh học

 Đa dạng sinh học các chủng loại thiên nhiên

 Đa dạng sinh học và tác động của con người

+ Bảo tồn tính đa dạng sinh học

+ Bảo tồn thiên nhiên

+ Các vườn quốc gia và khu bảo tồn

thiên nhiên

+ TNTN sinh học TG

Tài nguyên thực vật và động vật hoang dã:

 Trên Trái đất có khoảng: 13 -14 triệu loài

 Hiện biết được (đã ghi nhận):

1.750.000 loài

 Trong đó Vi sinh vật: 5.700 loài (%)

 Thực vật: 322.311 loài

Động vật không xương sống: 1.020.561 loài

Chim: 9.040 loài

Bò sát lưỡng cư: 11.757 loài

+ Một số lưu ý:

Con người mới chỉ tận dụng một số rất ít loài

Một số loài được dùng làm thực phẩm ở dântộc, quốc gia này, lại không được dùng thậm chícấm ở nơi khác

Sự hiểu biết của con người về chính nơi mìnhđang sống là quá ít

Các số loài chỉ là ước đoán, số loài được mô tả

ít, thay đổi theo từng tác giả, nguồn tài liệu

Hiện nay, phần lớn sản lượng lương thực, thựcphẩm tập trung vào vài loài cây:

8 loài cây :

 lúa mì, lúa nước, bắp,

 khoai tây, lúa mạch,

 khoai lang, khoai mì, đậu nành:

Chiếm 75% tổng sản lượng lương thực chung

Tài nguyên sinh vật Việt Nam

Loài Thế giới (loài) Việt Nam (loài)

180

80

+ Nguy cơ tuyệt chủng

Tê giác châu Phi

Ếch y tế Tắc kè Tarzan

Cá ngừ xanh

Những động vật sắp biến

mất khỏi hành tinh

Vượn cáo tre lớn: Đại bàng săn cá Madagascar

Khỉ đột sống dưới đất Khỉ mào Celebes

Tê giác đen Cá heo Baiji

Linh miêu Tây Ban Nha: Sếu Siberia

Hiện trạng và diễn biến suy thoái

ĐDSH

Phần lớn diện tích là rừng trồng  giá trị đa dạng sinh học không cao; diện tích rừng

rạc ở núi cao miền Bắc và Tây Nguyên.

Diện tích rừng ngập mặn bị suy giảm; các

Một số ảnh ở Đồng Tháp Mười

Rừng ngập mặn Đầm Nại, Ninh Thuận.

Một góc Khu Bảo Tồn Đất Ngập

Nước Láng Sen

Rừng tràm trên vùng đất ngập nước Láng Sen

Cây đước

Rừng ngập mặn ở Rạch Chàm - Phú Quốc

Hiện trạng và diễn biến suy thoái

ĐDSH

đọng trầm tích, ô nhiễm dầu tràn.

Đa dạng sinh học biển bị khai thác qua mức

Một bãi cỏ biển cỏ xoan đơn

Cỏ biển Caulerpa là loài thực vật thuỷ sinh được du nhập đến vùng Địa Trung Hải vào khoảng năm 1984 Cỏ biển Caulerpa thích nghi tốt với các vùng nước lạnh và đã phát triển phủ kín nền đáy của các loài cỏ biển bản địa, ảnh hưởng có hại đối với nhiều loài sinh vật thuỷ sinh.

Dugong đang ăn cỏ biển

Hòn Mun với rạn san hô và hệ sinh vật biển đa dạng, phong phú

là khu bảo tồn biển đầu tiên và duy nhất của Việt Nam hiện nay,

đã được Quỹ Ðộng vật hoang dã thế giới (WWF) đánh giá là khu vực đa dạng sinh học biển bậc nhất ở Việt Nam, đặc biệt rất phong phú về san hô, hiện tại đã phát hiện được khoảng 350 loài Tuy nhiên, san hô tại đây đang ở trong tình trạng bị đe doạ nghiêm trọng do sự phát triển mạnh mẽ

của sao biển gai Acanthaster

planci.

