Quản lý hoạt động dạy học ở các trường Trung học cơ sở huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ theo hướng phát triển năng lực tự học

Dạy học theo hướng phát triển năng lực của học sinh đặc biệt là năng lực tự học đang ngày càng được quan tâm. Bởi tự học là hoạt động có vai trò hết sức quan trọng trong quá trình học tập của người học. Trong các nhà trường, hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực tự học nếu được quản lý, tổ chức tốt sẽ phát huy được sự chủ động, sáng tạo của người học; nâng cao hiệu quả của việc dạy và học; góp phần thúc đẩy chất lượng đào tạo trong các nhà trường. Để nâng cao hiệu quả hoạt động dạy học đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục, trên cơ sở lý luận và khảo sát thực trạng, đề tài đề xuất 5 biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở các trường THCS huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ theo hướng phát triển năng lực tự học bao gồm: Tổ chức bồi dưỡng nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý, giáo viên về tầm quan trọng, về nội dung của hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực tự học; Tổ chức bồi dưỡng nâng cao năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ giáo viên; Chỉ đạo giáo viên tích cực thực hiện đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức dạy học theo hướng phát triển năng lực tự học; Chỉ đạo đổi mới hình thức, nội dung kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh theo hướng phát triển năng lực tự học; Tổ chức huy động và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực phục vụ hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực tự học của học sinh Kết quả khảo nghiệm đã khẳng định tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp trên. Để quản lý có hiệu quả hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực tự học, các chủ thể quản lý cần kết hợp đồng bộ các biện pháp, tác động vào tất cả các khâu, các thành tố của quá trình dạy học và tạo lập tốt các điều kiện phục vụ hoạt động dạy học, nâng cao hiệu quả và chất lượng hoạt động dạy học đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

CAO XUÂN THU

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN THANH SƠN, TỈNH PHÚ THỌ THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI – 2019

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

CAO XUÂN THU

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN THANH SƠN, TỈNH PHÚ THỌ THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 8140114

Cán bộ hướng dẫn: TS Trần Thị Hoài

HÀ NỘI – 2019

LỜI CẢM ƠN

Tác giả luận văn xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Khoa Quản lý Giáo

dục, Trường Đại học Giáo dục đã tổ chức khóa học Thạc sĩ Quản lý Giáo dục

để tác giả có cơ hội được học tập, nghiên cứu và nâng cao trình độ cho bản

thân phục vụ cho công tác quản lý tại Trường trung học cơ sở Thượng Cửu,

huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ

Tôi gửi lời cảm ơn tới Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Thanh Sơn,

tỉnh Phú Thọ và các cơ quan quản lý đã tạo điều kiện về thời gian, kinh phí

cho tôi trong toàn bộ quá trình học tập và nghiên cứu tại Trường Đại học Giáo

dục Tôi cũng xin cảm ơn các cán bộ Quản lý Giáo dục, giáo viên của các

trường THCS trên địa bàn huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ đã giúp tôi khảo

sát, điều tra, đánh giá thực trạng cũng như khảo nghiệm tính cần thiết, tính

khả thi của các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học

theo hướng phát triển năng lực tự học cho học sinh

Tôi xin bày tỏ sự biết ơn tới Tiến sĩ Trần Thị Hoài, cán bộ hướng dẫn

luận văn, đã trực tiếp chỉ đạo, hướng dẫn và hỗ trợ tôi trong suốt quá trình

triển khai nghiên cứu đề tài và hoàn thiện đề tài đúng tiến độ, đảm bảo yêu

cầu của một công trình nghiên cứu khoa học

Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lời cảm ơn đến các đồng nghiệp tại trường

trung học cơ sở Thượng Cửu, huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ và các thành

viên gia đình đã kịp thời động viên, giúp đỡ, hỗ trợ tôi hoàn thành luận văn và

toàn bộ quá trình học tập tại Trường Đại học Giáo dục

Hà Nội, ngày 15 tháng 5 năm 2019

Cao Xuân Thu

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 2

4 Câu hỏi nghiên cứu 2

5 Giả thuyết khoa học 3

6 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

7 Giới hạn phạm về vi nghiên cứu 3

8 Phương pháp nghiên cứu 4

9 Những đóng góp của đề tài 5

10 Cấu trúc luận văn 5

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN

NĂNG LỰC TỰ HỌC CỦA HỌC SINH 6

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 6

1.2 Một số khái niệm cơ bản 10

1.2.1 Quản lý 10

1.2.2 Quản lý giáo dục 12

1.2.3 Quản lý nhà trường 13

1.2.4 Quản lý hoạt động của tổ chuyên môn 15

1.2.5 Hoạt động dạy học 17

1.2.6 Quản lý hoạt động dạy học 19

1.2.7 Tự học 20

1.2.8 Năng lực tự học 21

1.3 Hoạt động dạy học ở trường THCS 22

1.3.1 Vị trí của trường THCS 22

1.3.2 Mục tiêu của giáo dục THCS 23

1.3.3 Nhiệm vụ và quyền hạn của trường THCS 23

1.4 Hoạt động dạy học ở trường THCS theo hướng phát triển năng lực tự học

của học sinh 23

1.4.1 Đặc điểm hoạt động học tập của học sinh Trung học cơ sở 23

1.4.2 Hoạt động dạy học ở trường THCS theo hướng phát triển năng lực tự học 25

1.5 Quản lý hoạt động dạy học ở trường THCS theo hướng phát triển năng lực

tự học 32

1.5.1 Quản lý việc thực hiện mục tiêu dạy học ở trường THCS theo hướng

phát triển năng lực tự học 32

1.5.2 Quản lý việc thực hiện nội dung chương trình dạy học ở trường THCS

theo hướng phát triển năng lực tự học 34

1.5.3 Quản lý việc thực hiện đổi mới phương pháp và hình thức tổ chức dạy học

ở trường THCS theo hướng phát triển năng lực tự học 35

1.5.4 Quản lý việc kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học ở trường THCS theo hướng phát triển năng lực tự học 36

1.5.5 Quản lý các điều kiện, cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ hoạt động

dạy học ở trường THCS theo hướng phát triển năng lực tự học 37

1.6 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động dạy học ở các trường THCS

theo hướng phát triển năng lực tự học 38

1.6.1 Phẩm chất, năng lực chuyên môn và quản lý của hiệu trưởng 38

1.6.2 Chất lượng đội ngũ giáo viên 39

1.6.3 Khả năng tự học của học sinh 40

1.6.4 Sự quan tâm ủng hộ của các cấp lãnh đạo 41

1.6.5 Sự giúp đỡ ủng hộ của gia đình học sinh 41

1.6.6 Cơ sở vật chất và điều kiện phục vụ cho hoạt động dạy học 42

1.6.7 Trình độ dân trí, điều kiện kinh tế văn hóa xã hội, phong trào giáo dục

của địa phương 42

Tiểu kết chương 1 43

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN THANH SƠN, TỈNH PHÚ THỌ THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC 45

2.1 Khái quát về vị trí địa lý, kinh tế, văn hóa - xã hội, giáo dục của huyện

Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ 45

2.1.1 Khái quát về vị trí địa lý, kinh tế, văn hóa - xã hội của huyện Thanh Sơn,

tỉnh Phú Thọ 45

2.1.2 Vài nét về tình hình giáo dục huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ 46

2.1.3 Khái quát về các trường THCS huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ 48

2.2 Khảo sát vấn đề nghiên cứu 50

2.2.1 Mục tiêu khảo sát 50

2.2.2 Đối tượng khảo sát 51

2.2.3 Nội dung khảo sát 52

2.2.4 Phương pháp khảo sát 52

2.3 Thực trạng hoạt động dạy học ở các trường THCS huyện Thanh Sơn,

tỉnh Phú Thọ theo hướng phát triển năng lực tự học 53

2.3.1 Nhận thức về tầm quan trọng của HĐDH ở các trường THCS huyện

Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ theo hướng phát triển năng lực tự học 53

2.3.2 Thực trạng hoạt động dạy học ở các trường THCS huyện Thanh Sơn,

tỉnh Phú Thọ theo hướng phát triển năng lực tự học 54

2.4 Thực trạng quản lý hoạt động dạy học ở các trường THCS huyện Thanh Sơn tỉnh Phú Thọ theo hướng phát triển năng lực tự học 65

2.4.1 Nhận thức về tầm quan trọng của quản lý HĐDH ở các trường THCS huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ theo hướng phát triển năng lực tự học 65

2.4.2 Quản lý việc thực hiện mục tiêu dạy học ở các trường THCS huyện Thanh Sơn theo hướng phát triển năng lực tự học 66

2.4.3.Quản lý thực hiện nội dung chương trình, kế hoạch dạy học ở các trường THCS huyện Thanh Sơn theo hướng phát triển năng lực tự học 68

2.4.4 Quản lý công tác đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức dạy học ở các trường THCS huyện Thanh Sơn theo hướng phát triển năng lực tự học 70

2.4.5 Quản lý công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học ở các trường THCS huyện Thanh Sơn theo hướng phát triển năng lực tự học 73

2.4.6 Thực trạng quản lý điều kiện, cơ sở vật chất, thiết bị dạy học phục vụ hoạt động dạy học ở các trường THCS huyện Thanh Sơn theo hướng phát triển năng lực tự học 75

2.4.7 Kết quả tổng hợp thực trạng quản lý hoạt động dạy học ở các trường THCS huyện Thanh Sơn theo hướng phát triển năng lực tự học 77

