Đánh giá công tác bồi thường hỗ trợ giải phóng mặt bằng dự án đầu tư xây dựng cầu tân phong và đường dẫn nối cầu tân phong với quốc lộ 21b thành phố nam định, tỉnh nam định

Trong khi đó Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước quyết định thu lạiquyền sử dụng đất của người được Nhà nước trao quyền sử dụng đất hoặc thu lại đấtcủa người sử dụng đất vi phạm pháp l

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

ĐỖ THỊ HOA

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG HỖ TRỢ GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG DỰ ÁN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CẦU TÂN PHONG VÀ ĐƯỜNG DẪN NỐI CẦU TÂN PHONG VỚI QUỐC LỘ 21B THÀNH PHỐ NAM ĐỊNH, TỈNH NAM ĐỊNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

THÁI NGUYÊN - 2019

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

ĐỖ THỊ HOA

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG HỖ TRỢ GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG DỰ ÁN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CẦU TÂN PHONG VÀ ĐƯỜNG DẪN NỐI CẦU TÂN PHONG VỚI QUỐC LỘ 21B THÀNH PHỐ NAM ĐỊNH, TỈNH NAM ĐỊNH

Ngành: Quản lý đất đai

Mã số: 8.85.01.03 LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI Người hướng dẫn khoa học: GS.TS ĐÀO THANH VÂN

THÁI NGUYÊN - 2019

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu và kếtquả nêu trong luận văn này là trung thực và chưa từng được sử dụng để bảo vệ mộthọc vị nào;

Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã đượccảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã được chỉ rõ nguồn gốc

Tác giả luận văn

Đỗ Thị Hoa

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin trân trọng cảm ơn các thầy giáo, cô giáo Khoa Quản lý Tài nguyên,Đại học Nông Lâm Thái Nguyên đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và nhiệt tình giảngdạy, hướng dẫn tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu luận văn này

Đặc biệt, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới GS.TS Đào Thanh Vân, là người

trực tiếp hướng dẫn khoa học, đã tận tình giúp đỡ và hướng dẫn tôi hoàn thành luậnvăn này

Tôi xin trân trọng cảm ơn Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Nam Định,UBND thành phố Nam Định, Phòng Tài nguyên và Môi trường và Ban quản lý đầu

tư và xây dựng thành phố Nam Định và UBND xã Nam Phong, UBND phường Lộc

Hạ đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và cung cấp đầy đủ các thông tin, số liệu trong quátrình nghiên cứu luận văn này

Cuối cùng, tôi xin trân trọng cảm ơn các bạn học viên cùng lớp, những ngườithân trong gia đình, bạn bè đã giúp đỡ và động viên tôi trong quá trình học tập,nghiên cứu để hoàn thành luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ quý báu đó!

Thái Nguyên, ngày 06 tháng 8 năm 2019

Học viên

Đỗ Thị Hoa

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT vi

DANH MỤC BẢNG vii

DANH MỤC HÌNH viii

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

3 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn 2

3.1 Ý nghĩa khoa học 2

3.2 Ý nghĩa thực tiễn 2

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 3

1.1 Cở sở pháp lý của đề tài 3

1.1.1 Các văn bản của Nhà nước 3

1.1.2 Các văn bản của tỉnh Nam Định 4

1.2 Khái quát về công tác bồi thường giải phóng mặt bằng 5

1.2.1 Một số khái niệm 5

1.2.2 Bản chất của công tác bồi thường GPMB 6

1.2.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác bồi thường GPMB 7

1.2.4 Quy trình thực hiện công tác bồi thường GPMB 11

1.3 Thực trạng về công tác BT GPMB ở một số nước trên Thế giới và ở Việt Nam 13

1.3.1 Công tác bồi thường GPMB một số nước trên Thế giới 13

1.3.2 Công tác bồi thường giải phóng mặt bằng ở Việt Nam .16

1.4 Thực trạng về công tác bồi thường GPMB trên địa bàn tỉnh Nam Định 23

Chương 2 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 26

2.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 26

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu 26

2.1.2 Phạm vi nghiên cứu 26

2.2 Nội dung nghiên cứu 26

2.2.1 Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định 26

2.2.2 Thực trạng quản lý và sử dụng đất thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định 26

2.2.3 Kết quả công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng, hỗ trợ và tái định cư dự án đầu tư xây dựng cầu Tân Phong và đường dẫn nối cầu Tân Phong với Quốc lộ 21B, thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định 26

2.2.4 Đánh giá kết quả công tác bồi thường, hỗ trợ, giải phóng mặt bằng của dự án 27

2.2.5 Thuận lợi, khó khăn và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác giải phóng mặt bằng trên địa bàn thành phố Nam Định 27

