Quản lý hoạt động dạy học tại trường THCS Cự Thắng, huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ theo hướng tiếp cận văn hóa tổ chức

Luận văn đã nghiên cứu một cách có hệ thống các vấn đề lý luận về quản lý hoạt động dạy học tại Trường THCS Cự Thắng, huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ. Luận văn đưa ra một số khái niệm xuyên suốt toàn bộ đề tài; phân tích, đánh giá một cách khá đầy đủ thực trạng HĐDH, thực trạng việc quản lý HĐDH, tại Trường THCS Cự Thắng, huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ theo tiếp cận văn hóa tổ chức, chỉ ra những khó khăn, thuận lợi và tìm nguyên nhân của thực trạng đó. Quá trình HĐDH tại Trường THCS Cự Thắng, huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ theo tiếp cận văn hóa tổ chức đã đạt được những kết quả nhất định, có tác động toàn diện thúc đẩy thúc đẩy việc đổi mới căn bản, toàn diện GDĐT của cấp THCS theo hướng tiếp cận văn hóa tổ chức.

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN HỒNG THANH

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ CỰ THẮNG, HUYỆN THANH SƠN, TỈNH PHÚ THỌ THEO TIẾP CẬN VĂN HÓA TỔ CHỨC

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÍ GIÁO DỤC

HÀ NỘI – 2019

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN HỒNG THANH

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ CỰ THẮNG, HUYỆN THANH SƠN, TỈNH PHÚ THỌ THEO TIẾP CẬN VĂN HÓA TỔ CHỨC

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÍ GIÁO DỤC

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 8.14.01.14

Người hướng dẫn khoa học: TS Nguyễn Thanh Lý

HÀ NỘI – 2019

LỜI CẢM ƠN

Trong thời gian học tập và quá trình thực hiện luận văn, tác giả đã nhận được

sự chỉ bảo tận tình, chân thành từ phía các giảng viên của Trường Đại học Giáo dục

- ĐHQGHN Tác giả xin chân thành cảm ơn quý thầy cô giáo Khoa Quản lý Giáo dục cũng như xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất đến TS Nguyễn Thanh Lý

đã hướng dẫn tác giả nghiên cứu và hoàn thành luận văn theo đúng tiến độ, luôn tạo điều kiện thuận lợi cho việc học tập, nghiên cứu và bảo vệ luận văn

Tác giả xin chân thành cảm ơn các đồng chí lãnh đạo UBND huyện Thanh Sơn, các đồng chí lãnh đạo, chuyên viên Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Phú Thọ, các đồng chí lãnh đạo, chuyên viên Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Thanh Sơn, các đồng chí cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên trường THCS Cự Thắng cùng bạn bè, người thân đã giúp đỡ tác giả hoàn thành luận văn

Tuy nhiên, mặc dù tác giả đã rất cố gắng, xong luận văn không thể tránh khỏi những thiếu sót nên tác giả kính mong nhận được sự chỉ bảo, góp ý của các nhà khoa học để hoàn thiện luận văn được được tốt hơn./

Trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, ngày 18 tháng 6 năm 2019

TÁC GIẢ

Nguyễn Hồng Thanh

MỤC LỤC

Trang

LỜI CẢM ƠN i

MỤC LỤC ii

DANH MỤC CHỮ CÁI VIẾT TẮT vi

DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ vii

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Khách thể, đối tượng nghiên cứu 3

4 Câu hỏi nghiên cứu 3

5 Giả thuyết nghiên cứu 3

6 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

7 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu 4

8 Phương pháp nghiên cứu và thu thập thông tin 4

9 Cấu trúc luận văn 4

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC THEO TIẾP CẬN VĂN HÓA TỔ CHỨC TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 5

1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu 5

1.1.1 Những nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học 5

1.1.2 Những nghiên cứu về văn hóa tổ chức, văn hóa nhà trường 8

1.1.3 Những nghiên cứu về quản lý nhà trường theo tiếp cận văn hóa tổ chức 10

1.2 Các khái niệm cơ bản của đề tài 11

1.2.1 Quản lý hoạt động dạy học 11

1.2.2 Văn hóa tổ chức và văn hóa tổ chức ở nhà trường trung học cơ sở 14

1.3 Các giá trị cốt lõi của văn hóa nhà trường THCS 16

1.4 Trường trung học cơ sở trong hệ thống giáo dục quốc dân 17

1.4.1 Mục tiêu, chức năng, nhiệm vụ của giáo dục trung học cơ sở 17

1.4.2 Đặc điểm của học sinh trung học cơ sở 18

1.4.3 Những yêu cầu đổi mới hoạt động dạy học ở trường trung học cơ sở hiện nay 20

1.5 Quản lý hoạt động dạy học theo tiếp cận văn hóa tổ chức ở trường

trung học cơ sở 22

1.5.1 Bản chất của quản lý hoạt động dạy học theo tiếp cận văn hóa tổ chức 22

1.5.2 Nội dung quản lý hoạt động dạy học tại trường THCS theo tiếp cận văn hóa tổ chức 23

1.6 Những yếu tố tác động đến quản lý hoạt động dạy học ở nhà trường trung học cơ sở hiện nay 31

1.6.1 Điều kiện kinh tế - xã hội của địa phương 31

1.6.2 Chế độ, chính sách của nhà nước về giáo dục THCS 31

1.6.3 Cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ dạy học 31

1.6.4 Trình độ, năng lực, phẩm chất của GV 32

1.6.5 Phẩm chất và năng lực của HS 32

1.6.6 Trình độ, năng lực, phẩm chất của người cán bộ quản lý 32

1.6.7 Gia đình và xã hội 33

Tiểu kết chương 1 34

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC TẠI TRƯỜNG THCS CỰ THẮNG, HUYỆN THANH SƠN, TỈNH PHÚ THỌ

THEO TIẾP CẬN VĂN HÓA TỔ CHỨC 36

2.1 Vài nét về đặc điểm kinh tế, văn hóa và xã hội ở huyện Thanh Sơn,

tỉnh Phú Thọ 36

2.1.1 Đặc điểm kinh tế, văn hóa và xã hội 36

2.1.2 Tình hình Giáo dục và Đào tạo 37

2.2 Khái quát về trường THCS Cự Thắng 39

2.2.1 Đặc điểm tình hình nhà trường 39

2.2.2 Đặc điểm tình hình đội ngũ cán bộ quản lý, GV, nhân viên 39

2.2.3 Chất lượng giáo dục học sinh của nhà trường 39

2.2.4 Cơ sở vật chất, thiết bị dạy học 40

2.3 Tổ chức hoạt động khảo sát 41

2.3.1 Mục đích khảo sát 41

2.3.2 Nội dung khảo sát 41

2.3.3 Đối tượng khảo sát 42

2.3.4 Phương pháp khảo sát 42

2.3.5 Thời gian khảo sát 43

2.4 Thực trạng hoạt động dạy học tại trường THCS Cự Thắng huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ theo tiếp cận văn hóa tổ chức 43

2.4.1 Thực trạng việc thực hiện nội dung, chương trình giảng dạy của GV 43

2.4.2 Thực trạng việc chuẩn bị bài của giáo viên 44

2.4.3 Thực trạng việc đổi mới PPDH giờ lên lớp của GV theo hướng tiếp cận

tổ chức 45

2.4.5 Thực trạng công tác kiểm tra đánh giá kết quả học tập của HS 49

2.4.6 Thực trạng hoạt động học của HS 50

2.5 Thực trạng quản lý hoạt động dạy học tại trường THCS Cự Thắng

huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ theo tiếp cận văn hóa tổ chức 52

2.5.1 Thực trạng nhận thức của các thành viên trong nhà trường về

văn hóa nhà trường 52

2.5.2 Thực trạng quản lý hoạt động dạy học theo tiếp cận văn hóa tổ chức 54

2.6 Những yếu tố ảnh hưởng đến công tác hoạt động dạy học tại trường THCS

Cự Thắng huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ theo tiếp cận văn hóa tổ chức 73

2.7 Đánh giá chung về thực trạng quản lý hoạt động dạy học tại trường THCS

Cự Thắng, huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ theo tiếp cận văn hóa tổ chức 76

2.7.1 Kết quả đạt được 76

2.7.2 Tồn tại và nguyên nhân 77

Kết luận chương 2 80

CHƯƠNG 3 CÁC BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC TẠI TRƯỜNG THCS CỰ THẮNG HUYỆN THANH SƠN, TỈNH PHÚ THỌ

THEO TIẾP CẬN VĂN HÓA TỔ CHỨC 81

3.1 Nguyên tắc đề xuất các biện pháp 81

3.1.1 Đảm bảo tính mục tiêu 81

3.1.2 Tuân thủ các tiêu chuẩn 81

3.1.3 Đảm bảo tính đồng bộ và hệ thống 81

3.1.4 Đảm bảo tính khả thi 81

3.2 Nội dung các biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở trường THCS Cự Thắng huyện Thanh Sơn theo tiếp cận văn hóa tổ chức 82

3.2.1 Nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý, GV về tầm quan trọng

của hoạt động dạy học theo tiếp cận văn hóa tổ chức 82

3.2.2 Bồi dưỡng nâng cao năng lực quản lý cho Hiệu trưởng 84

3.2.3 Tổ chức xây dựng kế hoạch dạy học theo tiếp cận văn hóa tổ chức 86

3.2.4 Xây dựng nền nếp dạy học của GV và học tập của HS theo tiếp cận văn hóa tổ chức 89

3.2.5 Chỉ đạo GV tích cực thực hiện đổi mới phương pháp, kiểm tra,

đánh giá các hoạt động dạy học của GV theo tiếp cận văn hóa tổ chức 91

3.2.6 Xây dựng môi trường dạy học tự giác, dân chủ, hợp tác và an toàn, tạo không khí phấn khởi, động lực cho GV trong dạy học theo tiếp cận

văn hóa tổ chức 94

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 97

3.4 Khảo nghiệm tính cấp thiết và khả thi của các biện pháp 99

3.4.1 Mô tả cách thức khảo nghiệm 99

3.4.2 Kết quả khảo nghiệm 99

Tiểu kết chương 3 105

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 106

1 Kết luận 106

2 Khuyến nghị 108

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 110 PHỤ LỤC

DANH MỤC CHỮ CÁI VIẾT TẮT Chữ viết tắt Chữ nguyên nghĩa

DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ Trang

Bảng 2.1 Mức độ thực hiện nội dung chương trình giảng dạy của GV 43

Bảng 2.2 Mức độ thực hiện việc chuẩn bị bài của GV 43

Bảng 2.3 Mức độ thực hiện việc lên lớp của GV 45

Bảng 2.4 Mức độ thực hiện việc bồi dưỡng đội ngũ 47

Bảng 2.5 Mức độ thực hiện hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập

của HS 49

Bảng 2.6 Mức độ thực hiện hoạt động chuẩn bị bài của HS 50

Bảng 2.7 Mức độ thực hiện nề nếp, thái độ học tập của HS 51

Bảng 2.8.Thực trạng nhận thức về tầm nhìn, sứ mệnh, giá trị cốt lõi của nhà trường 53

