Thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự từ thực tiễn huyện Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định

Để hiện thực hóa các quyền, nghĩa vụ đã được ghi nhận trong bản án, quyết định của Tòa án cũng như quyết định của các cơ quan, tổ chức có thẩm quyền được thi hành theo thủ tục THADS thì

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

HUỲNH QUỐC PHONG

THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ CƯỠNG CHẾ THI HÀNH ÁN DÂN SỰ TỪ THỰC TIỂN HUYỆN HOÀI NHƠN, TỈNH BÌNH ĐỊNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Hà Nội, năm 2019

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

HUỲNH QUỐC PHONG

THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ CƯỠNG CHẾ THI HÀNH ÁN DÂN SỰ TỪ THỰC TIỂN HUYỆN HOÀI NHƠN, TỈNH BÌNH ĐỊNH

Chuyên ngành : Luật Hiến pháp và Luật Hành chính

Mã số : 8 38 01 02

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS TRẦN MINH ĐỨC

Hà Nội, năm 2019

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật thuộc Học viện khoa học xã hội

Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi có thể bảo vệ Luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

NGƯỜI CAM ĐOAN

Huỳnh Quốc Phong

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1 CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ TRONG THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ CƯỠNG CHẾ THI HÀNH ÁN DÂN SỰ8

1.1 Khái niệm, đặc điểm và vai trò của thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự 8 1.2 Nguyên tắc thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự 17 1.3 Trình tự, thủ tục thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự 23 1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc áp dụng pháp luật về cưỡng chế thi hành

án dân sự 31

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ CƯỠNG CHẾ THI HÀNH ÁN DÂN SỰ TẠI HUYỆN HOÀI NHƠN, TỈNH BÌNH ĐỊNH 37

2.1 Những đặc điểm tự nhiên, kinh tế – xã hội của huyện Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định có liên quan đến thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân

sự 38 2.2 Tình hình cưỡng chế thi hành án dân sự tại huyện Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định 39 2.3 Tình hình thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự huyện Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định 43 2.4 Những ưu điểm và hạn chế, bất cập trong việc thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự tại huyện Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định 53

CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ CƯỠNG CHẾ THI HÀNH

ÁN DẤN SỰ TỪ THỰC TIỂN HUYỆN HOÀI NHƠN, TỈNH BÌNH ĐỊNH 59

3.1 Phương hướng nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự từ thực tiễn huyện Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định 59 3.2 Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự 61

KẾT LUẬN 75 DANH MỤC CÁC TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

UBND Ủy ban nhân dân

VKSND Viện kiểm sát nhân dân

XHCN Xã hội chủ nghĩa

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài

THADS là công đoạn cuối cùng của hoạt động tố tụng, bảo đảm cho bản

án, quyết định của tòa án, quyết định của Hội đồng xử lý vụ việc cạnh tranh, phán quyết của Trọng tài thương mại được thi hành trên thực tế, góp phần tăng cường tính nghiêm minh của pháp luật, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức, cá nhân Qua đó, góp phần giữ vững ổn định chính trị

- xã hội, tăng cường hiệu lực, hiệu quả của bộ máy Nhà nước và bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa

Để hiện thực hóa các quyền, nghĩa vụ đã được ghi nhận trong bản án, quyết định của Tòa án cũng như quyết định của các cơ quan, tổ chức có thẩm quyền được thi hành theo thủ tục THADS thì bên cạnh việc động viên, thuyết phục đương sự tự nguyện THA thì nhưng đương sự không tự nguyện THA thì phải thực hiện biện pháp cưỡng chế THADS Tuy nhiên, cưỡng chế THADS trực tiếp tác động đến quyền về tài sản, về nhân thân của người phải THA và những người có liên quan, làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền và nghĩa vụ của chủ thể Do vậy, các quy định về cưỡng chế THADS cần phải đáp ứng tiêu chí để bảo đảm hiệu quả của việc thi hành án, chống lại hành vi trốn tránh, cản trở, chống đối, trì hoãn việc thi hành án, đồng thời phải bảo đảm tôn trọng các quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể có liên quan Các quy định về biện pháp, trình tự, thủ tục cưỡng chế THADS được Luật THADS quy định phù hợp với tính chất của từng nghĩa vụ thi hành án

Nhận thức rõ tầm quan trọng của công tác THADS, trong giai đoạn xây dựng và bảo vệ đất nước, Đảng và nhà nước ta luôn quan tâm, chú trọng đến hoạt động xây dựng, hoàn thiện và các văn bản về pháp luật THADS, trong

đó đáng chú ý là Luật THADS năm 2008 và Luật THADS được sửa đổi, bổ

sung một số điều của Luật THADS năm 2014 Luật THADS ra đời là một sự đột phá rất lớn để nâng cao hiệu quả công tác THADS, giúp bảo vệ tốt hơn các quyền và nghĩa vụ dân sự của người được thi hành án, quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tổ chức có liên quan theo bản án, quyết định của Tòa án

Mặc dù vậy, sau một thời gian áp dụng trên thực tế, pháp luật về THADS đã bộc lộ một số tồn tại, hạn chế nhất định, nổi bật trong đó là những bất cập khi thực hiện pháp luật về cưỡng chế THADS Thực tiễn cho thấy: Việc thực hiện pháp luật về cưỡng chế THADS hiện nay vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn đặt ra, vẫn còn tình trạng cưỡng chế kéo dài, cưỡng chế không đúng tài sản, không đúng quy định của pháp luật gây gây bức xúc cho người dân, cho dư luận xã hội Ngoài ra, xét về phương diện xây dựng pháp luật, một số quy định của pháp luật về cưỡng chế THADS chưa được xây dựng trên những cơ sở lý luận đúng đắn, khoa học, còn có sự chồng chéo, chưa phù hợp với điều kiện thực tế Vì vậy, còn gây ra sự lúng túng cho người

có thẩm quyền khi thực hiện Mặt khác, sự chống đối quyết liệt, thậm chí có trường hợp dùng tính mạng của mình để đe dọa, cản trở việc cưỡng chế THA luôn diễn ra khá phổ biến, làm ảnh hưởng đến tình hình an ninh, chính trị, xã hội

Tất cả những vấn đề trên, làm cho hoạt động thực hiện pháp luật về cưỡng chế THADS chưa phát huy hết hiệu quả, quyền lợi của các bên đương

sự, từ đó tạo ra dư luận không tốt và gây bức xúc trong nhân dân

Trước thực tiễn đó đã đặt ra những đòi hỏi khách quan về việc cần có sự đầu tư nghiên cứu vấn đề thực hiện pháp luật pháp luật về cưỡng chế THADS cũng như những thực trạng và những phương hướng, giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của công tác THADS Tuy nhiên, hiện nay chưa có một công trình nghiên cứu nào tiếp cận chuyên sâu và tổng thể, cũng như đưa ra các

giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả đối với vấn đề này Xuất phát từ các lý do nêu trên, là một CHV đang công tác tại Chi cục THADS huyện Hoài Nhơn,

tỉnh Bình Định, tôi chọn đề tài nghiên cứu: “Thực hiện pháp luật về cưỡng

chế thi hành án dân sự từ thực tiễn huyện Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định” để

làm đề tài của Luận văn thạc sỹ chuyên ngành Luật Hiến pháp và Luật hành chính là việc làm có tính cấp thiết

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Liên quan đến đề tài này đã có nhiều công trình nghiên cứu về cưỡng chế THADS ở nhiều góc độ khác nhau thể hiện dưới dạng đề tài khoa học, luận án, luận văn, sách, bài viết tạp chí cụ thể:

- “Bất cập trong quy định về việc lập kế hoạch cưỡng chế Thi hành án dân sự”, Hồ Quân Chính, tạp chí Dân chủ và Pháp luật, Hà Nội, số chuyên đề tháng 3/2014 Trong bài viết này, tác giả đã đề cập đến khó khăn trong việc huy động lực lượng để cưỡng chế theo quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời của Tòa án Trên cơ sở đó, tác giả cho rằng trước khi tổ chức cưỡng chế THADS mà có huy động lực lượng thì CHV phải lập kế hoạch cưỡng chế; trừ trường hợp tổ chức cưỡng chế nhưng không phải huy động lực lượng tham gia cưỡng chế thì CHV chỉ ra thông báo cưỡng chế THA và quy định rõ cơ chế phối hợp giữa các cơ quan hữu quan trong trường hợp phải cưỡng chế ngay và có huy động lực lượng

- Bài viết: “Một số vấn đề lưu ý về cưỡng chế THADS” của tác giả Tuấn

Lê, Tạp chí Dân chủ và Pháp luật, số chuyên đề THADS, 2010 Trong bài viết này, tác giả chỉ ra một số lưu ý trong đối với trình tự, thủ tục kê biên như: Điều kiện, lập kế khoạch cưỡng chế, những trường hợp không được cưỡng chế và Thông báo cưỡng chế…

- Đặc san: “Cưỡng chế THADS; khiếu nại, tố cáo và giải quyết khiếu nại, tố cáo về THADS theo quy định của Luật THADS năm 2008”, của ThS

Lê Anh Tuấn và ThS Bùi Công Quang trên đặc san tuyên truyền pháp luật số 6/20009, Hội đồng phối hợp công tác phổ biến, giáo dục pháp luật của Chính phủ Trong đặc san này, các quy định về cưỡng chế THADS được phân tích tương đối toàn diện, đầy đủ

