Nghiên cứu dạy học một số chủ đề Hóa học trung học phổ thông bằng tiếng Anh tiếp cận SAT II Chemistry

Phân tích mối liên hệ giữa chương trinh Hóa học THPT QG và quốc tế, từ đó đề xuất các chủ đề dạy học Hóa học bằng tiếng Anh cho HS THPT nhằm tiếp cận SAT II Chemistry Phân tích các đặc trưng của định hướng Giáo dục tích hợp nội dung và ngôn ngữ (CLIL), từ đó đề xuất quy trình thiết kế kế hoạch dạy học phù hợp với các chủ đề dạy học tiếp cận SAT II Chemistry

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

i

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin dành lời cảm ơn chân thành đến TS Hoàng Thu Hà, giáo viên hướng dẫn của tôi vì cô đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ, chỉ bảo tôi trong suốt thời gian thực hiện đề tài Sự tâm huyết của cô chính là nguồn động lực to lớn

để tôi hoàn thành khóa luận này

Tôi xin gửi lời cảm ơn đến các giảng viên và cán bộ trường Đại học Giáo dục

đã giúp đỡ tôi trong hai năm học tập nâng cao chuyên môn vừa qua Tôi cũng muốn bày tỏ sự cảm kích đến ban Giám hiệu nhà trường, giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn Hóa học, giáo viên bộ môn Tiếng Anh và các em học sinh lớp 10A4 và 10A8 của trường THPT Khoa học Giáo dục (Hà Nội), nơi tôi đã thực nghiệm đề tài

Cuối cùng, tôi xin cảm ơn gia đình và các anh chị em lớp Cao học khóa 2017S đã đồng hành và ủng hộ tôi hoàn thành luận văn này

QH-Xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội ngày tháng năm 2019

Tác giả

Hà Minh Nguyệt

ii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Learning (Tích hợp nội dung và ngôn ngữ )

(Viện khảo thí Giáo dục Hoa Kỳ)

(Bài kiểm tra đánh giá năng lực chuẩn hóa)

SAT II Chemistry Scholastic Assessment II Subject :

Chemistry (Bài kiểm tra đánh giá năng lực chuẩn hóa môn Hóa học)

iii

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1 Nội dung của SAT II Chemistry ……… 10

Bảng 1.2 Yêu cầu tuyển sinh của các trường Đại học top 10 tại Hoa Kỳ liên quan đến SAT ……… 22

Bảng 2.1 Bảng đối chiếu các chủ đề trong SAT II Chemistry và chương trình Hóa học THPT QG ……… 27

Bảng 2.2 Các chủ đề dạy học Hóa học bằng tiếng Anh cho HS THPT 31 Bảng 2.3 Bảng theo dõi ……… 75

Bảng 2.4 Thang điểm bài kiểm tra viết phần 1 ……… 81

Bảng 2.5 Thang điểm bài kiểm tra viết phần 2 ……….… 81

Bảng 3.1 Bảng theo dõi của lớp 10 A4 ……… 84

Bảng 3.2 Bảng theo dõi của lớp 10 A8 ……… 85

Bảng 3.3 Thống kê điểm kiểm tra viết của HS lớp 10 A4……… 87

Bảng 3.4 Thống kê điểm kiểm tra viết của HS lớp 10 A8 ……… 87

iv

DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH

Hình 1.1 Hướng dẫn đối với câu hỏi trắc nghiệm khách quan ……… 12

Hình 1.2 Hướng dẫn đối với câu hỏi phân loại ……… 13

Hình 1.3 Hướng dẫn đối với câu hỏi phân tích mối liên hệ ……… 14

Hình 2.1 Slide mở đầu bài học……… 60

Hình 2.2 Slide đặt vấn đề về năng lượng ……… 60

Hình 2.3 Slide các dạng năng lượng ……… 61

Hình 2.4 Slide định nghĩa năng lượng ……… 61

Hình 2.5 Slide các nguồn năng lượng ……… 62

Hình 2.6 Slide ví dụ về năng lượng Hóa học trong đời sống………… 62

Hình 2.7 Slide khái niệm năng lượng Hóa học ……… 63

Hình 2.8 Slide phân biệt phản ứng tỏa nhiệt và phản ứng thu nhiệt … 63 Hình 2.9 Slide ứng dụng của phản ứng tỏa nhiệt và thu nhiệt trong đời sống ……… 64

Hình 2.10 Slide khái niệm biến đổi enthalpy và giản đồ enthalpy … 64

Hình 2.11 Slide mối liên hệ giữa biến thiên enthalpy và hệ số trong phương trình phản ứng ……… 65

Hình 2.12 Slide biến thiên enthalpy tiêu chuẩn ……… 65

Hình 2.13 Slide nguyên lý của phương pháp Calorimetry ………… 66

Hình 2.14 Slide tiến trình đo biến thiên enthalpy bằng thực nghiệm 66

v

MỤC LỤC

Lời cảm ơn ……… i

Danh mục các chữ viết tắt ……… ii

Danh mục các bảng ……… iii

Danh mục các hình ảnh ……… iv

Mục lục ……… v

MỞ ĐẦU ……… 1

1 Lí do chọn đề tài ……… 1

2 Mục đích nghiên cứu ……… 3

3 Nhiệm vụ của đề tài ……… 3

4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu ……… 3

4.1 Khách thể nghiên cứu ……… 3

4.2 Đối tượng nghiên cứu ……… 3

5 Phạm vi nghiên cứu ……… 3

5.1 Nội dung ……… 3

5.2 Địa bàn thực nghiệm sư phạm ……… 3

6 Phương pháp nghiên cứu ……… 4

6.1 Các phương pháp lý thuyết ……… 4

6.2 Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn ……… 4

6.3 Phương pháp xử lý thông tin ……… 4

7 Câu hỏi nghiên cứu ……… 4

8 Giả thuyết khoa học ……… 4

9 Đóng góp của đề tài ……… 4

10 Cấu trúc luận văn ……… 4

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VIỆC DẠY HỌC HÓA HỌC BẰNG TIẾNG ANH TIẾP CẬN SAT II CHEMISTRY ……… 5

vi

1.1 Giáo dục Việt Nam trên con đường hội nhập quốc tế ……… 5

1.1.1 Chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo đối với việc dạy học các môn Khoa học tự nhiên bằng tiếng Anh ……… 5