Bảng 2.9 Thực trạng quản lý việc thực hiện mục tiêu, nội dung chương trình, kế hoạch dạy học của giáo viên 55

Bảng 2.10 Thực trạng quản lý phân công giảng dạy cho giáo viên 57

Bảng 2.11 Thực trạng quản lý việc chuẩn bị bài giảng của GV 58

Bảng 2.12 Thực trạng quản lý nề nếp dạy học 59

Bảng 2.13 Thực trạng quản lý thực hiện đổi mới phương pháp dạy học 61

Bảng 2.14 Thực trạng quản lý tổ chức bồi dưỡng đội ngũ giáo viên 62

Bảng 2.15 Mức độ thực hiện quản lý nề nếp, động cơ, thái độ học tập

của HS 64

Bảng 2.16 Mức độ thực hiện quản lý hoạt động học tập, vui chơi, giải trí 65

Bảng 2.17 Mức độ thực hiện quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của HS 66

Bảng 2.18 Mức độ thực hiện phối hợp với các lực lượng trong và ngoài nhà trường nhằm QLHĐ học tập của HS 67

Bảng 2.19 Mức độ thực hiện quản lý cơ sở vật chất trang thiết bị phục vụ dạy học 69

Bảng 2.20 Thực trạng quản lý môi trường văn hóa sư phạm trong hoạt động

dạy học ở nhà trường 70

Bảng 2.21 Thực trạng quản lý các hoạt động giảng dạy có ý nghĩa truyền thống của nhà trường 71

Bảng 2.22 Thực trạng thể hiện năng lực, trình độ và nhân cách của người hiệu trưởng trong quản lý hoạt đông dạy học theo tiếp cận văn hóa tổ chức 72

Bảng 2.23 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động dạy học Trường THCS Cự Thắng huyện Thanh Sơn 74

Bảng 3.1: Kết quả thăm dò tính cần thiết của các biện pháp 99

Bảng 3.2: Kết quả thăm dò tính khả thi của các biện pháp 102

Biểu đồ 2.1 Thể hiện mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến hoạt động hoạt động dạy học trường THCS Cự Thắng huyện Thanh Sơn theo

tiếp cận tổ chức 75

Sơ đồ 2.2 Mối quan hệ giữa các biện pháp đề xuất……… 98

Biểu đồ 3.1: Kết quả thăm dò về tính cần thiết, tính khả thi của các

biện pháp 104

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Thế giới bước vào thế kỷ XXI đang đứng trước xu thế của thời đại: Hội nhập, hợp tác, toàn cầu hóa trên tất cả các lĩnh vực để cùng phát triển Tri thức, tài năng

và nguồn lực con người là con đường để đổi mới và phát triển Vấn đề đặt ra cho tất

cả các quốc gia trên thế giới những thời cơ và thách thức lớn đối với bản lĩnh và trình độ của mỗi dân tộc

Xã hội tương lai là xã hội thông tin, xã hội học tập mà Việt Nam đang phải hướng tới, ở đó mỗi cá nhân phải luôn nỗ lực học tập để có được những phẩm chất, năng lực mới xứng đáng với vị trí trung tâm của sự phát triển Và Giáo dục và Đào tạo đóng vai trò hết sức quan trọng trong sự nghiệp cách mạng Đảng, Nhà nước ta Nghị quyết 29-NQ TW, Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi

mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đã nhấn mạnh: “Đối với giáo dục phổ

thông, tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho HS Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn Phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập suốt đời”

Trong mỗi nhà trường hoạt động giáo dục chính là hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động học của học sinh vì hoạt động dạy học giữ vị trí trung tâm của nhà trường, nó chiếm gần như hầu hết thời gian và khối lượng công việc của cán bộ, giáo viên, nhân viên trong trường Qua các hoạt động này để thực hiện mục tiêu giáo dục của nhà trường, đồng thời nó được qui định bởi đặc thù lao động sư phạm của người GV Vì vậy, nó cũng qui định tính đặc thù của hoạt động quản lý nhà trường nói chung và quản lý hoạt động dạy học nói riêng

Chủ trương đổi mới hoạt động quản lý là việc làm mang tính quyết định trong đổi mới giáo dục hiện nay Nghị quyết 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 của BCH Trung

ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản toàn diện giáo dục và đào tạo đã chỉ rõ: “Đổi

mới căn bản công tác quản lý giáo dục, đào tạo, bảo đảm dân chủ, thống nhất, tăng quyền tự chủ và trách nhiệm xã hội của các cơ sở giáo dục, đào tạo; coi trọng quản

lý chất lượng” Nền tảng của tất cả những thành công ở đây là văn hóa nhà trường

Các nhà nghiên cứu về giáo dục trên thế giới đều cho rằng: trường học muốn phát triển bền vững cần có một môi trường văn hóa mà ở môi trường đó khuyến khích tất

cả mọi người làm việc, học tập, cống hiến, sức lực và trí tuệ của bản thân cho nhà trường Hay để đạt được sứ mệnh, tầm nhìn, giá trị và các mục tiêu của nhà trường một cách dễ dàng thì nhà trường đó cần có một nền văn hóa tổ chức Vì vậy có thể nói văn hóa tổ chức của nhà trường cần được định hướng để thực sự phát huy ảnh hưởng tích cực của nó trong các hoạt động và đến mọi thành viên trong nhà trường Trong giai đoạn đổi mới với mục tiêu đến năm 2020 nước ta về cơ bản là một nước công nghiệp Nền giáo dục cần phải phát triển hơn nữa để đóng vai trò chủ yếu trong việc nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, đặt nền tảng cho sự đổi mới và phát triển khoa học công nghệ của đất nước đồng thời có tác động mạnh mẽ đến sự phát triển quốc gia Nghị quyết 29 của BCH Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam đã đặt ra mục tiêu đến năm 2030: "Tạo chuyển biến căn bản, mạnh mẽ về chất lượng, hiệu quả giáo dục, đào tạo; đáp ứng ngày càng tốt hơn công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và nhu cầu học tập của nhân dân ”

Trong bối cảnh đó, trong những năm qua trường THCS Cự Thắng được sự quan tâm của Đảng ủy, HĐND, UBND, hội PHHS và đông đảo các em HS qua các thế hệ

ở tại xã Cự Thắng nên CSVC của nhà trường từng bước được khang trang, xanh, sạch, đẹp, hiện đại Năm 2014 nhà trường vinh dự được công nhận trường THCS đạt chuẩn Quốc gia giai đoạn 2010-2015 Năm 2015 trường được đánh giá ngoài đạt mức

độ 3 Năm 2019 trường được công nhận lại trường duy trì đạt chuẩn Quốc gia

Tuy nhiên, công tác quản lý dạy học các trường trung học cơ sở ở huyện Thanh Sơn, trong đó có trường THCS Cự Thắng vẫn còn có những vấn đề bất cập, các biện pháp quản lý chưa được khoa học, đồng bộ, còn nhiều lúng túng, chưa đáp ứng được với sự phát triển chung, cần phải trao đổi, bổ sung, rút kinh nghiệm

Từ những lý do nêu trên với vị trí là cán bộ quản lí trường THCS Cự Thắng tác giả lựa chọn đề tài nghiên cứu về: “Quản lý hoạt động dạy học ở trường trung học cơ

sở Cự Thắng huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ theo tiếp cận văn hóa tổ chức” với mong muốn góp phần nâng cao hiệu quả công tác quản lí hoạt động dạy học theo tiếp cận văn hóa tổ chức của HS trường THCS Cự Thắng trong giai đoạn hiện nay

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận cũng như phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động dạy học và quản lý hoạt động dạy học ở trường THCS Cự Thắng, huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ theo tiếp cận văn hóa tổ chức, từ đó đề xuất biện pháp quản lý hoạt động dạy học nhằm thực hiện tốt tại trường THCS Cự Thắng huyện Thanh Sơn, Phú Thọ

3 Khách thể, đối tƣợng nghiên cứu

* Khách thể nghiên cứu: Quản lý hoạt động dạy học tại trường THCS Cự

Thắng

* Đối tƣợng nghiên cứu: Quản lý hoạt động dạy học tại trường THCS Cự

Thắng, huyện Thanh Sơn tỉnh Phú Thọ theo tiếp cận văn hóa tổ chức

4 Câu hỏi nghiên cứu

Việc quản lý dạy và học ở trường THCS Cự Thắng huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ hiện nay như thế nào ?

Biện pháp quản lý hoạt động dạy học hiệu quả ở trường THCS Cự Thắng huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ theo tiếp cận văn hóa tổ chức nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay ?

5 Giả thuyết nghiên cứu

Văn hóa nhà trường là một dạng của văn hóa tổ chức và là một trong những tiêu chí để đánh giá hiệu quả nhà trường Trong quá trình quản lý hoạt động dạy học tại trường THCS Cự Thắng, nếu như CBQL thực hiện các giải pháp quản lý không chỉ tuân thủ vào các qui định, các thủ tục hành chính mà còn biết dựa vào văn hóa nhà trường, xem nó như mục tiêu để xây dựng nhà trường và là công cụ để quản lý thì sẽ nâng cao được hiệu quả của nhà trường

6 Nhiệm vụ nghiên cứu

Nghiên cứu cơ sở lý luận về hoạt động dạy học và quản lý hoạt động dạy học trường trung học cơ sở theo tiếp cận văn hóa tổ chức

Nghiên cứu thực trạng hoạt động và quản lý hoạt động dạy học ở trường THCS Cự Thắng, huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ

Đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở trường THCS Cự Thắng, huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ theo tiếp cận văn hóa tổ chức

7 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu: Đề tài chỉ tập trung nghiên cứu công tác quản lý hoạt

động dạy học theo tiếp cận văn hóa tổ chức tại trường THCS Cự Thắng huyện

Thanh Sơn tỉnh Phú Thọ

Đối tượng khảo sát: Tập thể cán bộ, GV, nhân viên nhà trường; HS của nhà

trường thuộc các lớp, từ lớp 6 đến lớp 9

Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 9 năm 2017 đến tháng 6 năm 2019

8 Phương pháp nghiên cứu và thu thập thông tin

8.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

8.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

+ Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi

+ Phương pháp phỏng vấn

+ Phương pháp xử lý số liệu

+ Phương pháp chuyên gia

9 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục luận văn được trình bày trong 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận về quản lý hoạt động dạy học theo tiếp cận văn hóa tổ chức tại trường trung học cơ sở

Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy học tại trường THCS Cự Thắng, huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ theo tiếp cận văn hóa tổ chức

Chương 3: Các biện pháp quản lý hoạt động dạy học tại trường THCS Cự Thắng, huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ theo tiếp cận văn hóa tổ chức