- Chuyên khảo “Một số vấn đề lý luận và thực tế về cưỡng chế thi hành

án dân sự” của Tiến sỹ Lê Anh Tuấn của Nhà xuất bản Tư pháp năm 2019 Chuyên khảo này tác giả đã nêu một số vấn đề lý luận và thực tiễn cũng như giải pháp nâng cao hiệu quả cưỡng chế THADS

- “Giáo trình Kỹ năng THADS” gồm 02 tập, tập 1: Phần nghiệp vụ, và tập 2: Phần chung, do Tiến sỹ Lê Thu Hà (chủ biên), Học viên Tư pháp xuất bản năm 2012 Công trình này phân tích đầy đủ các góc độ của biện pháp cưỡng chế trên cơ sở đưa ra khái niệm và sự phân tích tỷ mỉ từng biện pháp cưỡng chế với những trình tự, thủ tục theo quy định của pháp luật

- “Một số vướng mắc trong phối hợp thực hiện quy định về cưỡng chế trả giấy tờ” của ThS Lê Thị Duyên, kiến nghị Tòa án có thẩm quyền thụ lý đơn khởi kiện của người dân về tranh chấp dân sự liên quan đến giấy chứng nhận quyền sở hữu tài sản khi có yêu cầu của người dân, cơ quan, tổ chức; Mỗi công trình đều nêu ra được những vấn đề nhất định về cưỡng chế THADS, nhưng chưa toàn diện, chưa xoáy sâu vào những hạn chế hay chưa

có nhiều phương hướng, giải pháp hữu hiệu Việc nghiên cứu, tìm hiểu kỹ các quy định của pháp luật và các công trình nghiên cứu có liên quan đến cưỡng chế THADS đã tạo ra cho Luận văn có góc tiếp cận theo hướng chuyên sâu và tổng thể về hoạt động thực hiện pháp luật về cưỡng chế THADS và có thể khắc phục được những hạn chế trong các công trình nghiên cứu trước Trên

cơ sở đó, góp phần hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả việc thực hiện pháp luật về cưỡng chế THADS, đáp ứng yêu cầu cấp thiết hiện nay

Có thể nói đề tài này không trùng lắp với các công trình đã công bố, có ý

nghĩa lý luận và thực tiển

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

3.1 Mục đích nghiên cứu của đề tài

Luận văn hướng đến mục đích:

- Làm rõ các quy định của pháp luật hiện hành đối với việc thực hiện pháp luật về cưỡng chế THADS từ thực tiễn huyện Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định

- Chỉ ra những ưu điểm, hạn chế, bất cập và khó khăn vướng mắc khi thực hiện các biện pháp cưỡng chế THA theo quy định của pháp luật;

- Đưa ra những phương hướng, giải pháp hiệu quả để khắc phụ những hạn chế, bất cập và khó khăn vướng mắc đã nêu Trên cơ sở đó, đề xuất một

số kiến nghị để hoàn thiện pháp luật hiện hành

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

Để đạt được mục đích nghiên cứu, Luận văn xác định các nhiệm vụ sau: Một là, làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản về thực hiện pháp luật về cưỡng chế THADS;

Hai là, Phân tích, đối chiếu với lý luận để đánh giá thực trạng các quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành về cưỡng chế THADS và khảo sát, đánh giá việc thực hiện pháp luật về cưỡng chế THADS từ thực tiễn huyện Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định Trên cơ sở đó, chỉ ra những hạn chế, bất cập và khó khăn vướng mắc cũng như xác định các nguyên nhân để làm cơ sở cho việc đề xuất các phương hướng, giải pháp đột phá trong việc thự hiện pháp

luật về cưỡng chế THADS

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận văn tập trung nghiên cứu một số vấn đề lý luận về cưỡng chế THADS và thực hiện pháp luật về cưỡng chế THADS từ thực tiễn huyện Hoài

Nhơn, tỉnh Bình Định Trên cơ sở, đánh giá thực trạng và những ưu điểm, hạn chế, bất cập trong việc thực hiện pháp luật về cưỡng chế THADS hiện nay để đưa ra các phương hướng, giải pháp để nâng cao hiệu quả và hoàn thiện các

quy định của pháp luật về cưỡng chế THADS

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu của đề tài luận văn là những vấn đề lý luận và các quy phạm pháp luật hiện hành của Việt Nam xoay quanh vấn đề thực hiện pháp luật về cưỡng chế THADS, Các phân tính, đánh giá thực trạng việc thực hiện pháp luật về cưỡng chế THADS qua thực tiễn địa bàn huyện Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định, từ năm 2014 đến nay (không nghiên cứu Thi hành án dân sự trong quân đội và Thừa phát lại)

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của đề tài

5.1 Cơ sở lý luận

Luận văn nghiên cứu dựa trên phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác –

Lê nin và tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật Trong đó, các vấn

đề lý luận và thực tiễn về cưỡng chế THADS được phân tích trên quan điểm biện chứng, sự tác động qua lại giữa các quy phạm pháp luật và thực tiễn thực thi tại huyện Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Để làm rõ thực trạng công tác thực hiện pháp luật về cưỡng chế THADS

từ thực tiễn huyện Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định, tác giả đã áp dụng một số phương pháp nghiên cứu như: Phương pháp phân tích, chứng minh, so sánh, phương pháp quy nạp, diễn dịch, diễn giải và phương pháp nghiên cứu xã hội

học

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của Luận văn

Luận văn có những ý nghĩa lý luận và thực tiễn sau:

- Tổng hợp, phân tích và sắp xếp, hệ thống hóa các vấn đề lý luận cơ

bản về cưỡng chế THADS như: khái niệm, đặc điểm, vai trò của việc thực hiện pháp luật về cưỡng chế THADS… Từ đó, giúp cho người đọc có thể hiểu rõ, đánh giá chính xác bức tranh về việc thực hiện các biện pháp cưỡng chế THADS Đưa ra những phương hướng và giải pháp nâng cao hiệu quả việc thực hiện pháp luật về cưỡng chế THADS tại Việt Nam, phù hợp với yêu cầu về xây dựng nhà nước pháp quyền và đường lối đổi mới được Đảng và nhà nước đề ra

- Luận văn có thể là tài liệu tham khảo trong lĩnh vực THADS, có thể là tài liệu tham khảo để giảng dạy trong các trường đại học chuyên ngành về luật học

7 Kết cấu của Luận văn

Ngoài phần Mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung

Luận văn có kết cấu gồm 03 chương:

Chương 1 Những vấn đề lý luận và pháp lý trong thực hiện pháp luật về cưỡng chế THADS

Chương 2 Thực trạng thực hiện pháp luật về cưỡng chế THADS tại

huyện Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định

Chương 3 Phương hướng và giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp

luật về cưỡng chế THADS từ thực tiễn huyện Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ TRONG THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ CƯỠNG CHẾ THI HÀNH ÁN DÂN SỰ

1.1 Khái niệm, đặc điểm và vai trò của thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự

1.1.1 Khái niệm, đặc điểm về thực hiện pháp luât về cưỡng chế thi hành án dân sự

Khái niệm Thi hành án, Thi hành án dân sự

Hiện nay có rất nhiều quan điểm khác nhau về khái niệm THA và THADS

Loại quan điểm thứ nhất cho rằng, THA là hoạt động tố tụng Song, THA là hoạt động tố tụng nào và nằm ở giai đoạn nào của quá trình tố tụng thì lại có những ý kiến khác nhau Có ý kiến cho rằng, THA là một giai đoạn

tố tụng và là công đoạn cuối cùng của hoạt động tố tụng Ý kiến khác cho rằng, THA là một thủ tục tố tụng đặc biệt mang cả đặc trưng của tố tụng dân

sự, tố tụng hình sự và tố tụng hành chính, THA vừa tôn trọng quyền tự định đoạt của đương sự, vừa biểu hiện tính cưỡng chế của Nhà nước Có loại ý kiến cho rằng, THA thuộc loại tố tụng “hỗn hợp”, vì THA có rất nhiều trình

tự, thủ tục và đặc trưng giống các loại tố tụng khác

Quan điểm thứ hai cho rằng: THA không phải là hoạt động tố tụng, bởi THA có mục đích khác với mục đích tố tụng, THA là quá trình tiến hành các hoạt động nhằm thực hiện các bản án, quyết định của tòa án đã có hiệu lực pháp luật Do đó, Thi hành án mang bản chất của hoạt động hành chính – tư pháp [4,tr1]

Quan điểm thứ ba cho rằng, THA là hoạt động tư pháp nên phải gắn với khâu hoạt động xét xử để tạo một cơ chế chặt chẽ và có hiệu quả nhằm

đưa ra và đảm bảo thi hành các bản án, quyết định của Tòa án và các quyết định khác theo quy định của pháp luật [3,tr17]

Tuy nhiên, để làm rõ thuật ngữ này, theo tác giả thì chúng ta cần hiểu rõ mục đích, ý nghĩa, vai trò của THA cũng như THADS, trên cơ sở đó đưa ra khái niệm phù hợp với thực tiễn và phản ánh toàn diện, đầy đủ về hoạt động này

Mục đích của THA và THADS là đưa bản án, quyết định của tòa án và các cơ quan có thẩm quyền khác ra thi hành trên thực tế Ý nghĩa của THA và THADS là đảm bảo quyền lợi ích hợp pháp của Nhà nước, người dân, cá nhân, tố chức Đồng thời đảm bảo tính công bằng, nghiêm minh của pháp luật

và cao hơn nữa là ổn định trật tự chính trị - xã hội, làm cơ sở để xây dựng và phát triển kinh tế quốc gia Xuất phát từ đó, chúng ta không nhất thiết phải coi THA và THADS là hoạt động tố tụng, hay là hoạt động tư pháp hoặc là hoạt động hành chính – tư pháp Bởi thực chất nếu nó là hoạt động gì đi nữa thì mục đích, ý nghĩa của nó mang lại chỉ có một Chính vì vậy chúng ta cần hiểu một cách đơn giản nhất về khái niện này như sau:

THA là hoạt động do cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền tiến hành

để thi hành bản án, quyết định của Tòa án hoặc quyết định của các cơ quan,

tổ chức khác do pháp luật quy định, nhằm bảo đảm lợi ích Nhà nước, quyền

và lợi ích hợp pháp của các cơ quan, tổ chức và cá nhân

THADS là thi hành các bản án, quyết định về dân sự của Tòa án và các

quyết định khác về dân sự theo quy định của pháp luật

Cưỡng chế, cưỡng chế THADS và thực hiện pháp luật về cưỡng chế THA dân sự là gì?