2.3 Phương pháp nghiên cứu 27

2.3.1 Phương pháp thu thập thông tin tài liệu thứ cấp 27

2.3.2 Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp 27

2.3.3 Phương pháp xử lý thông tin, số liệu 29

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 30

3.1 Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định 30

3.1.1 Điều kiện tự nhiên, tài nguyên và cảnh quan môi trường 30

3.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội 31

3.1.3 Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và môi trường 35

3.2 Thực trạng quản lý và sử dụng đất thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định 36

3.2.1 Hiện trạng sử dụng đất đai 36

3.2.2 Hiện trạng quản lý và sử dụng đất tại thành phố Nam Định 38

3.3 Kết quả công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng, hỗ trợ và tái định cư dự án đầu tư xây dựng cầu Tân Phong và đường dẫn nối cầu Tân Phong với Quốc lộ 21B, thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định 42

3.3.1 Giới thiệu khái quát dự án đầu tư xây dựng cầu Tân Phong và đường dẫn nối cầu Tân Phong với Quốc lộ 21B thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định 42

3.3.2 Trình tự tổ chức thực hiện công tác bồi thường, GPMB, hỗ trợ và Tái định cư của dự án cầu Tân Phong và đường dẫn nối cầu Tân Phong với Quốc lộ 21B, thành phố Nam Định 44

3.3.3 Kết quả công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng, hỗ trợ và Tái định cư

dự án xây dựng cầu Tân Phong và đường dẫn nối cầu Tân Phong với

Quốc lộ 21B, thành phố Nam Định 46

3.4 Đánh giá kết quả của công tác tổ chức thu hồi đất bồi thường, GPMB của dự án 53

3.4.1 Đánh giá kết quả công tác tổ chức thu hồi đất bồi thường, GPMB của dự án 53

3.4.2 Ảnh hưởng của việc thực hiện chính sách thu hồi, bồi thường đất đến đời sống của người dân 61

3.5 Đánh giá những thuận lợi, khó khăn và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác bồi thường GPMB ở tỉnh Nam Định 66

3.5.1 Thuận lợi 66

3.5.2 Khó khăn 68

3.5.3 Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác bồi thường GPMB ở tỉnh Nam Định 70

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 73

1 Kết luận 73

2 Kiến nghị 74

TÀI LIỆU THAM KHẢO 75

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

BT&GPMB Bồi thường và giải phóng mặt bằng

DANH MỤC BẢNG

Bảng 3.1 Tăng trưởng kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế 32

Bảng 3.2 Hiện trạng dân số và đô thị hoá 33

Bảng 3.3 Dân số, lao động thành phố Nam Định giai đoạn 2016-2018 34

Bảng 3.4 Hiện trạng sử dụng đất thành phố Nam Định năm 2018 37

Bảng 3.5 Đối tượng và điều kiện bồi thường 46

Bảng 3.6 Kết quả công tác bồi thường đất dự án xây dựng cầu Tân Phong và đường dẫn nối cầu Tân Phong với Quốc lộ 21B, thành phố Nam Định

47 Bảng 3.7 Kết quả công tác bồi thường tài sản trên đất 49

Bảng 3.8 Kết quả hỗ trợ dự án xây dựng cầu Tân Phong 50

Bảng 3.9 Kinh phí tổ chức thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của dự án xây dựng cầu Tân Phong 51

Bảng 3.10 Tổng hợp kinh phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư dự án xây dựng cầu Tân Phong, thành phố Nam Định 52

Bảng 3.11 Tổng hợp ý kiến của người dân về đơn giá bồi thường GPMB 54

Bảng 3.12 Hiểu biết và ý kiến của người dân về công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng 58

Bảng 3.13 Kết quả điều tra cán bộ trong ban bồi thường và GPMB của thành phố Nam Định 60

Bảng 3.14 Thu nhập bình quân nhân khẩu/năm theo nguồn thu nhập của các hộ dân tại dự án 61

Bảng 3.15 Tình hình thu nhập của các hộ sau khi thu hồi đất 62

Bảng 3.16 Phương thức sử dụng tiền các hộ dân tại dự án nghiên cứu 63

Bảng 3.17 Tình hình an ninh, trật tự xã hội khu vực dự án sau thu hồi đất 64

Bảng 3.18 Tình hình quan hệ nội bộ gia đình khu vực dự án sau thu hồi đất 65

Bảng 3.19 Tình hình môi trường khu vực dự án sau thu hồi đất 65

DANH MỤC HÌNH

Hình 3.1 Sơ đồ vị trí địa lý thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định 30Hình 3.2 Cơ cấu sử dụng các loại đất thành phố Nam Định năm 2018 38Hình 3.3 Hình ảnh cầu Tân Phong sau khi đã xây dựng xong 42Hình 3.4 Sơ đồ trình tự, tổ chức thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái

định cư 45Hình 3.5 Tỷ lệ các nguyên nhân làm chậm kế hoạch công tác bồi thường tài

sản trên đất của dự án 57Hình 3.6 Thu nhập của các hộ dân sau thu hồi đất 62Hình 3.7 Phương thức sử dụng tiền đền bù của người dân 63