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

THEO TIẾP CẬN VĂN HÓA TỔ CHỨC TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Ngày nay, xây dựng văn hóa nhà trường là việc làm quan trọng hơn bao giờ hết bởi các quốc gia đều chú trọng Cuộc cải cách giáo dục dựa trên chuẩn đang cố gắng tổ chức lại nội dung, công tác giảng dạy và đánh giá Song nếu không có một nền văn hóa nhà trường để hỗ trợ cho những thay đổi cơ bản đó thì cuộc cải cách sẽ khó có thể thành công Trên thế giới, trong nước đã có một số công trình nghiên cứu

về quản lý nhà trường dưới tiếp cận văn hóa tổ chức (văn hóa nhà trường) nhưng được thể hiện ở những khía cạnh khác nhau và làm cho các quan niệm về văn hóa nhà trường phổ thông được hiểu hết sức phong phú

1.1.1 Những nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học

Xã hội phát triển nhất là trong giai đoạn hiện nay với sự phát triển của nền kinh tế tri thức và quá trình toàn cầu hóa diễn ra mạnh mẽ thì giáo dục luôn được quan tâm phát triển để đáp ứng nhu cầu nâng cao dân trí, đào tạo nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài Trong nhà trường hoạt động dạy học giữ vị trí trung tâm, quan trọng nhất của một nhà trường bởi nó chiếm hầu hết thời gian, khối lượng công việc của thầy và trò trong một năm học; nó làm nền tảng quan trọng để thực hiện thành công mục tiêu giáo dục toàn diện của nhà trường; đồng thời, nó quyết định kết quả giáo dục của nhà trường

Ở lĩnh vực giáo dục trong những năm qua các nhà nghiên cứu như Trần Kiểm,

Vũ Như Thành, Lê Minh Đức, Bùi Minh Hiền, Vũ Ngọc Hải, Đặng Quốc Bảo, Thái Duy Tuyên, Trần Văn Kim, …đã làm sáng tỏ được một số khái niệm liên quan đến giáo dục; trong đó có khái niệm về quản lý hoạt động dạy học và các khái niệm có liên quan

Các nhà nghiên cứu như: Nguyễn Ngọc Hợi, Phạm Minh Hùng, Thái Văn Thành đã nêu lên những cơ sở lý luận và đưa ra các giải pháp về nâng cao chất lượng của đội ngũ GV để nâng cao hiệu quả của quản lý hoạt động dạy học như: tổ chức bồi dưỡng năng lực chuyên môn; xây dựng quy chế thi đua, khen thưởng hợp

lý, xây dựng hoàn thiện quy chế đánh giá, xếp loại chuyên môn để kích thích phong trào thi đua dạy tốt, học tốt Có thể thấy vấn đề nâng cao chất lượng hoạt động giảng dạy của GV đã thật sự thu hút được sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu trong nước

Tác giả Trần Kiểm trong quyển “Những vấn đề cơ bản của khoa học quản lý

giáo dục” đã chỉ ra hoạt động quản lý nhà trường bao gồm: hoạt động dạy học, hoạt

động giáo dục, hoạt động xã hội, hoạt động văn thể, hoạt động lao động, hoạt động ngoại khóa, hoạt động giáo dục hướng nghiệp…; quản lý nhiều đối tượng khác nhau: quản lý giáo viên, học sinh, tài chính, thiết bị dạy học, cơ sở vật chất…; quản

lý nhiều khách thể khác nhau: quản lý thực hiện xã hội hóa giáo dục, điều tiết và điều chỉnh ảnh hưởng từ bên ngoài nhà trường, phối hợp với Ban Đại diện cha mẹ học sinh [10

Tác giả Lê Huỳnh trong cuốn “Cẩm nang nghiệp vụ quản lý trường học” lại

chỉ ra vai trò vô cùng quan trọng của Đảng, Đoàn, Đội trong nâng cao chất lượng học tập cho HS, cũng như trách nhiệm của Công đoàn cơ sở, các Hội đồng khác trong nhà trường đối với nâng cao chất lượng chuyên môn, nghiệp vụ của GV ảnh hưởng đến chất lượng dạy và học trong nhà trường.[9]

Trong luận văn thạc sĩ chuyên ngành quản lý giáo dục của Tác giả Tăng Thị

Kim Dung với đề tài “Một số giải pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng hoạt

động dạy học ở các trường THCS trên địa bàn ven đô thành phố Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp” Tác giả đã tiến hành nghiên cứu cơ sở lý luận của vấn đề quản lý hoạt

động dạy học ở trường THCS, thực trạng quản lý hoạt động dạy học ở một số trường THCS trên địa bàn và đề xuất một số giải pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng hoạt động dạy học ở các trường này Các giải pháp được đề xuất tác giả tập trung vào giải pháp về quản lý CSVC, các điều kiện hỗ trợ hoạt động dạy học, tăng cường đầu tư, phát triển mạng lưới trường lớp, cung cấp TBDH, xây nhà công vụ cho GV, hỗ trợ kinh phí đi lại cho GV mà chưa đề cập nhiều đến các giải pháp xây dựng môi trường dạy học tự giác, dân chủ, hợp tác và an toàn

Luận văn thạc sĩ của tác giả Lê Minh Trí “Quản lý hoạt động dạy học ở

trường trung học cơ sở thuộc thành phố Cà Mau, tỉnh Cà Mau hiện nay” Trong

luận văn đã nêu lên quan điểm để nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập tại các trường THCS trên địa bàn các xã thuộc thành phố Cà Mau thì phải nâng cao hiệu quả quản lý Nếu 8 trường THCS trên địa bàn các xã thuộc thành phố Cà Mau thực hiện tốt các giải pháp quản lý hoạt động giảng dạy (gồm: nâng cao chất lượng đội ngũ GV; cải tiến việc xây dựng kế hoạch dạy học; quản lý đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá), quản lý hoạt động học tập của HS (gồm: tổ chức xây dựng và thực hiện nội quy học tập; tăng cường bồi dưỡng HS giỏi, giúp đỡ HS yếu kém và giảm tỉ lệ HS bỏ học; nâng cao ý thức trách nhiệm và tăng cường phối hợp các lực lượng trong và ngoài nhà trường quản lý HS) và quản lý cơ sở vật chất và thiết bị dạy học (gồm: tăng cường xây dựng cơ sở vật chất và cung cấp thiết bị dạy học; nâng cao nhận thức của GV và HS đối với việc sử dụng thiết bị dạy học; kế hoạch hóa trong sử dụng thiết bị dạy học; tăng cường đầu tư cơ sở hạ tầng CNTT cho các trường) thì có thể nâng cao chất lượng dạy và học [23]

Luận án tiến sĩ của tác giả Dương Trần Bình với tên đề tài “Quản lý hoạt động

dạy học ở trường tiểu học tại thành phố Hồ Chí Minh trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục” Tác giả đã xây dựng được khung lý thuyết về quản lý

hoạt động dạy học ở trường tiểu học theo tiếp cận sư phạm tương tác trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục Trong đó bao gồm: Xác định tiếp cận sư phạm tương tác trong quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học; Xác định nội dung quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học theo tiếp cận sư phạm tương tác (Quản lý hoạt động dạy; Quản lý hoạt động học; Quản lý môi trường dạy học; Mối quan hệ tương tác giữa ba thành tố cơ bản trên) Hệ thống hóa và hoàn thiện các khái niệm liên quan như: khái niệm quản lý, hoạt động dạy học, quản lý hoạt động dạy học Nghiên cứu phân tích và đánh giá thực trạng quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học tại TPHCM trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục

Đề xuất hệ thống biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học tại TPHCM trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục gồm: Biện pháp chung và 3 nhóm biện pháp quản lý (nhóm biện pháp quản lý hoạt động dạy; nhóm biện pháp quản lý hoạt động học; nhóm biện pháp quản lý môi trường dạy học) Luận án đã cho thấy ý nghĩa, tầm quan trọng và sự cần thiết của quản lý hoạt động

dạy học ở các trường tiểu học tại TPHCM trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục [1

Luận án tiến sĩ của tác giả Trần Trung Dũng với tên đề tài “Quản lý hoạt động

dạy học ở trường THPT theo định hướng phát triển năng lực HS” trong luận án này

tác giả đã làm sáng tỏ thêm những vấn đề lý luận về hoạt động dạy học và quản lý hoạt động dạy học ở trường THPT , đưa ra được bức tranh đầy đủ, khách quan về thực trạng hoạt động dạy học và quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực HS ở một số trường THPT khu vực Bắc Trung Bộ [5]

Và thời gian qua nhiều hội thảo khoa học, hội nghị chuyên đề được tổ chức để bàn về các giải pháp nâng cao hiệu quả, chất lượng hoạt động dạy học Qua đó các tác giả đều đã làm rõ vai trò của người hiệu trưởng trong quản lý hoạt động dạy học

để nâng cao chất lượng dạy học Trong đó đặc biệt quan tâm nhấn mạnh đến khả năng tổ chức các hoạt động về chuyên môn như: bồi dưỡng GV, bồi dưỡng HS giỏi, chuẩn hóa đội ngũ, tổ chức các hội thảo về quản lý dạy học hiệu quả

1.1.2 Những nghiên cứu về văn hóa tổ chức, văn hóa nhà trường

Văn hóa nhà trường nói cách khác là văn hóa của một tổ chức Với tư cách là

một tổ chức, thì mỗi nhà trường đều tồn tại một nền văn hóa nhất định bên trong nó Xét về góc độ bản chất, mỗi nhà trường là một tổ chức hành chính - sư phạm Thực chất nó giống như một xã hội thu nhỏ với quy tắc hoạt động, những giá trị, cơ cấu, chuẩn mực, điểm mạnh, điểm yếu riêng do những con người tạo lập nên

Vào năm 1960 thuật ngữ “văn hóa tổ chức” (organisational culture, culture

organisation) xuất hiện lần đầu tiên ở Mỹ Năm 1970 thuật ngữ tương đương “văn

hóa công ty” (corporate culture) xuất hiện muộn hơn, và trở nên phổ biến sau khi

tác phẩm văn hóa công ty của Terrence Deal và Atlan Kennedy được xuất bản tại

Mỹ năm 1982

Tác giả Schein, E.H dưới góc độ văn hóa tổ chức đã nghiên cứu một cách chi tiết về văn hóa tổ chức, các biểu hiện cũng như mức độ của văn hóa tổ chức, sự hình thành và phát triển của văn hóa trong các loại hình tổ chức khác nhau Cùng với đó tác giả cũng đã phân tích cụ thể vai trò lãnh đạo trong việc xây dựng, cải thiện nhằm thay đổi phát triển văn hóa của tổ chức Những nghiên cứu này của tác giả được sử

dụng như một cơ sở quan trọng trong việc nghiên cứu văn hóa tổ chức – văn hóa nhà trường với những đặc trưng riêng biệt [28]

Trong nghiên cứu của tác giả Yenning Zhang (2008) đã chỉ ra 8 giá trị văn hoá doanh nghiệp và 8 giá trị được xếp thứ hạng cao trong giá trị văn hoá nhà trường Trong khi ở nhà trường Việt Nam thì hệ thống các giá trị cốt lõi của nhà trường liên quan đến sự tôn trọng người thầy với “tôn sư trọng đạo”, nhấn mạnh “tiên học lễ, hậu học văn [29