Qua nghiên cứu, hiện nay có nhiều quan điểm khác nhau định nghĩa về thuật ngữ cưỡng chế Theo Từ điển tiếng Việt của Viện ngôn ngữ học do Nhà

xuất bản thanh niên ấn hành năm 2001 “cưỡng chế là dùng quyền lực nhà

nước bắt buộc người khác phải tuân theo”[23,tr196] Theo cuốn Từ điển

Luật học do Nhà xuất bản Từ điển bách khoa ấn hành năm 1999 thì cưỡng chế

được giải thích là “những biện pháp bắt buộc cá nhân hay tổ chức phải thực hiện và phục tùng mệnh lệnh nhất định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền”[21,tr323] Theo cuốn Đại Từ điển tiếng Việt do tác giả Nguyễn Như

Ý (chủ biên), Trung tâm Ngôn ngữ và văn hóa Việt Nam, Bộ Giáo dục và Đào tạo do Nhà xuất bản Văn hóa thông tin ấn hành năm 1998 thì cưỡng chế

là “bắt buộc phải tuân theo bằng sức mạnh quyền lực: tính chất cưỡng chế của pháp luật”

Chỉ có tổ chức hay cá nhân được pháp luật quy định mới được ra quyết định cưỡng chế, quyết định lực lượng cưỡng chế Cưỡng chế phải được tiến hành theo trình tự, thủ tục chặt chẽ Cá nhân hay tổ chức là đối tượng cưỡng chế có thể bị buộc phải làm hay không được làm một việc nhất định về quyền tài sản hay quyền nhân thân Biện pháp sử dụng trong cưỡng chế là bạo lực về mặt vật hoặc tinh thần, thường được áp dụng khi quyết định đã có hiệu lực pháp luật nhưng không được thực hiện một cách tự nguyện

Mặc dù có nhiều quan điểm khác nhau về khái niệm của thuật ngữ

“Cưỡng chế” nhưng suy cho cùng: Cưỡng chế là cách sử dụng quyền lực nhà

nước bắt buộc cá nhân, tổ chức thực hiện hoặc không thực hiên một công việc nhất định trái với ý muốn của họ

Vậy cưỡng chế THADS là gì?

Hiện nay, pháp luật về THADS chưa có định nghĩa về khái niệm cưỡng chế THADS mà chỉ có các quy định về đối tượng cưỡng chế, điều kiện cưỡng chế và cách thức thực hiện các biện pháp cưỡng chế Tuy nhiên, qua nghiên

cứu các quy định đó, tác giả cho rằng: Cưỡng chế THADS là biện pháp cuối cùng của hoạt động THADS, do CHV hoặc TPL thực hiện nhằm buộc người phải THA có điều kiện THA nhưng không tự nguyện thi hành phải thực hiện

những hành vi hoặc nghĩa vụ về tài sản theo bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật

Thực tế cho thấy, hiệu quả cưỡng chế THADS phụ thuộc rất nhiều vào việc thực hiện pháp luật về cưỡng chế THADS Thế nhưng, thực hiện pháp luật là gì và thực hiện pháp luật về cưỡng chế THADS là gì?

Thực hiện pháp luật là hành vi của chủ thể (hành động hoặc không hành động) không vượt quá khuôn khổ mà pháp luật quy định Thực hiện pháp luật

có thể là một xử sự có tính chủ động, được tiến hành bằng một thao tác nhất định nhưng đó cũng có thể là một xử sự có tính thụ động, tức là không tiến hành vượt xử sự bị pháp luật cấm

Từ đó rút ra khái niệm:

Thực hiện pháp luật về cưỡng chế THADS là hình thức thực hiện các quy định của pháp luật về cưỡng chế THADS, do chủ thể là CHV hoặc TPL tiến hành bằng cách ban hành các quyết định cưỡng chế THADS và tổ chức thi hành quyết định đó để buộc người phải THA, người được THA, những cá nhân, cơ quan, tổ chức liên quan phải thực hiện hoặc không được thực hiện hành vi hoặc thực hiện nghĩa vụ về tài sản theo bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật Trên cơ sở đó làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quan hệ

về tài sản, về dân sự của người phải THA, người được THA, những cá nhân,

cơ quan, tổ chức liên quan

Qua khái niện trên, có thể rút ra các đặc điểm cưỡng chế THA dân

sự, như sau:

Thứ nhất, cưỡng chế THADS thể hiện tính quyền lực của nhà nước

Tính quyền lực nhà nước được thể hiện ở sự bắt buộc các tổ chức, cá nhân tôn trọng và phối hợp thực hiện để đảm bảo sự thành công cho việc cưỡng chế, trong đó kể cả việc huy động lực lượng cảnh sát để bảo vệ đoàn cưỡng chế THA cũng như trấn áp những cá nhân có hành vi cản trở, chống

đối làm ảnh hưởng đến việc cưỡng chế thi hành án

Vì vậy đặc điểm của cưỡng chế THADS là dùng quyền lực Nhà nước để bảo vệ và khôi phục các quyền về tài sản, các quyền về dân sự khác cho đương sự và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan theo bản án, quyết định hoặc quyết định của cơ quan có thẩm quyền đã có hiệu lực thi hành Nhà nước thực hiện cưỡng chế THADS thông qua chủ thể được Nhà nước trao quyền, được sử dụng quyền lực nhà nước khi cưỡng chế THADS

Thứ hai, cưỡng chế THADS được thực hiện thông qua nhiều biện pháp cưỡng chế THADS khác nhau

Hiện nay, theo pháp luật về THADS có các biện pháp cưỡng chế như: khấu trừ tiền trong tài khoản; thu hồi, xử lý tiền, giấy tờ có giá của người phải thi hành án; Trừ vào thu nhập của người phải thi hành án; kê biên, xử lý tài sản của người phải thi hành án, kể cả tài sản đang do người thứ ba giữ; Khai thác tài sản của người phải thi hành án Buộc chuyển giao vật, chuyển giao quyền tài sản, giấy tờ; Buộc người phải THA thực hiện hoặc không được thực

hiện công việc nhất định

Thứ ba, cưỡng chế THADS hướng đến nhiều chủ thể khác nhau:

Một là, chủ thể có thẩm quyền thực hiện pháp luật về cưỡng chế THADS; hai là, những chủ thể bị thực hiện biện pháp cưỡng chế

- Chủ thể có thẩm quyền thực hiện pháp luật về cưỡng chế THADS Theo quy định của Luật THADS và Nghị quyết số 107/2015/NQ-QH ngày 26/11/2015 của Quốc hội về thực hiện chế định TPL thì chủ thể có thẩm quyền thực hiện biện pháp cưỡng chế THADS là CHV của cơ quan THADS

và TPL của Văn phòng TPL Khi thực hiện pháp luật về cưỡng chế THADS, CHV và TPL được ban hành quyết định cưỡng chế và tổ chức thực hiện quyết định đó

- Những chủ thể bị thực hiện biện pháp cưỡng chế

Theo quy định của pháp luật về THADS đối tượng chủ yếu bị cưỡng

chế THADS là người phải THA (người phải thi hành án là cá nhân, cơ quan,

tổ chức phải thực hiện nghĩa vụ trong bản án, quyết định được thi hành[25, khoản 3 Điều 3]), tuy nhiên trong một số trường hợp cụ thể đối tượng bị

cưỡng chế còn được mở rộng đến các đối tượng khác, gồm: người đang giữ tài sản, giấy tờ của người phải thi hành án, gồm: Người thứ ba đang giữ tài sản của người phải thi hành án ( Điều 91, Luật THADS) hoặc người thứ ba

đang giữ giấy tờ phải giao, trả của người phải thi hành án được xác định trong

khoản 1, Điều 116, Luật THADS

Thứ tư, Cưỡng chế THADS là công việc chung của một hệ thống chính trị, bắt buộc các cơ quan, ban ngành có liên quan phải tham gia phối hợp và

hỗ trợ

Xuất phát từ sự chống đối của người phải thi hành án, nên việc tổ chức cưỡng chế THADS bắt buộc phải có sự tham gia của nhiều cơ quan, ban ngành liên quan, một mặt nhằm ngăn chặn các hành vi chống đối quyết liệt có thể xảy ra làm ảnh hưởng đến tính mạng, sức khỏe và tài sản của họ cũng như của những người tham gia cưỡng chế; mặt khác tạo nên tính khách quan, minh bạch theo đúng quy định của pháp luật