+ Các nguyên nhân làm suy thoái đa

dạng sinh học ở Việt Nam Nguyên nhân trực tiếp:

+ Nguyên nhân sâu xa:

Lưu ý:

 Mất rừng cũng là một nguyên nhân rất lớn đốivới sự giảm sút số loài, đe dọa sự tuyệtchủng của sinh vật

Một số lưu ý

Đa dạng sinh học có ý nghĩa sống còn đến sự tồn tại và phát triển của loài người

Mối quan hệ giữa rừng và đa dạng sinh học

 Bảo vệ đa dạng sinh học đồng nghĩa với bảo

vệ rừng

 Những chỉ bảo vệ rừng thì chưa đủ

 Bảo vệ rừng sẽ góp phần bảo vệ đa dạng

sinh học

+ Giá trị đa dạng sinh học

- Những giá trị kinh tế trực tiếp

 Giá trị cho tiêu dùng

 Giá trị sử dụng cho sản xuất

- Những giá trị kinh tế gián tiếp

 Khả năng sản xuất của hệ sinh thái

 Điều hòa khí hậu

 Phân giải các chất thải

 Nghỉ ngơi và du lịch sinh thái

 Giá trị giáo dục và khoa học

 Quan trắc môi trường

(Sonneratia alba ?) : Bần trắng

Loài này chỉ gặp ở rừng ngập mặn, có lá to, hoa không cánh hoa

Rừng mắm

Rừng đước

RNM Cà Mau còn có một mảng rừng phòng hộ ven biển (từ Bạc Liêu xuống Mũi Cà Mau và đi dọc sang biển Tây tới cửa biển Khánh Hội huyện U Minh) dài 307km  ngăn chặn sự xâm thực của biển, chống xói lở, bảo vệ môi trường, cân bằng sinh thái…

Ngoài ra còn có một bãi bồi rộng lớn ở phía tây Mũi Cà Mau với diện tích 6.456ha, mỗi năm lấn thêm ra biển hàng trăm mét; đây cũng là nơi trú ngụ, sinh sản của các loài thủy sinh

nhưng là loài cây tiên

phong lấn biển và có công

rất lớn trong việc hình

thành và phát triển của

rừng ngập mặn

RNM Cà Mau

– Cây mắm

Cây mắm là loài gỗ tạp, dùng đểlàm chất đốt là chính, tuy nhiên,

lá mắm và trái mắm là thức ăncủa cá, tôm, gia súc và cả conngười

Rừng ngập mặn Cà Mau – Cây đước

Cây đước là thành phần chính của rừng ngập mặntỉnh Cà Mau Đây là loài cây ưa mọc trên đất phù sacận sinh, nhất là đất bùn mịn, có thủy triều lên xuốngđịnh kỳ, nước mặn hoặc lợ, khí hậu ấm áp

Đước là loài cây có nhiều giá trị sử dụng: Làm cộtnhà, xẻ ván, làm cột đáy bắt tôm cá và đặc biệt làthan đước có giá trị kinh tế rất cao, năng lượng tỏanhiệt chỉ sau than đá

Đước có 2 loại rễ: Rễ cọc và rễ phụ Rễ cọc thì nhỏ nhưng cắm sâu xuống lòng đất, còn rễ phụ (còn gọi là chang đước) thì rất lớn, mọc tua tủa quanh gốc cây, bám sâu vào lòng đất nhão  cây đước luôn đứng vững trên đất sình lầy

Hoa đước và trái đước

Bộ rễ đước.