Trong nghiên cứu của tác giả Trần Kiểm theo hướng áp dụng các vấn đề cơ bản của văn hóa tổ chức vào giáo dục và quản lí giáo dục ông đã chỉ ra ba yếu tố cấu thành nên là nhận thức – hành vi – thái độ và được xem xét trong mối quan hệ với các yếu tố bên trong và bên ngoài tổ chức [11]

Trong nghiên cứu thể hiện ở bài “Văn hóa tổ chức - hình thái cốt lõi của văn hóa nhà trường” của tác giả Phạm Quang Huân về các hình thái và cấp độ biểu hiện của văn hóa nhà trường bên cạnh đó đưa ra 5 lí do cho thấy tầm quan trọng của văn hóa nhà trường đối với chất lượng giáo dục: văn hóa nhà trường hỗ trợ điều phối và kiểm soát, văn hóa nhà trường tạo động lực làm việc, văn hóa là tài sản lớn của bất

kì một tổ chức nào, văn hóa nhà trường hạn chế tiêu cực và xung đột, văn hóa nâng cao chất lượng các hoạt động trong nhà trường [8]

Tác giả Nguyễn Thị Ngọc Phương, Đỗ Đình Thái, trong bài viết “Một số vấn

đề lý luận về phát triển nhà trường” đăng trên tạp chí giáo dục đã nêu rõ quan điểm

văn hóa và giáo dục là hai thành tố cốt lõi cấu thành mọi hoạt động trong trường học Do vậy, viết xây dựng và phát triển văn hóa trường học là nhiệm vụ không thể thiếu trong nhà trường hiện nay trước yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục đào tạo Bài viết đã làm rõ được một số vấn đề lí luận về phát triển văn hóa nhà trường làm cơ sở cho các nghiên cứu lý luận và đánh giá thực trạng văn hóa nhà trường [17]

Nhìn chung, trong các đề tài nghiên cứu trên đây đã đề cập đến văn hóa trường học tuy nhiên chưa có những khảo cứu chuyên sâu về văn hóa nhà trường, nhất là chưa chú trọng đề cập đến công tác xây dựng văn hóa nhà trường ở các trường THCS ở khía cạnh quản lý hoạt động dạy học

1.1.3 Những nghiên cứu về quản lý nhà trường theo tiếp cận văn hóa tổ chức

Hiện nay nhìn chung những nghiên cứu về quản lý trường học hay đề cập đến những khía cạnh về chính sách, quản lý nhân sự, quản lý chương trình giáo dục, tổ chức các hoạt động giáo dục và xã hội trong nhà trường, quản lý thiết bị dạy học, quản lý tài chính, v.v Vấn đề quản lý nhà trường theo hướng tiếp cận văn hóa tổ chức thực sự là một vấn đề khá mới mẻ, phức tạp và chưa thực sự được các nhà quản lý quan tâm đúng mực Cụ thể có thể kể đến một số nghiên cứu của các tác giả sau:

Luận văn tác giả Lê Thị Ngoãn với tên đề tài “Biện pháp xây dựng văn hóa

nhà trường ở Trường Cao Đẳng công nghiệp Nam Định” Trong nghiên cứu này

tác giả đã xây dựng được cơ sở lý luận khoa học giáo dục về văn hóa nhà trường để

từ đó xây dựng mọt môi trường công tác tích cực cho cán bộ GV và HS sẽ góp phần thực hiện tốt mục tiêu đào tạo của trường trong giai đoạn hiện nay [15]

Văn hóa nhà trường có một số công trình nghiên cứu chuyên sâu như: Luận án của tác giả Nguyễn Thanh Lý với đề tài Văn hóa trường đại học - đã nhận diện những giá trị cốt lõi trong văn hóa tổ chức cùng công tác quản lý văn hóa tổ chức ở các trường đại học Việt Nam [13]

Tác giả Lê Thị Ngọc Thúy trong luận án tiến sĩ với tên đề tài “Quản lý nhà

trường tiểu học Việt Nam theo tiếp cận văn hóa tổ chức” Trong đó tác giả đã nêu

lên quan điểm văn hóa nhà trường là một trong những tiêu chí để đánh giá hiệu quả nhà trường và là một dạng của văn hóa tổ chức Nếu như lãnh đạo nhà trường và hiệu trưởng trong quá trình quản lý trường tiểu học là người đứng đầu trường học thực hiện các giải pháp quản lý tuân thủ vào chính sách, luật pháp và các thủ tục hành chính và bên cạnh đó còn biết dựa vào văn hóa nhà trường và xem nó như là công cụ của hoạt động quản lý nhà trường và là mục tiêu để xây dựng nhà trường thì sẽ nâng cao được hiệu quả hoạt động của nhà trường [21

Tác giả Nguyễn Thị Thanh Nga trong luận văn thạc sĩ quản lý giáo dục với tên

đề tài “Tiếp cận văn hóa tổ chức trong hoạt động dạy học ở Trường Tiểu Học Suối

Hoa, Thành Phố Bắc Ninh, Tỉnh Bắc Ninh” đã tiến hành - Hệ thống hóa các lý

thuyết về quản lý hoạt động dạy học theo tiếp cận văn hóa tổ chức ở nhà trường tiểu

học và đưa ra được các biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở trường Tiểu học Suối Hoa theo quan điểm tiếp cận văn hóa tổ chức [14]

Tác giả Nguyễn Quang Quý trong luận văn thạc sĩ quản lý giáo dục với tên đề

tài “Quản lý hoạt động chuyên môn theo hướng tiếp cận giá trị hợp tác và chia sẻ

tại Trường THCS Ngũ Lão, Huyện Thủy Nguyên, Thành Phố Hải Phòng” đã tiến

hành hệ thống hóa các lý thuyết về quản lý hoạt động chuyên môn ở trường THCS Ngũ Lão theo quan điểm tiếp cận giá trị hợp tác và chia sẻ và đã đưa ra được các biện pháp quản lý hoạt động chuyên môn ở trường THCS Ngũ Lão huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng theo quan điểm tiếp cận giá trị hợp tác và chia sẻ [20]

Như vậy, các công trình nghiên cứu nêu trên đã đề cập đến nhiều khía cạnh về quản lý dạy học nói chung trong đó có quản lý nhà trường theo tiếp cận văn hóa từ quản lý vĩ mô đến quản lý vi mô Tóm lại, các nghiên cứu nói trên cơ bản tập trung vào hai hướng: thứ nhất, các vấn đề lí thuyết về quản lý hoạt động dạy học, về văn hóa tổ chức, văn hóa nhà trường Thứ hai, nghiên cứu và đưa ra các hướng dẫn để các nhà trường có thể vận dụng vào điều kiện thực tế của trường mình

Song, chưa có đề tài nào nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học theo tiếp cận văn hóa tổ chức ở trường THCS Đây cũng là lí do mà tác giả chọn đề tài nghiên văn hóa tổ chức ở trường THCS Và trên cơ sở kế thừa các công trình nghiên cứu về Quản lý hoạt động dạy học, tác giả thực hiện đề tài “Quản lý hoạt động dạy học tại trường THCS Cự Thắng, huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ theo tiếp cận văn hóa tổ chức” nhằm đáp ứng mục tiêu, nhiệm vụ nhà trường đặt ra, không ngừng nâng cao chất lượng giáo dục đáp ứng yêu cầu của xã hội, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của

xã hội trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế như hiện nay Đối với Trường THCS

Cự Thắng huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ thì đây là công trình nghiên cứu đầu tiên

đề cập đến vấn đề Quản lý hoạt động dạy học theo hướng tiếp cận văn hóa tổ chức

1.2 Các khái niệm cơ bản của đề tài

1.2.1 Quản lý hoạt động dạy học

1.2.1.1 Hoạt động dạy học

Trong mọi trường học hoạt động dạy học luôn giữ vị trí trọng tâm nhất bởi nó

chiếm hầu hết thời gian, khối lượng công việc của nhà trường Hiệu quả của hoạt động này mang tính quyết định đến việc thực hiện mục tiêu của năm học

Hoạt động dạy học trong nhà trường được diễn ra theo một quá trình nhất định được gọi là quá trình dạy học Quá trình dạy học bao gồm các hoạt động là hoạt động dạy của người GV và hoạt động học của HS Đây là toàn bộ hoạt động của

GV và HS do GV hướng dẫn nhằm giúp HS tiếp thu nắm vững hệ thống kiến thức,

kỹ năng, kỹ xảo và từ đó trò được phát triển năng lực nhận thức, hành động từ đó hình thành được cơ sở thế giới quan khoa học cho bản thân

Như vậy, hoạt động dạy học để giúp HS nắm nhanh chóng và hiệu quả những tri thức cần đạt được thì có sự gia công sư phạm của GV trong đó Tuy nhiên chất lượng và hiệu quả của hoạt động dạy học phụ thuộc vào chính hoạt động học của

HS, mọi tác động của người dạy đến người học chỉ là những tác động bên ngoài mà thôi và những nhân tố trong cấu trúc của hoạt động dạy học tồn tại thống nhất trong mối quan hệ qua lại với nhau

Nói tóm lại, hoạt động dạy học bao gồm hoạt động dạy của GV và hoạt động học của HS và giữa nó có sự thống nhất biện chứng với nhau, được thực hiện bên trong nhà trường bằng sự hợp tác giữa dạy và học cũng như sự tương tác có tính xã hội

Dạy học của người GV là công việc bao gồm các hoạt động như: tổ chức, thiết

kế, chỉ đạo, điều khiển việc lĩnh hội kiến thức, hình thành hệ thống kỹ năng, kỹ xảo, hướng dẫn HS cách thức, phương pháp tiếp thu, lĩnh hội kiến thức Bản chất của công việc dạy học của GV là quá trình tổ chức cho HS nhận thức, giúp HS chiếm lĩnh tri thức, hình thành và phát triển nhân cách toàn vẹn cho HS Muốn dạy tốt thì

GV phải và tổ chức tối ưu các hoạt động dạy và học, xuất phát từ khái niệm khoa học, xây dựng quy trình dạy học, thực hiện hoạt động dạy và học đảm bảo phải được tính liên hệ ngược thường xuyên và bền vững

Trong nhà trường, học là hoạt động học tập của HS nhằm thu nhận tri thức, bản chất của hoạt động học là quá trình lĩnh hội tri thức một cách chủ động, tích cực dưới sự giảng dạy, hướng dẫn của người GV được tiến hành trong những điều kiện

sư phạm nhất định dưới sự tổ chức, chỉ đạo và hướng dẫn của người thầy nhằm đạt được các nhiệm vụ dạy học Quá trình nhận thức mang tính chất độc đáo của người

HS, và cũng được diễn ra theo quy luật nhận thức chung của loài người là từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn Vì vậy, những yếu tố trực quan như các sự vật, hiện tượng có thật hoặc các mô hình, tranh

vẽ lời nói giúp HS xây dựng được những biểu tượng về chúng, đó là những tài liệu cảm tính, từ những điều đó và thao tác tư duy của HS mà giúp HS hình thành được các khái niệm khoa học, được tiến hành trong quá trình dạy học với những điều kiện

sư phạm nhất định dưới sự tổ chức, chỉ đạo và hướng dẫn của người GV nhằm đạt được mục tiêu dạy học