1.1.2 Mục đích, ý nghĩa của việc dạy học các môn Khoa học tự nhiên bằng tiếng Anh ……… 6

1.1.2.1 Đối với học sinh ……… 6

1.1.2.2 Đối với giáo viên và nhà trường ……… 6

1.2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề ……… 6

1.3 Tổng quan về SAT ……… 8

1.3.1 Khái niệm và phân loại SAT ……… 8

1.3.2 Ưu điểm của SAT ……… ……… 9

1.3.3 Thông tin chung về SAT II Chemistry ……… 9

1.3.3.1 Nội dung SAT II Chemistry……… 10

1.3.3.2 Thang đánh giá trong SAT II Chemistry ……… 12

1.3.3.3 Các dạng câu hỏi trong SAT II Chemistry … ……… 12

1.3.3.4 Kỹ năng cần thiết trong SAT II Chemistry ……… 14

1.4 Định hướng giáo dục tích hợp nội dung và ngôn ngữ ………… 15

1.4.1 Khái niệm tích hợp nội dung và ngôn ngữ ……… 15

1.4.2 Ưu điểm của định hướng tích hợp nội dung và ngôn ngữ …… 15

1.4.3 Nền tảng của định hướng tích hợp nội dung và ngôn ngữ …… 16

1.5 Thực trạng dạy học các môn Khoa học tự nhiên bằng tiếng Anh 17

1.5.1 Nhu cầu của xã hội đối với việc dạy học các môn Khoa học tự nhiên bằng tiếng Anh ……… 17

1.5.2 Khó khăn trong triển khai dạy học các môn Khoa học tự nhiên bằng tiếng Anh ở bậc trung học phổ thông ……… 18

1.5.3 Cơ hội học tập và học bổng với SAT ….……… 21

1.5.3.1 Tại Hoa kì ……….………… 21

vii

1.5.3.2 Tại các quốc gia khác ……… 24

1.5.3.3 Tại Việt Nam ……… 25

Tiểu kết chương 1 ……… 25

CHƯƠNG 2 PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC HÓA HỌC BẰNG TIẾNG ANH TIẾP CẬN SAT II CHEMISTRY ……… 27

2.1 Mối liên hệ giữa chương trình trung học phổ thông chuẩn Quốc gia và các chủ đề SAT II Chemistry ….……… 27

2.1.1 Sự giao thoa giữa các chủ đề trong SAT II Chemistry và chương trình Hóa học Trung học phổ thông Quốc gia ……… 27

2.1.2 Những kiến thức cần bổ sung cho học sinh Trung học phổ thông để tiếp cận SAT II Chemistry ……… 28

2.2 Nguyên tắc và quy trình xây dựng các chủ đề dạy học Hóa học tiếp cận SAT II Chemistry ……… 29

2.2.1 Nguyên tắc ……… 29

2.2.2 Quy trình ……… 30

2.3 Các chủ đề dạy học Hóa học bằng tiếng Anh tiếp cận SAT II Chemistry ……… 31

2.4 Quy trình thiết kế kế hoạch dạy học theo định hướng tích hợp nội dung và ngôn ngữ ……… 38

2.4.1 Phân tích đối tượng học sinh ……… 39

2.4.2 Nghiên cứu bài học ……… 39

2.4.3 Xác định mục tiêu học tập ……… 40

2.4.4 Lựa chọn phương pháp, phương tiện và hình thức tổ chức lớp học ……… 40

2.4.5 Thiết kế các hoạt động dạy học phù hợp ……… 40

2.4.6 Đánh giá kết quả học tập của học sinh ……… 41

2.4.7 Đánh giá và rút kinh nghiệm về kế hoạch dạy học ……… 41

viii

2.5 Một số kế hoạch dạy học theo chủ đề tiếp cận SAT II Chemistry

theo định hướng tích hợp nội dung và ngôn ngữ ……… 41

2.5.1 Kế hoạch dạy học bài “Vật chất” ……… 41

2.5.1.1 Nghiên cứu bài học ……… 41

2.5.1.2 Mục tiêu học tập ……… 42

2.5.1.3 Phương pháp, phương tiện, hình thức tổ chức lớp học ……… 44

2.5.1.4 Tiến trình dạy học ……… 44

2.5.1.5 Các bài luyện tập tiếp cận SAT II Chemistry ……… 47

2.5.2 Kế hoạch dạy học bài “Tính chất vật lý và tính chất hóa học”… 48

2.5.2.1 Nghiên cứu bài học ……… 48

2.5.2.2 Mục tiêu học tập ……… 49

2.5.2.3 Phương pháp, phương tiện, hình thức tổ chức lớp học ……… 51

2.5.2.4 Tiến trình dạy học ……… 51

2.5.2.5 Các bài luyện tập tiếp cận SAT II Chemistry ……… 53

2.5.3 Kế hoạch dạy học “Mở đầu về biến thiên Enthalpy” ………… 54

2.5.3.1 Nghiên cứu bài học ……… 54

2.5.3.2 Mục tiêu học tập ……… 56

2.5.3.3 Phương pháp, phương tiện, hình thức tổ chức lớp học ……… 59

2.5.3.4 Bài giảng điện tử ……… 59

2.5.3.5 Tiến trình dạy học ……….……… 67

2.5.3.6 Kế hoạch kiểm tra đánh giá tiếp cận SAT II Chemistry ……… 74

Tiểu kết chương 2 ……… 82

CHƯƠNG 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM ……… 83

3.1 Mục đích thực nghiệm sư phạm ……… 83

3.2 Nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm ……… 83

3.3 Kế hoạch thực nghiệm sư phạm ……… 83

3.3.1 Kế hoạch dạy học thực nghiệm ……… 83

ix

3.3.2 Địa bàn thực nghiệm và đối tượng học sinh ……… 84

3.4 Kết quả thực nghiệm sư phạm ……… 84

3.4.1 Kết quả bảng theo dõi đánh giá quá trình ……… 84

3.4.2 Kết quả bài kiểm tra viết … ……… 86

3.5 Xử lý và phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm ……… 87

Tiểu kết chương 3 ……… 89

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ……… 90

TÀI LIỆU THAM KHẢO ……… 91

sở giáo dục để nâng cao tính chủ động, sáng tạo trong hoạt động hợp tác quốc

tế Mặc dù được thí điểm triển khai ở các trường THPT chuyên, THPT chất lượng cao với đội ngũ GV giàu kinh nghiệm và HS có trình độ ngoại ngữ khá tốt, việc tổ chức dạy học các môn KHTN bằng tiếng Anh vẫn gặp phải rất nhiều trở ngại Trong số đó, khó khăn lớn nhất chính là chưa có mục đích rõ ràng cho việc dạy học bằng tiếng Anh HS cần biết sau khi học các môn KHTN bằng tiếng Anh thì đạt được những tiêu chuẩn gì, có lợi ích gì hơn so với học tách biệt môn KHTN và ngoại ngữ, có thuận lợi gì đối với việc ứng tuyển vào Đại học Nhà trường cần thấy được hiệu quả của việc tổ chức dạy học các môn KHTN bằng tiếng Anh Khó khăn tiếp theo là chưa có chương trình dạy học với các mục tiêu cụ thể GV và nhà trường hoặc là dịch bài dạy từ sách tiếng Việt ra tiếng Anh hoặc là áp dụng hoàn toàn chương trình dạy của nước ngoài Dạy và học theo hướng dịch các bài giảng trong chương trình THPT Quốc gia

từ tiếng Việt sang tiếng Anh không giúp HS hiểu sâu hơn kiến thức, không định hướng được mục tiêu và không đảm bảo quyền lợi của HS khi học tập các môn KHTN bằng tiếng Anh Dạy và học hoàn toàn theo chương trình quốc tế cần nguồn tài chính lớn Thêm vào đó, HS sẽ khó đạt thành tích cao khi tham gia

kì thi THPT QG theo tiêu chuẩn đánh giá của Bộ GD - ĐT

Hoa Kỳ là một đất nước có nền Khoa học và Giáo dục phát triển Du học Đại học Hoa Kỳ trở thành đích đến của hàng triệu HS quốc tế, trong đó mỗi

2

năm có khoảng một ngàn HS Việt Nam Các trường THPT tại Hoa Kỳ được tự chủ trong việc lựa chọn giáo trình, phân chia các khóa học và tổ chức dạy học [11] Do đó, để đánh giá khách quan năng lực học tập của các HS theo học bất

kì chương trình nào, tổ chức các trường Đại học Hoa Kỳ (College board) đã cho ra đời bài kiểm tra đánh giá năng lực chuẩn hóa (viết tắt SAT) và hiện việc

tổ chức bài kiểm tra này đang được quản lý bởi Viện khảo thí Giáo dục Hoa Kỳ (Educational Testing Service – viết tắt ETS) Rất nhiều năm qua, SAT đã trở thành một phần không thể thiếu trong bộ hồ sơ của các HS nộp vào các trường Đại học của Hoa Kỳ và nhiều nước khác trên thế giới Từ năm 2018, ở Việt Nam đã có trường Đại học Quốc Gia sử dụng kết quả SAT như một phương án tuyển sinh độc lập Do đó, đạt được thành tích tốt khi dự thi SAT là nhu cầu, cũng là định hướng cho các HS Không những thế, kết quả SAT của HS sẽ phản ánh hiệu quả dạy học bằng tiếng Anh của GV và thúc đẩy sự phát triển của nhà trường trong công cuộc hội nhập Giáo dục