2.5 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động dạy học ở các trường THCS huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ theo hướng phát triển năng lực tự học 78

2.6 Đánh giá chung thực trạng quản lý hoạt động dạy học ở các trường THCS

huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ theo hướng phát triển năng lực tự học 80

2.6.1 Ưu điểm 80

2.6.2 Hạn chế 81

Tiểu kết chương 2 82

CHƯƠNG 3 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN THANH SƠN, TỈNH PHÚ THỌ THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC 83

3.1 Nguyên tắc đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động dạy học theo hướng

phát triển năng lực tự học 83

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa 83

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống 83

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi 84

3.2 Các biện pháp quản lý HĐDH ở các trường THCS huyện Thanh Sơn theo hướng phát triển năng lực tự học 85

3.2.1 Biện pháp 1: Tổ chức bồi dưỡng nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý, giáo viên về tầm quan trọng, về nội dung của hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực tự học 86

3.2.2 Biện pháp 2: Tổ chức bồi dưỡng và nâng cao năng lực, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ giáo viên 90

3.2.3 Biện pháp 3: Chỉ đạo giáo viên tích cực thực hiện đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức dạy học theo hướng phát triển năng lực tự học 93

3.2.4 Biện pháp 4: Chỉ đạo đổi mới hình thức, nội dung kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh theo hướng phát triển năng lực tự học 96

3.2.5 Biện pháp 5: Tổ chức huy động và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực phục vụ hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực tự học của học sinh 100

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 103

3.4 Khảo nghiệm tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất 104

3.4.1 Kết quả khảo nghiệm tính cấp thiết của các biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở các trường THCS Huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ theo hướng phát triển năng lực tự học 104

3.4.2 Kết quả khảo nghiệm tính khả thi của các biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở các trường THCS Huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ theo hướng phát triển

năng lực tự học 107

3.4.3 Mối tương quan giữa tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở các trường THCS Huyện Thanh Sơn theo hướng phát triển năng lực tự học 109

Tiểu kết chương 3 112

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 113

1 Kết luận 113

2 Khuyến nghị 115

TÀI LIỆU THAM KHẢO 117 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

3 CNH-HĐH Công nghiệp hóa-hiện đại hóa

4 GD&ĐT: Giáo dục và Đào tạo

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Thống kê kết quả hai mặt giáo dục học kỳ I, năm học 2018 - 2019 50 Bảng 2.2 Thống kê khách thể tham gia khảo sát 51 Bảng 2.3 Thực trạng nhận thức về tầm quan trọng của hoạt động dạy học ở các

trường THCS theo hướng phát triển năng lực tự học 53 Bảng 2.4 Thực trạng việc thực hiện mục tiêu hoạt động dạy học ở các trường

THCS huyện Thanh Sơn theo hướng phát triển năng lực tự học 55 Bảng 2.5 Thực trạng việc thực hiện nội dung chương trình, kế hoạch dạy học ở các

trường THCS huyện Thanh Sơn theo hướng phát triển năng lực tự học 57 Bảng 2.6 Thực trạng việc sử dụng phương pháp dạy học ở các trường THCS huyện

Thanh Sơn theo hướng phát triển năng lực tự học 59 Bảng 2.7 Thực trạng việc sử dụng các hình thức tổ chức dạy học ở trường THCS

theo hướng phát triển năng lực tự học 60 Bảng 2.8 Thực trạng việc việc sử dụng các phương tiện dạy học ở trường THCS

theo hướng phát triển năng lực tự học 61 Bảng 2.9.Thực trạng việc kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh ở các

trường THCS theo hướng phát triển năng lực tự học 63 Bảng 2.10 Thực trạng nhận thức về tầm quan trọng của quản lý hoạt động dạy học

ở các trường THCS huyện Thanh Sơn tỉnh Phú Thọ theo hướng phát triển năng lực tự học 65 Bảng 2.11 Quản lý việc thực hiện mục tiêu dạy học ở các trường THCS huyện

Thanh Sơn theo hướng phát triển năng lực tự học 66 Bảng 2.12.Quản lý thực hiện nội dung chương trình, kế hoach dạy họcở các trường

THCS huyện Thanh Sơn theo hướng phát triển năng lực tự học 68 Bảng 2.13 Quản lý công tác đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức dạy học ở các

trường THCS huyện Thanh Sơn theo hướng phát triển năng lực tự học 70 Bảng 2.14 Quản lý công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học ở các trường

THCS huyện Thanh Sơn theo hướng phát triển năng lực tự học 73 Bảng 2.15 Thực trạng quản lý điều kiện, cơ sở vật chất phục vụ hoạt động dạy học ở các

trường THCS huyện Thanh Sơn theo hướng phát triển năng lực tự học 75

Bảng 2.16 Kết quả tổng hợp thực trạng quản lý hoạt động dạy học ở các trường

THCS huyện Thanh Sơn theo hướng phát triển năng lực tự học 77 Bảng 2.17 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động dạy học ở trường THCS

huyện Thanh Sơn theo hướng phát triển năng lực tự học 78 Bảng 3.1 Tính cấp thiết của các biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở các trường

THCS Huyện Thanh Sơn theo hướng phát triển năng lực tự học 104 Bảng 3.2 Kết quả khảo nghiệm tính khả thi của các biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở

các trường THCS Huyện Thanh Sơn theo hướng phát triển năng lực tự học 107 Bảng 3.3: Mối tương quan giữa tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp

quản lý hoạt động dạy học ở các trường THCS Huyện Thanh Sơn theo hướng phát triển năng lực tự học 109

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu 2.1 Số trường đạt chuẩn quốc gia trên địa bàn huyện Thanh Sơn,

tỉnh Phú Thọ 47 Biểu đồ 3.1: Tính cấp thiết của các biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở các trường

THCS Huyện Thanh Sơn theo hướng phát triển năng lực tự học 106 Biểu đồ 3.2: Tính khả thi của các biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở các trường

THCS Huyện Thanh Sơn theo hướng phát triển năng lực tự học 108 Biểu đồ 3.3 Sự tương quan giữa tính cấp thiết và tính khả thi 111

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Dạy học là một hoạt động vô cùng quan trọng trong một nhà trường Ngày nay, việc dạy học theo lối truyền thụ một chiều, lấy người thầy làm trung tâm đang được thay thế bằng việc lấy người học làm trung tâm Nghị quyết 29-NQ TW, Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn

bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đã nhấn mạnh: “Đối với giáo dục phổ

thông, tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh Coi trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, khả năng ngoại ngữ, tin học, năng lực và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức

vào thực tiễn” [1, tr 4]

Dạy học theo hướng phát triển năng lực của học sinh đặc biệt là năng lực tự học đang ngày càng được quan tâm Bởi tự học là hoạt động có vai trò hết sức quan trọng trong quá trình học tập của người học Trong các nhà trường, HĐDH theo hướng phát triển năng lực tự học nếu được quản lý, tổ chức tốt sẽ phát huy được sự chủ động, sáng tạo của người học; nâng cao hiệu quả của việc dạy và học; góp phần thúc đẩy chất lượng đào tạo trong các nhà trường Hội nghị lần thứ hai, khóa VII của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng

sản Việt Nam và Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ IX nhấn mạnh:“Đảm bảo

thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh, phát triển mạnh mẽ phong trào

tự học, tự đào tạo thường xuyên và rộng khắp trong toàn dân”, “… Nhằm tạo

ra năng lực tự học sáng tạo của mỗi học sinh” Điều 40 của Luật Giáo dục

cũng quy định: “…Phải coi trọng việc bồi dưỡng năng lực tự học, tự nghiên

cứu, tạo điều kiện cho người học phát triển tư duy sáng tạo” [5, tr 11]

Thực tế hiện nay cho thấy, HĐDH theo hướng phát triển năng lực tự học của học sinh các cấp nói chung và của học sinh THCS huyện Thanh Sơn nói riêng chưa được sự quan tâm đúng mức, các nhà trường chưa có các biện pháp quản lý thực sự hiệu quả đối với hoạt động này Những biện pháp quản

lý HĐDH theo hướng phát triển năng lực tự học của học sinh hiện nay đang tiến hành trong các nhà trường phần lớn chỉ đạt tới mục đích là quản lý về mặt thời gian và con người; tác động quản lý của nhà trường tới việc tự học của học sinh thường chỉ d ng ở mức độ tuyên truyền kêu gọi, nhắc nhở HĐDH theo hướng phát triển năng lực tự học hầu như vẫn di n ra một cách tự phát, ít

có sự quản lý, giám sát nên hiệu quả không cao

T những lý do nêu trên tác giả lựa chọn đề tài: “Quản lý hoạt động

dạy học ở các trường Trung học cơ sở huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ theo hướng phát triển năng lực tự học” để nghiên cứu làm đề tài luận văn tốt

nghiệp của mình

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và khảo sát thực ti n, đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở các trường THCS huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ theo hướng phát triển năng lực tự học nhằm nâng cao kết quả hoạt động dạy học ở các trường THCS huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay

3 Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Hoạt động dạy học ở các trường THCS theo hướng phát triển năng lực

tự học

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Quản lý hoạt động dạy học ở các trường THCS huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ theo hướng phát triển năng lực tự học

4 Câu hỏi nghiên cứu

Quản lý hoạt động dạy học ở các trường Trung học cơ sở theo hướng phát triển năng lực tự học là gì?