1

1 Tính cấp thiết của đề tài

đô thị hóa diễn ra mạnh làm cho đất đai ngày càng có giá trị kinh tế cao và nhu cầu

về mặt bằng lớn để phục vụ cho sản xuất, kinh doanh Để có mặt bằng thực hiện các

dự án chúng ta phải thu hồi và chuyển mục đích sử dụng đất đai Chính vì vậy, côngtác bồi thường, hỗ trợ và giải phóng mặt bằng là điều kiện tiên quyết của sự pháttriển, nó tác động mạnh mẽ đến công tác quản lý nhà nước về đất đai

Trước thực trạng như vậy, công tác bồi thường giải phóng mặt bằng (GPMB)

là một trong những công việc hết sức khó khăn, phức tạp và được xã hội đặc biệtquan tâm Bồi thường, giải phóng mặt bằng cũng là một vấn đề hết sức nhạy cảm vàphức tạp liên quan tới mọi mặt đời sống kinh tế, xã hội và cộng đồng dân cư, ảnhhưởng trực tiếp tới lợi ích của Nhà nước, của chủ đầu tư, đặc biệt với các hộ giađình, cá nhân có đất bị thu hồi trên phạm vi cả nước, của từng địa phương, khôngnhững thế nó còn ảnh hưởng rất lớn đến tình hình kinh tế, chính trị, xã hội của địaphương sau khi tái định cư cho người dân Công tác bồi thường GPMB hiện nay còntrì trệ và gặp rất nhiều khó khăn trong quá trình thực hiện do nhiều nguyên nhân nhưcác chính sách về đền bù thiệt hại GPMB còn chưa cụ thể, chưa công khai, hay thayđổi gây nhiều khó khăn cho việc xác định mức độ đền bù, giá đền bù; tái định cư vàgiải quyết hậu quả sau GPMB;… Trước những khó khăn như vậy, việc đánh giácông tác bồi thường GPMB để đưa ra những phương án khả thi giải quyết những khókhăn bồi thường GPMB đang là một nhu cầu hết sức cấp thiết của xã hội

Tỉnh Nam Định thuộc vị trí trung tâm của chùm đô thị gồm các thành phố làtrung tâm tỉnh lỵ của các tỉnh Hà Nam, Ninh Bình và Thái Bình thuận lợi cho giaolưu phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội Là trung tâm của tiểu vùng phía Nam đồngbằng sông Hồng với mạng lưới giao thông thuận lợi, đây là điều kiện, là cơ hội đểđón nhận sự đầu tư của các doanh nghiệp trong và ngoài nước, việc GPMB để thựchiện các dự

án trên địa bàn đang được các cấp chính quyền trong tỉnh hết sức quan tâm, tuy nhiênvấn đề này vẫn còn nhiều bất cập và khó khăn gây ảnh hưởng đến tiến độ của dự án,kinh phí của nhà nước do nhiều nguyên nhân khác nhau theo từng dự án cụ thể Cùngvới thực trạng đó, công tác bồi thường GPMB Dự án đầu tư xây dựng cầu Tân Phong

và đường dẫn nối cầu Tân Phong với Quốc lộ 21B thành phố Nam Định, tỉnh NamĐịnh đang là vấn đề được chú ý rất nhiều ở cả trong và ngoài tỉnh Xuất phát từ thực

tế nêu trên, tôi đã nghiên cứu đề tài: “Đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng dự án đầu tư xây dựng cầu Tân Phong và đường dẫn nối cầu Tân Phong với Quốc lộ 21B, thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định”.

2 Mục tiêu nghiên cứu

- Đánh giá được kết quả của công tác bồi thường GPMB Dự án đầu tư xâydựng cầu Tân Phong và đường dẫn nối cầu Tân Phong với Quốc lộ 21B thành phốNam Định, tỉnh Nam Định

- Đánh giá những ảnh hưởng của công tác giải phóng mặt bằng đến đời sốngcủa người dân tại Dự án đầu tư xây dựng cầu Tân Phong và đường dẫn nối cầu Tân

Phong với Quốc lộ 21B thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định.

- Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả trong công tác bồi thường GPMB tại

Dự án đầu tư xây dựng cầu Tân Phong và đường dẫn nối cầu Tân Phong với Quốc lộ21B thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định

3 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

3.1 Ý nghĩa khoa học

“Đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng dự án đầu tư xây dựng cầu Tân Phong và đường dẫn nối cầu Tân Phong với Quốc lộ 21B, thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định” đóng góp cho việc hoàn thiện cơ sở lý luận cho chính

sách bồi thường GPMB và giúp cho việc thực hiện chính sách có hiệu quả, góp phầnđẩy nhanh tiến độ các dự án trên địa bàn thành phố Nam Định

3.2 Ý nghĩa thực tiễn

Từ quá trình nghiên cứu đề tài giúp bổ sung kiến thức, kinh nghiệm thực tế vàhiểu rõ về công tác quản lý nhà nước về đất đai, tìm ra những thuận lợi, khó khăn củacông tác bồi thường GPMB để từ đó đề xuất những giải pháp khắc phục, góp phầnthúc đẩy tiến độ bồi thường GPMB

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU

- Nghị định số 44/NĐ-CP ngày 15/05/2014 của Chính phủ Quy định về giá đất;

- Nghị định số 45/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ về thu tiền sửdụng đất;