Trong quá trình tìm hiểu, tôi nhận thấy có rất nhiều điểm giao thoa giữa chương trình Hóa học THPT Việt Nam và các chủ đề của SAT II Chemistry – bài kiểm tra kiến thức Hóa học nằm trong hệ thống các bài kiểm tra kiến thức

và năng lực chuẩn hóa SAT Tôi mong muốn thiết kế các chủ đề Hóa học bằng tiếng Anh nhằm giúp HS đạt thành tích tốt khi dự thi SAT II Chemistry đồng thời vẫn đảm bảo đạt chuẩn kiến thức kỹ năng theo chương trình THPT Quốc gia HS sẽ được học và củng cố kiến thức bằng cả hai thứ tiếng, tiết kiệm thời gian và chi phí ôn luyện, có mục tiêu học tập rõ ràng và có kết quả học tập được các trường Đại học Quốc tế chấp nhận Vì những lí do trên, tôi chọn đề tài

“Nghiên cứu dạy học một số chủ đề Hóa học trung học phổ thông bằng tiếng Anh tiếp cận SAT II Chemistry”

Tiết học Hóa học bằng tiếng Anh sẽ đi theo định hướng tích hợp nội dung

và ngôn ngữ Nếu thành công, kết quả của đề tài nghiên cứu này có thể được

mở rộng cho các môn học khác

3

2 Mục đích nghiên cứu

Thiết kế và tổ chức dạy học Hóa học THPT bằng tiếng Anh tiếp cận SAT

II Chemistry

3 Nhiệm vụ của đề tài

- Tìm hiểu thực trạng dạy học các môn KHTN bằng tiếng Anh ở Việt Nam

- Tìm hiểu nhu cầu học và thi SAT II Chemistry của HS

- Nghiên cứu chương trình Hóa học THPT của Việt Nam

- Nghiên cứu nội dung kiến thức trong SAT II Chemistry

- Nghiên cứu định hướng Giáo dục tích hợp nội dung và ngôn ngữ

- Đề xuất một số chủ đề dạy học Hóa học bằng tiếng Anh tiếp cận SAT II Chemistry

- Thiết kế kế hoạch dạy học tiếp cận SAT II Chemistry theo định hướng CLIL

- Tiến hành thực nghiệm sư phạm, thu thập dữ liệu đánh giá tính khả thi và hiệu quả của các đề xuất dạy học bằng tiếng Anh

4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

4.1 Khách thể nghiên cứu

Quá trình dạy học bằng tiếng Anh cho HS THPT tiếp cận SAT II Chemistry

4.2 Đối tượng nghiên cứu

Chủ đề dạy học bằng tiếng Anh cho HS THPT nhằm tiếp cận SAT II Chemistry

5 Phạm vi nghiên cứu

5.1 Nội dung

- Chương trình sách giáo khoa Hóa học THPT của Bộ Giáo dục và Đào tạo

- Chủ đề trong SAT II Chemistry

5.2 Địa bàn thực nghiệm sư phạm

Trường THPT Khoa học Giáo dục – Hà Nội

6.2 Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Phương pháp điều tra, phương pháp chuyên gia, phương pháp thực nghiệm sư phạm

6.3 Phương pháp xử lý thông tin

Phương pháp thống kê toán học trong Khoa học Giáo dục để xử lý kết quả thực nghiệm sư phạm

7 Câu hỏi nghiên cứu

Cách thức nào giúp nâng cao hiệu quả dạy và học Hóa học bằng tiếng Anh? Mục đích học tập của HS khi tham gia học tập Hóa học bằng tiếng Anh?

8 Giả thuyết khoa học

Nếu dạy học Hóa học THPT bằng tiếng Anh theo các chủ đề tiếp cận SAT II Chemistry sẽ giúp định hướng mục tiêu học tập cho HS và nâng cao hiệu quả dạy và học Hóa học bằng tiếng Anh

9 Đóng góp của đề tài

- Đề xuất một số chủ đề dạy học Hóa học tiếp cận SAT II Chemistry

- Đề xuất kế hoạch dạy học chủ đề tiếp cận SAT II Chemistry theo định hướng tích hợp nội dung và ngôn ngữ

10 Cấu trúc luận văn

5

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VIỆC DẠY HỌC HÓA HỌC BẰNG TIẾNG ANH TIẾP CẬN SAT II CHEMISTRY 1.1 Giáo dục Việt Nam trên con đường hội nhập quốc tế

1.1.1 Chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo đối với việc dạy học các môn Khoa học tự nhiên bằng tiếng Anh

Ngày 04/11/2013, trong Hội nghị lần thứ 8 của ban chấp hành Trung ương khóa XI, Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng đã kí ban hành nghị quyết số 29-NQ/TW về đối mới căn bản, toàn diện GD và ĐT, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế Một trong những công cụ hội nhập quốc tế quan trọng nhất chính là ngôn ngữ, phổ biến nhất là tiếng Anh Vì vậy, đề án Phát triển hệ thống trường trung học phổ thông chuyên giai đoạn 2010 – 2020 nêu

rõ các mục tiêu:

- Đến năm 2015, các trường THPT chuyên phải có 20% cán bộ quản lý, giáo viên sử dụng được ngoại ngữ trong giảng dạy, giao tiếp; 30% HS đạt bậc 3 về ngoại ngữ theo khung châu Âu; 30% HS tốt nghiệp THPT được nhận vào các lớp cử nhân tài năng, kỹ sư chất lượng cao của các trường đại học trong nước

và nước ngoài Đến năm 2020, số % tương ứng lần lượt là 50%, 50% và 50%

- Đến năm 2020, mỗi trường THPT chuyên phải hợp tác được với ít nhất một

cơ sở giáo dục có uy tín trong khu vực, quốc tế [1]

Từ định hướng này của Đảng và nhà nước, bộ GD - ĐT đã chỉ đạo các trường THPT chuyên tăng cường rèn luyện ngoại ngữ cho GV, HS, đồng thời triển khai thí điểm dạy học các môn Toán và KHTN bằng tiếng Anh Cùng trên

đà phát triển, các trường THPT CLC và THPT tư nhân cũng mở rộ các lớp học các môn Toán và KHTN sử dụng 100% tiếng Anh nhằm đáp ứng nhu cầu của

xã hội Tuy nhiên, chưa có tiêu chuẩn cụ thể nào giúp đánh giá hiệu quả dạy học bằng tiếng Anh tại tất cả các cơ sở Giáo dục

6

1.1.2 Mục đích, ý nghĩa của việc dạy học các môn Khoa học tự nhiên bằng tiếng Anh

1.1.2.1 Đối với học sinh

Thông qua việc học các môn KHTN bằng tiếng Anh, HS sẽ được:

- Rèn luyện sử dụng tiếng Anh giao tiếp trong lớp học, sử dụng tiếng Anh học

thuật trong học tập, đồng thời nâng cao kiến thức Khoa học tự nhiên

- Hình thành khả năng tư duy giải quyết vấn đề trực tiếp bằng tiếng Anh

- Bước đầu làm quen với môi trường học tập quốc tế năng động

- Thuận lợi hơn khi tham gia các chương trình trao đổi HS, hoặc chuyển ngang

hay xét học tiếp các cấp độ cao hơn ở nước ngoài

1.1.2.2 Đối với giáo viên và nhà trường

Thông qua việc tổ chức các tiết dạy học môn KHTN bằng tiếng Anh, GV

sẽ được:

- Trau dồi kỹ năng giao tiếp bằng tiếng Anh

- Nâng cao nghiệp vụ sư phạm

Nhà trường mong muốn bồi dưỡng được nhiều HS đạt chuẩn kiến thức,

kỹ năng quốc tế nhằm:

- Chứng minh năng lực đội ngũ giáo viên và chất lượng đào tạo của nhà trường

- Thu hút nhiều HS tham gia các chương trình đào tạo của nhà trường

- Tạo niềm tin và ưu thế khi đặt vấn đề hợp tác với các cơ sở Giáo dục quốc tế

1.2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Cho đến nay, việc giảng dạy Hóa học bằng tiếng Anh tại các trường THPT vẫn là nỗi trăn trở của các nhà giáo dục học và giáo viên Hóa học tại Việt Nam Các khóa luận tốt nghiệp, luận văn, bài báo khoa học đã nghiên cứu

về vấn đề này bao gồm:

7

- Luận văn thạc sĩ sư phạm (ĐHGD – ĐHQGHN) Improving creative thinking

of high school students though chemistry teaching của tác giả Mai Thị Nhàn (Hướng dẫn khoa học: PGS.TS Lê Kim Long) – năm 2017 Trong luận văn, tác giả đã nghiên cứu và thiết kế các bài giảng Hóa học bằng tiếng Anh nhằm mục đích phát triển tư duy sáng tạo cho HS Nội dung bài giảng nằm trong chương trình Hóa học THPT QG dành cho HS lớp 10

- Luận văn thạc sĩ Khoa học Giáo dục (Đại học Vinh) Nghiên cứu phương pháp giảng dạy Hóa học bằng tiếng Anh ở trường trung học phổ thông của tác giả Nguyễn Thị Trúc Nguyên (Hướng dẫn khoa học: PGS.TS Cao Cự Giác) – năm

2014 Luận văn này đã xây dựng hệ thống từ vựng, mẫu câu, nội dung, phương pháp liên quan đến bài giảng Hóa học bằng tiếng Anh; đề xuất cách thức kiểm tra, đánh giá kết quả học tập bằng tiếng Anh Nội dung bài giảng nằm trong chương trình THPT QG dành cho HS lớp 11

- Khóa luận tốt nghiệp (ĐHSP TPHCM) Thiết kế e-book tự học tiếng Anh chuyên ngành – phần Hóa hữu cơ dành cho giáo viên trung học phổ thông của tác giả Mai Thủy Tiên (Hướng dẫn khoa học: ThS Đào Thị Hoàng Hoa) – năm

2013 Khóa luận này đã cung cấp nguồn tư liệu về tiếng Anh chuyên ngành dành cho cả HS và GV, bao gồm thông tin, hình ảnh, âm thanh Kết quả thực nghiệm sư phạm cho thấy hiệu quả và khả năng ứng dụng của e-book đối với việc tự học

- Bài báo Dạy học Hóa học bằng tiếng Anh theo định hướng tích hợp nội dung

và ngôn ngữ (CLIL) của tác giả Đào Thị Hoàng Hoa đăng trên tạp chí Khoa học ĐHSP TPHCM số 54/2014 CLIL tuy ở nước ngoài đã được ứng dụng sâu rộng ở các nước không nói tiếng Anh nhưng ở Việt Nam vẫn còn rất mới mẻ

Do đó, trong bài báo, tác giả đã trình bày cơ sở lí luận của phương pháp này, sau đó tiến hành thực nghiệm sư phạm, ghi lại và phân tích các kết quả thu được khi giảng dạy Hóa học bằng tiếng Anh theo định hướng CLIL cho GV Hóa học

ở TP HCM

8

- Bài báo Thực trạng dạy học Hóa học bằng tiếng Anh ở trường trung học phổ thông tại Việt Nam của tác giả Cao Cự Giác và Phạm Ngọc Tuấn đăng trên tạp chí Giáo dục số 424 (Kì 2 – 2/2018) trang 37 – 42 Trong bài báo, các tác giả

đã khảo sát nhận thức của các đối tượng giáo dục về tầm quan trọng của việc dạy và học Hóa học bằng tiếng Anh ở trường THPT, mục tiêu của việc học tập môn Hóa học bằng tiếng Anh, những nội dung cần thiết khi thực hiện dạy học Hóa học bằng tiếng Anh, những phương pháp dạy học cần thiết khi thực hiện dạy học Hóa học bằng tiếng Anh Từ đó cho thấy mức độ phù hợp và nguyên nhân của những khó khăn trong quá trình dạy học bằng tiếng Anh ở trường THPT

- Khóa luận tốt nghiệp (ĐHSP TPHCM) Sử dụng thí nghiệm liên hệ đời sống trong dạy học Hóa học bằng tiếng Anh (Chương trình THPT Quốc tế IGCSE) của tác giả Nguyễn Thị Thành Nhơn (Hướng dẫn Khoa học: ThS Thái Hoài Minh) – năm 2016 Khóa luận đã nghiên cứu nội dung chương trình Cambridge IGCSE Chemistry, mô hình dạy học 5-E, phương pháp dạy học tích hợp nội dung và ngôn ngữ (CLIL) và các thí nghiệm Hóa học có liên hệ đời sống Từ nền tảng đó, tác giả đề xuất quy trình xây dựng và sử dụng các thí nghiệm gần gũi với cuộc sống trong dạy học Hóa học bằng tiếng Anh

Như vậy, việc xây dựng và thiết kế các chủ đề dạy học Hóa học bằng tiếng Anh theo định hướng tích hợp nội dung và ngôn ngữ (CLIL) hướng đến SAT II Chemistry là một hướng đi mới trong nghiên cứu

1.3 Tổng quan về SAT

1.3.1 Khái niệm và phân loại SAT

Scholastic Assessment Test (SAT) là bài kiểm tra nhằm đánh giá khả năng thành công trong việc học tập tại các trường đại học [6] SAT thuộc sở hữu của College Board – tổ chức phi lợi nhuận của các trường Đại học Hoa Kỳ, hiện thuộc quyền quản lý của Viện khảo thí Giáo dục Hoa Kỳ (Educational

9

Testing Service, viết tắt ETS) Cho đến nay SAT đã có lịch sử hình thành và phát triển 100 năm HS quốc tế không cần phải đến Hoa Kỳ để thi SAT bởi SAT được tổ chức 7 lần hàng năm tại 175 quốc gia trên Thế giới [15]

Theo mục đích kiểm tra, SAT được chia làm hai bài kiểm tra chính: SAT Reasoning (thường gọi là SAT I) và SAT Subject (thường gọi là SAT II) SAT

I kiểm tra kỹ năng suy luận ngôn ngữ và toán học, SAT II kiểm tra kiến thức

về một môn học cụ thể SAT II bao gồm 20 bài kiểm tra độc lập thuộc 5 lĩnh vực: Toán học (Toán bậc 1 và Toán bậc 2), Khoa học (Vật lý, Hóa học, Sinh học sinh thái, Sinh học phân tử), Lịch sử (Lịch sử Hoa Kỳ, Lịch sử Thế giới), Văn học và Ngôn ngữ (tiếng Pháp, tiếng Đức, tiếng Ý, tiếng Latinh, tiếng Do Thái hiện đại, tiếng Tây Ban Nha, tiếng Trung Quốc, tiếng Nhật Bản, tiếng Hàn Quốc) [6]

1.3.2 Ưu điểm của SAT

Nhằm mục đích đánh giá khách quan năng lực và kiến thức của các HS theo học các chương trình khác nhau, các trường Đại học tại Hoa Kỳ yêu cầu

hồ sơ tuyển sinh cần phải có điểm SAT hoặc ACT để bổ trợ cho điểm trung bình (Grade Point Average, viết tắt GPA) Trong khi ACT được thiết kế để kiểm tra kiến thức HS ghi nhớ được khi học ở trường thì SAT đòi hỏi HS kỹ năng phân tích, tổng hợp, suy luận để giải quyết vấn đề Vì vậy, các HS có nguyện vọng vào các trường Đại học đầu bảng bắt buộc thi SAT