Thực trạng quản lý hoạt động dạy học ở các trường Trung học cơ sở huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ theo hướng phát triển năng lực tự học hiện

nay như thế nào?

Cần những biện pháp quản lý nào để nâng cao kết quả hoạt động dạy học ở các trường THCS huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ theo hướng hướng phát triển năng lực tự học đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay?

5 Giả thuyết khoa học

Quản lý hoạt động dạy học ở các trường Trung học cơ sở theo hướng phát triển năng lực tự học là việc xác định hướng đi của của hoạt động dạy học trong nhà trường để không đi chệch hướng mục tiêu đã xây dựng, phải kịp thời điều chỉnh khi cần thiết, đồng thời nhà quản lý phải thấy rõ mối quan hệ biện chứng giữa mục tiêu dạy học với phát triển năng lực tự học của học sinh

Quản lý hoạt động dạy học ở các trường THCS huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ theo hướng phát triển năng lực tự học đã đạt những kết quả nhất định Song vẫn còn có những bất cập, chưa phù hợp Nếu đề xuất và áp dụng các biện pháp quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực tự học phù hợp hơn thì sẽ nâng cao được hiệu quả dạy học, t đó nâng cao chất lượng giáo dục các trường THCS của huyện Thanh Sơn đáp ứng được yêu cầu đổi mới trong giáo dục hiện nay

6 Nhiệm vụ nghiên cứu

Thứ nhất, Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học ở

trường Trung học cơ sở theo hướng phát triển năng lực tự học

Thứ hai, Khảo sát thực trạng quản lý hoạt động dạy học ở các trường

THCS huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ theo hướng phát triển năng lực tự học

Thứ ba, Đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở các

trường THCS huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ theo hướng phát triển năng lực

tự học

7 Giới hạn phạm về vi nghiên cứu

7.1 Giới hạn về đối tượng nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu các biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở các trường THCS huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ theo hướng phát triển năng

lực tự học

7.2 Giới hạn về địa bàn nghiên cứu

Nghiên cứu các trường THCS trong huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ

7.3 Giới hạn về đối tượng khảo sát

Đề tài khảo sát lấy ý kiến 3 nhóm đối tượng: Cán bộ quản lý, giáo viên, chuyên viên phòng Giáo dục đào tạo huyện Thanh Sơn

- Khảo sát thực trạng hoạt động dạy học và quản lý hoạt động dạy học ở các trường THCS huyện Thanh Sơn: 112 người là cán bộ quản lý và giáo viên của 5 trường THCS huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ

- Khảo sát tính cấp thiết và tính khả thị của các biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở các trường THCS huyện Thanh Sơn: 118 người gồm lãnh đạo, chuyên viên, cán bộ phòng Giáo dục và đào tạo, cán bộ quản lý, giáo

viên của 5 trường THCS huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ

8 Phương pháp nghiên cứu

8.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

- Nghiên cứu các tài liệu: sách, các công trình nghiên cứu, các bài viết trong các tạp chí về hoạt động dạy học và quản lý HĐDH theo hướng phát triển năng lực tự học ở trường THCS

- Nghiên cứu các văn bản, chỉ thị, nghị quyết của Đảng, Nhà nước, Bộ GD&ĐT về quản lý HĐDH ở trường THCS

Trên cơ sở nghiên cứu tài liệu trên, phân tích, khái quát hóa, so sánh, tổng hợp các thông tin, tư liệu có liên quan đến đề tài để làm sáng tỏ các vấn đề lý luận

về quản lý HĐDH ở trường THCS theo hướng phát triển năng lực tự học

8.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi

Mục đích của phương pháp này là: khảo sát thực trạng hoạt động dạy học và quản lý hoạt động dạy học ở các trường THCS huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ theo hướng phát triển năng lực tự học

- Phương pháp phỏng vấn:

Phỏng vấn CBQL, giáo viên để trao đổi, thu thập thông tin, phân tích,

so sánh và đối chiếu với những thông tin đã thu được qua bảng hỏi

- Phương pháp quan sát:

Quan sát việc tổ chức hoạt động dạy học của giáo viên, hoạt động học tập của học sinh Mục đích của phương pháp này nhằm thu thập thêm thông tin để hiểu rõ hơn về thực trạng hoạt động dạy học bổ sung số liệu cho phương pháp điều tra để phân tích, đánh giá thực trạng khách quan hơn

8.3 Phương pháp thống kê toán học

Sử dụng các công thức toán học, thống kê để định lượng kết quả nghiên cứu

9 Những đóng góp của đề tài

Hệ thống hóa được những vấn đề lý luận về quản lý hoạt động dạy học

ở các trường THCS theo hướng phát triển năng lực tự học Cung cấp cơ sở khoa học để nghiên cứu thực trạng và đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở các trường THCS Huyện Thanh Sơn theo hướng phát triển năng lực tự học

Kết quả nghiên cứu này có thể được áp dụng cho công tác quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực tự học cho học sinh ở các trường THCS huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ

10 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục luận văn được trình bày trong 3 chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học ở các trường

THCS theo hướng phát triển năng lực tự học

Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy học ở các trường THCS huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ theo hướng phát triển năng lực tự học

Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở các trường THCS huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ theo hướng phát triển năng lực tự học

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THEO HƯỚNG

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CỦA HỌC SINH

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

Trong xã hội ngày nay với thời kỳ cách mạng công nghệ 4.0, sự bùng

nổ tri thức trong hầu khắp các lĩnh vực dẫn tới sự thay đổi các quan điểm về học tập Do vậy con người không chỉ học tập trong một giai đoạn nhất định

mà phải tiến tới học tập suốt đời, tiếp tục duy trì và phát triển khả năng hiểu biết của mình sau các bậc học bắt buộc Do vậy, năng lực tự học là một yêu

cầu quan trọng đối với sự phát triển của mỗi cá nhân

Trong mỗi nhà trường thì hoạt động dạy học là một hoạt động quan trọng, đóng vai trò chủ yếu trong việc nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, nâng cao ý thức dân tộc, tinh thần trách nhiệm với bản thân

và cộng đồng, là nền tảng cho sự đổi mới và phát triển khoa học công nghệ của đất nước đồng thời có tác động mạnh mẽ đến quá trình phát triển quốc gia Đầu tư cho giáo dục, cho các hoạt động dạy học là đầu tư cho phát triển, tạo nên sự phát triển nhanh và bền vững cho mỗi quốc gia Trong giáo dục thì hoạt động quản lý xuất hiện và đóng vai trò như một tất yếu khách quan nhằm

tổ chức, phối hợp và điều khiển hoạt động của con người trong quá trình sinh hoạt tự vệ, lao động sản xuất, mưu sinh theo mục tiêu chung đã định Chính vì

lẽ đó mà hoạt động quản lý được hình thành cùng với sự xuất hiện của xã hội loài người Quản lí dạy học là một trong những hoạt động quản lí chuyên biệt được nhiều nhà nghiên cứu giáo dục đề cập t trước đến nay

Quản lí hoạt động dạy học, quản lí nhà trường là những vấn đề được nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước hết sức quan tâm Đặc biệt là công tác quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực tự học cho học

sinh là vô cùng cấp thiết Việc chú trọng đến các biện pháp quản lí nhằm nâng cao chât lượng, hiệu quả hoạt động trong nhà trường luôn giữ một vị trí đặc biệt quan trọng Nhiều công trình nghiên cứu của các nhà quản lí nước ngoài

đã đề cập đến vấn đề cốt lõi của quản lí và quản lí hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực tự học

Trong các công trình nghiên cứu của các tác giả như: Cômenxki, M.I.Kônđakôp, Xukhômlinxki, Zakharôp Cômenxki khi đưa ra các nguyên tắc dạy học như nguyên tắc dạy học trực quan, nguyên tắc dạy học nhất quán, nguyên tắc dạy học đảm bảo tính khoa học và tính hệ thống… Qua đó thể hiện gián tiếp rằng hiệu quả của quá trình dạy học có liên quan đến chất lượng người dạy trong việc vận dụng linh hoạt, có hiệu quả các nguyên tắc dạy học

Để quản lý quá trình dạy học, Zakharôp đã rất quan tâm thu thập, phân tích những số liệu, chỉ số phản ánh tình hình giảng dạy của giáo viên, học tập của học sinh, việc phối hợp trong Ban giám hiệu nhằm giúp đỡ giáo viên tiến bộ

về chuyên môn [14]

Tác giả Jonh Locke người Anh cho rằng: “Tò mò là cái lợi khí lớn nhất

của tự nhiên dùng để sửa cái dốt nát của chúng ta” Ông cho rằng phẩm chất

quan trọng nhất của tự học là người thầy phải gợi ý sự tò mò của học sinh [11]

Hay theo tác giả N.A.Rubakin (1862-1946) trong tác phẩm “Tự học như

thế nào” của NXB Thanh niên năm 1990 trình bày nhiều vấn đề về phương

pháp tự học, đặc biệt là phương pháp sử dụng tài liệu “việc giáo dục động cơ

đúng đắn là điều kiện cơ bản để bạn tích cực, chủ động trong tự học” [dẫn

theo 22]