- Nghị định số 47/2014/NĐ - CP ngày 15/05/2014 của Chính phủ Quy định vềbồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất;

- Nghị định số 104/2014/NĐ-CP ngày 14/11/2014 của Chính phủ Quy định vềkhung giá đất;

- Thông tư số 02/2015/TT-BTNMT Quy định chi tiết một số điều của Nghịđịnh số 43/2014/NĐ-CP và Nghị định số 44/2014/NĐ-CP ngày 15/05/2014 về đấtđai của Chính phủ;

- Thông tư số 76/2014/TT-BTC ngày 16/6/2014 của Bộ Tài chính hướng dẫnmột số điều của Nghị định số 45/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quyđịnh về thu tiền sử dụng đất;

- Thông tư số 36/2014/TT-BTNMT ngày 30/6/2014 của Bộ Tài nguyên vàMôi trường Quy định chi tiết phương pháp định giá đất; xây dựng, điều chỉnh bảnggiá đất; định giá đất cụ thể và tư vấn xác định giá đất;

- Thông tư 37/2014/TT-BTNMT của Bộ Tài nguyên và Môi trường Quy địnhchi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất;

- Quyết định số 1523/QĐ-BGTVT ngày 04/5/2015 của Bộ Giao thông vận tải

về việc phê duyệt dự án đầu tư xây dựng cầu Tân Phong QL.21B qua sông Đào, tỉnhNam Định thuộc dự án Tín dụng ngành GTVT để cải tạo mạng lưới đường quốc gialần thứ 2;

- Quyết định số 1590/QĐ-BGTVT ngày 06/5/2015 của Bộ Giao thông vận tải

về việc phê duyệt Thiết kế BVTC công trình cầu Tân Phong QL.21B qua sông Đào,

tỉnh Nam Định thuộc dự án Tín dụng ngành GTVT để cải tạo mạng lưới đường quốc gia lần thứ 2.

1.1.2 Các văn bản của tỉnh Nam Định

- Quyết định số 12/2013/QĐ-UBND ngày 11/4/2013 của UBND tỉnh NamĐịnh quy định đơn giá bồi thường hỗ trợ nhà, công trình xây dựng, vật kiến trúc khiNhà nước thu hồi đất;

- Quyết định số 13/2013/QĐ-UBND ngày 11/4/2013 của UBND tỉnh NamĐịnh về việc ban hành quy định đơn giá bồi thường cây trồng, vật nuôi (nuôi trồngthủy sản) phục vụ công tác GPMB trên địa bàn tỉnh Nam Định;

- Quyết định số 20/2014/QĐ-UBND ngày 30/9/2014 của UBND tỉnh về việc ủyquyền cho UBND cấp huyện quyết định thu hồi đất;

- Quyết định số 23/2014/QĐ-UBND ngày 10/10/2014 của UBND tỉnh NamĐịnh ban hành quy định diện tích đất ở tối thiểu được phép tách thửa trên địa bàntỉnh Nam Định;

- Quyết định số 27/QĐ-UBND ngày 12/11/2014 của UBND tỉnh Nam Định banhành quy định hạn mức giao đất ở và hạn mức công nhận đất ở áp dụng khi cấp GCNquyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất cho hộ giađình, cá nhân trên địa bàn tỉnh Nam Định;

- Quyết định số 08/2015/QĐ-UBND ngày 24/3/2015 của UBND tỉnh NamĐịnh về việc ban hành quy định cụ thể một số nội dung về bồi thường, hỗ trợ và táiđịnh cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Nam Định;

- Quyết định số 847/QĐ-UBND ngày 14/5/2015 của UBND tỉnh Nam Định vềviệc phê duyệt giá đất cụ thể phục vụ GPMB dự án đầu tư xây dựng cầu Tân Phong

và đường dẫn lên cầu đoạn thuộc địa bàn thành phố Nam Định;

- Quyết định số 1019/QĐ-UBND ngày 04/6/2015 của UBND tỉnh Nam Định vềviệc phê duyệt giá đất cụ thể để giao đất tái định cư phục vụ GPMB dự án đầu tư xâydựng cầu Tân Phong và đường dẫn lên cầu;

- Quyết định số 13/2015/QĐ-UBND ngày 20/5/2015 của UBND tỉnh về việcban hành đơn giá bồi thường, hỗ trợ di chuyển cây trồng đặc thù để lập phương ánbồi thường, hỗ trợ GPMB thực hiện dự án xây dựng cầu Tân Phong trên địa bànThành phố Nam Định;

- Hướng dẫn số 1456/HD-STNMT ngày 01/7/2015 về việc lập, thẩm định phêduyệt và thực hiện phương án xử lý đối với những trường hợp sử dụng đất khônghợp pháp trước khi có Nghị quyết số 17-NQ/TU ngày 17/7/2012 của Ban chấp hànhĐảng bộ tỉnh và Kế hoạch số 54/KH-UBND ngày 02/10/2012 của UBND tỉnh NamĐịnh;