1.3.3 Thông tin chung về SAT II Chemistry

SAT II Chemistry kiểm tra kiến thức Hóa học và kỹ năng giải các bài toán hóa học, giúp HS thể hiện với hội đồng tuyển sinh của các trường Đại học sở thích, năng lực và nguyện vọng theo học các lĩnh vực Khoa học, Công nghệ, Y dược

10

1.3.3.1 Nội dung SAT II Chemistry

Các câu hỏi của SAT II Chemistry tập trung vào các chủ đề được giảng dạy ở hầu hết các trường THPT Nội dung cụ thể của 8 chủ đề cùng với trọng

số của từng chủ đề trong SAT II Chemistry được liệt kê trong bảng 1.1 sau

Bảng 1.1 Nội dung của SAT II Chemistry

Chủ đề 1: Cấu trúc của vật chất

Cấu trúc nguyên tử: Các thí nghiệm chứng minh cấu trúc nguyên

tử, các số lượng tử và mức năng lượng, cấu hình electron, bảng

tuần hoàn các nguyên tố hóa học

Cấu trúc phân tử: Cấu trúc Lewis, hình dạng phân tử, sự phân

cực của phân tử

Liên kết: Liên kết ion, liên kết cộng hóa trị, liên kết kim loại; mối

liên hệ giữa liên kết và tính chất, cấu trúc phân tử; lực liên kết liên

phân tử như là liên kết Hidro, lực tương tác lưỡng cực, lực khuếch

tán London

25%

Chủ đề 2: Trạng thái của vật chất

Chất khí: Thuyết động học phân tử, các định luật chất khí, thể

tích mol, mật độ, tỉ lượng hóa học

Chất lỏng và chất rắn: Lực liên kết liên phân tử của chất lỏng và

chất rắn, các loại chất rắn, sự chuyển pha và giản đồ pha

Dung dịch: Nồng độ phần trăm, nồng độ molan; chuẩn bị và tỉ

lượng dung dịch; các yếu tố ảnh hưởng đến độ tan của chất rắn,

chất lỏng, chất khí; phương diện định tính các tính chất nồng độ

phụ thuộc số lượng hạt chất tan

16%

11

Axit – Bazo: Thuyết Bronstet – Lowry; axit, bazo mạnh – yếu;

pH, chuẩn độ, chất chỉ thị

Oxi hóa khử: Nhận biết phản ứng oxi hóa khử, sự cháy, số oxi

hóa, thế điện oxi hóa khử

Kết tủa: Bảng tính tan của các chất cơ bản

Chủ đề 4: Tỉ lượng hóa học

Khái niệm mol: Khối lượng mol, số Avogadro, công thức phân

tử và công thức đơn giản nhất

Phương trình hóa học: Cân bằng phương trình hóa học, các phép

tính tỉ lượng hóa học, hiệu suất phản ứng, chất hết – chất dư

14%

Chủ đề 5: Cân bằng và tốc độ phản ứng

Hệ cân bằng: Các yếu tố ảnh hưởng đến cân bằng phản ứng (Định

lý Le Chatelier) của hệ ở trạng thái khí và dung dịch, hệ số cân

Định luật bảo toàn năng lượng, phép đo nhiệt lượng và nhiệt dung

riêng, enthalpy của sự chuyển pha và phản ứng hóa học, các

đường cong chuyển pha, entropy

6%

Chủ đề 7: Hóa học mô tả

Các nguyên tố thường gặp, danh pháp các hợp chất và ion, sự biến

đổi tuần hoàn các tính chất vật lý và hóa học của các nguyên tố,

khả năng hoạt động của các nguyên tố và dự đoán sản phẩm của

phản ứng hóa học, các hợp chất hữu cơ đơn giản, các vấn đề hóa

học liên quan đến môi trường

12%

12

Các thiết bị thí nghiệm, đo lường, các bước tiến hành, quan sát,

an toàn phòng thí nghiệm, tính toán và phân tích số liệu, dựng đồ

thị biểu diễn số liệu, rút ra nhận xét từ những quan sát và số liệu

1.3.3.3 Các dạng câu hỏi trong SAT II Chemistry

Các câu hỏi trong SAT II Chemistry được chia làm 3 dạng, mỗi câu hỏi

đều có hướng dẫn làm bài chi tiết

- Dạng 1: Five-choice Completion Đây là dạng câu hỏi trắc nghiệm khách

quan, HS được yêu cầu lựa chọn một trong số năm đáp án

Hình 1.1 Hướng dẫn đối với câu hỏi trắc nghiệm khách quan

(Nguồn: SAT guide for students)

13

- Dạng 2: Dạng câu hỏi phân loại: Những câu hỏi dạng này đưa ra cho HS một

số lựa chọn, và yêu cầu HS sắp xếp các lựa chọn vào các nhóm tương ứng

Hình 1.2 Hướng dẫn đối với câu hỏi phân loại

(Nguồn: SAT guide for students)

- Dạng câu hỏi phân tích mối liên hệ: Những câu hỏi dạng này yêu cầu HS phải xác định được các phát biểu Hóa học là đúng hay sai, chúng có mối liên hệ với nhau không, nếu có thì đó là mối liên hệ như thế nào Đây là dạng câu hỏi lạ và

thường gây bối rối cho cả HS Hoa Kỳ và HS quốc tế

14

Hình 1.3 Hướng dẫn đối với câu hỏi phân tích mối liên hệ

(Nguồn: SAT guide for students) 1.3.3.4 Kỹ năng cần thiết trong SAT II Chemistry

Số lượng câu hỏi ở cấp độ tư duy Nhớ trong SAT II Chemistry chiếm khoảng 20% Để trả lời đúng các câu hỏi này, HS cần nhắc lại được các khái niệm cơ bản và các thông tin đặc trưng, sử dụng thành thạo các thuật ngữ Hóa học

15

Khoảng 45% SAT II Chemistry là bài tập định tính và định lượng, có thể liên quan đến thực tiễn hoặc chỉ là giả định Các câu hỏi này thuộc cấp độ tư duy Hiểu

Phần còn lại (35%) của SAT II Chemistry thuộc cấp độ tư duy Vận dụng

HS phải có kỹ năng phân tích – tổng hợp để kết hợp kiến thức với các thông tin định tính, định lượng cho sẵn, đưa ra kết luận hoặc giải quyết vấn đề

HS được cung cấp bảng tuần hoàn các nguyên tố Hóa học và đo lường Các phép tính có trong SAT II Chemistry đều đơn giản, do đó HS không được

sử dụng máy tính

1.4 Định hướng giáo dục tích hợp nội dung và ngôn ngữ

1.4.1 Khái niệm tích hợp nội dung và ngôn ngữ

Tích hợp nội dung và ngôn ngữ (Content and Language Integrated Learning – CLIL) là một định hướng hoặc một phương pháp dạy học tích hợp nội dung môn học (Toán, KHTN, Lịch sử …) và kỹ năng ngoại ngữ [3] Trong CLIL, hai thành phần nội dung môn học và kỹ năng ngoại ngữ có tầm quan trọng như nhau Dạy học theo định hướng CLIL nghĩa là giảng dạy nội dung

môn học không phải bằng, mà là với hoặc thông qua ngoại ngữ [10]