Tác giả N.K.Crupxcaia đặc biệt quan tâm tới vấn đề tự học, tự nghiên

cứu của học sinh: “Điều quan trọng là dạy học sinh học tập, mà không chờ

dợi người khác làm điều đó thay mình Giáo viên không chỉ làm diễn giả, học sinh không chỉ làm thính giả, không những cần dạy cho học sinh biết nghe

mặc dầu điều đó hoàn toàn càn thiết, mà còn cần dạy họ biết tự mình làm như, đọc, hiểu điều đã đọc kiểm tra nhiều điều bằng con đường nghiên cứu, tìm tài liệu, đánh giá tài liệu, tập hợp lựa chọn tài liệu” [5]

Hai tác giả Sharma và R.Ahmed đã nghiên cứu hoạt động tự học như là một hình thức tổ chức dạy học bằng cách dạy phương pháp tự học cho người học:

Theo tác giả Sandra Kerka (1999), cho rằng quan niệm sai lầm lớn nhất

đó là cố gắng để nắm bắt được bản chất của tự học trong một định nghĩa duy nhất Tác giả này cho rằng, cho dù có nghiên cứu hay thực hành, học cá nhân hay học theo nhóm, thì mỗi một cá nhân người học phải có phương pháp, có năng lực riêng biệt, chính sự riêng biệt ấy cho thấy năng lực tự học và việc tự học của mỗi cá nhân là hoàn toàn khác nhau

Hay theo giáo sư Richard Rmith của đại học Warwick năm 2008 trong

cuốn sách “Tự học” cho rằng tự học có nghĩa là người học tự chủ Quan điển,

ý tưởng về tự chủ của người học không phải là mới, ông còn gọi thuật ngữ này với một tên gọi khác như: Cá nhân hóa, hay người học độc lập

Bên cạnh đó, với công trình nghiên cứu “Tổ chức công việc tự học của

sinh viên đại học”, NXB ĐHSP Hà Nội của tác giả A.A Goroxepxki –

M.I.Lubixowra (1987) cũng đánh giá cao vai trò tự học, kĩ năng tự học của sinh viên [7]

Theo nghiên cứu của các tác giả nước ngoài cho thấy vấn đề dạy học và quản lý HĐDH theo hướng phát triển năng lực tự học cho học sinh được nghiên cứu một cách có hệ thống, những lý luận đó được đúc kết t thực ti n quản lý và thể hiện thông qua các tư tưởng triết học khác nhau, theo t ng giai đoạn phát triển lịch sử Các nghiên cứu đó đều coi trọng vị trí của giáo dục tự học của người học Vì thế kết quả giáo dục phụ thuộc rất nhiều vào công tác quản lý HĐDH và nhân tố người thầy cùng với khả năng tự học và sáng tạo của học sinh

Hiện nay chúng ta đã bước sang thế kỉ 21, trong bối cảnh chung của một kỷ nguyên mới của thế giới và của mỗi quốc gia, giáo dục Việt Nam chúng ta cũng đang đứng trước những xu thế và những thách thức mới Vì vậy nhiều nhà khoa học Việt Nam ta thời kì hiện đại cũng đã có những công trình nghiên cứu về quản lí hoạt động dạy học và đã đạt được những thành tựu nhất định như: Nguy n Thị Mỹ Lộc, Nguy n Đức Chính, Đặng Quốc Bảo, Đặng Xuân Hải, Đặng Bá Lãm, Phạm Minh Hạc

Sự nghiệp giáo dục cần phải được toàn xã hội quan tâm, chăm lo Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI đã ban hành Nghị quyết số 29-NQ TW

về việc đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đã đặt ra mục tiêu đến

năm 2030: "Tạo chuyển biến căn bản, mạnh mẽ về chất lượng, hiệu quả giáo

dục, đào tạo; đáp ứng ngày càng tốt hơn công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc

và nhu cầu học tập của nhân dân Giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân, chú trọng phát triển năng lực toàn diện cho học sinh” [1, tr 4] Người học muốn

phát triển toàn diện và phát huy tốt nhất khả năng sáng tạo thì cần phải có năng lực tự học

Quản lý hoạt động dạy học là một trong những vấn đề rất quan trọng, được coi là tiêu điểm của các nhà trường và được đề cập trong các tài liệu bồi dưỡng cho cán bộ quản lý giáo dục các cấp Các công trình nghiên cứu về quản

lý hoạt động dạy học cũng được công bố trong các cuốn sách, các bài báo trong các tạp chí

Một trong những nhà nghiên cứu về tự học tích cực nhất phải kể đến đó

là tác giả Nguy n Cảnh Toàn Những công trình nghiên cứu của ông ra đời nhằm thuyết phục giáo viên ở các cấp học, bậc học thay đổi cách dạy của mình nhằm phát triển khả năng tự học cho học sinh ở mức độ tối đa

Để hiểu sâu hơn vào bản chất của vấn đề tự học trên cơ sở tâm lí học và giáo dục học, đã có rất nhiều nghiên cứu của tác giả như: Tác giả Thái Duy

Tuyên với “Bồi dưỡng năng lực tự học cho học sinh”, tác giả Nguy n Kỳ với việc nghiên cứu “Biến quá trình dạy học thành quá trình tự học

Luận văn thạc sỹ Quản lý Giáo dục, Đại học sư phạm Thái Nguyên của

tác giả Triệu văn Hải (2016), Quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển

năng lực tự học ở các trường THPT huyện Sông Lô, tỉnh Vĩnh Phúc Trong luận

văn, tác giả đã đề xuất được 6 biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở các trường THPT trên địa bàn theo hướng phát triển năng lực người học nhằm nâng cao chất lượng dạy học đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay [dẫn theo 22]

Các công trình nghiên cứu còn được thể hiện trong các đề tài luận văn, luận

án quản lý giáo dục như :

- Luận văn thạc sĩ Quản lý giáo dục - Trường Đại học Giáo dục của tác

giả Đỗ Ngọc Thạch, Biện pháp quản lí hoạt động dạy hoc các trường trung học

phổ thông Huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên đáp ứng yêu cầu phân ban,

- Luận văn thạc sĩ Quản lý giáo dục, Trường Đại học Giáo dục, Đại học

Quốc Gia Hà Nội của Vũ Anh Tuấn (2016), Quản lí hoạt động dạy hoc theo

hướng phân hóa ở trường trung học phổ thông Kẻ Sặt, Huyện Gia Bình, tỉnh Hải Dương

Mặc dù có nhiều công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học, song

có rất ít đề tài nghiên cứu về quản lí hoạt động dạy học theo hướng tiếp cận năng lực, đặc biệt là năng lực tự học Xét thấy việc quản lý dạy học theo hướng tiếp cận năng lực là rất cần thiết trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay Tác giả muốn đi sâu nghiên cứu tìm hiểu xem làm thế nào để quản lí được hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực tự học

1.2 Một số khái niệm cơ bản

1.2.1 Quản lý

Quản lý là một thuộc tính gắn liền với xã hội ở một giai đoạn phát triển của nó, để đương đầu với sức mạnh của thiên nhiên, duy trì sự tồn vong của mình, t xa xưa con người đã biết đoàn kết, biết phối hợp tạo thành tập thể,

điều này cho thấy rằng: phải có sự tổ chức, phân công và phối hợp nhằm thực hiện mục đích chung Quản lý là hoạt động rất cần thiết cho tất cả các lĩnh vực của đời sống con người đồng thời là một nhân tố của sự phát triển Quản

lý còn được coi là một phạm trù tồn tại khách quan được ra đời t bản thân nhu cầu của mọi xã hội, mọi quốc gia và mọi thời đại Qua đó ta có thể nhận thấy có khá nhiều những quan điểm khác nhau về quản lý:

Theo tác giả H.Koontz người Mỹ: "Quản lý là hoạt động thiết yếu, nó

đảm bảo sự phối hợp những nỗ lực của cá nhân nhằm đạt được những mục đích của nhóm hay tổ chức Do đó mục đích của các nhà quản lý là hình thành môi trường mà trong đó con người có thể đạt được các mục đích của mình với thời gian, tiền bạc, vật chất và sự bất mãn cá nhân ít nhất" [11,

tr.33]

Tác giả K.Marx đã t ng nhắc đến sự cần thiết của quản lý: “Bất kỳ

một lao động xã hội nào được tiến hành trên một quy mô tương đối lớn cũng đều cần có sự quản lý, bởi lẽ nó xác lập mối quan hệ hài hoà giữa các công việc riêng rẽ và thực tiễn những chức năng chung nhất xuất phát từ

sự vận động của toàn cơ cấu sản xuất khác với vận động của từng bộ phận độc lập trong nền sản xuất ấy Một nghệ sĩ vĩ cầm tự điều khiển mình, còn dàn nhạc thì phải có nhạc trưởng” [6, tr 480]

Theo nghiên cứu tác giả Nguy n Ngọc Quang: "Quản lý là tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể những người lao động nhằm thực hiện những mục tiêu dự kiến" [27, tr.17]

Theo hai tác giả Nguy n Quốc Chí và Nguy n Thị Mỹ Lộc thì: Hoạt động quản lý là "Tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và

đạt được mục đích của tổ chức " [7, tr.1]

Bên cạnh đó nghiên cứu của tác giả Hà Sỹ Hồ cho rằng: "Quản lý là quá trình có tác động có định hướng, có tổ chức dựa trên các thông tin về tình

trạng của đối tượng và môi trường, nhằm giữ cho sự vận hành của đối tượng được ổn định và làm cho nó phát triển tới mục đích đã định " [15, tr 25]

