Địa vị pháp lý của thẩm phán trong giải quyết vụ án dân sự sơ thẩm ở việt nam hiện nay tt

Nhiệm vụ, quyền hạn của Thẩm phán trong việc thu thập tài liệu, chứng cứ được đề cao hơn đương sự; nhiều đương sự chưa ý thức được việc chứng minh cho yêu cầu của mình; trình tự thủ tục

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

Công trình được hoàn thành tại:

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Bùi Thị Huyền

TS Nguyễn Văn Cương

Phản biện 1: GS.TS Lê Hồng Hạnh

Phản biện 2: GS.TS Hoàng Thế Liên

Phản biện 3: PGS.TS Bùi Ngọc Cường

Luận án được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận án cấp Học viện, họp tại: Học viện Khoa học xã hội, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam,

477 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội

Vào hồi……giờ……phút, ngày… …tháng… năm 2019

Có thể tìm hiểu luận án tại:

- Thư viện Quốc gia Việt Nam

- Thư viện Học viện Khoa học xã hội

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Theo quy định, thủ tục tố tụng dân sự được áp dụng để giải quyết các vụ

án kinh doanh thương mại, hôn nhân gia đình, lao động và dân sự Trong những năm gần đây, tranh chấp về kinh doanh thương mại, hôn nhân gia đình, lao động và dân sự đều tăng mạnh cả về số lượng và tính phức tạp Điển hình là các tranh chấp kinh doanh, thương mại mà hệ thống Tòa án phải thụ lý, giải quyết Không chỉ tăng về số lượng các vụ án, tính phức tạp về nội dung ngày càng biểu hiện rõ nét Các tranh chấp không chỉ đơn thuần nằm trong một lĩnh vực nhất định mà liên quan tới nhiều lĩnh vực khác nhau, như tranh chấp trong hoạt động đầu tư, tài chính, ngân hàng, mua bán hàng hóa, tranh chấp liên quan đến quyền sử dụng đất, nhà ở, Điều đó gây không ít khó khăn, vướng mắc cho hoạt động giải quyết vụ án của hệ thống Tòa án

Hoạt động của hệ thống Tòa án được thể hiện chủ yếu thông qua hoạt động xét xử của Thẩm phán Khi giải quyết vụ án, Thẩm phán tham gia vào tất

cả các giai đoạn tố tụng, trong đó xét xử theo thủ tục sơ thẩm theo BLTTDS có vai trò và ý nghĩa quan trọng Khi giải quyết các vụ án dân sự theo thủ tục thông thường, ngoài Thẩm phán, còn có sự tham gia của các HTND, nhưng vai trò của Thẩm phán vẫn có ý nghĩa quyết định hàng đầu đối với chất lượng giải quyết vụ án dân sự sơ thẩm Đặc biệt, trong vụ án dân sự sơ thẩm giải quyết theo thủ tục rút gọn, xét xử không có sự tham gia của HTND, Thẩm phán là người duy nhất đưa ra phán quyết đối với tranh chấp dân sự

Thực tế cho thấy, quá trình giải quyết vụ án dân sự sơ thẩm có nhiều tình huống, vướng mắc và bất cập, gây không ít khó khăn cho Thẩm phán khi tiến hành tố tụng Trong khi đó, địa vị pháp lý của Thẩm phán chưa được pháp luật quy định đầy đủ, rõ ràng Nhiệm vụ, quyền hạn của Thẩm phán trong việc thu thập tài liệu, chứng cứ được đề cao hơn đương sự; nhiều đương sự chưa ý thức được việc chứng minh cho yêu cầu của mình; trình tự thủ tục tố tụng giải quyết

vụ án dân sự sơ thẩm chưa hợp lý Mặt khác, Thẩm phán giải quyết các vụ án dân sự vẫn còn nhiều sai sót, tình trạng vi phạm TTDS còn nhiều, tỷ lệ bản án dân sự sơ thẩm bị hủy, sửa do lỗi chủ quan vẫn cao, một số vụ án còn để quá hạn luật định; tính chủ động, sáng tạo của Thẩm phán còn hạn chế; sự phối hợp giữa Thẩm phán với HTND, Thư ký chưa thực sự hiệu quả Cơ chế bảo đảm hoạt động TTDS của Thẩm phán chưa thực sự được quan tâm, hoàn thiện Nói