Khi tổ chức cưỡng chế, tùy theo tính chất, mức độ chống đối của người phải THA và những người xung quanh; tùy theo hình thức cưỡng chế thực hiện mà mà đề nghị các cơ quan tổ chức nhà nước có liên quan tham gia, phối hợp cưỡng chế phù hợp,

Thứ năm, thực hiện pháp luật về cưỡng chế THADS là biện pháp ép buộc nhưng mang tính nhân văn, cụ thể:

Một là, khi cưỡng chế đối với một số tài sản đặc thù, người thực hiện việc cưỡng chế phải trích lại một phần giá trị tài sản để đảm bảo cuộc sống tối thiếu cho người bị cưỡng chế Vấn đề này được Luật THADS quy định đối

với việc cưỡng chế: trừ vào thu nhập (Khoản 3, Điều 78 Luật THADS); Khi

kê biên hoa lợi là lương thực, thực phẩm (Điều 97, Luật THADS); giao tài sản là nhà ở duy nhất (khoản 5, Điều 115 Luật THADS); Thu tiền từ hoạt động kinh doanh của người phải THA (Điều 79 Luật THADS)

Hai là, không được tổ chức cưỡng chế trong một số thời điểm nhạy cảm, như: thời điểm gần tết, những ngày lễ lớn, những ngày nghỉ và khoảng thời

gian nghỉ ngơi ban đêm của công dân (khoản 2 Điều 46 Luật THADS)

Ba là, không được kê biên tài sản của người được THA dùng để phục vụ cuộc sống sinh hoạt hàng ngày hoặc phục vụ lợi ích cộng đồng, xã hội, như quy định tại khoản 2, khoản 3, Điều 87 Luật THADS

Bốn là, trước thời điểm khi tiến hành kê biên hoặc trước thời điểm bán đấu giá tài sản bị cưỡng chế, đương sự vẫn có quyền thỏa thuận Tuy nhiên, thỏa thuận đó không được trái với quy định của pháp luật và chuẩn mực đạo đức xã hội

Năm là, không thực hiện cưỡng chế THADS trong trường hợp: Người phải bị cưỡng chế bị ốm nặng, có xác nhận của cơ sở y tế từ cấp huyện trở lên; bị mất hoặc bị hạn chế năng lực hành vi dân sự theo quyết định của Tòa

án (khoản 1 Điều 48 Luật THADS)

Có thể nói, so với các ngành luật khác, tính nhân văn của pháp luật về cưỡng chế THADS là sự kết tinh giữa tình người và đạo lý pháp luật Nhờ đó,

dù cưỡng chế THADS là biện pháp ép buộc nhưng vẫn đảm bảo quyền sống, quyền mưu cầu hạnh phúc cho người phải THA

1.1.2 Vai trò của thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự

Thứ nhất, Cưỡng chế THADS nhằm bảo vệ pháp luật

Pháp luật là quy tắc, hành vi của công dân do Nhà nước quy định, ban hành buộc phải tuân theo, không được trái phạm, là tổng hợp các quy tắc xử

sự thể hiện ý chí của Nhà nước có tính bắc buộc chung do Nhà nước đặt ra

hoặc thừa nhận và được Nhà nước đảm bảo thực hiện bằng sức mạnh cưỡng chế Các quy tắc xử sự do Nhà nước đặc ra hoặc thừa nhận không phải dễ dàng được tất cả các cơ quan, tổ chức, cá nhân tự nguyện thực hiện, do đó trong trường hợp nhất định Nhà nước phải cưỡng chế để bảo đảm thực hiện Pháp luật THADS quy định đương sự tự nguyện thực hiện các quyền, nghĩa

vụ theo bản án, quyết định, tuy nhiên trong trường hợp đương sự không tự nguyện THA thì phải cưỡng chế buộc thực hiện nghĩa vụ THADS

Pháp luật về cưỡng chế THADS được thực hiện trong thực tiễn, tức là quá trình hoạt động có mục đích mà các chủ thể pháp luật bằng hành vi của mình thực hiện các quy định pháp luật về cưỡng chế THADS trong thực tế đời sống, với hình thức tuân thủ pháp luật, thi hành pháp luật và thực hiện pháp luật về cưỡng chế THADS làm cho pháp luật được bảo vệ, bản án, quyết định được thi hành Vì vậy cưỡng chế THADS có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ pháp luật, bảo đảm pháp luật về cưỡng chế THADS được thi hành trên thực tế

Thứ hai, Cưỡng chế THADS bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức, công dân

Quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức và cá nhân được bảo vệ bởi nhiều cơ chế và ở nhiều giai đoạn khác nhau trong quá trình thực hiện cơ chế bảo vệ Trong việc thi hành bản án, quyết định dân sự có thể đương sự tự nguyện thi hành nhưng cũng có thể không tự nguyện thi hành, do đó nếu đương sự không tự nguyện thi hành thì phải có cơ chế bắc buộc phải thi hành,

cơ chế đó chính là cưỡng chế THADS Nếu cưỡng chế THADS thành công thì bản án, quyết định được tôn trọng và thi hành trên thực tế, quyền và lợi ích theo bản án, quyết định được bảo đảm thi hành Vì thế, cưỡng chế THADS có vai trò bảo vệ quyền, lợi ích của Nhà nước, các đương sự, tổ chức và cá nhân

Thứ ba, Cưỡng chế THADS góp phần nâng cao ý thức pháp luật của các

chủ thể trong xã hội

Bản án, quyết định là sản phẩm của quá trình điều tra, truy tố và xét xử của cơ quan, tổ chức có thẩm quyền do pháp luật quy định; yêu cầu đặt ra là bản án, quyết định được thi hành nghiêm minh để khẳng định tính đúng đắn, hiệu quả của công tác điều tra, truy tố, xét xử và thi hành ấn dân sự, nâng cao

ý thức pháp luật về THADS Tuy nhiên, trường hợp người phải THA hoặc cá nhân, tổ chức liên quan chống đối, trì hoãn, cản trở việc THA thì cưỡng chế THADS là biện pháp quan trọng đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật; răn đe, phòng ngừa những hành vi vi phạm pháp luật trong quá trình thi hành

án Thông qua cưỡng chế THADS, ý thức pháp luật được nâng lên bởi sự nhận thức pháp luật sâu sắc hơn từ nhiều chủ thể do họ chú trọng đến việc hiểu pháp luật và thực hiện pháp luật Mặt khác cưỡng chế THADS cũng là kên tuyên truyền, phổ biến, giáo dục, nâng cao ý thức pháp luật cho các chủ thể trong xã hội trong việc nhận thức đúng các quy định pháp luật, hành vi vi phạm, thiếu sót của mình để từ đó kịp thời sửa chữa, khắc phục và tuân thủ nghiêm các quy định của pháp luật cũng cố lòng tin của nhân dân vào hoạt động xét xử của Tòa án đảm bảo uy tín của Tòa án và cơ quan THADS Chính vì thế cưỡng chế THADS góp phần làm cho các chủ thể có tư tưởng, tình cảm thể hiện thái độ, sự đánh giá về tính công bằng hay không công bằng, đúng đăn hay không đúng đắn của pháp luật về cưỡng chế THADS, nâng cao ý thức pháp luật

Thứ tư, cưỡng chế THADS góp phần nâng cao hiêu của công tác điều tra, truy tố, xét xử và THADS

Qúa trình điều tra, truy tố, xét xử trải qua nhiều khâu, nhiều công đoạn, với những hoạt động cụ thể được tiến hành theo trình tự, thủ tục pháp luật quy định và phải được thi hành Bản án, quyết định được các đương sự tự nguyện thi hành thể hiện tính đúng đắn, hiệu quả của công tác điều tra, truy tố, xét xử

và THADS Tuy nhiên trong trường hợp phải cưỡng chế THADS thì có thể thể hiện sự chưa đồng tình của người phải THA về tính đúng đắn của bản án, quyết định và như vậy dẫn đến sự hoài nghi đối với công tác điều tra, truy tố, xét xử và THADS Vì thế phải soi lại quá trình, điều tra, truy tố, xét xử và THADS để xác định có đúng đắng hay chưa, từ đó phát huy hiệu quả của những hoạt động đúng đắn và khắc phục những hạn chế, tồn tại, vi phạm trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử và THADS nhằm bảo đảm ngày càng nâng cao hiệu quả công tác điều tra, truy tố xét xử và THADS Mặt khác quá trình hoạt động điều tra, truy tố, xét xử và THADS đúng đắn nhưng người phải THA không tự nguyện THA thì phải cưỡng chế THADS nhằm góp phần nâng cao hiệu quả công tác điều tra, truy tố, xét xử và THADS, bản án, quyết định được nghiêm chỉnh thi hành

1.2 Nguyên tắc thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự

Cưỡng chế THADS là việc sử dụng quyền lực nhà nước để buộc những đối tượng phải THA tuân thủ, tôn trọng pháp luật nhằm đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp cho cá dân, công dân, tổ chức, bảo vệ pháp chế VKSND nói chung và đảm bảo hiệu lực thực thi của bản án, quyết định đã có hiệu lực Tuy nhiên, khi thực hiện pháp luật về cưỡng chế THADS, người có thẩm quyền bắt buộc phải tuân thủ những nội dung và nguyên tắc do pháp luật quy định như sau