- Quyết định số 1715/QĐ-UBND ngày 23/3/2015 của UBND Thành phố NamĐịnh về việc thành lập Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư GPMB dự án: Xâydựng cầu Tân Phong và đường dẫn lên cầu đoạn thuộc địa bàn Thành phố Nam Định

1.2 Khái quát về công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

1.2.1 Một số khái niệm

Việt Nam là nước có nền kinh tế đang phát triển, nền kinh tế thị trường địnhhướng xã hội chủ nghĩa đã có những thay đổi về mọi mặt, với tốc độ phát triển nhanh

và đạt những thành quả hết sức quan trọng trong quá trình đổi mới đất nước Do đó

đã thu hút được nhiều nguồn vốn đầu tư của các cá nhân, tổ chức doanh nghiệp trong

và ngoài nước Cùng với quá trình công nghiệp hoá tốc độ đô thị hoá ngày càngmạnh, kéo theo những thay đổi đã làm ảnh hưởng rất lớn đến quá trình sử dụng đất,đất nông nghiệp giảm dẫn đến đất phi nông nghiệp tăng lên (Đất khu công nghiệp,đất đô thị, đất giao thông, đất thuỷ lợi) Vì vậy việc thu hồi đất là không tránh khỏi.Theo Luật đất đai (2013) thì thu hồi đất: là việc Nhà nước ra quyết định hànhchính để thu lại quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất đã giao cho tổ chức, Uỷ ban nhândân xã, phường, thị trấn quản lý

Bồi thường về đất: là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối vớidiện tích đất thu hồi cho người sử dụng đất và hỗ trợ là hỗ trợ khi Nhà nước thu hồiđất là việc Nhà nước trợ giúp cho người có đất thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất

và phát triển Trong khi đó Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước quyết định thu lạiquyền sử dụng đất của người được Nhà nước trao quyền sử dụng đất hoặc thu lại đấtcủa người sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai (Luật đất đai, 2013).

Việc bồi thường có thể tiến hành bằng tiền hoặc bằng vật chất khác có thể docác quy định của pháp luật điều tiết hoặc do thoả thuận của các chủ thể Bồi thườngthiệt hại về đất đai thực chất là việc giải quyết mối quan hệ về kinh tế giữa Nhà nướcvới người được giao đất, cho thuê đất và những người bị thu hồi đất Bồi thường thiệthại về đất phải được thực hiện theo quy định của nhà nước về giá đất, phương thứcthu hồi và thanh toán Nó vừa đảm bảo lợi ích của người bị thu hồi đất đồng thờicũng đảm bảo lợi ích của Nhà nước, của người nhận đất thu hồi để sử dụng, tức làphải giải quyết hài hoà lợi ích của cả ba đối tượng này

Tái định cư trong bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất được hiểu là việc dichuyển người có đất bị thu hồi đến sinh sống ổn định tại một nơi ở mới thông quacác hoạt động hỗ trợ của Nhà nước nhằm giúp người bị thu hồi đất ổn định đời sống,sản xuất tại khu tái định cư

Người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất theo qui định mà phải di chuyểnchỗ ở thì được bố trí đất tái định cư bằng một trong các hình thức sau:

+ Bồi thường bằng nhà ở;

+ Bồi thường bằng giao đất ở mới;

+ Bồi thường bằng tiền để tự lo chỗ ở mới;

Tái định cư là một bộ phận không thể tách rời và giữ vị trí quan trọng trongchính sách GPMB Các dự án tái định cư cũng được coi là dự án phát triển và phảiđược thực hiện như các dự án phát triển khác (Bộ Tài nguyên và Môi trường, 2014)

1.2.2 Bản chất của công tác bồi thường GPMB

Bản chất của việc bồi thường là việc giải quyết mối quan hệ kinh tế giữa Nhànước, người được giao đất, thuê đất và người bị thu hồi đất Bồi thường về đất phảiđược thực hiện theo qui định của Nhà nước Việc bồi thường về đất không giống vớiviệc trao đổi, mua bán tài sản, hàng hoá trên thị trường mà nó phải đảm bảo quyền vàlợi ích hợp pháp của Nhà nước và người bị thu hồi đất, có nghĩa là phải giải quyếtmột cách hài hoà giữa các đối tượng tham gia (Luật Dương Gia)

1.2.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác bồi thường GPMB

1.2.3.1 Công tác đăng ký quyền sử dụng đất, lập và quản lý hồ sơ địa chính, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

Ở nước ta hiện nay theo quy định của Luật Đất đai, người sử dụng đất phảiđăng ký quyền sử dụng đất tại cơ quan Nhà nước có thẩm quyền để được xét duyệtlập hồ sơ địa chính, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở vàtài sản khác gắn liền với đất (sau đây gọi là giấy chứng nhận) Đăng ký quyền sửdụng đất là việc ghi nhận quyền sử dụng đất hợp pháp đối với một thửa đất xác địnhvào hồ sơ địa chính nhằm xác lập quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất Hệthống hồ sơ địa chính và GCN có liên quan mật thiết với công tác bồi thư ờng, hỗtrợ và tái định cư, là một trong những yếu tố quyết định khi xác định nguồn gốc,thời điểm bắt đầu sử dụng đất, đối tượng và mức bồi thường, hỗ trợ cho người bịthu hồi đất

Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là giấy chứng nhận do cơ quan Nhà nước

có thẩm quyền cấp cho người sử dụng đất để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp củangười sử dụng đất, đây là điều kiện đầu tiên để được bồi thường khi Nhà nước thuhồi đất

Lập và quản lý chặt chẽ hệ thống hồ sơ địa chính (HSĐC) có vai trò quantrọng hàng đầu để “quản lý chặt chẽ đất đai trong thị trường bất động sản”, là cơ sởxác định tính pháp lý của đất đai Trước tháng 12 năm 2004, rất nhiều địa phươngchưa lập đầy đủ HSĐC theo quy định; đặc biệt có nhiều xã, phường, thị trấn chưa lập

đủ hồ sơ địa chính để phục vụ yêu cầu quản lý nhà nước về đất đai là sổ mục kê đấtđai, sổ địa chính, sổ cấp GCN như thành phố Hà Nội, các tỉnh Hà Tây, Hoà Bình,Vĩnh Phúc, Kiên Giang, Trà Vinh (Trung Chính, 2013)

Trong công tác bồi thường GPMB thì GCNQSDĐ là căn cứ pháp lý để xác địnhđối tượng được bồi thường như: loại đất, diện tích đất tính bồi thường Hiện nay, côngtác đăng ký đất đai ở nước ta vẫn còn nhiều bất cập, đặc biệt công tác đăng ký biếnđộng về sử dụng đất cập nhật không kịp thời; việc cấp GCNQSDĐ vẫn chưa hoàntất Chính vì vậy mà công tác bồi thường GPMB đã gặp rất nhiều khó khăn Làm tốtcông tác đăng ký đất đai, cấp GCNQSDĐ thì công tác bồi thường GPMB sẽ thuậnlợi, tiến độ GPMB nhanh hơn

1.2.3.2 Công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất

Quy hoạch sử dụng đất được xem là một giải pháp tổng thể định hướng choquá trình phát triển và ảnh hưởng mang tính quyết định đến nền kinh tế trong tươnglai Thông qua công tác này, Nhà nước can thiệp vào các mối quan hệ đất đai để giảiquyết những vấn đề mà quá trình phát triển đặt ra, đồng thời khắc phục những nhượcđiểm do lịch sử để lại

Công tác bồi thường GPMB có liên quan mật thiết với công tác quy hoạch, kếhoạch sử dụng đất vì để ra được quyết định thu hồi đất, để giao đất, cho thuê đất,chuyển mục đích sử dụng đất thì cần phải căn cứ vào quy hoạch, kế hoạch sử dụngđất đã được xét duyệt Từ đó mới lập được phương án bồi thường, hỗ trợ giải phóngmặt bằng

- Thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất có tác động tới chính sách bồithường đất đai trên hai khía cạnh:

+ Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là một trong những căn cứ quan trọngnhất để thực hiện việc giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất Theo quyđịnh của Luật đất đai, việc giao đất, cho thuê đất chỉ được thực hiện khi có quyếtđịnh thu hồi đất của của cơ quan có thẩm quyền đối với người đang sử dụng đất;

+ Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là một trong những nhân tố ảnh hưởng tớigiá đất trên thị trường; từ đó tác động tới giá đất tính bồi thường

- Công tác bồi thường giải phóng mặt bằng liên quan mật thiết với công tácquy hoạch, kế hoạch sử dụng đất thông qua Quyết định thu hồi đất vì:

+ Căn cứ quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất để thực hiện việc thu hồi đất, giaođất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất

+ Căn cứ Quyết định thu hồi đất để lập, trình duyệt và xây dựng cũng nhưthực hiện phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giải phóng mặt bằng

Tuy nhiên chất lượng quy hoạch nói chung và kế hoạch nói riêng còn nhiềubất cập, thiếu đồng bộ, chưa hợp lý, tầm nhìn chiến lược chưa có, tính khả thi thấp,đặc biệt là thiếu tính bền vững Phương án quy hoạch chưa dự báo sát tình hình, quyhoạch còn mang nặng tính chủ quan duy ý chí, áp đặt, nhiều trường hợp quy hoạchtheo phong trào Đây chính là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trạng quy hoạch

“treo”, dự án “treo"