2

cách khác, địa vị pháp lý của Thẩm phán trong TTDS nói chung và trong giải quyết vụ án dân sự sơ thẩm còn nhiều điểm chưa rõ cả về khía cạnh nhận thức lý luận và thực tiễn Những nguyên nhân này trực tiếp ảnh hưởng đến chất lượng xét

xử của Tòa án trong lĩnh vực dân sự, ảnh hưởng không có lợi đến quyền, lợi ích của Nhà nước và nhân dân Vì vậy, nghiên cứu để nhận thức cho đúng địa vị pháp

lý của Thẩm phán trong giải quyết vụ án dân sự sơ thẩm phù hợp với yêu cầu của tình hình mới, qua đó, đề xuất hoàn thiện các quy định và cơ chế bảo đảm thực hiện hiệu quả địa vị pháp lý của Thẩm phán cùng các thủ tục giải quyết vụ án dân sự có liên quan, góp phần thực hiện mục tiêu cải cách tư pháp của Đảng và Nhà nước là

hết sức cần thiết Do vậy, một công trình nghiên cứu ở cấp độ tiến sĩ về “Địa vị

pháp lý của Thẩm phán trong giải quyết vụ án dân sự sơ thẩm ở Việt Nam hiện nay” là thực sự cần thiết ở cả khía cạnh lý luận, pháp luật thực định và thực tiễn

thực hiện

2 Mục đích nghiên cứu

Mục đích của luận án là nghiên cứu một cách có hệ thống các khía cạnh

lý luận và thực tiễn về địa vị pháp lý của Thẩm phán trong giải quyết vụ án dân

sự sơ thẩm theo nghĩa rộng (gồm các vụ án kinh doanh, thương mại; hôn nhân gia đình; lao động và dân sự); đề xuất hoàn thiện pháp luật địa vị pháp lý của Thẩm phán

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

à hệ thống các quan điểm, đường lối, chính

sách của Đảng và Nhà nước, các quy định của pháp luật về địa vị pháp lý của Thẩm phán trong giải quyết vụ án dân sự sơ thẩm ở iệt Nam và một số nước trên thế giới, các vụ việc giải quyết thực tế; các báo cáo, tổng kết tình hình thực thi pháp luật địa vị pháp lý của Thẩm phán trong giải quyết vụ án dân sự sơ thẩm ở Việt Nam;

Phạm vi nghiên c u: Luận án nghiên cứu địa vị pháp lý của Thẩm phán

trong giải quyết vụ án dân sự sơ thẩm theo nghĩa rộng (gồm các vụ án kinh doanh, thương mại; hôn nhân gia đình; lao động và dân sự) theo pháp luật Việt Nam hiện hành Cụ thể, địa vị pháp lý của Thẩm phán được xác định sau khi thụ lý vụ án và được lãnh đạo Tòa án phân công giải quyết vụ án theo quy định Đồng thời xem xét thực tiễn việc thực hiện địa vị pháp lý của Thẩm phán trong giải quyết vụ án dân sự

sơ thẩm Ngoài ra, để phục vụ cho việc so sánh, đối chiếu cơ sở pháp lý và thực tiễn về địa vị pháp lý của Thẩm phán, luận án sẽ tìm hiểu các quan niệm, quy định pháp luật một số nước về địa vị pháp lý của Thẩm phán trong giải quyết vụ án dân

3

sự sơ thẩm

4 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Luận án được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận là chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật

Luận án sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể như hương pháp tổng hợp, phương pháp phân tích, phương pháp phân tích lịch sử, phương pháp

so sánh và thống kê

5 Đóng góp mới về khoa học của luận án

Ngoài việc kế thừa một số vấn đề liên quan đến luận án của các công trình khoa học đã công bố, luận án có những đóng góp mới về các nội dung sau:

- Về cách tiếp cận: Luận án không chỉ tiếp cận vấn đề địa vị pháp lý của Thẩm phán ở Việt Nam hiện nay nói chung, mà tập trung nghiên cứu địa vị pháp lý của Thẩm phán trong giải quyết vụ án dân sự sơ thẩm Địa vị pháp lý của Thẩm phán được nghiên cứu một cách toàn diện ở các khía cạnh Nhiệm

vụ, quyền hạn và trách nhiệm của Thẩm phán khi giải quyết vụ án dân sự sơ thẩm

- Luận án đưa ra khái niệm, những thành tố cơ bản và làm rõ đặc điểm của địa vị pháp lý của Thẩm phán trong giải quyết vụ án dân sự sơ thẩm ở Việt Nam hiện nay

- Luận án đánh giá thực trạng quy định pháp luật và thực trạng thực hiện pháp luật về địa vị pháp lý của Thẩm phán trong giải quyết vụ án dân sự sơ thẩm ở Việt Nam hiện nay, chỉ rõ những hạn chế, bất cập của pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của Thẩm phán khi giải quyết vụ án dân

sự sơ thẩm c ng như những hạn chế, thiếu sót trong quá trình áp dụng pháp luật về địa vị pháp lý của Thẩm phán khi giải quyết vụ án dân sự sơ thẩm

- Luận án đưa ra định hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao địa vị pháp lý của Thẩm phán, qua đó, góp phần nâng cao hiệu quả giải quyết vụ án sơ thẩm của Thẩm phán Những giải pháp đưa ra, một mặt hoàn thiện địa vị pháp lý của Thẩm phán, mặt khác hoàn thiện thủ tục tố tụng giải quyết các vụ án dân sự sơ thẩm theo hướng khoa học nhằm giải quyết vụ án nhanh chóng và đúng pháp luật

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

- Về mặt lý luận, luận án đưa ra góc nhìn toàn diện về vấn đề địa vị pháp

lý của Thẩm phán trong giải quyết vụ án dân sự sơ thẩm; xây dựng, hoàn thiện

phán trong giải quyết vụ án dân sự sơ thẩm nói riêng, hoàn thiện pháp luật địa

vị pháp lý của Thẩm phán nói chung uận án có thể dùng làm tài liệu giảng dạy và học tập trong chuyên ngành luật tố tụng dân sự, luật kinh tế

7 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận án được chia thành 4 chương

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

1.1 Tình hình nghiên cứu đề tài luận án

Qua việc điểm lại các công trình nổi bật liên quan đến chủ đề nghiên

cứu, có thể thấy được những kết quả đã đạt được của hoạt động nghiên cứu, cụ

thể như sau

Th nhất, bước đầu đưa ra khái niệm và tầm quan trọng của địa vị pháp

lý của Thẩm phán trong giải quyết vụ án dân sự là thực hiện việc xét xử, giải quyết các loại vụ việc phát sinh từ các quan hệ pháp luật hôn nhân gia đình, dân

sự, lao động, kinh doanh thương mại

Th hai, xác định được nội dung địa vị pháp lý của Thẩm phán trong

giải quyết vụ án dân sự sơ thẩm và các yếu tố thể hiện, xác định địa vị pháp lý của Thẩm phán Địa vị pháp lý của Thẩm phán trong việc giải quyết vụ án dân

sự sơ thẩm không chỉ trên cơ sở quy định cụ thể của B TTDS, mà còn căn cứ vào vị trí vai trò của Thẩm phán trong việc thực hiện chức năng xét xử - yếu tố quan trọng của quyền tư pháp

Th ba, đã đưa ra một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật và thực hiện

trên thực tế về địa vị pháp lý của Thẩm phán Đã đưa ra các giải pháp xây dựng tiêu chuẩn, quy trình để quy hoạch, tuyển chọn bổ nhiệm Thẩm phán đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp, hội nhập quốc tế và đảm bảo tốt nhất quyền và nghĩa vụ của nhân dân; giải pháp về sự độc lập của Thẩm phán