1.2.1.2 Quản lý hoạt động dạy học

Quản lý hoạt động dạy học là sự tác động hợp quy luật của chủ thể quản lý hoạt động dạy học lên chủ thể dạy học bằng các biện pháp phát huy tác dụng của phương tiện quản lý như thông tư, quy chế, quy định đào tạo, điều lệ nhà trường, bộ máy tổ chức, nhân lực dạy học, thông tin, môi trường dạy học nhằm đạt được mục tiêu quản lý dạy học đã đề ra

Khi thực hiện quản lý hoạt động dạy học để quản lý tốt quá trình dạy học người quản lý cần phải đảm bảo cho những người tham gia vào quá trình này hiểu

rõ mục đích và phát huy được tác dụng của các phương tiện thực hiện mục đích hoạt động dạy học

Quản lý hoạt động dạy học thì một yêu cầu không thể thiếu trong quản lý hoạt động dạy học là phải quản lý tốt hoạt động dạy của GV và hoạt động học của HS Quản lý tốt hoạt động dạy của người GV thể hiện ở các công việc cụ thể như thực hiện chương trình, các loại hồ sơ, bài soạn, giảng bài, dự giờ, thăm lớp, sinh hoạt chuyên môn, học thuật, chấm, chữa bài, cho điểm theo các quy định của Bộ GDĐT Điều này cũng giúp tạo ra ý thức cho HS trong hoạt động học tập để các em lĩnh hội kiến thức, hình thành kỹ năng, kỹ xảo để từ đó xây dựng phương pháp học tập hợp

lý nhằm đạt hiệu quả học tập cao nhất

Cụ thể quản lý hoạt động dạy học theo tiếp cận văn hóa bao gồm các nội dung:

- Quản lý mục tiêu, nội dung, chương trình và kế hoạch dạy học theo tiếp cận văn hóa tổ chức

- Quản lý hoạt động dạy của giáo viên theo tiếp cận văn hóa tổ chức: Quản lý

phân công giảng dạy cho giáo viên; Quản lý việc chuẩn bị bài giảng của GV; Quản

lý nền nếp dạy học; Quản lý việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học; Quản lý hoạt động bồi dưỡng đội ngũ giáo viên nhà trường

- Quản lý kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh theo tiếp cận văn hóa

tổ chức

- Quản lý xây dựng mối quan hệ phối hợp giữa các lực lượng giáo dục trong hoạt động dạy học ở trường

- Quản lý cơ sở vật chất, thiết bi dạy học theo tiếp cận văn hóa tổ chức

- Tạo dựng môi trường văn hóa sư phạm trong hoạt động dạy học ở nhà trường

- Quản lý các hoạt động giảng dạy có ý nghĩa truyền thống của nhà trường

- Những biểu hiện về năng lực, trình độ và nhân cách của người hiệu trưởng trong quản lý hoạt động dạy học theo tiếp cận văn hóa tổ chức

1.2.2 Văn hóa tổ chức và văn hóa tổ chức ở nhà trường trung học cơ sở

1.2.2.1 Khái niệm về văn hóa

Văn hóa là toàn bộ những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra bằng lao động và hoạt động thực tiễn trong quá trình lịch sử của mình, biểu hiện trình độ phát triển xã hội trong từng thời kỳ lịch sử nhất định

1.2.2.2 Văn hóa tổ chức

Thuật ngữ “văn hóa tổ chức” (organisational culture, culture organisation)

xuất hiện lần đầu tiên ở Mỹ vào năm 1960 Thuật ngữ tương đương “văn hóa công

ty” (corporate culture) cũng đã xuất hiện vào năm 1970 và trở nên phổ biến sau khi

tác phẩm văn hóa công ty của Terrence Deal và Atlan Kennedy được xuất bản tại

Mỹ vào năm 1982

Theo Louis (1980) văn hóa tổ chức là tập hợp hệ thống các quan niệm phần lớn được các thành viên ngầm định trong nhận thức, hành vi ứng xử và chỉ thích hợp cho tổ chức riêng của các thành viên trong tổ chức

Theo Tunstal (1983) văn hóa tổ chức quy định hình thức hoạt động của tổ chức và cách ứng xử của các thành viên trong tổ chức đó Nó là hệ thống các giá trị, quy chuẩn hành vi ứng xử và cách thức hoạt động riêng của từng tổ chức

Từ những định nghĩa nêu trên có thể thấy có nhiều quan niệm khác nhau nhưng tựu chung lại ta có thể đưa ra quan niệm chung nhất về văn hóa tổ chức đó là:

Văn hóa tổ chức là toàn bộ các yếu tố, chỉ số được lãnh đạo tổ chức chọn lọc, tạo ra, sử dụng và biểu hiện trong quá trình hoạt động từ đó tạo nên bản sắc riêng có của một tổ chức

1.2.2.3 Văn hóa tổ chức nhà trường trung học

Cũng như bất kỳ một cơ quan, doanh nghiệp nào, khi bước vào một nhà trường, ta thường cảm nhận được tính đặc trưng của nhà trường đó qua hàng loạt các thể hiện bề nổi dễ thấy, hoặc ngầm định khó thấy Mỗi nhà trường đều thể hiện

ra bên ngoài một vài hình ảnh nào đó có thể là tốt đẹp hoặc không tốt đẹp Hình ảnh này được tạo ra bởi những thành viên như GV, HS, CBQL, người lao động trong nhà trường, được phản ánh một cách rõ nét và khách quan bởi đồng nghiệp cũng như cộng đồng xã hội xung quanh, bởi cơ quan quản lý và người sử dụng sản phẩm giáo dục của nhà trường

Về thực chất mỗi nhà trường là một tổ chức hành chính - sư phạm Với những

cơ cấu, quy tắc hoạt động, giá trị, điểm mạnh và điểm yếu riêng do những con người thuộc mọi thế hệ trong nhà trường tạo lập nên như một xã hội thu nhỏ Với tư cách là một tổ chức, mỗi nhà trường đều tồn tại một nền văn hoá nhất định nên có

thể nói văn hoá nhà trường là văn hoá của một tổ chức hành chính - sư phạm

Trong xã hội, nhà trường được xem là một dạng tổ chức Nó thể hiện tính chất phức tạp, nó tồn tại quan hệ hoạt động chính trị - xã hội và quan hệ hoạt động nghề nghiệp Văn hóa nhà trường là nhân tố mang tính trừu tượng bao trùm và ảnh hưởng lên mọi lĩnh vực hoạt động của nhà trường bao gồm: thành tích học tập, môi trường, cảnh quan sư phạm và những quan hệ ứng xử, hiệu lực quản lý, kết quả thực hiện chương trình giáo dục, hiệu suất đào tạo, v.v

Văn hóa tổ chức nhà trường trung học: là hệ thống niềm tin, quy tắc hoạt động, giá trị, chuẩn mực, thói quen, các giá trị truyền thống được hình thành trong quá trình phát triển của nhà trường, được thể hiện ở các mặt vật chất và tinh thần được các thành viên trong nhà trường thừa nhận và làm theo từ đó tạo nên bản sắc

riêng cho mỗi trường trung học Nó biểu hiện các giá trị, phong cách quản lý, hệ thống chuẩn mực xử sự, các giá trị, niềm tin, quy tắc ứng xử

1.3 Các giá trị cốt lõi của văn hóa nhà trường THCS

Giá trị trong cách hành xử chung và riêng của con người trong một tổ chức là những gì nên làm và không nên làm cũng như nó là thước đo quy định tính đúng, sai Mỗi nhà trường lại có những giá trị khác nhau có nhà trường đề cao tính cộng đồng trách nhiệm, sự sáng tạo trong công việc, có nhà trường lại đề cao các giá trị nhân văn, tình yêu thương giữa những con người trong tổ chức lại có nhà trường đề cao các giá trị như sự trung thực, tính thực chất hoặc khả năng đổi mới thường xuyên để nâng cao chất lượng giáo dục

Giá trị trong tổ chức nhà trường được phân chia thành 2 loại:

- Loại một là các giá trị đã được hình thành và vun đắp trong quá trình xây dựng và trưởng thành của nhà trường

- Loại hai là những giá trị mới mà cán bộ quản lý hoặc tập thể GV, HS mong muốn nhà trường mình có và tạo lập từng bước nhằm đem đến sự phát triển mới phù hợp với yêu cầu của xã hội

Các giá trị cốt lõi của nhà trường Việt Nam từ xưa đến nay thường liên quan đến “tôn sư trọng đạo” và “tiên học lễ, hậu học văn”

Giá trị cốt lõi của nhà trường có khi còn là hệ thống niềm tin và các chuẩn mực xử sự trong nhà trường

- Các chuẩn mực về hình thức của một nhà trường như: Lôgô, biểu tượng, khẩu hiệu, phương châm làm việc; Kiến trúc và cách bài trí nơi làm việc; Trang phục

- Các chuẩn mực về nội dung của một nhà trường như: Sứ mệnh, mục tiêu, tầm nhìn của nhà trường; Quy trình, nề nếp, phong cách làm việc; Cơ cấu tổ chức

và phân công nhiệm vụ; Giao tiếp ứng xử nội bộ và quan hệ bên ngoài; Thái độ thực hiện nhiệm vụ, với cái mới trong nhà trường; Phong cách lãnh đạo; Mức độ chuyên nghiệp trong thực thi công việc của các thành viên; Việc truyền bá, phổ biến thông tin trong và ngoài nhà trường;

Những biểu hiện thường thấy của một văn hoá nhà trường tích cực, lành mạnh,

- Nhà trường luôn luôn cải tiến, thay đổi để vươn tới;

- Mỗi CBQL, GV, NV đều biết rõ nhiệm vụ, trách nhiệm của mình phải làm, luôn có ý thức tích cực tham gia vào việc ra các quyết định dạy và học;

- Khuyến khích GV đổi mới PPDH để nâng cao chất lượng dạy và học; được khuyến khích tham gia đóng góp ý kiến trong mọi hoạt động của nhà trường;

- Chia sẻ quyền lực, trao quyền, khuyến khích tính tự chịu trách nhiệm;

- Nhà trường thể hiện sự quan tâm, có mối quan hệ hợp tác chặt chẽ, lôi kéo cộng đồng cùng tham gia giải quyết những vấn đề của giáo dục

Những biểu hiện tiêu cực, không lành mạnh trong nhà trường:

- Các cá nhân buộc tội, đổ lỗi cho nhau;

- Sự kiểm soát quá chặt chẽ cá nhân;

- Quan liêu, máy móc khi thực hiện các nguyên tắc;

- Trách mắng HS, thiếu sự động viên, chia sẻ, cởi mở, hợp tác, tin cậy khuyến khích;