Có nhiều quan niệm khác nhau về quản lý, song tựu chung đều thể hiện:

- Quản lý chính là một tác động có định hướng, có mục đích và mục tiêu xác định

- Quản lý là sự tác động hỗ trợ, biện chứng giữa chủ thể và khách thể quản lý

- Quản lý v a là sự tác động mang tính chủ quan nhưng phải phù hợp với quy luật khách quan

- Quản lý là một trong những thuộc tính bất biến của mọi quá trình lao động xã hội Quản lý cần bao gồm các yếu tố như: Phải có mục tiêu đặt ra cho

cả đối tượng và chủ thể làm căn cứ định hướng cho mọi hoạt động của tổ chức, phải có nội dung, phương pháp, phương tiện và kế hoạch hành động , một môi trường nhất định

Do vậy có thể khái quát rằng: Quản lý là sự tác động có tổ chức, có

mục đích của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý nhằm sử dụng có hiệu quả các tiềm năng, cơ hội của tổ chức để đạt được mục tiêu đã đề ra trong điều kiện biến động của môi trường

1.2.2 Quản lý giáo dục

QLGD bao gồm những tác động có tính hệ thống, có kế hoạch, có ý thức

và hướng đích của chủ thể quản lý ở mọi cấp độ khác nhau đến tất cả các mắt xích của toàn bộ hệ thống nhằm mục đích đảm bảo sự hình thành nhân cách cho thế hệ trẻ thông qua nhận thức và vận dụng những quy luật của xã hội cũng như các quy luật của quá trình giáo dục về sự phát triển thể lực, trí lực và tâm lực của con người

Quản lý giáo dục hiểu theo nghĩa rộng là quản lý các hoạt động giáo dục trong xã hội, bao gồm các hoạt động giáo dục và có tính giáo dục của bộ máy nhà nước, của các tổ chức xã hội, của cả hệ thống giáo dục quốc dân Còn hiểu

theo nghĩa hẹp, quản lý giáo dục là quản lý các hoạt động GD&ĐT di n ra trong đơn vị hành chính (xã, phường, quận, huyện ) các cơ sở giáo dục như nhà trường

Theo tác giả Đặng Quốc Bảo: "Quản lý giáo dục theo nghĩa tổng quát

là hoạt động điều hành, phối hợp của các lực lượng xã hội nhằm đẩy mạnh công tác đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu xã hội" [2, tr 45]

Tác giả Nguy n Ngọc Quang cho rằng: "Quản lý giáo dục là hệ thống

những tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý nhằm làm cho hệ vận hành theo đường lối và nguyên lý giáo dục của Đảng thực hiện được các tính chất mà nhà trường xã hội chủ nghĩa Việt Nam, mà tiêu điểm hội tụ là quá trình dạy học, giáo dục thế hệ trẻ, đưa hệ giáo dục tới mục tiêu dự kiến, tiến lên trạng thái mới về chất " [28, tr 20]

Với các khái niệm về quản lý giáo dục nêu trên, chúng ta có thể cho rằng: Quản lý giáo dục là thực hiện đầy đủ các chức năng kế hoạch hóa, tổ

chức, chỉ đạo, kiểm tra trên toàn bộ các hoạt động giáo dục

Nhìn chung với các định nghĩa về quản lý giáo dục được các tác giả nêu

trên đưa ra v a khái quát v a cụ thể, hợp lý, d hiểu

1.2.3 Quản lý nhà trường

Trường học là một tổ chức tiến hành quá trình dạy học Hoạt động đặc trưng là hoạt động dạy học có tổ chức, có nội dung, có phương pháp, phương tiện, có mục đích, có sự lãnh đạo của nhà giáo dục, có hoạt động tích cực tự giác của người học Theo tác giả Nguy n Thị Mỹ Lộc, Nguy n Quốc Chí thì:

"Nhà trường là một tổ chức chuyên biệt trong hệ thống tổ chức xã hội thực hiện chức năng tái tạo nguồn nhân lực phục vụ cho sự duy trì và phát triển xã hội" [9, tr 21]

Theo nghiên cứu của M.I Kondacov thì ông cho rằng: "Không đòi hỏi một định nghĩa hoàn chỉnh, chúng ta hiểu quản lý nhà trường công việc nhà trường là một hệ thống xã hội - sư phạm chuyên biệt

Theo tác giả Phạm Minh Hạc thì: "Quản lý nhà trường là thực hiện đường lối của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là đưa nhà trường vận hành theo nguyên lý giáo dục để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo đối với ngành giáo dục, với thế hệ trẻ và t ng học sinh" [13,

tr.19]

Tác giả Phạm Viết Vượng cho rằng:" Quản lý trường học là hoạt động của các cơ quan quản lý, về cơ bản là huy động các nguồn lực để tổ chức các hoạt động giáo dục trong nhà trường theo mục tiêu giáo dục"[ 35, tr 15]

Hiện thực cho thấy có nhiều cấp quản lý nhà trường, cấp cao nhất là Bộ GD&ĐT, cơ quan quản lý hệ thống giáo dục quốc dân bằng các biện pháp vĩ

mô Hai cấp quản lý trung gian đó là Sở GD&ĐT ( ở cấp tỉnh, thành phố) và Phòng GD&ĐT ( ở cấp quận, huyện) nơi chỉ đạo và giám sát nhà trường thực hiện chương trình giáo dục Cơ quan quản lý trực tiếp các hoạt động giáo dục

trong nhà trường là các trường học, các cơ sở giáo dục

Mục đích của quản lý nhà trường là mong muốn đưa nhà trường t trạng thái đang có, tiến lên một trạng thái phát triển mới, có chất lượng ngày càng cao, bằng phương thức khai thác, phát triển và định hướng các nguồn lực giáo dục vào việc tăng cường các hoạt động của nhà trường, để nâng cao chất lượng quá trình giáo dục học sinh trở thành những công dân có ý thức, sáng tạo trong lao động, biết phấn đấu vì hạnh phúc của bản thân, gia đình và xã hội

Trong quản lý và thực ti n cho thấy, quản lý nhà trường bao gồm hai loại: Quản lý các chủ thể bên ngoài nhà trường và quản lý các chủ thể bên trong nhà trường

Nói tóm lại: Quản lý nhà trường là hệ thống các tác động có mục đích,

có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý nhà trường làm cho nhà trường vận hành theo quan điểm, đường lối giáo dục của Đảng và Nhà nước, thực hiện mục tiêu chung của giáo dục: nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước

1.2.4 Quản lý hoạt động của tổ chuyên môn

Thông tư số 12 2011 TT-BGDĐT ngày 28 3 2011 của Bộ GD&ĐT có

quy định: “Hiệu trưởng, các Phó Hiệu trưởng, giáo viên, viên chức làm công

tác thư viện, thiết bị giáo dục, cán bộ làm công tác tư vấn cho học sinh của trường trung học được tổ chức thành Tổ chuyên môn theo môn học, nhóm môn học hoặc nhóm các hoạt động ở từng cấp học THCS, THPT Mỗi Tổ chuyên môn có tổ trưởng, từ 1 đến 2 tổ phó chịu sự quản lý chỉ đạo của Hiệu trưởng, do Hiệu trưởng bổ nhiệm trên cơ sở giới thiệu của Tổ chuyên môn và giao nhiệm vụ vào đầu năm học”

Tổ chuyên môn là nơi trực tiếp thực thi các hoạt động theo kế hoạch hoạt động chung của nhà trường, đồng thời có trách nhiệm triển khai các hoạt động tại Tổ chuyên môn nhằm thực hiện nhiệm vụ của ngành, nâng cao trình

độ chuyên môn cho giáo viên, nâng cao chất lượng dạy học, tạo mối quan hệ mật thiết với các tổ chức khác trong trường và nhằm đạt được mục tiêu kế hoạch đề ra

Tổ chuyên môn được cấu thành t các thành viên cùng nhóm chuyên môn, có đặc trưng riêng, đảm nhiệm dạy tốt các môn học Các thành viên trong tổ phải đoàn kết, tạo điều kiện và giúp đỡ lẫn nhau để cùng thực hiện nhiệm vụ chung Tổ chuyên môn là bộ phận chủ yếu, là nòng cốt tạo nên chất lượng của nhà trường Nếu tổ chuyên môn hoạt động có hiệu quả thì chất lượng dạy học sẽ được nâng lên

Tổ chuyên môn giữ vai trò quan trọng trong việc triển khai nội dung dạy học, đổi mới chương trình giáo dục phổ thông; là đầu mối để thực hiện các quyết định, chủ trương của Hiệu trưởng; là nơi tổ chức cho giáo viên học tập, nghiên cứu, thông qua buổi sinh hoạt chuyên môn, triển khai chuyên đề, tổng kết kinh nghiệm, hội thảo,

Như vậy, Tổ chuyên môn có nhiều điểm tương đồng với “đội” công tác trong các tổ chức Việc hình thành các “đội” công tác giữ vai trò quan trọng trong sự thành công của tổ chức Để Tổ chuyên môn hoạt động hiệu quả thì

phương thức quản lý phải phù hợp với mô hình “đội” công tác và tổ trưởng chuyên môn sẽ giữ vai trò tham mưu, giúp Hiệu trưởng quản lý trực tiếp Tổ chuyên môn Hiệu trưởng cũng phải xác định được kết quả hoạt động của Tổ chuyên môn là gì và sự thỏa mãn của giáo viên trong Tổ chuyên môn