1.2 Những vấn đề chưa được giải quyết thấu đáo

Th nhất, các khái niệm được xây dựng trên cơ sở Thẩm phán là một

chủ thể của pháp luật TTDS, với những quyền và nghĩa vụ nhất định, chưa

5

nghiên cứu để xác định trách nhiệm khi thực hiện quyền và nghĩa vụ đó, bao gồm trách nhiệm pháp lý của Thẩm phán về hành chính (kỷ luật), hình sự và trách nhiệm hoàn trả khi giải quyết vụ án không chính xác, gây thiệt hại… Do

đó, khái niệm này sẽ được nghiên cứu sinh tiếp tục nghiên cứu làm rõ trong luận án của mình

Th hai, các công trình nghiên cứu trên cơ bản đã đưa ra các tiêu chí và

các yếu tố thể hiện, chi phối rộng, hẹp khác nhau để xác định địa vị pháp lý của Thẩm phán trong giải quyết vụ án dân sự sơ thẩm Tuy nhiên, các công trình chỉ mới dừng lại ở việc đưa ra các “yếu tố chung” để xác định địa vị của Thẩm phán hoặc của Thẩm phán trong TTDS Các nghiên cứu chưa hệ thống một cách đầy đủ các yếu tố thể hiện, xác định địa vị pháp lý của Thẩm phán trong giải quyết vụ án dân sự sơ thẩm

Th ba, về thực trạng, các nghiên cứu mới chỉ bước đầu phân tích các

quy định pháp luật mà thiếu sự đánh giá toàn diện Đặc biệt các nghiên cứu còn chưa phân tích sâu về các quy định xác định trách nhiệm pháp lý của Thẩm phán với tư cách là một trong những nội dung quan trọng trong địa vị pháp lý của Thẩm phán Thêm vào đó, hiện nay các quy định pháp luật về quyền hạn, nghĩa vụ, trách nhiệm pháp lý và vị trí vai trò của Thẩm phán có nhiều thay đổi theo Hiến pháp năm 2013, uật tổ chức Tòa án nhân dân 2014, B TTDS năm 2015…

Th , các nghiên cứu cơ bản đã đưa ra những hạn chế khi Thẩm phán

thực hiện việc giải quyết các vụ án dân sự sơ thẩm Tuy nhiên, chưa đánh giá thực trạng thực hiện địa vị pháp lý của Thẩm phán với vụ án dân sự sơ thẩm, hơn nữa các nghiên cứu hầu hết được thực hiện trước thời điểm ban hành Hiến pháp năm

2013 và các đạo luật về tổ chức Tòa án, về tố tụng ban hành năm 2014 và 2015 Do

đó, các nghiên cứu trước đây chưa có điều kiện để đánh giá thực trạng những quy định của Hiến pháp và các đạo luật có liên quan mới được ban hành, có thực sự cải thiện địa vị pháp lý của Thẩm phán trong xét xử các vụ án dân sự sơ thẩm như thực tiễn yêu cầu hay không

Th ăm, các nghiên cứu c ng đề xuất nhiều giải pháp khác nhau để

hoàn thiện các quy định về quyền đối với bất động sản liền kề ở Việt Nam Tuy nhiên, chưa có nghiên cứu nào đề cập sâu đến giải pháp hoàn thiện trách nhiệm pháp lý Đồng thời các giải pháp chưa phù hợp với xu thế của thế giới, của cuộc cách mạng 4.0…

6

1.3 Những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án

Th nhất, luận án sẽ đưa ra khái niệm “địa vị pháp lý của Thẩm phán trong giải quyết vụ án dân sự sơ ẩm ở Việt Nam hiệ ay” phù hợp với quan

niệm mới của Hiến pháp năm 2013 về vai trò, vị trí của Tòa án và Thẩm phán, quan niệm mới về quyền tư pháp uận án c ng hướng tới việc xác định được nội hàm về địa vị pháp lý của Thẩm phán trong việc giải quyết vụ án dân sự sơ thẩm theo pháp luật Việt Nam hiện hành