1.4.2 Ưu điểm của định hướng tích hợp nội dung và ngôn ngữ

Không đơn thuần đóng vai trò bổ trợ cho môn chuyên hay ngoại ngữ, tiết học theo định hướng CLIL mang đến nhiều ưu điểm vượt trội về cả hai lĩnh vực CLIL là cách tiếp cận ngoại ngữ tự nhiên và thực tế Trong tiết học theo định hướng CLIL, HS không chỉ được học ngoại ngữ, mà còn được học cách

sử dụng công cụ ngoại ngữ để tương tác và tiếp thu kiến thức mới Hơn thế nữa, CLIL còn giúp hình thành và phát triển kỹ năng tư duy bằng ngôn ngữ thứ hai cho các HS, nghĩa là HS không chỉ nghe, nói, đọc, viết bằng ngoại ngữ, mà còn phải suy nghĩ và phản xạ bằng ngoại ngữ mà không thông qua quá trình dịch thuật trong đầu Tiết học theo định hướng CLIL không tạo áp lực cho HS như

16

tiết học chuyên môn bằng tiếng Anh Mục tiêu kiến thức ít hơn và HS cũng không cần phải thành thạo ngoại ngữ hay nhận biết được hết các từ vựng chuyên ngành trước khi đến lớp Chủ đề và phương pháp dạy học đa dạng (thường trực quan và tích hợp công nghệ) dễ thu hút sự chú ý và tạo hứng thú cho HS

Định hướng giáo dục CLIL đặc biệt phù hợp với bối cảnh giáo dục THPT trong nước bởi CLIL rất linh hoạt đối với các HS có trình độ, mục tiêu ngoại ngữ và kiến thức môn học khác nhau HS có nền tảng kiến thức tốt, trình độ ngoại ngữ chưa cao sẽ học theo mô hình CLIL mềm, nghĩa là ngôn ngữ chủ đạo Ngược lại, HS sử dụng tiếng Anh thành thạo sẽ theo học mô hình CLIL cứng, nghĩa là môn chuyên chủ đạo [3]

1.4.3 Nền tảng của định hướng tích hợp nội dung và ngôn ngữ

Tiết học CLIL không phải là tiết học ngoại ngữ, cũng không phải tiết học môn chuyên được dịch sang tiếng nước ngoài Coyle đã đưa ra nền tảng 4C của CLIL để xây dựng tiết học CLIL thống nhất và hoàn chỉnh 4 chữ C này đại diện cho 4 thành phần của CLIL: Content (Nội dung), Communication (Giao tiếp), Cognition (Tư duy) và Culture (Văn hóa) [10]

- Content: Nội dung ở đây là đề tài, chủ đề của môn học, những kiến thức, kĩ năng mà HS cần đạt được Gondova (2013) cho rằng nội dung cần có sự liên kết với đời sống HS cần được học các vấn đề thực tiễn và được củng cố kiến thức qua lý thuyết, chứ không nên học lý thuyết đơn thuần

- Communication: Giao tiếp hỗ trợ, củng cố việc học ngoại ngữ, tuy nhiên cần xác định rõ rằng ngoại ngữ là công cụ của giao tiếp CLIL đặt trọng tâm ở người học, vì vậy các hoạt động một chiều của GV bị giảm tối đa, thay vào đó là các hoạt động tương tác giữa HS – HS, HS – nhóm, nhóm – nhóm GV cung cấp cho HS các từ vựng học thuật, cấu trúc ngữ pháp và các hoạt động thực hành tương tác

17

- Cognition: Tư duy trong CLIL không đơn thuần là truyền tải thông tin từ GV đến HS hay kiến thức cần ghi nhớ CLIL đòi hỏi các kĩ năng tư duy cấp độ cao, khuyến khích người học hiểu và tiếp nhận tri thức theo cách riêng

- Culture: Văn hóa có vai trò quan trọng trong CLIL HS không chỉ được mở rộng kiến thức về văn hóa các nước mà còn được học cách lựa chọn ngôn ngữ phù hợp trong các tình huống có bối cảnh văn hóa khác nhau HS cần được giáo dục để trở thành công dân toàn cầu có ý thức, trách nhiệm và biết cách cư xử đúng mực

1.5 Thực trạng dạy học các môn Khoa học tự nhiên bằng tiếng Anh

1.5.1 Nhu cầu của xã hội đối với việc dạy học các môn Khoa học tự nhiên bằng tiếng Anh

Năm 2018, PGS.TS Cao Cự Giác và ThS Phạm Ngọc Tuấn đã tiến hành khảo sát thực trạng dạy học Hóa học bằng tiếng Anh ở trường THPT tại Việt Nam Các số liệu thống kê sau đây phản ánh sự nhận thức của các đối tượng Giáo dục về tầm quan trọng của việc dạy và học Hóa học bằng tiếng Anh ở trường THPT Các đối tượng Giáo dục bao gồm GV, CBQL nhà trường, HS và phụ huynh [2]

- 72,73% đối tượng tham gia khảo sát cho ý kiến rằng việc dạy học Hóa học bằng tiếng Anh đối với HS THPT là cần thiết hoặc rất cần thiết; 20,11% đối tượng cho ý kiến rằng bình thường và chỉ có 7,65% đối tượng cho ý kiến rằng không cần thiết

- 71,76% trường tham gia khảo sát cho biết rất quan tâm và đầu tư dạy học Hóa học bằng tiếng Anh; 20,39% quan tâm và chỉ 2,54% không quan tâm

Như vậy, dạy học các môn KHTN bằng tiếng Anh không chỉ là chính sách hay mục đích chung cả nước tiến tới hội nhập quốc tế, mà còn là mục đích riêng rất

cụ thể và thiết thực của từng đối tượng giáo dục

Ông Đậu Văn Mùi – hiệu trưởng trường THPT Phan Bội Châu tâm sự:

“Tôi thấy thí điểm việc dạy tiếng Anh là môn học bắt buộc ở lớp 3, Bộ GD –

ĐT có lộ trình rất rõ ràng, trực tiếp mời chuyên gia nước ngoài để tập hoàn cho

GV các tỉnh … trong khi với chủ trương này (Dạy các môn KHTN bằng tiếng Anh ở trường THPT chuyên) thì lại chưa có cái chuẩn về chương trình và GV được đưa ra cả Mỗi trường đều tự làm theo cách của mình” [5]

Ông Phạm Văn Nam – hiệu trưởng trường THPT Bùi Thị Xuân cho biết:

“Việc thống nhất một chương trình chung cho tất cả các trường là cần thiết Phụ huynh cũng muốn con em họ sau khi học phải có bằng cấp, chứng chỉ của

Đh Cambridge được nước ngoài công nhận – về mặt pháp lý là ổn rồi Có một chương trình rõ ràng, giáo viên không phải tự mày mò biên soạn mà có “đối tượng” để tiếp cận, để nghiên cứu, học hỏi cũng mang ý nghĩa tích cực Tuy nhiên, việc dạy toán và các môn KHTN bằng tiếng Anh vẫn chưa hấp dẫn HS

vì chương trình chính khóa đã quá nặng đối với các em Như trường tôi, học kì

1 năm học 2012 – 2013 có 19 HS học toán, vật lý bằng tiếng Anh thì sang học

kì 2 chỉ còn 8 em.” [5]

Ông Trần Trung Kiên, hiệu trưởng trường THPT Mạc Đĩnh Chi cho biết:

“Năm nay chúng tôi thí điểm một lớp 10 (lớp này có 40HS/tổng số hơn 1000

HS lớp 10) có trình độ tiếng Anh tương đối khá để dạy môn Toán bằng tiếng Anh với mức học phí 120.000 đồng/tháng/HS Nếu thực hiện chương trình của Đại học Cambridge, chúng tôi sẽ chọn phương án sử dụng GV thỉnh giảng và

19

GV hiện có chứ không hợp đồng với công ty EMG để thực hiện toàn bộ chương trình vì chi phí sẽ rất cao Sang học kì 2, nhà trường sẽ làm việc lại với phụ huynh về vấn đề này Điều làm tôi lo lắng là phụ huynh trường tôi không khá giả, nếu học phí cao quá, họ sẽ rút tên” [5] Ông Kiên cũng cho biết thêm:

“Muốn sử dụng chương trình của Đại học Cambridge, hằng năm các trường phải đóng một khoản phí gọi là phí thành viên thì Cambridge mới chuyển giao giáo trình, tài liệu giảng dạy Như vậy, ngoài khoản phí mua sách cao gấp nhiều lần so với học phí hiện này, khoản phí thành viên cũng sẽ được chia đều trên đầu HS Nếu số lượng HS đăng kí đông còn đỡ, chứ 20, 30 HS thì các em phải gánh chi phí rất nặng”

Ông Chử Xuân Dũng – Phó GĐ Sở GD – Hà Nội chia sẻ: “GV đạt trình

độ B2 về tiếng Anh nhưng còn lúng túng, chưa đủ các từ chuyên ngành để trình bày bài giảng Ở các địa phương khác, các thầy cô đạt chuẩn B2 ở toàn tỉnh có khi chỉ đến hàng chục” Ông Dũng cũng cho biết: “Nhu cầu GV dạy chuyên ngành bằng tiếng Anh rất cao, không chỉ ở trường công lập mà cả các trường

tư thục Phần lớn các trường đều có hợp đồng, mời GV từ các nước bạn Hiện nay để mời một GV nước ngoài để dạy chương trình tú tài quốc tế Anh A-Level của Đại học Cambridge thì mức phí phải trả khoảng 8000 USD/tháng” [5]

Về số lượng HS tham gia học các môn Toán và KHTN bằng tiếng Anh, một số trường ở TP HCM cung cấp thông tin như sau: Trong năm học 2012 –

2013, trường THPT Lương Thế Vinh có 40 em HS lớp 10 tham gia, sau 1 năm chỉ còn lại 30 đăng kí học tiếp Trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai có 30

em HS lớp 10 tham gia, lên lớp 11 chỉ còn lại 13 em Trường THPT chuyên Trần Đại Nghĩa chỉ có 20 em đăng kí theo học môn Toán, 8 em đăng kí theo học môn Lý bằng tiếng Anh Tại Hà Nội, trường THPT chuyên ĐHKHTN đã tạm dừng việc dạy học các môn Toán và KHTN bằng tiếng Anh

Ông Nguyễn Thành Công, GV trường THPT chuyên Sư phạm: “Không nên chờ bao giờ hoàn thiện tiếng Anh mới học bằng tiếng Anh Cứ dạy đi, sai

20

đâu sửa đó, còn vướng chỗ nào, thì lúc đó cả thầy và trò, nhà trường tiếp tục tìm giải pháp Sẽ mất rất nhiều thời gian nhưng về lợi ích lâu dài cho các em khi đi du học” Nhiều hiệu trưởng và GV băn khoan, nếu chỉ đặt mục tiêu như

đề án nâng cao năng lực sử dụng tiếng Anh cho HS THPT là có thể đọc tài liệu, nghiên cứu tài liệu các môn KHTN thì các em hoàn toàn có thể được cung cấp tài liệu tự học tại nhà [5]

Thông qua những ý kiến này, có thể tổng kết được những khó khăn của việc dạy học các môn Toán và KHTN bằng tiếng Anh như sau:

- Khả năng tiếng Anh của GV và HS

Trong số những GV chuyên môn tốt thì rất ít người tự tin dạy học bằng tiếng Anh Những GV trẻ mới ra trường, có nền tảng tiếng Anh tốt lại cần được đào tạo thêm để có thể đứng lớp vững vàng Do đó, có thể nói nguồn lực GV cho việc triển khai dạy học các môn Toán và KHTN đang rất thiếu

HS các trường THPT chuyên có lợi thế về khả năng tiếp thu kiến thức KHTN, tuy nhiên trình độ tiếng Anh lại rất khác nhau Nhiều trường THPT chuyên đã đưa ngoại ngữ trở thành môn bắt buộc trong kỳ thi tuyển sinh của trường, tuy nhiên kết quả của các em không khả quan Trong năm 2013, trường THPT chuyên Sư phạm đã phải giảm tiêu chuẩn tiếng Anh xuống 2,5/10 thì mới tuyển

Thứ hai, nhiều trường lựa chọn theo chương trình của đại học Cambridge Muốn sử dụng được chương trình này, các trường phải đóng một khoản phí thành viên hàng năm cho đại học Cambridge, tư liệu học tập đắt đỏ,

nề, mà các em cần tập trung nhiều hơn cho kì thi THPT QG Nhìn chung HS ở bậc THCS hào hứng tham gia học hơn, vì lúc này các em chưa có nhiều áp lực như HS THPT

Tóm lại, để có thể triển khai tốt việc dạy học các môn KHTN bằng tiếng Anh cần phải nâng cao trình độ tiếng Anh của HS, đào tạo ngoại ngữ cho các

GV chuyên ngành, tìm ra phương pháp dạy học phù hợp với bối cảnh giáo dục THPT hiện nay và một lộ trình dạy – học rõ ràng

1.5.3 Cơ hội học tập và học bổng với SAT

Số môn SAT Subject yêu cầu hoặc khuyến khích

Chú thích của trường

Princeton 1 Có 0-2 “We recommend, but do not

require, the submission of two SAT Subject Tests, which often assist us in the evaluation process We have no preference for the specific SAT Subject Tests applicants choose to take However, if you apply for the Bachelor of Science in Engineering, we recommend that you take either mathematics Level I or II, and either physics or chemistry.” Harvard 2 Có Tùy thuộc “Subject Tests can be helpful

both for admissions and course placement purposes.”

“International students generally benefit from submitting Subject Tests and should take them if possible.”

23

“The decision whether to take Subject Tests is entirely up to you.”

Subject Test in math (level 1 or

2) and one in science (biology

e/m, chemistry, or physics)”

Stanford 7 Có 2 "SAT Subject Tests are

optional Because SAT Subject Test scores can highlight your areas of strength, we welcome the self-reporting of these results in your application."

recommended.”

Pennsylvania 8 Có 0

Northwestern 10 Có 3 “SAT II Maths, Physics and

Chemistry are required.”

24

Theo bảng 1.2, tất cả các trường Đại học đầu bảng đều bắt buộc HS thi SAT Reasoning, 7/10 trường yêu cầu hoặc khuyến khích HS thi SAT Subject Tùy thuộc vào thế mạnh cá nhân, các HS lựa chọn môn thi SAT II phù hợp

Theo thống kê của College Board, điểm số trung bình của các thí sinh qua các đợt thi SAT II Chemistry trong 3 năm (từ 2016 đến 2018) là 664 và có 10% thí sinh đạt điểm tuyệt đối 800 [8] Không có trường Đại học nào công khai mức điểm SAT I và II mà HS cần đạt được để vào trường, vì vậy các HS cần nỗ lực hết mình Điểm số SAT càng cao, khả năng được nhận vào các trường Đại học đầu bảng tại Hoa Kỳ càng lớn Giữa các HS cùng được nhận vào trường, HS nào có điểm SAT cao hơn có nhiều cơ hội được nhận học bổng hơn

Với kết quả SAT Reasoning và SAT Subject, khả năng được nhận vào

các trường Đại học của Hoa Kỳ chỉ phụ thuộc vào thực lực của HS, không quan trọng HS đó là người bản địa hay đến từ quốc gia nào trên thế giới

1.5.3.2 Tại các quốc gia khác

Hầu hết các trường Đại học tại Canada yêu cầu kết quả SAT Các trường Đại học tại Anh chấp nhận SAT Reasoning và SAT Subject thay cho A – Level

Từ tháng 8/2017, các HS Phần Lan hoặc các HS quốc tế muốn nhập học Đại học tại Phần Lan không cần phải thi đầu vào như các năm trước mà dùng kết quả SAT để thay thế Đi đầu cho xu hướng này là 4 trường Đại học hàng đầu Phần Lan: Đại học công nghệ Tampere, Đại học Khoa học Ứng dụng Savonia, Đại học Aalto, Đại học Khoa học Ứng dụng Helsinki Metropolia [14]