- Mâu thuẫn xung đột nội bộ thường không được giải quyết kịp thời

1.4 Trường trung học cơ sở trong hệ thống giáo dục quốc dân

1.4.1 Mục tiêu, chức năng, nhiệm vụ của giáo dục trung học cơ sở

Mỗi cấp học của bậc học phổ thông đều có những mục tiêu giáo dục riêng Mục tiêu giáo dục được thực hiện thông qua các phương pháp giáo dục và các hình thức tổ chức giáo dục để đạt được các chuẩn kiến thức, kỹ năng, thái độ Đối với cấp THCS đặt ra mục tiêu đó là:

Giáo dục THCS nhằm giúp HS củng cố, phát triển những nội dung đã học ở bậc tiểu học để HS có những hiểu biết phổ thông cơ bản về Tiếng Việt, toán, lịch sử dân tộc; kiến thức khác về khoa học xã hội, khoa học tự nhiên, pháp luật, tin học, ngoại ngữ; có những hiểu biết cần thiết tối thiểu về kĩ thuật và hướng nghiệp

Chuẩn kiến thức, kĩ năng của chương trình THCS được thực hiện ở các chủ đề

của môn học theo từng lớp Thái độ được xác định cho cả cấp học Đây cũng là căn

cứ để quản lý hoạt động dạy học, biên soạn sách giáo khoa, đánh giá kết quả giáo dục ở từng môn học nhằm bảo đảm tính khả thi, tính thống nhất, chất lượng và hiệu quả của chương trình giáo dục THCS

- Phương pháp giáo dục THCS phải phù hợp với đặc trưng từng môn học, từng

đối tượng HS, điều kiện của từng lớp học nhằm phát huy được tính tự giác, chủ động, tích cực, sáng tạo của HS; bồi dưỡng cho HS phương pháp tự học; rèn luyện

kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; khả năng hợp tác tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú và trách nhiệm học tập cho học sinh

Đối với HS có năng khiếu cần được tổ chức dạy học và hoạt động giáo dục phù hợp nhằm phát triển các năng khiếu cho HS đó

Tóm lại, Giúp HS củng cố, phát triển những kết quả của giáo dục Tiểu học; có học vấn phổ thông ở trình độ cơ sở và những hiểu biết ban đầu về kĩ thuật và hướng nghiệp để tiếp tục học THPT, trung cấp học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động là mục tiêu của Giáo dục THCS

1.4.2 Đặc điểm của học sinh trung học cơ sở

Ở lứa tuổi của HS cấp THCS xuất hiện một tâm lý rất độc đáo đó là: cảm giác mình đã là người lớn Ở lứa tuổi này các em có cảm giác mình đã trưởng thành và không còn là trẻ con nữa nhưng cũng chưa thực sự là người lớn vì biểu hiện lập trường sống mới của thiếu niên đối với người lớn và thế giới xung quanh Việc thể hiện mình đã là người lớn được các em thể hiện rất phong phú Ở lứa tuổi này các

em đã rất quan tâm đến hình thức, tác phong, cử chỉ và những khả năng của bản thân Cụ thể:

- Các em muốn lĩnh hội tri thức, muốn có lập trường và quan điểm riêng trong học tập một cách độc lập

- Các em muốn không phụ thuộc vào người lớn ở một mức độ nhất định trong phạm vi ý thức xã hội

- Các em mong muốn được người lớn đối xử với mình như những người lớn

- Các em bắt đầu có những dấu hiệu chống người lớn mà trước đây các em vẫn thực hiện những yêu cầu đó một cách tự nguyện Bằng lời nói và hành động các

em muốn bảo vệ ý kiến của mình

- Các em muốn người lớn hạn chế can thiệp vào quá sâu đời sống của mình, muốn được người lớn tôn trọng nhân cách, phẩm giá cũng như sự tin tưởng ở các

em

Các em cảm thấy sự hiểu biết, các kỹ năng, kỹ xảo của mình được mở rộng, sự phát triển mạnh mẽ về cơ thể và sức lực của mình là những nguyên nhân khiến thiếu niên có cảm giác về sự muốn làm người lớn của bản thân

Các hoạt động trong nhà trường trung học cơ sở đòi hỏi và thúc đẩy các em có thái độ tích cực và độc lập hơn, tạo điều kiện cho các em thõa mãn nhu cầu giao tiếp của mình Đây là những thay đổi ở lứa tuổi này ở đời sống trong nhà trường của HS THCS

- Vào học ở trường THCS có sự thay đổi về nội dung dạy học làm các em cũng phải có những thay đổi về cách học, các em được tiếp xúc với nhiều môn học khác nhau có nội dung phong phú, sâu sắc và trừu tượng hơn Kiến thức phong phú trong từng môn học làm cho khối lượng tri thức các em lĩnh hội được tăng lên nhiều, tầm hiểu biết của các em được mở rộng

- Sự thay đổi về phương pháp dạy học và hình thức học tập: HS được học nhiều thầy, cô giảng dạy với nhiều môn học cho nên phương pháp học tập thay đổi tùy vào từng các bộ môn và mỗi thầy, cô của mỗi môn học Thái độ đam mê, hứng thú học tập, phát triển trí tuệ, lĩnh hội tri thức nhân loại, việc hình thành và phát triển cách lập luận độc đáo cùng những nét tính cách của các em đều ảnh hưởng bởi cách dạy và nhân cách của người thầy

- Lên học ở bậc THCS các em được học với nhiều thầy, được giao lưu, tiếp xúc với nhiều bạn, chịu ảnh hưởng của nhiều nhân cách, phong cách xử thế khác nhau

- Bên cạnh đó các em cũng được tham gia vào nhiều hoạt động dưới nhiều hình thức được tổ chức ở nhà trường như: lao động, văn nghệ, thể thao học tập ngoại khóa

- Ở lứa tuổi này đời sống trong xã hội của HS THCS cũng có nhiều thay đổi:

- Ở lứa tuổi này các em thích làm công tác xã hội: tâm lý muốn làm được những công việc được mọi người biết đến, nhất là những công việc làm cùng với

người lớn Các em cho rằng hoạt động công tác xã hội là việc làm của người lớn và rất có ý nghĩa nên khi được tham gia các hoạt động này là thể hiện mình đã là người lớn và muốn được nhìn nhận mình là người lớn Đây là hoạt động có tính chất tập thể, phù hợp với sở thích của HS lứa tuổi này Và cũng do tham gia công tác xã hội,

mà quan hệ của HS THCS được mở rộng, làm tăng thêm kinh nghiệm sống từ đó hình thành và phát triển nhân cách của thiếu niên

Sự thay đổi điều kiện sống, điều kiện hoạt động của HS bậc học này ở trong gia đình, nhà trường, xã hội mà vị trí của các em được nâng lên Các em từng bước

ý thức được sự thay đổi đó và tích cực tham gia các hoạt động cho phù hợp với sự thay đổi đó Do đó, đặc điểm tâm lý, nhân cách của HS được hình thành và phát triển ở bậc THCS sẽ phong phú hơn so các lứa tuổi trước

1.4.3 Những yêu cầu đổi mới hoạt động dạy học ở trường trung học cơ sở hiện nay

Trong bối cảnh phát triển như vũ bão của thế giới, các nước trong khu vực và nước ta về các mặt của đời sống xã hội hiện nay đã đặt ra cho giáo dục phổ thông những yêu cầu mới, cách nhìn nhận mới về vấn đề đổi mới giáo dục nói chung và đổi mới giáo dục THCS nói riêng nhằm nâng cao chất lượng giáo dục để đáp ứng yêu cầu về nhân lực trong giai đoạn hiện nay Xu hướng toàn cầu hóa cùng với quá trình chuyển đổi cơ chế quản lý từ cơ chế hành chính tập trung sang cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đòi hỏi giáo dục phải có những đột phá về chất lượng

Hiện nay, ở nước ta có sự đổi mới mạnh mẽ trên nhiều lĩnh vực làm ảnh hưởng lớn đến mọi mặt của đời sống kinh tế - xã hội nói chung cũng như giáo dục nói riêng Điều đó đòi hỏi giáo dục phổ thông nói chung cũng như giáo dục bậc THCS phải có những đổi mới về mục tiêu, nội dung, phương thức đào tạo để phù hợp hơn Buộc các nhà giáo dục phải nghiên cứu, nhìn nhận các vấn đề cơ bản cần được khắc phục và giải quyết kịp thời đó là: sự sa sút về môi trường giáo dục, sự thiếu trung thực trong thi cử, nội dung giáo dục không còn phù hợp với tình hình biến đổi khoa học - xã hội hiện nay Những vấn đề còn tồn tại cần được khắc phục thể hiện ở chỗ:

+ Nhiều nhà trường chưa chú trọng xây dựng văn hóa nhà trường lành mạnh,

+ Việc đổi mới phương pháp dạy học còn diễn ra chậm và thiếu đồng bộ giữa các trường, do trình độ của các nhà quản lý giáo dục cũng như các GV và việc chênh lệch về trình độ dân trí rất khác nhau ở các vùng miền khiến cho việc áp dụng đổi mới chương trình THCS trong cả nước còn gặp nhiều khó khăn

Giáo dục THCS đã thể hiện vai trò rất quan trọng trong việc thúc đẩy tốc độ phát triển kinh tế xã hội, thực hiện ba mục tiêu giáo dục là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài

Giáo dục THCS trong nhiều năm qua đã có những đóng góp to lớn cho sự nghiệp xây dựng, phát triển và bảo vệ Tổ quốc Tuy nhiên, sự nghiệp xây dựng đất nước của nhân dân ta đã bước sang một giai đoạn mới Những yêu cầu mới của công cuộc xây dựng đất nước đòi hỏi giáo dục cần phải thay đổi về nhiều mặt từ cơ cấu, nội dung, phương pháp đến xây dựng môi trường giáo dục Trong những năm tới giáo dục THCS cần đổi mới theo các phương hướng hướng sau:

- Góp phần thực hiện các mục tiêu của Đảng và Nhà nước ta như: Công nghiệp hóa, hiện đại hóa, xây dựng nhà nước Việt Nam có dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh thông qua việc nâng cao chất lượng giáo dục Bên cạnh mục tiêu phổ cập giáo dục THCS cho mọi người đồng thời tăng cường

mở rộng quy mô đào tạo để đáp ứng những yêu cầu phát triển sản xuất và hình thành và phát triển nhân cách HS nhằm tạo ra những con người năng động, sáng tạo, có năng lực giải quyết những vấn đề cuộc sống đặt ra cho cá nhân, gia đình, cộng đồng và xã hội

- Hòa nhập giáo dục THCS trên thế giới, học tập các nước có nền giáo dục phát triển trên cơ sở phù hợp với hoàn cảnh và quy luật phát triển của Việt Nam tích cực đổi mới phương pháp dạy học theo hướng hiện đại

Để thực hiện được những yêu cầu này, trong quá trình đổi mới giáo dục THCS cần tiến hành giải quyết các nhiệm vụ sau:

- Tăng cường mở rộng quy mô giáo dục góp phần thực hiện bình đẳng trong

cơ hội học tập Xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, tích cực và hiệu quả

- Cùng với việc mở rộng quy mô là phải bảo đảm chất lượng và hiệu quả giáo dục THCS, đặc biệt trong điệu kiện hoàn cảnh nước ta còn nghèo, khả năng tài chính của đất nước đầu tư cho giáo dục chưa nhiều