1.2.3.3 Giá đất

Đối với quản lý của Nhà nước: Giá đất là công cụ để Nhà nước thực hiệncông tác quản lý, điều tiết sự hoạt động của thị trường bất động sản nói chung, thịtrường nhà đất nói riêng, giảm và tiến tới xóa bỏ các hiện tượng đầu cơ đất đailàm thị trường nhà đất thiếu lành mạnh Đối với công tác bồi thường, giải phóng mặtbằng thì giá đất có vai trò quan trọng trong việc điều tiết giữa lợi ích của Nhànước, lợi ích công cộng, lợi ích của quốc gia với lợi ích của những người dân bị thuhồi đất Có thể nói, việc quy định giá đất bồi thường giải phóng mặt bằng hợp lý sẽtạo điều kiện đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng và giao đất cho nhà đầu tư vàbắt tay vào thực hiện các công trình trên đất bị thu hồi Cùng với công tác đẩymạnh giải phóng mặt bằng thì Nhà nước phải có chính sách bồi thường giá trị hợp

lý cho những người dân có đất bị thu hồi để người dân di dời chỗ ở, chuyển đổicông việc khác, hoặc có những phương án khác để ổn định cuộc sống của mình.Như vậy, Nhà nước vừa phải giải quyết vấn đề giải phóng mặt bằng vừa phải giảiquyết vấn đề an sinh cho những người dân bị thu hồi đất và chính sách về giá đất

sẽ có vai trò giải quyết tốt những vấn đề đặt ra Do vậy, nhà nước cần phải cóchính sách về giá đất thích hợp để tạo điều kiện đẩy nhanh việc giải phóng mặtbằng cũng như giảm khiếu nại, tố cáo về giá đất trong bồi thường giải phóng mặtbằng (Viện chiến lược, chính sách Tài nguyên và Môi trường, 2010)

Giá đất là một loại công cụ tài chính để Nhà nước tiến hành thực hiện quản

lý về đất đai, bên cạnh việc quy định các khoản thu vào ngân sách thì đồng thời giáđất còn có tác dụng định hướng thị trường Trên thực tế, bất kỳ Nhà nước nàocũng có thể sử dụng nhiều biện pháp khác nhau để thực hiện tốt chức năngquản lý Nhà nước về đất đai của mình Đó có thể là biện pháp hành chính, cũng

có thể là biện pháp kinh tế và đôi khi là sự kết hợp của cả hai biện pháp trên

- Giá trị quyền sử dụng đất (giá đất) là số tiền tính trên một đơn vị diện tích đất

do Nhà nước qui định hoặc được hình thành trong giao dịch về quyền sử dụng đất

- Giá đất được hình thành trong các trường hợp sau đây:

+ Do UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương quy định (căn cứ vàonguyên tắc, phương pháp xác định giá đất và khung giá đất theo quy định của Chínhphủ) và được công bố công khai vào ngày 01 tháng 01 hàng năm

+ Do đấu giá quyền sử dụng đất hoặc đấu thầu dự án có sử dụng đất.

+ Do người sử dụng đất thoả thuận về giá đất với những người có liên quankhi thực hiện các quyền chuyển nhượng, cho thuê, cho thuê lại quyền sử dụng đất,góp vốn bằng quyền sử dụng đất

- Giá đất là công cụ kinh tế để Nhà nước quản lý và người sử dụng đất tiếpcận với cơ chế thị trường Giá đất cũng là căn cứ để đánh giá sự công bằng trongphân phối đất đai, để người sử dụng thực hiện nghĩa vụ của mình và để Nhà nướcđiều chỉnh các mối quan hệ đất đai theo pháp luật

1.2.3.4 Định giá đất

Là những phương pháp kinh tế nhằm tính toán lượng giá trị của đất đai bằnghình thái tiền tệ tại một thời điểm xác định khi chúng tham gia trong một thị trườngnhất định Vì vậy, về nguyên tắc việc định giá đất cũng như định giá các tài sảnthông thường nhưng đất đai là một tài sản đặc biệt, giá đất ngoài các yếu tố về khônggian, thời gian, kinh tế, pháp luật chi phối, nó còn bị tác động bởi các yếu tố tâm lý

xã hội Cho nên, định giá đất được biểu hiện là sự ước tính về giá trị của quyền sửdụng đất bằng hình thái tiền tệ cho một mục đích đã được xác định tại một thời điểmxác định Việc định giá đất hiện nay chủ yếu được sử dụng là phương pháp so sánhtrực tiếp và phương pháp thu thập

Theo qui định tại Luật Đất đai năm 2013, việc xác định giá đất phục vụ bồithường GPMB phải đảm bảo nguyên tắc sát với giá chuyển nhượng quyền sử dụngđất thực tế trên thị trường trong điều kiện bình thường Thực tế cho thấy bảng giá đấtcác địa phương công bố hàng năm chưa phù hợp với nguyên tắc trên dẫn tới cáckhiếu kiện của người bị thu hồi đất và gây ảnh hưởng đến quá trình thực hiện bồithường GPMB

hoặc thuê đất, công trình trên đất mà không bắt buộc phải thông qua chính sách tái định cư của Nhà nước.