Rừng ngập mặn Cà Mau – dừa nước

Cùng với cây đước, câymắm thì cây dừa nước làmột trong những thànhphần chính của rừng ngậpmặn Cà Mau Nó sốngđược cả nước ngọt, nước

lợ, nước mặn, nhưng phổbiến nhất là nước lợ - theoven sông, nơi có nước thủytriều lên xuống

Rừng ngập mặn Cà Mau

có khoảng 28 loài thú

thuộc 12 họ, trong đó có

nhiều loài quý hiếm cần

được bảo vệ như:

Vượn, mèo ri, cáo ngựa,

cáo mèo, rái cá, khỉ

Rừng ngập mặn Cà Mau

Voọc hay còn gọi là cà khu, lọ nồi.

Rừng ngập mặn Cà Mau

Rừng ngập mặn Cà Mau

là nơi trú ngụ và sinh

sản của rất nhiều loài

chim, được xem là xứ

sở của các vườn chim

trên cả nước, trong đó

có rất nhiều loài chim có

tên trong Sách đỏ của

Việt Nam và thế giới

Rừng ngập mặn Cà Mau

Còng cọc Ó biển

Sân chim

huyện Ngọc Hiển.

RNM Cà Mau còn có 7 loài chim

có tên trong Sách đỏ thế giới

theo 3 cấp độ: Bị đe dọa ở mức

nguy cấp có cò Trung Quốc; bị

đe dọa ở mức sẽ nguy cấp có:

Bồ nông chân xám, cò lạo xám,

gà đãy Gia va; gần như bị đe

dọa trên thế giới có: giang sen,

Là một loài chim quý

có tên trong sách đỏViệt Nam ở cấp độhiếm, đồng thời còn cótên trong sách đỏ thếgiới, ở cấp độ bị đedọa mức nguy cấp

Khu dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ

- một điểm sáng về phục hồi rừng

Voọc mũi hếch (Việt Nam) Voọc quần đùi trắng - Delacour (Việt Nam)

Khoảng 200-250 con voọc tưởng đã bị tuyệt chủng - tất cả đều sống ở một khu vực nhỏ thuộc miền bắc Việt Nam.

Loài vật này chỉ có ở miền bắc Việt

Nam và từng bị cho là tuyệt chủng cho

đến khi được phát hiện lại vào năm

1989 Hiện còn 150 con sống rải rác

tại các khu bảo tồn thiên nhiên.

Voọc đầu vàng (Việt Nam)

Việc buôn bán lấy

miền bắc Việt Nam.

Voọc chà vá chân xám (Việt Nam)

+ Một số phương pháp bảo tồn tài

nguyên sinh vật Bảo tồn ở cấp độ quần thể và loài

+ Bảo tồn nguyên vị (BT tại chỗ)

Đặc điểm:

 Sinh vật được bảo tồn ở nơi sinh vật đã tồn tại và phát triển

 SV tiếp tục quá trình thích nghi tiến hóa

 Tính khả thi thấp do tác động quá mức của

con người

 Khi kích thước quần thể nhỏ  bảo tồn không hiệu quả

 Bảo tồn trong điều kiện tự nhiên

 Khi có sự cố môi trường rất dễ bị tuyệt chủng

+ Bảo tồn chuyển vị (bảo tồn ngoại)

Đặc điểm:

 SV được bảo tồn dưới sự giám sát của con người

 Một số loài không còn tồn tại, hoặc còn ít cá thể trong thiên nhiên nhưng được con người bảo tồn

 Tuy nhiên: đối với một số loài sinh vật không có khả năng sinh sản trong điều kiện nuôi nhốt:

 Ví dụ: Tê giác, Vẹt ở Sumatra

 Một số trường hợp: động vật được thả về thiên nhiên lại không có khả năng sinh sản

 Kết quả nghiên cứu về động vật: (Anh)

+ Các hình thức

Vườn thú:

 Có sự can thiệp của y học, thú y hiện đại trong việc: thụ tinh nhân tạo, cấy phôi, ấp trứng nhân tạo

Vườn thực vật, ngân hàng hạt giống:

 Một số loài thực vật (15%) thuộc loài « bảo thủ »: nghĩa là không thể tồn tại hoặc chịu đựng với các điều kiện bất lợi về nhiệt độ, ánh sáng, nồng độ

muối…

 Thực vật không có điều kiện để tiến hóa:

+ Các cấp độ bảo tồn loài

Đã tuyệt chủng: Không còn tồn tại trong thiên nhiên

Đang nguy cấp:

 Đang có nguy cơ bị tuyệt chủng trong tương lai gần.