- Để tạo ra một xã hội học tập để vừa tạo cơ hội học tập cho mọi người vừa đáp ứng yêu cầu của một nền kinh tế đang phát triển cần đa dạng hóa các loại hình giáo dục THCS và phân hóa nội dung giáo dục có sự phù hợp

1.5 Quản lý hoạt động dạy học theo tiếp cận văn hóa tổ chức ở trường trung học cơ sở

1.5.1 Bản chất của quản lý hoạt động dạy học theo tiếp cận văn hóa tổ chức

Quản lý hoạt động dạy học theo tiếp cận văn hóa tổ chức là một vấn đề khá phức tạp Văn hóa bao trùm lên tất cả mọi lĩnh vực hoạt động của nhà trường: như hoạt động quản lý của CBQL, giảng dạy của GV và học tập của HS trong nhà trường

Có thể hiểu quản lý nhà trường theo tiếp cận văn hóa tổ chức được hiểu là cách thức quản lý mà người quản lý tuân thủ các hoạt động trong nhà trường theo những giá trị của văn hóa nhà trường và coi đó là công cụ để quản lý và là mục tiêu

để nhà trường hướng tới

Khi thực hiện quản lý nhà trường, để định hướng các hoạt động quản lý của mình khi thực hiện các chức năng quản lý: kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra thì người quản lý có thể dựa vào các nội dung văn hóa nhà trường Tuy nhiên, cách tiếp cận quản lý theo hướng văn hóa tổ chức trong nhà trường hiện nay khá mới mẻ Việc tiếp cận văn hóa tổ chức có thể nói chính việc xây dựng những giá trị tích cực của văn hóa quản lý nhằm phát triển hiệu quả nhà trường theo tiếp cận văn hóa tổ chức nhà trường THCS và văn hóa nhà trường được coi như một công cụ quản lý thì nó sẽ được xây dựng thành văn hóa nhà trường THCS thì đó là quản lý nhà trường theo tiếp cận văn hóa tổ chức

1.5.2 Nội dung quản lý hoạt động dạy học tại trường THCS theo tiếp cận văn hóa tổ chức

Ở góc độ văn hóa tổ chức thì văn hóa nhà trường tạo ra một môi trường quản

lý ổn định giúp cho hòa hợp môi trường bên trong và thích nghi với môi trường bên ngoài Xây dựng được văn hóa nhà trường tốt sẽ tạo được động lực làm việc cho CBQL, GV, NV, HS tác động tích cực đến các hoạt động của nhà trường, hạn chế được các tiêu cực, xung đột cũng như góp phần nâng cao chất lượng các hoạt động của nhà trường Các nhà nghiên cứu giáo dục đã chỉ ra rằng để một trường học phát triển bền vững diễn ra các hoạt động dạy và học có hiệu quả thì nhà trường cần có môi trường văn hóa khuyến khích, động viên tất cả các thành viên trong nhà trường làm việc, học tập, tự nguyện cống hiến sức lực và trí tuệ của bản thân cho nhà trường Khi có được một nền văn hóa như vậy thì nhà trường sẽ rất dễ dàng đạt được sứ mạng, mục tiêu, tầm nhìn đã đặt ra Vì vậy văn hóa tổ chức của nhà trường cần được định hướng xây dựng tốt đẹp để thực sự phát huy ảnh hưởng tích cực của

nó trong các hoạt động của nhà trường

Vậy quản lý hoạt động dạy học theo tiếp cận văn hóa tổ chức là việc người quản lý dựa trên việc tuân thủ theo những giá trị của văn hóa nhà trường và xem nó như là mục tiêu để nhà trường hướng tới và trở thành công cụ để quản lý nhà trường Nội dung của quản lý hoạt động dạy học theo tiếp cận văn hóa tổ chức là:

1.5.2.1 Quản lý mục tiêu, nội dung, chương trình và kế hoạch dạy học theo tiếp cận văn hóa tổ chức

- Để thực hiện việc quản lý mục tiêu, nội dung, chương trình Hiệu trưởng cần thực hiện chỉ đạo các nội dung:

+ Chỉ đạo GV xác định các mục tiêu nhận thức và năng lực tương ứng làm cơ

từng chương trình môn học Phương pháp dạy phải phù hợp với từng loại lớp học, từng loại bài của lớp học Vận dụng các hình thức tổ chức dạy học một cách hợp lý Dạy đầy

đủ và coi trọng tất cả các môn học theo quy định của ngành, không được việc cắt xén, thêm bớt tiết học dưới bất kỳ hình thức nào Để việc QL thực hiện chương trình dạy học nghiêm túc, hiệu quả HT phải chú ý để theo dõi, điều khiển và kiểm soát tiến độ thực hiện chương trình dạy học theo thời khóa biểu để thường xuyên, kịp thời điều chỉnh những sai lệch trong quá trình thực hiện chương trình dạy học

+ Giữa các GV có sự trao đổi kinh nghiệm dạy học

Trong mỗi nhà trường kế hoạch dạy học là sự cụ thể hóa mục tiêu, nội dung, chương trình dạy học bao gồm các nội dung sau:

- Xây dựng thời khóa biểu giảng dạy và thực hiện quy chế, nội quy giảng dạy của nhà trường Thông qua trực ban hàng ngày để lãnh đạo nhà trường tiến hành theo dõi nề nếp trong các buổi học

- Phân công, tổ chức cho GV xây dựng kế hoạch dạy học và kiểm tra giám sát việc GV thực hiện nhiệm vụ dạy học theo đúng kế hoạch đã được phê duyệt của lãnh đạo nhà trường

- Quán triệt tới GV những quy định về việc thực hiện chương trình môn học Phải xây dựng nề nếp, văn hóa lành mạnh giờ lên lớp cho GV và HS nhằm bảo đảm tính nghiêm túc trong mọi hoạt động dạy học

- Xác định mục tiêu cần đạt và tính khả thi của hoạt động dạy học

- Xác định các nguồn lực để thực hiện hoạt động dạy học của nhà trường

- Xác định các tiêu chí để đánh giá đánh giá hoạt động dạy học của GV

- Thực hiện quản lý mục tiêu, nội dung chương trình và kế hoạch dạy học theo tiếp cận văn hóa tổ chức theo các tiêu chí:

+ Biết xác định mục tiêu giáo dục và dạy học của nhà trường; của từng môn học

+ Hiểu rõ nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm cá nhân trong kế hoạch dạy học

+ Nắm rõ thời gian, nguồn lực, kết quả cần đạt trong hoạt động dạy học

1.5.2.2 Quản lý hoạt động dạy của GV theo tiếp cận văn hóa tổ chức

a) Quản lý phân công GV giảng dạy

Dựa vào xem xét năng lực chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm và những phẩm

chất của GV để tiến hành phân công GV giảng dạy Phân công công việc giảng dạy cho GV thực chất phân công công việc theo chuyên môn GV đã được đào tạo theo yêu cầu đảm bảo chất lượng và đảm bảo quyền lợi học tập của HS, sự hài hòa giữa việc cân đối số giờ thực dạy và số giờ làm công tác kiêm nhiệm, đảm bảo tương đối công bằng về khối lượng công việc của từng GV Theo đó các chỉ số được thực hiện như:

Khảo sát nhu cầu, nguyện vọng, năng lực của GV trong nhà trường

Tổ chức lấy ý kiến của GV thông qua các cuộc họp hội đồng sư phạm nhà trường, họp TCM, đồng thời xem xét ý kiến của TTCM về hoạt động dạy học của

GV thuộc quyền phụ trách

Tổ chức đánh giá qua hồ sơ chuyên môn của GV

Tham khảo ý kiến của CMHS và HS để bố trí, phân công GV giảng dạy

b) Quản lý việc chuẩn bị bài giảng trước khi lên lớp

Soạn bài là khâu rất quan trọng trong việc chuẩn bị giờ dạy của Nó thể hiện quan điểm, lựa chọn của GV về nội dung, phương pháp giảng dạy lên lớp phù hợp với đối tượng HS và yêu cầu của chương trình giảng dạy Tuy nó chưa thể hiện được hết các tình huống sư phạm có thể sẽ xảy ra trong quá trình lên lớp, nhưng soạn bài là khâu rất quan trọng đối với từng GV

Quản lý việc soạn bài và chuẩn bị bài giảng lên lớp phải đảm bảo những yêu cầu cần thiết đó là:

+ Thông qua bài giảng bảo đảm tri thức cần truyền thụ cho HS theo quy định + Thực hiện soạn bài phải đúng quy chế không soạn bài theo kiểu sơ sài hay

để đối phó với việc kiểm tra

+ Bảo đảm kiến thức khoa học, chính xác, mang tính giáo dục

+ Đưa việc soạn bài, chuẩn bị giờ lên lớp vào nề nếp được thực hiện nghiêm túc và chất lượng

+ Để bảo đảm và khuyến khích tính tích cực, sáng tạo của GV các chỉ đạo không rập khuôn, máy móc

+ Phân công công việc cụ thể cho cán bộ GV trong trường, tạo mọi điều kiện

để GV thực hiện tốt việc soạn bài và chuẩn bị lên lớp

+ Có kế hoạch kiểm tra thường xuyên nhằm theo dõi để kịp thời, điều chỉnh

những sai lệch để thực hiện đúng những quy định đã đề ra

c) Quản lý việc thực hiện nền nếp dạy học

HĐDH ở trường được thực hiện chủ yếu bằng hình thức dạy trên lớp, mỗi giờ dạy là cơ sở tạo nên chất lượng dạy học Vì vậy, cán bộ quản lý và GV phải tập trung cố gắng để nâng cao chất lượng toàn diện giờ dạy học trên lớp Hiệu trưởng phải xây dựng tiêu chuẩn đánh giá, xếp loại giờ dạy, xây dựng thời khóa biểu một cách khoa học, hợp lý để quản lý giờ dạy - học của GV và HS Xây dựng các tiêu chuẩn đánh giá thực hiện nội quy, nền nếp dạy học của GV; Giải quyết những khó khăn, vướng mắc của GV trong quá trình lên lớp

Các chỉ số thực hiện nền nếp dạy học:

+ GV hình thành nền nếp, tác phong giảng dạy chuyên nghiệp

+ GV thực hiện đúng quy định về hồ sơ, giáo án dạy học

+ Chủ động, sáng tạo trong hoạt động dạy học, là tấm gương cho HS noi theo + Phối hợp, đoàn kết trong quan hệ đồng nghiệp, tích cực tự bồi dưỡng và bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ bản thân

+ Xây dựng phong cách dạy học phù hợp với đặc điểm bản thân và các giá trị

mà nhà trường tạo dựng

+ GV tích cực đổi mới phương pháp dạy học, khai thác nội dung bài học + Đoàn kết, chia sẻ trong hoạt động chuyên môn, được tham gia đóng góp ý kiến để nâng cao chất lượng dạy học

+ GV luôn thực hiện đúng chuẩn mực đạo đức, nghề nghiệp của một nhà giáo

d) Quản lý việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học

Đổi mới phương pháp dạy học hiện nay đó là phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS trong học tập