1.2.1 Nguyên tắc về thời gian tổ chức cưỡng chế thi hành án dân sự

Cưỡng chế THADS là biện pháp được thực hiện để buộc đối tượng có nghĩa vụ THA thi hành đúng nội dung quyết định, bản án Mặc dù vậy, không phải vào thời điểm nào cũng có thể thực hiện cưỡng chế thi hành án dân sự Pháp luật về THADS quy định không được tổ chức cưỡng chế THADS vào

các thời điểm sau:

Khi chưa hết thời gian tự nguyện THA

Thời hạn tự nguyện thi hành án là 10 ngày, kể từ ngày người phải thi hành án nhận được quyết định thi hành án hoặc được thông báo hợp lệ quyết định thi hành án ( khoản 1 Điều 45 Luật THADS) Trong thời gian này, người

phải THA không bị cơ quan THADS áp dụng biện pháp cưỡng chế THA trừ trường hợp cần ngăn chặn người phải THA có hành vi tẩu tán, hủy hoại tài sản hoặc hành vi khác nhằm trốn tránh việc thi hành án thì CHV áp dụng ngay biện pháp cưỡng chế (khoản 2 Điều 45 Luật THADS)

Các mốc thời gian không thực hiện việc cưỡng chế THA dân sự

Ngoài quy định không tổ chức cưỡng chế THADS trong thời gian tự nguyên THA, Luật THADS cũng quy định một số mốc thời gian không được thực hiện biện pháp cưỡng chế THADS như sau:

- Không tổ chức cưỡng chế vào ban đêm (từ 22 giờ đến 06 giờ sáng hôm sau)

Ban đêm là thời gian của mọi cá nhân, công dân nghỉ ngơi để đảm bảo sức khỏe sau một ngày làm việc căng thẳng, vất vả Vì vậy, để tôn trọng

quyền con người, Luật THADS quy định: Không tổ chức cưỡng chế thi hành

án trong thời gian từ 22 giờ đến 06 giờ sáng ngày hôm sau

- Không tổ chức cưỡng chế vào các ngày nghỉ, ngày lễ

Ngày nghỉ, ngày lễ là những ngày pháp luật cho phép mọi công dân được nghỉ ngơi, không phải làm việc Ở Việt Nam, ngày nghỉ được quy định

là những ngày cuối tuần: thứ 7 và Chủ nhật; ngày lễ là những ngày: Tết dương lịch (01/01), giỗ Tổ (10/3 âm lịch), 30/4 (ngày độc lập, thống nhất đất nước), 01/5 (ngày quốc tế lao động) và ngày quốc khánh (02/9) Trong những ngày này, cơ quan THADS không được phép tổ chức cưỡng chế, đây là quy định được quy định tại khoản 2 Điều 46 Luật THADS

- Không tổ chức cưỡng chế THA có huy động lực lượng trong những thời gian nhạy cảm

Những thời gian nhạy cảm được quy định gồm: “15 ngày trước và sau tết Nguyên đán; các ngày truyền thống đối với các đối tượng chính sách, nếu

họ là người phải thi hành án; các trường hợp đặc biệt khác ảnh hưởng nghiêm trọng đến an ninh, chính trị, trật tự an toàn xã hội, phong tục, tập quán tại địa phương” Trong những thời gian này, cơ quan THADS không tổ

chức cưỡng chế THA có huy động lực lượng (khoản 2, Điều 13 Nghị định 62/2015/NĐ-CP)

1.2.2 Nguyên tắc tài sản không được cưỡng chế

Nhằm bảo vệ quyền được sống, quyền mưu cầu hạnh phúc cho những người phải THA, Luật THADS quy định các loại tài sản sau không được

Đồ dùng thờ cúng thông thường theo tập quán ở địa phương; Công cụ lao động cần thiết, có giá trị không lớn được dùng làm phương tiện sinh sống chủ yếu hoặc duy nhất của người phải thi hành án và gia đình; Đồ dùng sinh hoạt cần thiết cho người phải thi hành án và gia đình, (khoản 2 Điều 87, Luật THADS)

Tài sản của người phải THA là doanh nghiệp, hợp tác xã, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ

Ngoài quy định về việc không được cưỡng chế, kê biên đối với tài sản

phục vụ cho nhu cầu thiết yếu của con người thì pháp luật về cưỡng chế

THADS còn quy định không được kê biên tài sản tài sản bị cấm lưu thông theo quy định của pháp luật; tài sản phục vụ quốc phòng, an ninh, lợi ích công cộng; tài sản do ngân sách nhà nước cấp cho cơ quan, tổ chức.( khoản 1 Điều 87 Luật THADS); không được kê biên tài sản của doanh nghiệp, hợp tác

xã, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ phục vụ cho lợi ích cộng đồng, cho an

sinh xã hội, cụ thể: “Số thuốc phục vụ việc phòng, chữa bệnh cho người lao động; lương thực, thực phẩm, dụng cụ và tài sản khác phục vụ bữa ăn cho người lao động; Nhà trẻ, trường học, cơ sở y tế và thiết bị, phương tiện, tài sản khác thuộc các cơ sở này, nếu không phải là tài sản để kinh doanh; Trang thiết bị, phương tiện, công cụ bảo đảm an toàn lao động, phòng, chống cháy

nổ, phòng, chống ô nhiễm môi trường.(, khoản 3 Điều 87 Luật THADS)

1.2.3 Nguyên tắc tương ứng

Khi áp dụng pháp luật về THADS, người có thẩm quyền áp dụng phải tôn trọng các nguyên tắc tương ứng sau:

Lựa chọn biện pháp cưỡng chế phù hợp

Chủ thể áp dụng pháp luật về cưỡng chế THADS, khi tiến hành cưỡng chế THADS lựa chọn biện pháp cưỡng chế THADS phù hợp với hoàn cảnh

cụ thể của quá trình THADS và chịu trách nhiệm về việc lựa chọn của mình

Vấn đề này pháp luật quy định: “Chấp hành viên căn cứ vào nội dung bản án, quyết định; quyết định thi hành án; tính chất, mức độ, nghĩa vụ thi hành án; điều kiện của người phải thi hành án; yêu cầu bằng văn bản của đương sự và tình hình thực tế của địa phương để lựa chọn việc áp dụng biện pháp bảo đảm, biện pháp cưỡng chế thi hành án thích hợp…(Điều 13 Nghị định 62/2015/NĐ-CP) Do đó, chủ thể tiến hành cưỡng chế THADS chỉ được

cưỡng chế THADS bằng biện pháp cưỡng chế THADS mà pháp luật quy

định

Lựa chọn tài sản cưỡng chế tương ứng với nghĩa vụ thi hành án

Theo quy định của pháp luật, chủ thể áp dụng pháp luật về cưỡng chế THADS không được tùy tiện lựa chọn tài sản để cưỡng chế mà trái lại phải lựa chọn tài sản phù hợp, tương ứng với nghĩa vụ của người phải THADS và

các chi phí THA phát sinh cần thiết khác Trường hợp người phải thi hành án chỉ có một tài sản duy nhất lớn hơn nhiều lần so với nghĩa vụ phải thi hành án

mà tài sản đó không thể phân chia được hoặc việc phân chia làm giảm đáng

kể giá trị của tài sản thì chủ thể áp dụng pháp luật về cưỡng chế THADS vẫn

có quyền áp dụng biện pháp bảo đảm, cưỡng chế để thi hành án (khoản 1

Điều 13 Nghị định 62/2015/NĐ-CP)

Thực tế cho thấy, nếu nghĩa vụ phải THA nhỏ (được quy đổi thành giá trị tiền) thì việc lựa chọn tài sản cưỡng chế rất đơn giản, hiệu quả và không phức tạp Nhưng ngược lại, nếu nghĩa vụ phải THA lớn thì độ phức tạp, khó khăn của việc lựa chọn, áp dụng biện pháp cưỡng chế càng tăng Trong trường hợp này, nếu chủ thể thực hiện cưỡng chế không lựa chọn tài sản tương ứng với nghĩa vụ cưỡng chế thì sẽ có hai khả năng xẩy ra: Khả năng thứ nhất, nếu người phải THA có nhiều tài sản có giá trị, nhưng do chủ thể tiến hành cưỡng chế THADS lại chọn tài sản có giá trị ít hơn nghĩa vụ THA thì chủ thể áp dụng pháp luật về cưỡng chế phải thực hiện thêm một lần cưỡng chế khác nữa, vừa mất thời gian, vừa tốn kinh phí cho các bên liên quan Khả năng thứ hai, trong số tài sản của người phải THA, khi thực hiện cưỡng chế, chủ thể thực hiện lại lựa chọn tài sản có giá trị cao hơn nhiều lần

so với nghĩa vụ cưỡng chế Sự lựa chọn này vừa không đúng quy định của pháp luật, vừa gây tổn thất cho đối tượng phải THADS, đồng thời không nhận được sự đồng tình của mọi người, dễ nẩy sinh đơn thư khiếu nại, tố cáo

Như vậy, xét cho cùng, khi áp dụng biện pháp cưỡng chế THADS, chủ thể thực hiện cưỡng chế phải nắm rõ nguyên tắc tương ứng để thực hiện

cưỡng chế THADS một cách hiệu quả, hợp tình, hợp lý

1.2.4 Nguyên tắc tôn trọng quyền tài sản của công dân

Cưỡng chế THADS là biện pháp làm phát sinh, chấm dứt quyền tài sản của đối tượng phải thi hành án Tuy nhiên, dù bị áp dụng biện pháp cưỡng chế, kê biên xử lý tài sản nhưng quyền tài sản của người phải THA vẫn được

pháp luật về THADS bảo vệ trên những nội dung cụ thể như sau:

Tôn trọng quyền sử dụng đất, nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất

Tài sản của người phải THA là những tài sản thuộc quyền sở hữu của họ Những loại tài sản đó được phân định làm 02 loại: Tài sản chung và tài sản riêng Tài sản riêng là tài sản do một mình người phải THA sở hữu từ giao dịch mua bán hoặc tặng cho Tài sản chung là tài sản được hình thành nhờ sự góp vốn giữa người phải THA và những người khác Do đó, khi thực hiện cưỡng chế THADS đối với tài sản chung của người phải THA, chủ thể thực hiện cưỡng chế phải tôn trọng quyền tài sản chung của họ, như quyền ưu tiên

mua tài sản chung khi bán đấu giá, quyền chỉ được kê biên quyền sử dụng đất (Điều 74 Luật THADS), nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất khi các tài sản khác không đủ để thi hành án (Khoản 2 Điều 24 Nghị định 62/2015/NĐ-CP)

Quyền đề nghị kê biên tài sản

Tài sản của người phải THA cũng là tài sản của công dân, là vật được pháp luật thừa nhận, bảo vệ và công dân có tài sản có quyền tự định đoạt đối với tài sản do mình sở hữu Trên cơ sở đó, pháp luật THADS đã cụ thể hóa quyền định đoạt tài sản của người phải THA một cách cụ thể, phù hợp, theo

đó người phải THA có quyền đề nghị kê biên tài sản cụ thể trong số nhiều tài sản mà không gây trở ngại cho việc thi hành án và tài sản đó đủ để thi hành

án, các chi phí liên quan (Khoản 4 Điều 24 Nghị định 62/2015/NĐ-CP)

Bảo vệ quyền tài sản của doanh nghiệp

Pháp luật về THADS quy định việc cưỡng chế tài sản của doanh nghiệp

phải THA chỉ được thực hiện sau khi đã khấu trừ tài khoản, xử lý vàng, bạc,

đá quý, kim khí quý khác, giấy tờ có giá của doanh nghiệp đang do doanh nghiệp quản lý hoặc đang do người thứ ba giữ mà vẫn không đủ để thi hành

án (Khoản 5 Điều 24 Nghị định 62/2015/NĐ-CP) Quy định này, xuất phát từ

thực tế, đa số tài sản khác của doanh nghiệp có thể là động sản hoặc bất động sản, như: Trụ sở, máy móc, đất đai, phương tiện v.v Những tài sản đó gắn với quá trình hoạt động và phát triển của doanh nghiệp và nếu thực hiện việc cưỡng chế nó sẽ ảnh hưởng lớn đến việc kinh doanh của doanh nghiệp, thậm chí làm cho doanh nghiệp rơi vào tình cảnh phá sản

Nguyên tắc bảo đảm quyền lợi ích hợp pháp của người thứ ba

Theo quy định của pháp luật về THADS, chủ thể áp dụng pháp luật về cưỡng chế THADS phải luôn tôn trọng quyền dân sự của người thứ ba trong các giao dịch đã được ký kết trước đó với người phải THA khi kê biên nhà

Cụ thể là khoản 3 Điều 95 Luật THADS có quy định khi kê biên nhà ở của người phải THA đang cho thuê, cho ở nhờ thì CHV phải thông báo ngay cho người đang thuê, đang ở nhờ biết Trường hợp tài sản kê biên là nhà ở, cửa hàng đang cho thuê được bán đấu giá mà thời hạn thuê hoặc thời hạn lưu cư vẫn còn thì người thuê có quyền tiếp tục thuê hoặc lưu cư theo quy định của BLDS Qua nghiên cứu thực tiễn, việc thiết lập các quy định có tính nguyên tắc về bảo đảm quyền lợi của người thứ ba khi thực hiện các biện pháp cưỡng chế THADS là cần thiết

1.3 Trình tự, thủ tục thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự

Thực hiện pháp luật về cưỡng chế THADS chỉ được thực hiện bởi chủ thể nhất định và áp dụng đối với cá nhân, tổ chức nhất định Việc tiến hành cưỡng chế THADS tác động đến con người cụ thể, do đó tác động đến quyền công dân, quyền con người và các quyền khác của cá nhân, tổ chức Cá nhân,

tổ chức phải THA nếu không tự nguyện THA thì phải bị cưỡng chế THADS, tuy nhiên muốn cưỡng chế THADS đối với người phải THA phải có căn cứ

và được pháp luật quy định bằng các biện pháp cụ thể, khi đó tùy theo đối tượng tài sản, nghĩa vụ bị cưỡng chế, chủ thể có thẩm quyền sẽ lựa chọn biện pháp cưỡng chế THA phù hợp Tuy nhiên, để đảm bảo hiệu quả của việc thực hiện pháp luật về cưỡng chế THADS, chủ thể thực hiện phải tuân thủ các các trình tự, thủ tục thực hiện pháp luật về cưỡng chế THADS như sau:

Công tác xác minh điều kiện thi hành án

Trong THADS công tác xác minh THA đóng vai trò quan trọng, quyết

định để người có thẩm quyền tổ chức thi hành bản án, quyết định có định hướng cho việc tổ chức thi hành án, trong đó có cả định hướng cho việc áp dụng biện pháp cưỡng chế THADS

Để xác định thế nào là có tài sản thì Chấp hành viên phải tiến hành xác minh điều kiện thi hành án của người phải thi hành án như: Xác minh về điều kiện thi hành án, đó là tính pháp lý tài sản, thu nhập của người phải thi hành án; là số dư tài khoản của người phải THA có tại ngân hàng, kho bạc, tổ chức tín dụng; là tình hình hiện trạng thực tế của taì sản; xác minh về nhân thân, về gia đình và quan hệ xã hội của đối tượng phải thi hành án; xác minh về thái

độ, quan điểm của chính quyền, các tổ chức Đoàn thể ở địa phương và của dư luận nhân dân đối với vụ án và đối với người phải thi hành án; xác minh về điều kiện địa hình và giao thông nơi phải tổ chức cưỡng chế thi hành án

Nếu xác minh về tài sản thì CHVcăn cứ vào Bộ luật dân sự 2015 và các luật khác có liên quan như:

- Về quyền tài sản: quyền tài sản là quyền trị giá được bằng tiền, bao gồm quyền tài sản đối với đối tượng là quyền sở hữu trí tuệ, quyền sử dụng đất và các quyền tài Sản khác

- Về giấy tờ có giá: theo quy định của pháp luật thì giấy tờ có giá bao gồm: cổ phiếu, trái phiếu, hối phiếu, kỳ phiếu, tín phiếu, chứng chỉ tiền gửi, séc, chứng chỉ quỹ và các loại giấy tờ có giá khác

Trên cơ sở kết quả xác minh giúp cho người có thẩm quyền tổ chức thi hành bản án, quyết định THA quyết định thực hiện hay không thực hiện biện pháp cưỡng chế THADS Trường hợp thực hiện biện pháp cưỡng chế THA thì nên cưỡng chế tài sản nào và thực hiện biện pháp nào Đồng thời, việc xác minh càng tỷ mỷ, càng toàn diện còn giúp cho người có thẩm quyền tổ chức thi hành bản án, quyết định xây dựng kế hoạch cưỡng chế chặt chẽ để làm cơ

sở cho việc tổ chức cưỡng chế thành công

Ra quyết định cưỡng chế thi hành án

Theo quy định của pháp luật hiện hành thì CHV và TPL là người có thẩm quyền ban hành quyết định cưỡng chế Nội dung quyết định cưỡng chế phải nêu rõ cưỡng chế ai, cưỡng chế cái gì và bằng phương thức nào: như kê biên, xử lý tài sản; trừ vào thu nhập hay kê biên quyền sử dụng đất…v.v Trường hợp bản án, quyết định đã tuyên kê biên, phong tỏa tài sản, tài khoản và trường hợp thi hành quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời của Tòa án thì người có thẩm quyền tổ chức THA không cần ban hành quyết định cưỡng chế mà có thể thực hiện cưỡng chế ngay

Quyết định cưỡng chế phải được gửi cho các bên đương sự, người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan, VKSND cùng cấp, UBND xã, phường, thị trấn

nơi tổ chức cưỡng chế thi hành án, cơ quan, tổ chức có liên quan (Điều 38, Luật THADS)

Lập kế hoạch cưỡng chế

Trước khi tiến hành cưỡng chế THADS, người có thẩm quyền ban hành quyết định cưỡng chế phải lập kế hoạch cưỡng chế, trừ trường hợp phải cưỡng chế ngay Có thể nói rằng, việc lập kế hoạch cưỡng chế là bước chuẩn

bị cuối cùng, quan trọng và quyết định kết quả việc thực hiện cưỡng chế Bởi,

Kế hoạch cưỡng chế THADS càng tỷ mỷ, càng chu toàn, trọn vẹn thì việc cưỡng chế THADS càng trở nên thuận lợi Ngược lại, kế hoạch cưỡng chế càng sơ sài thì việc tổ chức cưỡng chế càng kéo dài, tỷ lệ thành công thấp

Về nội dung kế hoạch cưỡng chế phải bao gồm: Tên người bị áp dụng biện pháp cưỡng chế; Biện pháp cưỡng chế cần áp dụng; Thời gian, địa điểm cưỡng chế; Phương án tiến hành cưỡng chế; Yêu cầu về lực lượng tham gia bảo vệ cưỡng chế; Dự trù chi phí cưỡng chế (Theo quy định tại khoản 2, Điều