Th hai, luận án sẽ đưa ra các yếu tố thể hiện, xác định địa vị pháp lý

của Thẩm phán trong việc giải quyết vụ án dân sự sơ thẩm theo pháp luật Việt Nam hiện hành Các yếu tố này quy định vị trí, vai trò của Thẩm phán, c ng như nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của Thẩm phán trong việc giải quyết

vụ án dân sự sơ thẩm Đồng thời so sánh với địa vị của Thẩm phán trong việc giải quyết vụ án dân sự phúc thẩm, giám đốc thẩm, tái thẩm và vụ án hình sự và của những người tiến hành tố tụng khác

Th ba, luận án sẽ phân tích cụ thể các quy định của pháp luật về nhiệm

vụ, quyền hạn, trách nhiệm pháp lý của Thẩm phán trong việc giải quyết vụ án dân sự sơ thẩm Từ đó, sẽ đánh giá ưu điểm, c ng như nhược điểm của quy định pháp luật, thực trạng pháp luật trong việc Thẩm phán giải quyết vụ án dân

sự sơ thẩm và so sánh nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm với Thẩm phán của một số quốc gia khác

Luận án c ng tập trung nghiên cứu thực trạng thực hiện pháp luật về địa

vị pháp lý của Thẩm phán trong giải quyết vụ án dân sự sơ thẩm theo pháp luật Làm rõ các nguyên nhân của những hạn chế, bất cập khi Thẩm phán thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm pháp lý giải quyết vụ án dân sự sơ thẩm

Th , luận án đưa ra một số giải pháp mới nhằm hoàn thiện hơn các

quyền và nghĩa vụ của Thẩm phán, đồng thời kiến nghị một quy trình giải quyết vụ án dân sự phù hợp với từng loại vụ án dân sự, hôn nhân và gia đình, lao động, kinh doanh thương mại…

7

CHƯƠNG 2: LÝ LUẬN VỀ ĐỊA VỊ PHÁP LÝ CỦA THẨM PHÁN

TRONG GIẢI QUYẾT VỤ ÁN DÂN SỰ SƠ THẨM

2.1 Khái niệm và những thành tố cơ bản của địa vị pháp lý Thẩm phán trong giải quyết vụ án dân sự sơ thẩm

2.1.1 Khái niệm thủ tục sơ thẩm vụ án dân sự

Qua nghiên cứu, có thể hiểu thủ tục sơ thẩm vụ án dân sự như sau Thủ tục

sơ ẩm vụ án dân sự là việ á â , ơ q a , ổ ch c có tranh chấp ó đơ y

cầ và đ c Tòa án có thẩm quyền thụ lý, giải quyế làm ă phát sinh quyền,

ĩa vụ của mình hoặc của á â , ơ q a , ổ ch c khác

2.1.2 Khái niệm địa vị pháp lý của Thẩm phán

Từ những phân tích, đánh giá về địa vị pháp lý của Thẩm phán, có thể

đưa ra khái niệm như sau ịa vị pháp lý của Thẩm phán là tổng thể các nhiệm

vụ, quyền hạn và trách nhiệm của Thẩm phán do pháp luậ q y định, thể hiện

vị trí của Thẩm phán trong m i quan hệ với các chủ thể trong bộ máy Nhà

ớc và quan hệ pháp luật t tụng

2.1.3 Khái niệm địa vị pháp lý của Thẩm phán trong giải quyết vụ án dân sự theo thủ tục sơ thẩm ở Việt Nam hiện nay

Trên cơ sở xem xét tổng thể nội hàm địa vị pháp lý của Thẩm phán trong

giải quyết vụ án dân sự sơ thẩm, có thể đưa ra khái niệm: ịa vị pháp lý của

Thẩm phán trong giải quyết vụ án dân sự sơ ẩm là tổng thể á ĩa vụ, quyền hạn và trách nhiệm pháp lý của Thẩm phán trong m i quan hệ với các chủ thể khác khi tiến hành các thủ tục t tụng, áp dụ á q y định pháp luật nội dung nhằm giải quyết vụ án dân sự theo thủ tụ sơ ẩm í xá , đú p áp l ật, đồng thờ xá định hậu quả pháp lý khi Thẩm phán không thực hiệ đú q y định pháp luật