Tổ chuyên môn là một bộ phận không thể thiếu trong bộ máy tổ chức, quản lý của trường THCS Trong nhà trường, tổ chuyên môn là một tổ chức tập hợp các giáo viên có cùng chuyên môn và giúp họ hành động theo mục tiêu thống nhất, tạo điều kiện cho GV hoàn thành nhiệm vụ dạy học Tổ chuyên môn giữ vai trò quan trọng trong việc triển khai nội dung dạy học, đổi mới chương trình giáo dục phổ thông; là đầu mối để thực hiện các quyết định, chủ trương của Hiệu trưởng; là nơi tổ chức cho GV học tập, nghiên cứu, thông qua buổi sinh hoạt chuyên môn, triển khai chuyên đề, tổng kết kinh nghiệm, hội thảo,

Thông qua tổ chuyên môn, người hiệu trưởng sẽ nắm được sâu sát các hoạt động của giáo viên, vì vậy quả trình quản lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng luôn phải gắn chặt với việc chỉ đạo hoạt động của tổ chuyên môn

Để thực hiện tốt vai trò của tổ nhóm chuyên môn trong quản lý HĐDH môn theo hướng phát triển năng lực tự học, người hiệu trưởng cần chỉ đạo hoạt động tổ chuyên môn hướng vào các hoạt động chủ yếu sau:

+ Tổ chức cho giáo viên nghiên cứu, thảo luận để thấy được nhựng vấn

đề mới và khó khi thực hiện chương dạy học theo hướng phát triển năng lực

tự học, thống nhất những vấn đề trọng tâm Thường xuyên theo dõi việc thực hiện chương trình, rút kinh nghiêm cho bản thân hoặc tổ nhóm chuyên môn

+ Tổ chức tốt các hoạt động để giúp giáo viên chuẩn bị bài dạy có chất lượng tốt: xác định rõ mục đích, yêu cầu; thảo luận kỹ nội dung chương trình; trao đổi tài liệu tham khảo; nghiên cứu sử dụng đồ dùng và làm đồ dùng dạy học có hiệu quả

+ Tổ chức tốt các hoạt động nhằm nâng cao chất lượng giờ lên lớp của giáo viên: nghiên cứu vận dụng các phương pháp dạy học; tổ chức dự giờ, phân tích; động viên GV đăng ký giờ dạy tốt; tổ chức thao giảng;

+ Tổ chức các hoạt động cho giáo viên trong tổ nhóm chuyên môn thực hiện tốt đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh theo hướng phát triển năng lực tự học

+ Tổ chức tốt các hoạt động ngoại khóa cho học sinh phù hợp với điều kiện thực tế, tạo hứng thú học tập và phát triển năng lực riêng của t ng học sinh

+ Xây dựng kế hoạch và tổ chức phụ đạo học sinh yếu kém, bồi dưỡng học sinh giỏi

+ Thường xuyên bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho giáo viên giảng dạy theo hướng phát triển năng lực tự học

Để thực hiện hiệu quả tổ chuyên môn cần hướng dẫn các giáo viên thực hiện tốt các hồ sơ chuyên môn Đặc biệt hiệu trưởng phải thường xuyên kiểm tra hoạt động của tổ nhóm chuyên môn

1.2.5 Hoạt động dạy học

Dạy học là một quá trình sư phạm, với các nội dung khoa học được thực hiện theo những phương pháp sư phạm đặc biệt do nhà trường tổ chức giáo viên thực hiện nhằm giúp học sinh nắm vững kiến thức khoa học và đồng thời hình thành hệ thống những kĩ năng hoạt động, nâng cao trình độ học vấn, phát triển trí tuệ hoàn thiện nhân cách người học

Hoạt động dạy học bao gồm những hoạt động giao tiếp mang ý nghĩa xã hội bao gồm hoạt động dạy và hoạt động học Đó là hai hoạt động khác nhau nhưng không đối lập nhau mà có sự thống nhất biện chứng để cùng hướng tới một mục đích chung

Hoạt động dạy của giáo viên là nhằm truyền thụ tri thức, tổ chức, điều khiển, uốn nắn các hoạt động chiếm lĩnh tri thức cho học sinh Giáo viên phải giữ vai trò dẫn dắt, định hướng, đồng hành cùng học sinh trên con đường chiếm lĩnh tri thức tạo nên một sự gắn kết chặt chẽ

Hoạt động học của học sinh là quá trình nhận thức, hoạt động này trở nên có ý nghĩa và đạt kết quả khi nó là tự giác, là tích cực và nỗ lực Hoạt động học không chỉ d ng lại ở việc ghi nhớ, lặp lại bài học mà còn giúp học sinh phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo trong quá trình lĩnh hội, chiếm lĩnh tri thức

Hai hoạt động dạy và học là cùng của một quá trình, có mối quan hệ chặt chẽ biện chứng, thống nhất với nhau Chúng ta không thể tách rời kết quả học tập của học sinh trong việc đánh giá kết quả dạy của giáo viên Nếu hoạt động dạy là tổ chức, điều khiển tối ưu quá trình học sinh chiếm lĩnh tri thức, hình thành và phát triển nhân cách thì học sinh phải chiếm lĩnh tri thức khoa học một cách tự giác, tích cực trong hoạt động học dưới sự điều khiển, uốn nắn của giáo viên Nói cách khác, hoạt động dạy học gồm hai hoạt động đó là hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động học của học sinh Chúng luôn gắn bó mật thiết với nhau, cùng nhau tồn tại để tạo nên hiệu quả cho quá trình dạy học Hoạt động dạy học là một trong những hoạt động trung tâm chi phối các hoạt động giáo dục khác trong nhà trường, và là con đường để học sinh lĩnh hội tri thức một cách có hệ thống, giúp người học phát triển tư duy, hình thành những năng lực cơ bản về nhận thức và hành động, hình thành thế giới quan khoa học, lòng yêu nước, yêu dân tộc Mặt khác hoạt động dạy học còn

là hoạt động cơ bản, có chức năng chủ đạo trong quá trình giáo dục của nhà trường, là hoạt động có tính quá trình nhưng không đồng nhất với quá trình dạy học Quá trình dạy học được vận hành thông qua sự vận động của các thành tố cấu trúc như: mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức, kết quả dạy học

Tóm lại: Hoạt động dạy học là quá trình mà trong đó dưới sự tổ chức, điều khiển, lãnh đạo của người dạy làm cho người học tự giác, tích cực, chủ

động tự tổ chức, tự điều khiển hoạt động học tập của mình

1.2.6 Quản lý hoạt động dạy học

Quản lý HĐDH bao gồm hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý tới khách thể quản lý trong quá trình giảng dạy nhằm đạt được mục tiêu giáo dục đề ra

Quản lý HĐDH là quản lý việc chấp hành các quy định (điều lệ, nội quy, quy chế ) về HĐDH của giáo viên và hoạt động học của học sinh, đảm bảo cho các hoạt động đó được tiến hành một cách tự giác, có nề nếp ổn định,

có chất lượng và hiệu quả cao

Quản lý HĐDH của giáo viên được bắt đầu t việc soạn bài trước khi lên lớp Giáo viên soạn bài thành một bản kế hoạch lên lớp, thiết kế các hoạt động cho học sinh; tổ chức quản lý các hoạt động khi dạy; tổ chức lớp học; sử dụng các phương pháp và hình thức dạy học phù hợp với nội dung, đối tượng

và hoàn cảnh theo yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học; đánh giá kết quả bài học; thu thập thông tin kết quả bài học (qua học sinh, giáo viên chủ nhiệm, đồng nghiệp, cán bộ quản lý); đánh giá kết quả học tập của học sinh; rút kinh nghiệm bài dạy

Quản lý hoạt động dạy học thực chất là quản lý một số thành tố của quá trình dạy học như: quản lý mục tiêu dạy học, quản lý nội dung dạy học, quản

lý phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh Quản lý HĐDH là đồng thời phải quản lý hoạt động dạy của giáo viên

và quản lý hoạt động học của học sinh Yêu cầu trong quản lý HĐDH là phải quản lý các thành tố của quá trình dạy học, trước hết các thành tố đó có phát huy tác dụng thông qua quá trình hoạt động của người dạy một cách đồng bộ, hài hòa, hợp quy luật, đúng nguyên tắc dạy học hay không

Quản lý HĐDH là một trong những nội dung trọng tâm của quản lý nhà trường, là mục tiêu trung tâm trong quản lý nhà trường, do đó cần được tiến hành đồng bộ t quản lý cơ sở vật chất, TBDH, quản lý đội ngũ, quản lý điều

kiện và môi trường làm việc đến cơ chế hoạt động, tổ chức và điều hành, KTĐG, phối hợp tốt các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường

Một cách khái quát: Quản lý hoạt động dạy học là quá trình tác động có

mục đích, có định hướng, có tổ chức của chủ thể quản lý hoạt động dạy học (hiệu trưởng) đến khách thể quản lý hoạt động dạy học ( giáo viên, học sinh) nhằm đạt được mục tiêu dạy học đặt ra

Quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực tự học là quá trình tác động có mục đích, có định hướng, có tổ chức của chủ thể quản

lý hoạt động dạy học (hiệu trưởng) đến khách thể quản lý hoạt động dạy học (giáo viên, học sinh) nhằm đạt được mục tiêu phát triển năng lực tự học cho học sinh