73 Luật THADS) Kế hoạch cưỡng chế phải được gửi ngay cho Viện kiểm sát nhân dân, cơ quan Công an cùng cấp, UBND nơi tổ chức cưỡng chế và cơ

quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến việc cưỡng chế thi hành án (khoản 3

Điều 72 Luật THADS)

Ra thông báo cưỡng chế

Thông báo cưỡng chế là văn bản do người có thẩm quyền ra quyết định cưỡng chế THADS ban hành, với mục đích thông báo cho đương sự, người có quyền lợi nghĩa vụ và các tổ chức, cơ quan, ban ngành có liên quan biết về thời gian, địa điểm thực hiện việc cưỡng chế Thông báo phải thực hiện trong thời hạn 03 ngày làm việc, kể từ ngày ra văn bản, trừ trường hợp cần ngăn

chặn đương sự tẩu tán, hủy hoại tài sản, trốn tránh việc thi hành án (khoản 2,

Điều 39 Luật THADS)

Tiến hành cưỡng chế THADS

Cưỡng chế THADS phải được thực hiện tại nơi có tài sản bị cưỡng chế hoặc tại nơi người phải THA, người có nghĩa vụ đang quản lý, sử dụng tài sản

cưỡng chế Khi bắt đầu thực hiện cưỡng chế, người có thẩm quyền THA phải đọc quyết định cưỡng chế (hoặc ủy quyền cho người khác đọc) cho các bên đương sự và những người tham gia, người chứng kiến sự việc cưỡng chế nghe Người có thẩm quyền ra quyết định cưỡng chế chủ trì điều hành toàn bộ quá trình cưỡng chế Kết thúc cưỡng chế, người có thẩm quyền tuyên bố kết thúc việc cưỡng chế

Quy định về giao bảo quản tài sản

Giao bảo quản tài sản là hình thức được thực hiện sau khi đã tổ chức cưỡng chế kê biên tài sản, tùy theo loại tài sản bị cưỡng chế Luật THADS quy định đối tượng được giao bảo quản tài sản là: giao cho người phải THA , người thân thích của người phải THA hoặc người đang sử dụng, bảo quản; cá nhân, tổ chức có điều kiện bảo quản; bảo quản tại kho của cơ quan THADS

(khoản 1 Điều 58 Luật THADS), đối với Tài sản là kim khí quý, đá quý, tiền hoặc giấy tờ có giá được bảo quản tại Kho bạc nhà nước (khoản 2 Điều 58 Luật THADS) Có thể nói việc giao bảo quản tài sản được luật quy định rất

chặt chẽ

Xử lý tài sản sau khi kê biên

Sau khi kê biên, CHV phải tiến hành xử lý tài sản để đảm bảo THA thông qua các hoạt động: Định giá, định giá lại và bán đấu giá

* Quy định về định giá tài sản kê biên

Định giá tài sản kê biên là quy định có ý nghĩa quan trọng trong việc đảm bảo quyền lợi ích của các bên đương sự trong việc xác định giá tài sản để đưa ra bán đấu giá Theo Điều 98 Luật THADS, việc định giá tài sản kê biên được thực hiện theo các hình thức sau: Thỏa thuận của các bên đương sự hoặc

ký hợp đồng thuê đơn vị có thẩm quyền định giá hoặc do CHV định giá

- Hình thức định giá theo thỏa thuận

Định giá theo thỏa thuận của các bên đương sự (bên được THA và bên

phải THA) chỉ được thực hiện ngay khi kê biên Ngay khi kê biên được hiểu

là khoảng thời gian từ khi bắt đầu kê biên đến khi kết thúc việc kê biên Hết thời gian đó, sự thỏa thuận về giá tài sản của kê biên không được pháp luật ghi nhận

- Hình thức ký hợp đồng thuê đơn vị có thẩm quyền định giá

Việc ký hợp đồng thuê tổ chức định giá được CHV thực hiện khi trong các trường hợp sau: Có sự thỏa thuận về việc lựa chọn tổ chức thẩm định giá của các bên đương sự ngay tại thời điểm kê biên; Đương sự không thỏa thuận được về giá và không thỏa thuận được việc lựa chọn tổ chức thẩm định giá;

Tổ chức thẩm định giá do đương sự lựa chọn từ chối việc ký hợp đồng dịch vụ; Thi hành phần bản án, quyết định quy định tại khoản 1 Điều 36 của Luật này

- Hình thức định giá do CHV thực hiện

Theo quy định của pháp luật, CHV được quyền xác định giá tài sản trong

các trường hợp khi: “Không thực hiện được việc ký hợp đồng dịch vụ thẩm định giá; Tài sản kê biên thuộc loại tươi sống, mau hỏng hoặc có giá trị nhỏ

mà đương sự không thỏa thuận được với nhau về giá Chính phủ quy định về tài sản có giá trị nhỏ (khoản 3 Điều 98 Luật THADS) Tài sản kê biên có giá trị nhỏ quy định gồm: “tài sản mà tại thời điểm xác định giá, tài sản giống hệt hoặc tương tự chưa qua sử dụng có giá mua bán trên thị trường không quá 10.000.000 đồng( khoản 2 Điều 26 Nghị định 62/2015/NĐ-CP) Có thể

nói quy định về quyền xác định giá tài sản kê biên theo pháp luật về THA hiện nay tương đối hoàn chỉnh, phù hợp

- Định giá lại

Định giá lại được thự hiện khi có yêu cầu định giá lại của các bên đương sự trong trường hợp: xét thấy việc định giá lần đầu (sau khi thực hiện việc cưỡng chế) không phản ánh đúng giá trị tài sản thực tế hoặc CHV có vi

phạm nghiêm trọng việc định giá tài sản dẫn đến sai lệch kết quả định giá tài sản; Đương sự có yêu cầu định giá lại trước khi có thông báo công khai về việc bán đấu giá tài sản Yêu cầu định giá lại chỉ được thực hiện một lần và chỉ được chấp nhận nếu đương sự có đơn yêu cầu trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày nhận được thông báo về kết quả thẩm định giá và phải nộp ngay tạm ứng chi phí định giá lại tài sản Giá thẩm định lại được lấy làm giá

khởi điểm để bán đấu giá theo quy định.(Điều 99 Luật THADS)

* Bán tài sản đã kê biên

Việc bán tài sản kê biên được thực hiện thông quá hình thức: Bán đấu

giá tài sản hoặc bán tài sản không qua thủ tục bán đấu giá (khoản 1, Điều 100 Luật THADS)

- Bán tài sản không qua thủ tục bán đấu giá tài sản:

CHV bán đấu giá tài sản kê biên trong các trường hợp sau đây:

Tại tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương nơi có tài sản chưa có tổ chức bán đấu giá hoặc có nhưng tổ chức bán đấu giá từ chối ký hợp đồng dịch

vụ bán đấu giá tài sản;

Động sản có giá trị từ 2.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng

CHV bán không qua thủ tục bán đấu giá đối với tài sản có giá trị dưới 2.000.000 đồng hoặc tài sản tươi sống, mau hỏng

Việc bán tài sản phải được thực hiện trong thời hạn không quá 05 ngày

làm việc, kể từ ngày kê biên (khoản 3, khoản 4 Điều 100)

- Bán tài sản bằng hình thức bán đấu giá:

Bán tài sản bằng hình thức bán đấu giá được thực hiện bởi hai đối tượng chủ yếu là CHV và tổ chức bán đấu giá, cụ thể:

Tổ chức bán đấu giá tài sản có quyền bán tài sản kê biên khi tài sản đó là bất động sản hoặc động sản có giá trị từ trên 10.000.000 đồng

CHV có quyền bán đấu giá tài sản khi: Tại tỉnh, thành phố trực thuộc

Trung ương nơi có tài sản chưa có tổ chức bán đấu giá hoặc có nhưng tổ chức bán đấu giá từ chối ký hợp đồng dịch vụ bán đấu giá tài sản; hoặc động sản có giá trị từ 2.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng

- Những vấn đề cần lưu ý khi bán tài sản:

Thứ nhất, phải đảm bảo quyền ưu tiên mua tài sản cho chủ sở hữu chung:

Chủ sở hữu chung được quyền ưu tiên mua phần tài sản của người phải thi hành án trong khối tài sản thuộc sở hữu chung

Trước khi bán tài sản lần đầu đối với tài sản thuộc sở hữu chung, CHV thông báo và định thời hạn cho chủ sở hữu chung mua phần tài sản của người phải thi hành án theo giá đã định trong thời hạn 03 tháng đối với bất động sản, 01 tháng đối với động sản; đối với những lần bán tài sản tiếp theo thì thời hạn là 15 ngày, kể từ ngày được thông báo hợp lệ

Trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày hết thời hạn ưu tiên mà chủ

sở hữu chung không mua tài sản thì tài sản được bán theo quy định (khoản 3 điều 75 Luật THADS)

“Trước khi bán tài sản lần đầu đối với tài sản thuộc sở hữu chung mà

có nhiều chủ sở hữu chung đề nghị mua phần tài sản của người phải thi hành

án theo giá đã định thì Chấp hành viên thông báo cho các chủ sở hữu chung

đó thỏa thuận người được quyền mua Nếu không thỏa thuận được thì Chấp hành viên tổ chức bốc thăm để chọn ra người được mua tài sản bán đấu giá”( khoản 1 Điều 27 Nghị định 62/2015/NĐ-CP)