2.1.4 Những thành tố cơ bản của địa vị pháp lý của Thẩm phán trong giải quyết vụ án dân sự sơ thẩm

- Nhiệm vụ của Thẩm phán trong việc giải quyết vụ án dân sự tại Toà án cấp

sơ thẩm là công việc Thẩm phán phải thực hiện từ khi được phân công giải quyết

vụ án đến khi ban hành bản án, quyết định sơ thẩm và các công việc khác có liên quan đến vụ án theo quy định của tố tụng dân sự

- Quyền hạn của Thẩm phán trong việc giải quyết vụ án dân sự theo thủ tục sơ thẩm là quyền quyết định thực hiện các hoạt động tố tụng, ban hành các quyết định tố tụng của Thẩm phán từ khi được phân công giải quyết vụ án đến

8

khi ban hành bản án, quyết định sơ thẩm và các quyền khác có liên quan đến vụ

án theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự

- Trách nhiệm pháp lý của Thẩm phán trong việc giải quyết vụ án dân sự tại Toà án cấp sơ thẩm là việc Thẩm phán phải chịu những chế tài theo quy định của pháp luật do không thực hiện đúng nhiệm vụ, quyền hạn của mình

2.2 Các yếu tố thể hiện, xác định địa vị pháp lý Thẩm phán trong giải quyết vụ án dân sự sơ thẩm

Các yếu tố chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, pháp lý luôn tác động đến

hệ thống Tòa án nói chung và địa vị pháp lý của các chủ thể tố tụng nói riêng, trong đó có Thẩm phán Khi giải quyết vụ án dân sự theo thủ tục sơ thẩm, các yếu tố thể hiện, xác định địa vị pháp lý của Thẩm phán được thể hiện thông qua các yếu tố sau:

2.2.1 Vị trí, vai trò của Thẩm phán trong hệ thống Tòa án và trong bộ máy Nhà nước

Tòa án nhân dân với chức năng xét xử - là cơ quan duy nhất thực hiện quyền tư pháp, là cơ quan có vị trí độc lập và là bộ phận quan trọng, không thể thiếu trong bộ máy Nhà nước Trong các cơ quan tư pháp, Tòa án là cơ quan xét xử và là cơ quan có vị trí, vai trò quan trọng nhất

Trong hệ thống tổ chức bộ máy Nhà nước thì Thẩm phán là công chức, làm việc trong TAND, trực tiếp tiến hành tố tụng xét xử các loại vụ án Với tư cách là người được giao thực hiện chức năng xét xử của Tòa án, Thẩm phán có

vị trí quan trọng và trung tâm không thể thay thế trong việc thực hiện một trong những quyền lực Nhà nước

2.2.2 Tính độc lập khi xét xử thể hiện địa vị pháp lý của Thẩm phán

Bất kỳ quốc gia trên thế giới c ng coi nguyên tắc độc lập xét xử của Thẩm phán là một trong những nguyên tắc quan trọng nhất, bảo đảm cho một nền pháp chế, sự ổn định và công lý Đó là những yếu tố cần thiết để có được thủ tục xét xử và phán quyết công minh Trên cơ sở Bộ quy tắc đạo đức và ứng

xử của Thẩm phán ngày 04/7/2018, nội dung cơ bản và quan trọng là yếu tố độc lập xét xử của Thẩm phán, bao gồm: Thẩm phán tự quyết định trên cơ sở đánh giá của mình về tình tiết vụ án, chứng cứ và chỉ tuân theo pháp luật; thẩm phán phải giữ gìn bản lĩnh nghề nghiệp, không bị tác động bởi bất kỳ sự can thiệp nào; ba là, Thẩm phán phải độc lập với các thành viên HĐXX và độc lập với những người tiến hành tố tụng khác; đặc biệt Thẩm phán phải độc lập với các yếu tố tác động từ trong nội bộ và bên ngoài Tòa án Đó là những yếu tố

9

cần thiết để Thẩm phán đưa ra được phán quyết công minh, công lý

2.2.3 Mô hình tố tụng dân sự Việt Nam

Vai trò của Thẩm phán trong mỗi hình thức tố tụng là khác nhau dẫn đến việc quy định khác nhau nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của Thẩm phán