Các quốc gia khác có nhiều trường Đại học coi SAT như một công cụ đánh giá năng lực HS để xét tuyển cơ hội học tập bao gồm: Úc, Nhật Bản, Li Băng, Hà Lan, Hàn Quốc, Thổ Nhĩ Kỳ [15]

25

1.5.3.3 Tại Việt Nam

Theo thông tin tuyển sinh Đại học hệ chính quy năm 2018 của ĐH QG

Hà Nội công bố ngày 18/11/2017, các trường, các khoa thành viên của ĐHQG

Hà Nội mở rộng cách thức xét tuyển với các thí sinh sử dụng kết quả SAT Trường dự định nhận hồ sơ của các thí sinh đạt mức điểm SAT Reasoning 1040 trở lên

Tiểu kết chương 1

Trong chương 1, chúng tôi đã trình bày cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài bao gồm với 5 mục chính:

1 Giáo dục Việt Nam trên con đường hội nhập quốc tế

- Chỉ đạo của bộ GD – ĐT đối với việc dạy học các môn Toán và KHTN bằng tiếng Anh

- Mục đích, ý nghĩa của việc dạy học các môn Toán và KHTN bằng tiếng Anh đối với HS, GV và nhà trường

2 Thực trạng dạy học các môn Toán và KHTN bằng tiếng Anh

- Nhu cầu của xã hội đối với việc dạy học các môn Toán và KHTN bằng tiếng Anh

- Những khó khăn trong việc triển khai dạy học các môn Toán và KHTN bằng tiếng Anh ở bậc THPT

3 Giáo dục THPT tại Hoa Kỳ

- Những ưu điểm của giáo dục THPT tại Hoa Kỳ

- Tổng quan về SAT và SAT II Chemistry – bài kiểm tra đánh giá năng lực và kiến thức của HS THPT tại Hoa Kỳ

- Cơ hội học tập, học bổng với SAT tại Hoa Kỳ và nhiều nước khác trên thế giới dành cho HS Việt Nam

26

4 Dạy học theo định hướng tích hợp nội dung và ngôn ngữ

- Khái niệm Dạy học tích hợp nội dung và ngôn ngữ

- Ưu điểm của định hướng tích hợp nội dung và ngôn ngữ

- Nền tảng của định hướng tích hợp nội dung và ngôn ngữ

5 Lịch sử nghiên cứu dạy học Hóa học bằng tiếng Anh tại Việt Nam

- Tham khảo các nghiên cứu về nhu cầu, thực trạng và phương pháp dạy học Hóa học bằng tiếng Anh hiện nay tại Việt Nam

- Phân tích các tài liệu tham khảo để xác định hướng nghiên cứu mới của đề tài

Từ những cơ sở lí luận và thực tiễn này, có thể thấy rõ được tính cấp thiết và tiềm năng ứng dụng thực tiễn của đề tài nghiên cứu

27

CHƯƠNG 2 MỘT SỐ CHỦ ĐỀ DẠY HỌC HÓA HỌC BẰNG TIẾNG

ANH TIẾP CẬN SAT II CHEMISTRY 2.1 Mối liên hệ giữa chương trình trung học phổ thông chuẩn Quốc Gia

và các chủ đề SAT II Chemistry

2.1.1 Sự giao thoa giữa chương trình trung học phổ thông chuẩn Quốc Gia

và các chủ đề SAT II Chemistry

Bảng 2.1 sau đây sẽ liệt kê các chương trong chương trình Hóa học THPT

QG có liên quan đến SAT II Chemistry Từ đó cho thấy sự tương đồng lớn giữa các chương trình Hóa học THPT tại Hoa Kỳ và tại Việt Nam

Bảng 2.1 Bảng đối chiếu các chủ đề trong SAT II Chemistry và chương trình

Lớp 10 – Chương 3: Liên kết Hóa học Chủ đề 2: Trạng thái của vật

chất

Các công thức Hóa học: mol – thể tích, nồng độ phần trăm, nồng độ mol, độ tan nằm trong chương trình Hóa học THCS và đi xuyên suốt chương trình THPT

Chủ đề 3: Các dạng phản

ứng

Lớp 10 – Chương 4: Phản ứng hóa học Lớp 11 – Chương 1: Sự điện li

Chủ đề 4: Tỉ lượng hóa học Các khái niệm về công thức phân tử, công thức

đơn giản nhất, phương trình hóa học và mối liên

hệ giữa các chất trong phương trình hóa học

Chủ đề 6: Nhiệt hóa học Lớp 10 – Chương 4: Phản ứng hóa học

Chủ đề 7: Hóa học mô tả Danh pháp, tính chất vật lý, tính chất hóa học

của các nguyên tố, hợp chất, ion thường gặp, một số vấn đề Hóa học liên quan đến môi trường và sức khỏe được lồng ghép trong tất cả các bài trong chương trình THPT QG

Chủ đề 8: Phòng thí nghiệm Các thiết bị trong PTN, các thao tác thí nghiệm

được lồng ghép trong các bài thực hành của chương trình THPT QG

2.1.2 Những kiến thức cần bổ sung cho học sinh Trung học phổ thông để tiếp cận SAT II Chemistry

Các phép toán trong SAT II Chemistry rất đơn giản, vì vậy HS thậm chí còn không được sử dụng máy tính cá nhân trong thời gian làm bài Tuy nhiên, SAT II Chemistry lại đòi hỏi HS hiểu sâu hơn về bản chất Hóa học của các chất

và các quá trình phản ứng Những kiến thức này không có trong chương trình THPT chuẩn QG, nhưng có trong chương trình THPT dành cho HS chuyên Hóa học Trừ chủ đề 4 và chủ đề 7 trong SAT II Chemistry hoàn toàn tương đồng với chương trình THPT QG, HS các trường THPT tại Việt Nam cần trang bị thêm một số kiến thức, cụ thể như sau:

- Chủ đề 1: Cấu trúc của vật chất: Các số lượng tử, sự hấp thụ và giải phóng năng lượng của các electron khi chuyển mức năng lượng, lực tương tác lưỡng cực, lực khuếch tán London

29

- Chủ đề 2: Trạng thái của vật chất: Thuyết động học phân tử, các định luật chất khí, mật độ chất khí, lực liên kết liên phân tử của chất lỏng và chất rắn, các loại chất rắn, sự chuyển pha và giản đồ pha, các tính chất vật lý phụ thuộc số lượng hạt chất tan trong dung dịch, các yếu tố ảnh hưởng đến độ tan của các chất

- Chủ đề 3: Các dạng phản ứng: Chuẩn độ dung dịch, dung dịch đệm

- Chủ đề 5: Cân bằng và tốc độ phản ứng: Hệ số cân bằng, các biểu thức cân bằng, giản đồ năng lượng của phản ứng, năng lượng hoạt hóa

- Chủ đề 6: Nhiệt hóa học: Định luật bảo toàn năng lượng, phép đo nhiệt lượng

và nhiệt dung riêng, enthalpy của sự chuyển pha và phản ứng hóa học, các đường cong chuyển pha, entropy

- Chủ đề 8: Phòng thí nghiệm: Dựng đồ thị biểu diễn số liệu và rút ra nhận xét

trong đề thi THPT QG môn Hóa học

Đối với những phần kiến thức giao thoa giữa chương trình Hóa học THPT và các chủ đề SAT II Chemistry, các chủ đề liên quan không dạy lặp lại gây nhàm chán cho HS mà thay vào đó sẽ tập trung rèn luyện kỹ năng sử dụng

từ vựng, mẫu câu học thuật cho HS Trong buổi học các chủ đề này, phần Ngôn

ngữ chiếm ưu thế