Thứ hai, phải đảm bảo thời hạn 05 ngày làm việc kể từ khi định giá để các đương sự có quyền thỏa thuận về tổ chức bán đấu giá theo quy định tại khoản 2 Điều 100 Luật THADS sửa đổi, bổ sung năm 2014

Thứ ba, việc bán tài sản phải chấp hành đúng thời gian theo quy định: Việc bán đấu giá đối với động sản phải được thực hiện trong thời hạn là

30 ngày, đối với bất động sản là 45 ngày, kể từ ngày ký hợp đồng hoặc kể từ ngày CHV nhận được văn bản từ chối bán đấu giá của tổ chức bán đấu giá

(Khoản 2 và 3 Điều 101 Luật THADS)

Việc bán đấu giá tài sản có giá trị dưới 2.000.000 đồng hoặc tài sản tươi sống, mau hỏng phải được thực hiện trong thời hạn không quá 05 ngày làm việc, kể từ ngày kê biên (khoản 4 Điều 101 Luật THDS)

Thứ tư, quyền nhận lại tài sản:

Trước khi mở cuộc bán đấu giá 01 ngày làm việc, người phải THA có quyền nhận lại tài sản nếu nộp đủ tiền THA và thanh toán các chi phí thực tế, hợp lý đã phát sinh từ việc cưỡng chế thi hành án, tổ chức bán đấu giá (khoản

5 điều 101 Luật THADS)

- Giao tài sản và bảo vệ quyền lợi cho người trúng đấu giá

Việc bảo vệ quyền lợi cho người mua được tài sản bán đấu giá được quy định tại khoản 2, khoản 3 Điều 103 Luật THADS Theo đó, người mua được tài sản bán đấu giá, người nhận tài sản để THA được bảo vệ quyền sở hữu, sử dụng đối với tài sản đó Trường hợp người mua được tài sản bán đấu giá đã nộp đủ tiền mua tài sản bán đấu giá nhưng bản án, quyết định bị kháng nghị, sửa đổi hoặc bị hủy thì cơ quan THADS tiếp tục giao tài sản, kể cả thực hiện việc cưỡng chế THA để giao tài sản cho người mua được tài sản bán đấu giá, trừ trường hợp kết quả bán đấu giá bị hủy theo quy định của pháp luật hoặc đương sự có thỏa thuận khác

1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc áp dụng pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự

Thứ nhất, yếu tố về kinh tế - xã hội

Điều kiện kinh tế, xã hội là yếu tố ảnh hưởng mạnh mẽ đến hoạt động THADS nói chung, cưỡng chế THADS nói riêng, nhất là người phải THA và người được thi hành án Kinh tế, xã hội phát triển thì việc áp dụng pháp luật

về cưỡng chế THADS càng thuận lợi, bởi lúc đó cuộc sống về vật chất và tinh thần của người dân được nâng cao, ý thức chấp hành pháp luật vì vậy phát triển Nếu kinh tế - xã hội kém phát triển thì cuộc sống vật chất và tinh thần của người dân sẽ khó khăn, nhận thức pháp luật bị hạn chế Do đó, thường gây nên sự căng thẳng, sự khó chịu và biểu hiện sự phản kháng đối với việc THADS Đặc biệt, khi người phải THADS gặp khó khăn về kinh tế thì họ không có đủ điều kiện để THA nên khi tiến hành cường chế, nhất là cưỡng chế tài sản duy nhất (nhà, đất, phương tiện ) sẽ hết sức khó khăn, phức tạp, khả năng chống đối rất cao

Xét về góc độ điều kiện kinh tế của quốc gia cho thấy: Ở các nước phát triển có sự minh bạch, rõ ràng về tài sản và quyền sở hữu tài sản do đó thực hiện cưỡng chế một cách thuận lợi Nhưng ở các nước có nền kinh tế chưa phát triển, việc quản lý tài sản lỏng lẻo, chưa tách bạch, phân minh nên khi cưỡng chế tài sản gặp nhiều khó khăn nhất là sự phân định tài sản chung, riêng của người phải thi hành án Điều này cũng thể hiện ngay trong phạm vi mỗi quốc gia Do đó, việc thường xuyên rà soát, đánh giá, sửa đổi, bổ sung pháp luật nói chung, pháp luật về cưỡng chế THADS nói riêng cho phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội là hoàn toàn cần thiết

Thứ hai, yếu tố về văn hóa, phong tục tập quán

Cưỡng chế THADS ngoài việc phải tuân thủ đúng quy trình, thủ tục do pháp luật quy định thì phải luôn chú ý đến phong tục tập quán Bởi Việt Nam

là một trong những quốc gia tôn trọng các phong tục, tập quán và truyền thống dân tộc nên đây là vấn đề ảnh hưởng nhiều đến cưỡng chế THADS Do

đó, khi thực hiện cưỡng chế THADS nếu không tính đến vấn đề này thì sẽ mang lại kết quả không mong muốn Ngoài ra, việc cưỡng chế THADS còn phải tính đến đặc thù văn hóa dân tộc, tôn giáo của chủ thể bị cưỡng chế THADS

Việc tôn trọng những yếu tố phong tục, tập quán này, một mặt thể hiện tính nhân văn, sự tôn trọng quyền con người trong THADS, mặt khác đây là những yếu tố cần được chú trọng trong quá trình THADS để bảo đảm hiệu quả của cưỡng chế THADS, hạn chế mức thấp nhất phản ứng tiêu cực, thậm chí là sự chống đối của người phải THA hay cộng đồng dân cư

Những ảnh hưởng của văn hóa, phong tục, tập quán, tôn giáo, dân tộc đòi hỏi các quy định của pháp luật về cưỡng chế THADS phải tính đến Vì vậy trong quá trình tiến hành cưỡng chế THADS, chủ thể có thẩm quyền tiến hành cưỡng chế phải thận trọng, linh hoạt thực hiện các quy định pháp luật về cưỡng chế THADS phù hợp với điều kiện cụ thể bởi ảnh hưởng của văn hóa, phong tục, tập quán, tôn giáo, dân tộc thì mới đảm bảo hiệu quả của cưỡng chế THADS

Thứ ba, yếu tố dân trí, ý thức pháp luật

Trình độ dân trí là thước đo của sự phát triển của một xã hội nói chung

và một cộng đồng dân cư nói riêng Dân trí thấp thì xã hội không phát triển, nhận thức của người dân không cao, cuộc sống khó khăn, kinh tế lạc hậu và ngược lại Trong THADS, nếu đương sự có trình độ dân trí cao, đồng nghĩa với việc có nhận thức pháp luật đầy đủ, đúng đắn quyền và ngĩa vụ THADS theo quy định của pháp luật, từ đó họ sẽ tích cực phối hợp, giảm nhiều khả năng phải cưỡng chế THADS hoặc nếu phải áp dụng biện pháp cưỡng chế thì

họ chỉ chống đối trong chừng mực nhất định và không có dấu hiệu quá khích Ngoài ra, đối với các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan, nếu trình độ dân trí, nhận thức đúng nhiệm vụ, quyền hạn của mình trong THADS thì khi được yêu cầu, đề nghị phối hợp, hỗ trợ công tác cưỡng chế THA thì họ tham gia tích cực, nhiệt tình, tạo thuận lợi cho quá trình cưỡng chế THADS Ngược lại nếu không có nhận thức pháp luật đầy đủ, họ sẽ tạo ra những cản trở khách quan cho việc cưỡng chế THADS Thực tiễn có nhiều trường hợp cơ quan, tổ

chức, cá nhân có thẩm quyền vì nhận thức pháp luật chưa đầy đủ nên cố tình trình hoãn, không phối hợp trong việc thực hiện cưỡng chế, thậm chí có trường hợp còn ban hành văn bản không đúng quy định pháp luật để yêu cầu hoãn, tạm dừng việc cưỡng chế ngay trước thời điểm tổ chức cưỡng chế THADS

Thứ tư, yếu tố tâm lý

Yếu tố tâm lý được đề cập không chỉ là tâm lý xã hội nói chung mà còn

là tâm lý của đương sự, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến việc khi cưỡng chế THADS trong nhiều trường hợp dư lận xã hội ũng hộ, đồng tình với việc cưỡng chế là một điều kiện đảm bảo cho việc cưỡng chế THADS thành công

Đối với người được thi hành án: Khi bản án đã có hiệu lực pháp luật, người được THA có tâm lý muốn THA nhanh để đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp của mình Vì vậy thường thúc giục, yêu cầu CHV thực hiện nhanh chóng các trình tự, thủ tục thi hành án, trong trường hợp không tự nguyện THA thì phải cưỡng chế thi hành án

Đối với người phải thi hành án: khi bản án đã có hiệu lực pháp luật thì người phải THA không muốn thực hiện nghĩa vụ THA của mình, do đó có tâm lý trì hoãn, chây ỳ, cản trở, chống đối việc thi hành án, khiếu nại, tố cáo

để kéo dài việc thi hành án

Như vậy, về mặt tâm lý của người được THA và người phải THA có chiều hướng đối ngược với nhau, do đó phải tính toán đầy đủ những yếu tố tâm lý đó để xây dựng các quy định về cưỡng chế THADS cho phù hợp, có tính khả thi và việc tiến hành cưỡng chế THADS phải chú trọng đến vận đông, thuyết phục, lập kế hoạch cưỡng chế có khả năng thực hiện hiệu quả trong cưỡng chế THADS