Mô hình tố tụng dân sự ở Việt Nam, Thẩm phán tham gia vào các hoạt động tố tụng, từ việc thu thập tài liệu chứng cứ đến việc xét xử vụ án Khi giải quyết vụ

án dân sự, một mặt Thẩm phán phải bảo đảm hai yếu tố là tranh tụng và xét hỏi theo đúng trình tự quy định của BLTTDS, mặt khác phải áp dụng chính xác và đầy đủ các quy định pháp luật nội dung để đưa ra “sản phẩm” cuối cùng là bản

án, quyết định đúng pháp luật

2.2.4 Tính chất vụ án dân sự thể hiện địa vị pháp lý của Thẩm phán

Th nhất, bản chất của quan hệ pháp luật là cơ sở để quy định nhiệm vụ,

quyền hạn của Thẩm phán khi giải quyết mỗi loại vụ án Thẩm phán tuân thủ các thủ tục tố tụng tương ứng với loại việc đó, phụ thuộc vào phạm vi xét xử và giới hạn xét xử của từng loại quan hệ tố tụng mà pháp luật quy định Trong thủ tục TTDS, vai trò của Thẩm phán được thể hiện rõ nét hơn, xét xử các vụ án liên quan đến nhiều lĩnh vực khác nhau Thẩm phán trực tiếp lập hồ sơ vụ án bằng cách thu thập tài liệu, chứng cứ; áp dụng các biện pháp khẩn cấp tạm thời; tổ chức phiên họp kiểm tra việc giao nộp, công khai chứng cứ và hòa giải; chuẩn bị

hồ sơ vụ án, trực tiếp xét xử và ban hành bản án, quyết định

Th hai, xét dưới góc độ giai đoạn tiến hành tố tụng theo trình tự sơ

thẩm, phúc thẩm, thủ tục xét lại bản án có hiệu lực pháp luật (giám đốc thẩm; tái thẩm), Thẩm phán xét xử vụ án theo thủ tục sơ thẩm dân sự phải thực hiện nhiều nhiệm vụ, quyền hạn hơn so với Thẩm phán thực hiện nhiệm vụ ở các giai đoạn tố tụng khác Bên cạnh đó là trách nhiệm rất nặng nề khi giải quyết

vụ án không phù hợp, đặc biệt là vi phạm các thủ tục TTDS

Th ba, xem xét địa vị pháp lý của Thẩm phán trong mối quan hệ với

các chủ thể tiến hành tố tụng và tham gia tố tụng khi giải quyết vụ án dân sự sơ thẩm Thẩm phán là người tiến hành tố tụng cùng với Kiểm sát viên, HTND, Thư

ký tòa án nhưng là người tiến hành tố tụng quan trọng nhất

2.3 Mối liên hệ giữa địa vị pháp lý của Thẩm phán với các chủ thể khác khi giải quyết vụ án dân sự theo thủ tục sơ thẩm

- Mối liên hệ giữa địa vị pháp lý của Thẩm phán với Chánh án Tòa án cùng cấp;

- Mối liên hệ giữa địa vị pháp lý của Thẩm phán với địa vị pháp lý của

10

Hội thẩm nhân dân;

- Mối liên hệ giữa địa vị pháp lý của Thẩm phán với địa vị pháp lý của Kiểm sát viên đại diện cho Viện kiểm sát nhân dân;

- Mối liên hệ giữa địa vị pháp lý của Thẩm phán với việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của Thư ký, Thẩm tra viên Tòa án;

- Mối liên hệ giữa địa vị pháp lý của Thẩm phán với địa vị pháp lý của đương sự;

- Mối liên hệ giữa địa vị pháp lý của Thẩm phán với cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền có trách nhiệm cung cấp tài liệu, chứng cứ;

- Đánh giá địa vị pháp lý của Thẩm phán giải quyết vụ án theo thủ tục sơ thẩm với Thẩm phán giải quyết vụ án theo thủ tục phúc thẩm; xét lại bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật

CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG ĐỊA VỊ PHÁP LÝ CỦA THẨM PHÁN TRONG GIẢI QUYẾT VỤ ÁN DÂN SỰ SƠ THẨM THEO