1.2.7 Tự học

Nghiên cứu tự học, mỗi tác giả đều đưa ra các quan điểm khác nhau: Trong di sản tư tưởng giáo dục của Chủ tịch Hồ Chí Minh phải kể đến những tư tưởng quý báu của Người về vấn đề tự học-tự đào tạo Người cho rằng:

“Tự học chính là sự nỗ lực của bản thân người học, sự nỗ lực làm việc của bản thân người học có kế hoạch trên tinh thần tự động học tập, bên cạnh đó còn cần phải có môi trường và sự quản lý chỉ đạo, giúp vào” [21, tr 168]

Tác giả Nguy n Cảnh Toàn cho rằng: “Tự học là tự mình động não, sử

dụng các năng lực trí tuệ như: quan sát, so sánh, phân tích, tổng hợp…, cùng các phẩm chất của mình, và cả động cơ, tình cảm, cả nhân sinh quan, thế giới quan để chiếm lĩnh một lĩnh vực hiểu biết nào đó của nhân loại, biến lĩnh vực

đó thành sở hữu của bản thân” [32,tr 59-60]

Tác giả Võ Quang Phúc lại cho rằng: “Tự học là một bộ phận của hoạt

động học, nó được tạo thành bởi những thao tác, cử chỉ, ngôn ngữ, hành vi của người học trong hệ thống tương tác của hoạt động dạy học Tự học phản ánh rất

rõ nhu cầu bức xúc về học tập của người học, phản ánh tính tự giác và nỗ lực

của người học, phản ánh năng lực tổ chức và tự điều khiển của người học nhằm đạt được kết quả nhất định trong hoàn cảnh nhất định với nội dung học tập nhất định” [26,tr 37]

Qua những quan niệm nêu trên, chúng tôi cho rằng: Tự học là quá trình

tự giác, tích cực, độc lập chiếm lĩnh tri thức, hình thành kỹ năng kỹ xảo của

bản thân người học

1.2.8 Năng lực tự học

Theo tác giả Nguy n Văn Cường: “Năng lực là sự thành thạo, khả

năng thực hiện của cá nhân đối với một công việc”[10, tr 22]

Năng lực tự học bao gồm các kiến thức kỹ năng cũng như quan điểm thái độ mà một cá nhân nào đó có để hành động thành công trong các tình huống mới

Năng lực tự học là hệ thống những giá trị về khả năng nhận thức và kỹ năng vốn có hoặc tiếp thu được của cá thể nhằm giải quyết vấn đề, cũng như

sự sẵn sàng về động cơ ý chí, ý thức xã hội và khả năng vận dụng các cách giải quyết vấn đề trong những tình huống thay đổi thành công nhất và với tinh thần trách nhiệm

Do vậy có thể hiểu năng lực là khả năng thực hiện thành công và có trách nhiệm các nhiệm vụ, giải quyết các vấn để trong các tình huống xác định cũng như các tình huống phát sinh trên cơ sở tổng hợp các kiến thức kỹ năng và các thuộc tính tâm lý khác như động cơ ý chí quan niệm, giá trị

Theo chương trình giáo dục phổ thông tổng thể sau 2017 hướng đến 10 năng lực cốt lõi cần hình thành, phát triển ở học sinh là:

Toàn bộ những năng lực chung của các môn học và hoạt động giáo dục góp phần hình thành, phát triển năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp, hợp tác, và năng lực giải quyết vấn đề một cách sáng tạo

Cùng với việc hình thành, phát triển các năng lực cốt lõi, chương trình

giáo dục phổ thông còn góp phần phát hiện, bồi dưỡng năng lực đặc biệt (năng khiếu, tài năng bẩm sinh) của học sinh

Như vậy có thể nói năng lực tự học là một năng lực vô cùng quan trọng giúp chúng ta hoàn thành mục tiêu của giáo dục nói chung và giáo dục THCS

nói riêng

Năng lực tự học là một trong những hình thức học tập cơ bản có tính độc lập cao và mang đậm sắc thái cá nhân đồng thời có quan hệ chặt chẽ với quá trình dạy học Năng lực tự học bao gồm toàn bộ những công việc học tập

do cá nhân và có khi do tập thể học sinh tiến hành ngay trong giờ chính khóa như: đọc sách ghi chép theo cách riêng, làm bài tập, chủ động đặt câu hỏi thắc mắc với giáo viên, tham gia các hoạt động thực tế

Năng lực tự học chính là nội lực nhằm phát triển bản thân người học Năng lực tự học là thuộc tính tâm lý hoặc kỹ năng mà nhờ đó mà người học

tự mình xử lý các thông tin, những vấn đề được đặt ra trong học tập cũng như trong cuộc sống nhằm biến kiến thức của nhân loại thành kiến thức riêng của mình một cách hiệu quả nhất

Theo quy định tại điều 2, Điều lệ trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấp học thì “Trường trung học là

cơ sở giáo dục phổ thông của hệ thống giáo dục quốc dân, có tư cách pháp nhân, có tài khoản và con dấu riêng

1.3.2 Mục tiêu của giáo dục THCS

Tại điều 27, Luật giáo dục năm 2005, sửa đổi 2009 có ghi rõ: Mục tiêu

của giáo dục phổ thông là nhằm giúp học sinh phát triển toàn diện về Đức, Trí, Thể, Mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, hoặc tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

1.3.3 Nhiệm vụ và quyền hạn của trường THCS

Trong điều lệ THCS, trường trung học phổ thông và trường phổ thông

có nhiều cấp học có ghi rất rõ nhiệm vụ và quyền hạn trường THCS:

- Tổ chức các hoạt động giáo dục khác theo mục tiêu, chương trình giáo dục phổ thông dành cho cấp THCS Thực hiện công khai các mục tiêu, nội dung các hoạt động giáo dục, cac nguồn lực tài chính, đồng thời đánh giá kết quả chất lượng giáo dục

- Tuyển sinh đầu cấp và tiếp nhận học sinh; vận động học sinh đến trường; quản lý học sinh đúng theo quy định

- Thực hiện nghiêm túc kế hoạch phổ cập giáo dục theo quy định trong phạm vi được phân công

- Huy động, quản lý và sử dụng hiệu quả các nguồn lực cho hoạt động giáo dục Phối kết hợp với cha mẹ học sinh, cùng các tổ chức, cá nhân trong hoạt động giáo dục

- Thực hiện nghiêm túc các hoạt động về kiểm định chất lượng giáo dục

và các nhiệm vụ và quyền hạn khác theo quy định của pháp luật.theo quy định

1.4 Hoạt động dạy học ở trường THCS theo hướng phát triển năng lực tự học

của học sinh

1.4.1 Đặc điểm hoạt động học tập của học sinh Trung học cơ sở

Hoạt động này được coi là hoạt động chủ đạo của lứa tuổi học sinh Chính vì vậy nó giữ vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển tâm

lý của học sinh

Học sinh THCS có độ tuổi t 11 đến 15 tuổi, đây là độ tuổi có sự thay đổi nhanh chóng về thể chất, tâm lý, tình cảm, trí tuệ Về mặt sinh học, các

em có sự tăng trưởng mạnh về chiều cao, trọng lượng cơ thể, các dấu hiệu dậy thì xuất hiện Về trí tuệ, các em tiếp tục di n ra sự phát triển của trí nhớ, đặc biệt là trí nhớ ý nghĩa, chú ý có chủ định, tư duy logic và tr u tượng cũng phát triển mạnh Các hoạt động học tập trên lớp cũng như ngoại khóa sẽ tạo ra

sự hứng thú và thu hút các em tham gia nhiệt tình hơn Tham gia các hoạt động, các em sẽ say mê và cố gắng đạt được kết quả tốt Các em hoàn toàn có khả năng tiếp thu các khái niệm tr u tượng Bên cạnh việc học tập, nhu cầu trong giao tiếp với bạn bè, việc lĩnh hội các chuẩn mực và giá trị môi trường của các em cũng bắt đầu di n ra Trong quan hệ với cha mẹ, các em xuất hiện các dấu hiệu như phản ứng, muốn thoát khỏi sự kìm cặp, áp đặt quan điểm của người lớn Ở độ tuổi này các em muốn tự khẳng định mình và mong muốn được sự công nhận của người lớn

Quá trình học tập ở trường THCS được coi là bước ngoặt quan trọng trong đời sống của các em Ở bậc tiểu học, các em học tập hệ thống các sự kiện và hiện tượng, hiểu được những mối quan hệ cụ thể và đơn giản giữa các

sự kiện và hiện tượng đó Ở trường THCS, thì việc học tập của các em có phần phức tạp hơn một cách đáng kể Ở độ tuổi này, các em chuyển sang nghiên cứu một cách hệ thống những có sở của các khoa học, các em học tập theo phân môn… Mỗi bộ môn đều gồm những khái niệm, những quy luật được sắp xếp thành một hệ thống tương đối sâu sắc Điều đó đòi hỏi các em phải có tính tự giác và tinh thần độc lập cao

Ý thức và thái độ tự giác học tập ở tuổi thiếu niên cũng tăng lên rõ rệt Ở tiểu học, thì ý thức, thái độ của học sinh đối với môn học còn phụ thuộc vào thái

độ của các em đối với giáo viên và điểm số mà các em nhận được Nhưng ở THCS, thì ý thức thái độ đối với nội dung môn học và sự đòi hỏi phải mở rộng tầm hiểu biết sẽ chi phối Thái độ đối với môn học đã được phân hóa theo hứng thú học tập của cá em với các môn học “hay”, môn học “không hay” …