Các chỉ số thực hiện đổi mới phương pháp dạy học:

+ Khai thác những lợi thế của phương pháp dạy học tích cực, đồng thời khắc phụ những tồn tại, sử dụng các PPDH theo hướng phát triển năng lực HS

+ Trao đổi, thảo luận về đổi mới PPDH

+ Ứng dụng CNTT trong đổi mới PPDH

+ Hình thành các tiêu chí đánh giá đổi mới PPDH

e) Quản lý hoạt động bồi dưỡng đội ngũ GV nhà trường

+ Tổ chức các lớp tập huấn, hội thảo để bồi dưỡng về chuyên môn và học thuật cho GV trong từng năm

+ Đánh giá về chuyên môn của GV thông qua hoạt động bồi dưỡng, nghiên cứu khoa học, sáng kiến kinh nghiệm

- Các chỉ số thực hiện hoạt động bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho GV THCS theo tiếp cận văn hóa tổ chức:

+ Xây dựng tầm nhìn về phát triển chuyên môn trong nhà trường;

+ Biết sử dụng các chức năng quản lý như lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và

kiểm tra đánh giá các hoạt động nhằm phát triển chuyên môn

+ Biết đánh giá được những trình độ năng lực về chuyên môn của bản thân để tham gia các chương trình bồi dưỡng phù hợp

+ Thể hiện tinh thần tự học, tự bồi dưỡng cao

1.5.2.3 Quản lý hoạt động học tập của HS theo tiếp cận văn hóa tổ chức

a) Quản lý nền nếp, thái độ học tập của HS

Nề nếp học tập, kỷ luật học tập của HS là những quy định cụ thể về thái độ, hành vi ứng xử của người HS nhằm làm cho hoạt động học tập diễn ra có hiệu quả Cần xây dựng được những nề nếp học tập bao gồm các yếu tố sau đây:

+ Phải xây dựng cho HS có thái độ, động cơ, hứng thú, học tập đúng đắn của

HS Người GV phải là người giúp các em xác định cho mình động cơ, thái độ học tập đúng mực

+ Có ý thức sử dụng, bảo quản và chuẩn bị đồ dùng học tập

+ Có ý thức tự phấn đấu rèn luyện, tu dưỡng đạo đức

+ Xây dựng được nề nếp về tính kỷ cho HS

b) Quản lý các hoạt động học tập, vui chơi, ngoại khóa

Hoạt động ngoại khóa, vui chơi thể hiện trong các nội dung giáo dục ngoài giờ lên lớp của HS, trong đó chú trọng hình thành và rèn luyện cho HS THCS thói quen, kỹ năng sống, kỹ năng giao tiếp, ứng xử và thái độ theo chuẩn mực, phù hợp với yêu cầu và mục tiêu giáo dục THCS

Phải được tổ chức một cách hợp lý, phù hợp với sự phát triển tâm sinh lý, sức khỏe của HS các hoạt động học tập, vui chơi giải trí Yêu cầu phải có sự tính toán cân

đối giữa tổ chức các hoạt động trong năm học nhằm mục đích giúp HS tăng hứng thú

để học tập nhưng tránh lôi kéo HS vào những hoạt động được đề ra một cách tùy tiện, không mang tính chất giáo dục rèn luyện của các em, gây xáo trộn chương trình và kế hoạch dạy học, giáo dục của nhà trường gây ảnh hưởng đến kết quả học tập

1.5.2.4 Quản lý kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của HS theo tiếp cận văn hóa tổ chức

- Phân tích, đánh giá kết quả học tập của HS là yêu cầu cần thiết trong QL của người quản lý Phải cập nhật kết quả học tập của HS, các bài kiểm tra viết phải được trả cho HS đúng thời gian quy định, phải có lời nhận xét, phát hiện các lỗi trong bài làm của HS trong mỗi bài kiểm tra trước khi công bố điểm GV sau đó chữa tại lớp

để rút kinh nghiệm và biểu dương những bài làm có kết quả tốt

Căn cứ vào sổ điểm của lớp người quản lý thường xuyên tiến hành phân tích đánh giá kết quả học tập của HS để thấy được chất lượng dạy học của nhà trường như thế nào Nội dung cần tập trung chủ yếu vào những vấn đề sau:

+ Tình hình thực hiện nề nếp, thái độ, sự chuyên cần trong học tập

+ Kết quả học tập các môn học, điểm số, tiến độ kiểm tra của GV, nhận xét đánh giá của GV về mức độ tiến triển kết quả học tập của HS

+ Qua các kiến thức, kỹ năng đạt được của HS ở các môn học thể hiện chất lượng học tập của HS ở các môn học qua

Những phân tích kết quả sau sẽ giúp cho người quản lý nhà trường thấy rõ thêm tình hình hoạt động dạy học từ đó có những quyết định quản lý chính xác, kịp thời

1.5.2.5 Quản lý xây dựng mối quan hệ phối hợp giữa các lực lượng giáo dục trong hoạt động dạy học ở trường THCS theo tiếp cận văn hóa tổ chức

Hoạt động học tập của HS diễn ra chủ yếu trên lớp và ở nhà, tuy nhiên nó

còn diễn ra ở những không gian và thời gian khác nữa Vì vậy người quản lý cần phải tổ chức phối hợp giữa GV với gia đình HS và cộng đồng xã hội nhằm đưa hoạt động học tập của HS vào nề nếp chặt chẽ từ gia đình, xã hội và trong nhà trường Thông qua các hoạt động do nhà trường tổ chức giúp các em phát huy vai trò tự giác tích cực trong các hoạt động học tập của mình và qua đó cần động viên, khích

lệ kịp thời tinh thần học tập của các em nhằm thúc đẩy sự cố gắng vươn lên của các

em, nâng cao chất lượng học tập

Sự phối hợp giáo dục giữa 3 yếu tố từ gia đình đến nhà trường và ra ngoài xã hội thực sự rất cần thiết Điều này giúp ta có được phương pháp giáo dục thống nhất, kịp thời có được thông tin phản hồi nhiều chiều về tình hình học tập của HS

Để thực hiện quản lý hoạt động dạy học trong nhà trường có hiệu quả thì yếu

tố cần thiết là quản lý tốt hoạt động học tập của HS, vì như vậy sẽ tạo được ý thức

tự giác, tích cực, chủ động và xác định được động cơ học tập đúng đắn của HS

1.5.2.6 Quản lý cơ sở vật chất, thiết bị dạy học theo tiếp cận văn hóa tổ chức

CSVC, thiết bị dạy học là hệ thống các phương tiện được sử dụng để phục vụ cho các hoạt động giáo dục trong nhà trường, đây là điều kiện cần để nhà trường có thể tiến hành các hoạt động giáo dục nhằm thực hiện nhiệm vụ giáo dục trong nhà trường Bao gồm: phòng học, bàn ghế, thư viện, phòng thí nghiệm…

Việc QL CSVC trong nhà trường phải đảm bảo được các yêu cầu cơ bản là: + Phải trang bị đầy đủ cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ dạy và học

+ Tổ chức QL tốt việc sử dụng, bảo quản, đầu tư mới cơ sở vật chất trong nhà trường

Nội dung QL cơ sở vật chất, trang thiết bị trong nhà trường, bao gồm:

- QL trường lớp, phòng học, phòng bộ môn, phòng chức năng, bàn ghế, bảng, thư viện, sách, báo, tài liệu, thiết bị dạy học, đồ dùng học tập của HS

1.5.2.7 Tạo dựng môi trường văn hóa sư phạm trong hoạt động dạy học ở trường THCS

Môi trường văn hóa sư phạm bao gồm môi trường tự nhiên và môi trường xã

hội của nhà trường Nhà quản lý cần phải ý thức xây dựng văn hóa quản lý môi trường sư phạm phù hợp và hiệu quả với việc tổ chức các hoạt động dạy học cho

GV và HS

Các chỉ số môi trường văn hóa sư phạm trong hoạt động dạy học ở trường THCS:

+ Quan hệ giữa GV và HS luôn cởi mở, thân thiện

+ Cảnh quan trường lớp học từ bàn, ghế, trang trí lớp học, bầu không khí lớp học thoải mái và gần gũi

+ GV và HS có sự phối hợp trong mọi hoạt động dạy học, giáo dục

+ GV, HS luôn cảm thấy có đóng góp vào sự thành công của nhà trường

+ Huy động cộng đồng tham gia đóng góp vào tạo dựng môi trường xanh - sạch - đẹp

+ PHHS luôn cảm thấy hài lòng, tin tưởng vào chất lượng của nhà trường

1.5.2.8 Quản lý các hoạt động giảng dạy có ý nghĩa truyền thống của nhà trường

Truyền thống của nhà trường được biểu hiện ở những giá trị về ngày lễ kỷ niệm; nghi thức, nghi lễ; truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo

Quản lý hoạt động giảng dạy có ý nghĩa truyền thống được thể hiện ở:

+ Xây dựng kế hoạch thực hiện

+ Nhà trường biết phát huy sức mạnh của tập thể sư phạm và lôi cuốn mọi thành viên cùng giữ gìn các giá trị, chuẩn mực đã được hình thành qua các thế hệ + Hướng dẫn thực hiện các các nghi thức, nghĩ lê trang trọng, nhất quán + Tổng kết, rút kinh nghiệm sau mỗi hoạt động

1.5.2.9 Năng lực, trình độ và nhân cách của người hiệu trưởng

Sự lãnh đạo của BGH nhà trường, đặc biệt của người Hiệu trưởng là chìa khóa cho thành công của nhà trường Năng lực, trình độ và nhân cách của người Hiệu trưởng sẽ được chuyển hóa trong quyết định, chỉ thị, mệnh lệnh để quản lý hoạt động dạy học theo tiếp cận văn hóa tổ chức, chính điều đó tạo nên một môi trường công tác giảng dạy rất tích cực

- Phẩm chất chính trị và đạo đức nghề nghiệp, Hiệu trưởng phải là người gương mẫu chấp hành quy chế của ngành, quy định của nhà trường và kỷ luật lao động, luôn nêu cao phẩm chất, danh dự, uy tín nhà giáo, tâm huyết với nghề nghiệp,

có trách nhiệm trong quản lý nhà trường

- Năng lực chuyên môn và nghiệp vụ sư phạm, Hiệu trưởng phải là người hiểu đúng, đầy đủ về mục tiêu, nội dung, chương trình, phương pháp giáo dục cấp học theo yêu cầu đổi mới GD, phải có năng lực sư phạm và khả năng tổ chức đổi mới PPDH, giáo dục nhằm tác động tích cực đến sự phát triển trí tuệ, nhân cách của HS Hiệu trưởng phải luôn nêu cao tinh thần tự học và xây dựng tập thể sư phạm nhà trường, có khả năng sử dụng ngoại ngữ, tin học

- Năng lực lãnh đạo nhà trường, Hiệu trưởng cần kịp thời nắm vững những chủ trương mới của ngành, hiểu biết về tình hình kinh tế xã hội đất nước, địa