- Nhiệm vụ, quyền hạn của Thẩm phán trong giai đoạn chuẩn bị xét xử

vụ án dân sự sơ thẩm bao gồm:

Một là, xác định tư cách đương sự, người tham gia tố tụng khác; xác

định quan hệ tranh chấp giữa các đương sự và pháp luật cần áp dụng;

Hai là, lập hồ sơ vụ án dân sự; tiến hành thu thập, xác minh chứng cứ, tổ

chức phiên tòa, phiên họp để giải quyết;

Ba là, đề nghị Chánh án Tòa án phân công Thẩm tra viên hỗ trợ thực

hiện hoạt động tố tụng;

B n là, ban hành các quyết định tố tụng;

Năm là, giải thích, hướng dẫn cho đương sự biết để họ thực hiện quyền

được yêu cầu trợ giúp pháp lý theo quy định của pháp luật về trợ giúp pháp lý;

Sáu là, tiến hành phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai

11

chứng cứ và hòa giải, ra quyết định công nhận sự thỏa thuận của các đương sự;

Bảy là, quyết định đưa vụ án dân sự ra xét xử và triệu tập người tham gia

phiên tòa;

- Nhiệm vụ, quyền hạn của Thẩm phán tại phiên tòa xét xử vụ án dân sự:

Bao gồm các quy định phần thủ tục bắt đầu phiên tòa; quy định về thủ tục tranh tụng tại phiên tòa; quy định phần thủ tục nghị án và tuyên án;

- Thẩm phán đề nghị Chánh án Tòa án kiến nghị cơ quan Nhà nước có thẩm quyền xem xét, sửa đổi, bổ sung hoặc bãi bỏ văn bản quy phạm pháp luật;

- Xử lý hành vi cản trở hoạt động tố tụng dân sự theo quy định của pháp luật;

- Nhiệm vụ, quyền hạn của Thẩm phán sau khi kết thúc phiên tòa dân sự

sơ thẩm bao gồm vấn đề sửa chữa, bổ sung bản án; Thẩm phán thực hiện việc cấp trích lục bản án; giao, gửi bản án; Thẩm phán thực hiện việc hủy bỏ BPKCTT;

- Tiến hành hoạt động tố tụng khác khi giải quyết vụ án dân sự theo quy định của BLTTDS;

- Địa vị pháp lý của Thẩm phán khi giải quyết theo thủ tục rút gọn

3.1.2 Thực trạng quy định pháp luật về trách nhiệm pháp lý của Thẩm phán trong giải quyết vụ án dân sự tại tòa án cấp sơ thẩm

- Trách nhiệm của Thẩm phán khi có hành vi vi phạm chưa đến mức phải xử lý kỷ luật: Bên cạnh quy định về trách nhiệm kỷ luật, trách nhiệm dân

sự (bồi hoàn) và trách nhiệm hình sự thì TAND tối cao có quy định về việc xử

lý người giữ chức danh tư pháp trong TAND có hành vi vi phạm do thiếu trách nhiệm hoặc vi phạm trong khi thực hiện nhiệm vụ được giao nhưng chưa đến mức phải xử lý kỷ luật theo Quyết định số 120/QĐ-TANDTC, ngày 19/6/2017 của Chánh án TAND tối cao

- Trách nhiệm kỷ luật: Hành vi vi phạm của Thẩm phán trong quá trình giải quyết vụ án dân sự sơ thẩm nói riêng và hoạt động công vụ nói chung, tùy theo mức độ mà bị xử lý kỷ luật hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc phải chịu cả hai trách nhiệm Thẩm phán là công chức Nhà nước nên việc xem xét ra quyết định kỷ luật đối với Thẩm phán c ng thực hiện theo các quy định chung đối với công chức Luật Cán bộ, công chức quy định sáu hình thức kỷ luật công chức là: Khiển trách; cảnh cáo; hạ bậc lương; hạ ngạch; cách chức; buộc thôi việc Tùy vào mức độ và tính chất của hành vi sai phạm, Thẩm phán có thể bị áp dụng các hình thức xử lý kỷ luật nêu trên