Ở hầu hết học sinh THCS, nội dung khái niệm “học tập” đã được mở rộng; ở nhiều em đã có yếu tố tự học, có hứng thú đối với môn học, say mê học tập Tuy nhiên, với bản tính tò mò, ham hiểu biết có thể khiến hứng thú học tập của các em bị phân tán, không bền vững và có thể hình thành thái độ

d dãi, không nghiêm túc đối với các lĩnh vực khác trong cuộc sống

Trong giáo dục, cán bộ, giáo viên, nhân viên cần nhận thức rõ mức độ phát triển cụ thể ở mỗi em để kịp thời động viên, hướng dẫn cách khắc phục những khó khăn trong học tập và hình thành nhân cách người học một cách tốt nhất Bên cạnh đó, Tài liệu học tập phải súc tích về nội dung khoa học, phải gắn với cuộc sống hàng ngày của các em, làm cho các em hiểu rõ hơn về

ý nghĩa của tài liệu học, phải gợi cảm, gây hứng thú học tập cho học sinh và phải trình bày tài liệu, phải gợi cho học sinh có nhu cầu tìm hiểu tài liệu đó, phải giúp đỡ các em biết cách học và có phương pháp học tập phù hợp

1.4.2 Hoạt động dạy học ở trường THCS theo hướng phát triển năng lực tự học

 Mục tiêu dạy học ở trường THCS theo hướng phát triển năng lực tự học Mục tiêu của dạy học ở trường THCS theo hướng phát triển năng lực tự học của học sinh nhằm chuyển t chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học nghĩa là t chỗ quan tâm học sinh học được cái gì đến quan tâm học sinh tự học, tự nghiên cứu như thế nào để chuyển hóa những kiến thức mà giáo viên truyền thụ và vận dụng được những

gì qua việc học

Phát triển năng lực tự học là một trong những mục tiêu quan trọng cần hướng tới trong quá trình dạy học Chính vì thế cần phải phát huy tính tích cực, chủ động, tự giác của người học, hình thành và phát triển năng lực tự học theo các nguồn liệu khác nhau (sử dụng sách giáo khoa, nghe ghi chép, tìm kiếm thông tin ) t đó trau dồi các phẩm chất linh hoạt, độc lập, sáng tạo của tư duy

Mục tiêu cụ thể của hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực

tự học:

- Giúp các em xác định được nhiệm vụ học tập một cách tự giác

- Giúp các em chủ động, tự đặt ra mục tiêu học tập để đòi hỏi sự nỗ lực vươn lên và phấn đấu thực hiện

- Giúp các em lập kế hoạch và thực hiện kế hoạch học tập một cách nghiêm túc, nề nếp

- Hướng dẫn cho các em cách học, cách làm việc tư duy khoa học

- Hình thành ở các em các kỹ năng tự học: biết khai thác sách giáo khoa

và các tài liệu học tập, biết ghi chép bài giảng của giáo viên theo các ý chính; tra cứu tài liệu ở thư viện theo yêu cầu của nhiệm vụ học tập

- Biết tự giải quyết nhiệm vụ học tập và tìm kiếm sự giúp đỡ khi gặp khó khăn

- Học sinh có thể vận dụng những kiến thức đã học vào giải quyết những tình huống thực ti n

 Nội dung dạy học ở trường THCS theo hướng phát triển năng lực tự học của người học

- Xây dựng động cơ, hứng thú tự học cho học sinh

Trong quá trình dạy học người giáo viên cần làm cho học sinh luôn đặt trong tình trạng ham muốn hiểu biết, làm cho học sinh hứng thú khi học và tự học của bản thân:

+ Làm cho học sinh ý thức được là cần phải học, tự học một cách tự giác thấy được rằng mình thực sự đang thiếu tri thức mới, cảm nhận được sự thiếu hụt sẽ là một yếu tố kích thích học sinh tìm kiếm một sự cân đối mới, thỏa mãn nhu cầu tri thức của mình thông qua hoạt động học và tự học, tự nghiên cứu

+ Phương pháp dạy của giáo viên, phải khơi dậy ở người học một sự hứng thú thực sự, giáo viên phải tạo ra được tình huống thực sự có ý nghĩa với học sinh, làm cho học sinh muốn tự mình tìm ra giải pháp để giải quyết vấn đề

Giáo viên phải xây dựng động cơ tự học cho học sinh vì tự giác học tập phải bắt nguồn t bên trong, t năng lực nội sinh Vì vậy, có thể hình thành động

cơ nhận thức lành mạnh của học sinh là nhờ sự kích thích của giáo viên trực tiếp giảng dạy Do vậy, giáo viên phải kích thích hứng thú dần dần rồi t đó chú ý rèn luyện cho học sinh khả năng tư duy lý luận, hướng dẫn các em cách làm việc với sách giáo khoa; nghe và ghi khi nghe giảng theo tinh thần tự học…

Nếu chúng ta chỉ dựa vào các số liệu trong sách giáo khoa mà thiếu thông tin mới sẽ không thuyết phục được người học mà phải biết kết hợp với những kiến thức bổ trợ khác Ngày nay, các điều kiện thông tin rất thuận lợi, học sinh rất thông minh, nhanh nhạy, nếu chúng ta biết tận dụng, khai thác sẽ

là nguồn tư liệu phong phú và quý giá phục vụ cho quá trình dạy học Vì vậy, tùy vào bài học cụ thể, mà giáo viên khuyến khích, giao cho học sinh thu thập tài liệu, tình huống liên quan đến nội dung bài học

Giáo viên có thể hướng dẫn học sinh tự chọn lọc, tìm kiếm tài liệu, thông tin liên quan đến bộ môn bằng cách sau:

+ Hướng dẫn học sinh chọn lọc tài liệu t ng bài tiết học hoặc theo chủ

đề, nhiệm vụ học học tập

+ Cần hướng dẫn học sinh các địa chỉ tin cậy để tìm thông tin, tài liệu + Đa dạng hóa các kênh thông tin, hướng dẫn học sinh tự tìm kiếm tài liệu thông qua nhiều hình thức khác nhau…

+ Kĩ năng phát hiện vấn đề tự học thể hiện ở việc học sinh xác đinh được mối liên hệ giữa tri thức đã có với tri thức mới, giữa tri thức đã nắm với những tri thức cần tìm hiểu, giữa những tri thức trọng tâm cơ bản với những tri thức nâng cao…; đặt câu hỏi và trả lời các câu hỏi: Vấn đề nào cần phải học? Chúng

có liên quan gì đến tri thức đã học? Cần tự học vấn đề gì? Tự học nội dung nào

để ôn tập, củng cố kiến thức cũ; tìm kiếm, mở rộng kiến thức mới

+ Kĩ năng lập kế hoạch tự học

Trong xây dựng kế hoạch tự học, học sinh phải thống kê tất cả các công

việc cần được thực hiện trong thời gian tự học, dựa trên các yêu cầu về mục tiêu, nội dung học tập, yêu cầu của giáo viên và của bản thân; xác định quỹ thời gian tự học là bao nhiêu; khối lượng và yêu cầu cần đạt của t ng nhiệm

vụ tự học với sự cụ thể về thời gian và mức độ hoàn thành nhiệm vụ ấy; xác định các tác nhân hỗ trợ trong quá trình thực hiện kế hoạch; sắp xếp và phân

bổ thời gian hợp lý cho mỗi nhiệm vụ, xác định chính xác thời điểm thực hiện; lập bảng kế hoạch theo thời gian và công việc; kiểm tra tính hợp lí của

kế hoạch; chuẩn bị các điều kiện phù hợp để thực hiện hoạt động tự học như

cơ sở vật chất, không gian, tâm lí, sức khỏe…

+ Kỹ năng tìm tòi, đọc hiểu, ghi chép

Quá trình tự học ở học sinh, thì việc đọc sách và ghi chép là hết sức cần thiết Người giáo viên cần hướng dẫn cho học sinh cách đọc sách hiệu quả, có chọn lọc, biết lựa chọn những đầu sách cần thiết, liên quan tới vấn đề học tập; Ghi chép một cách hiệu quả với những thông tin chính Khi tự học, thì bản thân học sinh phải là những người tự giác, chủ động để giải quyết vấn đề, vì thế đọc sách, ghi chép nhằm tìm ra những thông tin để hoàn thành nhiệm vụ

+ Kỹ năng tìm hiểu, khai thác và xử lý thông tin

Tự học thì không chỉ dựa vào sách giáo khoa, mà học sinh có thể tìm kiếm, tra tìm các thông tin khác nhau thông qua báo, tranh ảnh, tivi… và đặc biệt trong thời kỳ cách mạng 4.0 thì công nghệ thông tin là công cụ rất hữu hiệu cho học sinh có thể vận dụng vào trong quá trình tự học của mình Khai thác thông tin t đâu và như thế nào cho hiệu quả, xử lý các thông tin thu thập được ra sao để giải quyết vấn đề

+ Kỹ năng tự nhận thức, tự kiểm tra, đánh giá hoạt động tự học

Tự nhận thức, tự kiểm tra đánh giá góp phần hình thành các kỹ năng và thói quen trong học tập như nhận thức về vấn đề đặt ra, nhạy bén, biết vận dụng kiến thức, KN vào các hoạt động thực ti n, thực tập… Việc tự kiểm tra, đánh giá nhìn nhận kết quả học tập qua quá trình tự học có thể được thực hiện