 Số lượng cá thể giảm thấp đấn mức khó có thể tồn tại nếu sống trong mt tự nhiên.

 Khi bị tác động của yếu tố mt  tuyệt chủng

 Phân bố trong không gian hẹp

Loài chưa được hiểu biết đầy đủ

Thống kê về số loài động thực vật có nguy cơ bị tuyệt chủng:

 60.000 loài thực vật

 2.000 loài động vật

Một số loài có nguy cơ bị tuyệt chủng ở Việt

Nam

+ Danh mục thực vật rừng quý hiếm ở

Việt Nam

Thông đà lạt ( Pinus dalatensis )

+ Danh mục động vật rừng quý hiếm

ở Việt Nam

Tê giác 1 sừng: Rhinoceros sondaicus

Voọc Hà tĩnh: Presbytis francoisi hatinensis

Hổ: Panthera tigris

(…)

+ Một số lưu ý

Sự tuyệt chủng: là quá trình diễn ra bình thường trong tự nhiên, trải qua thời gian dài và

là kết quả của quá trình tiến hóa

Con người thúc đẩy nhanh quá trình tuyệt chủng: 99% số loài mới tuyệt chủng do conngười

Một số loài tồn tại trong tự nhiên với số lượng ít

và không có khả năng sinh sản thì đã tuyệt chủng về phương diện sinh thái học.

+ Bảo tồn cấp quần xã:

Đặc điểm:

 Quần xã sinh vật nguyên vẹn được bảo tồn trong tự nhiên

 Đối tượng không phải là một loài nào mà toàn

bộ tính đa dạng: đa dạng về loài, đa dạng về nguồn gen, đa dạng về cảnh quan

 Bảo tồn cấp quần xã được thực hiện ở các

khu bảo tồn

 Các khu bảo tồn được phân thành nhiều loại

+ Các khu bảo tồn ở VN

+ Yêu cầu của một vùng được bảo tồn

Để 1 khu vực được bảo vệ hoặc đề xuất được bảo vệ cần có tiêu chuẩn sau:

 Tính đặc biệt:

Nơi tồn tại nhiều loài đặc hữu, quí hiếm

Các loài duy nhất của một giống, hoặc 1 họ sẽ được ưu tiên

Tính hữu dụng:

 Loài có giá trị kinh tế, giá trị tiềm năng

 Ví dụ: dòng họ hàng hoang dại của cây lúa mì

 có tiềm năng trong sử dụng lai tạo, cải tạo giống sẽ được ưu tiên hơn các loài cỏ dại

không có giá trị kinh tế

 Lưu ý về sự hiểu biết của con người đối với loài sv

+ Một số thông tin về khu bảo tồn trên

+ Phân loại các khu bảo tồn

1/ Khu bảo tồn thiên nhiên nghiêm ngặt:

• Mục đích: nghiên cứu, quan trắc, đào tạo

• Không bị tác động từ bên ngoài

• Giữ nguyên tính toàn vẹn, nguyên vẹn

2/ Vườn quốc gia

• Dùng vào mục đích: giải trí, du lịch, tham quan, nghiên cứu khoa học

• Không được khai thác vì mục đích thương mại

3/ Các công trình quốc gia

 Tương tự như khu bảo tồn nghiêm ngặt

 Được phép khai thác có sự kiểm soát

5/ Khu bảo tồn cảnh quan trên đất liền, biển

 Môi trường được khuyến khích sử dụng theo lối cổ truyền

6/ Khu dự trữ tài nguyên

 Bảo vệ cho thế hệ tương lai

 Sử dụng phù hợp với chính sách quốc gia