Tuy nhiên giá đất để tính bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất sẽ bị tác độngbởi giá cả của bất động sản được hình thành trên thị trường, đây là một trong nhữngnguyên nhân khiến công tác GPMB trong thời gian qua bị kéo dài và cũng là nguyênnhân của phần lớn các vụ khiếu kiện đông người (Luật Dương Gia)

1.2.3.6 Việc ban hành và tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật đất đai

Đất đai là đối tượng quản lý phức tạp, luôn biến động theo sự phát triển củanền kinh tế - xã hội Để thực hiện tốt chức năng quản lý Nhà nước về đất đai đòi hỏicác văn bản pháp luật liên quan đến lĩnh vực này phải mang tính ổn định cao và phùhợp với tình hình thực tế

Với những đổi mới về pháp luật đất đai, thời gian qua công tác GPMB đã đạtnhững kết quả đáng khích lệ, đã cơ bản đáp ứng được nhu cầu về mặt bằng cho việcphát triển các dự án Tuy nhiên bên cạnh đó, do tính chưa ổn định, chưa thống nhấtcủa pháp luật đất đai qua các thời kỳ mà công tác bồi thường GPMB đã gặp khánhiều khó khăn và cản trở Thực tiễn triển khai cho thấy việc ban hành các văn bảnquy phạm pháp luật về quản lý, sử dụng đất đai có ảnh hưởng rất lớn đến công tác bồithường GPMB Hệ thống văn bản pháp luật đất đai còn bộc lộ nhiều nhược điểm như

là số lượng nhiều nhưng không cụ thể, khó áp dụng trong thực hiện, hệ thống chưađồng bộ, chặt chẽ, có những văn bản mâu thuẫn với nhau, gây lúng túng trong xử lý

và tạo kẽ hở trong thực thi pháp luật và không có tính ổn định, luôn luôn phải thay đổi

để phù hợp với thực tiễn nhất là các Thông tư, hướng dẫn (Phương Thảo, 2013)

Bên cạnh việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về quản lý, sử dụngđất đai, việc tổ chức thực hiện các văn bản cũng có vai trò rất quan trọng, đặc biệt làcông tác học tập, tuyên truyền, phổ biến các văn bản quy phạm pháp luật về đất đaithực hiện không tốt, không thường xuyên, người dân thiếu thông tin hiểu biết cụ thể

về chủ trương của Đảng chính sách Nhà nước về đất đai

1.2.4 Quy trình thực hiện công tác bồi thường GPMB

Bước 1: Sau khi có quyết định phê duyệt dự án đầu tư của cơ quan nhà nước

có thẩm quyền, UBND thành phố ban hành quyết định thành lập hội đồng bồithường, hỗ trợ và tái định cư (TĐC) của dự án

Bước 2: Cùng với việc ban hành Quyết định thành lập hội đồng bồi thường,

hỗ trợ và TĐC, UBND thành phố ban hành quyết định thành lập tổ công tác giúpviệc Hội đồng để tiến hành kê khai kiểm đếm tài sản, vật kiến trúc trên phần diệntích đất bị thu hồi

Bước 3: Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và TĐC thành phố tổ chức họp với các

hộ dân có đất bị thu hồi, đồng thời thông báo tới các hộ các chế độ chính sách liênquan tới việc bồi thường, hỗ trợ và TĐC, tiến hành phát tờ khai cho hộ (theo mẫu)

Bước 4: Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và TĐC tham mưu UBND Thành phốban hành thông báo thu hồi đất tới từng hộ gia đình, cá nhân, cơ quan, tổ chức bị ảnhhưởng của dự án

Bước 5: UBND Thành phố đề nghị Sở Tài nguyên & Môi trường tham mưuUBND Tỉnh ban hành giá đất cụ thể phục vụ việc áp giá đền bù về đất và giá thu tiền

sử dụng đất khi giao đất tái định cư

Bước 6: Tổ công tác xuống thu lại tờ khai của các hộ đồng thời tiến hànhkiểm đếm kê khai tài sản trên đất và thu thập hồ sơ sử dụng đất làm cơ sở lập phương

án bồi thường, hỗ trợ và TĐC

Bước 7: Hoàn chỉnh phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư niêm yết tại trụ

sở và nơi có đất bị thu hồi, tổ chức lấy ý kiến trình cơ quan có thẩm quyền phê duyệtsau khi có quyết định phê duyệt phương trực tiếp từng hộ gia đình, cá nhân bị ảnhhưởng GPMB

Bước 8: Trong vòng 90 ngày (đối với đất nông nghiệp), 180 ngày đối với đất

ở nếu người có đất bị thu hồi không nhất trí với phương án bồi thường, hỗ trợ và táiđịnh cư UBND Thành phố, Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và TĐC có văn bản trả lờihoặc tổ chức đối thoại trực tiếp

Bước 9: Hoàn thiện phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trình cấp cóthẩm quyền phê duyệt và tổ chức công bố chi trả tiền theo quy định

Bước 10: Cưỡng chế thu hồi đất đối với hộ gia đình, cá nhân có đất thu hồi đãvận động thuyết phục nhưng người dân có đất bị thu hồi không chấp hành chủtrương, chính sách, không bàn giao đất đã bị thu hồi cho Nhà nước

Bước 11: Giải quyết khiếu nại đối với quyết định bồi thường, hỗ trợ, tái định

cư hoặc quyết định cưỡng chế thu hồi đất thực hiện theo quy định tại điều Điều 71Luật Đất đai 2013 (Quốc Hội, 2013)

1.3 Thực trạng về công tác BT GPMB ở một số nước trên Thế giới và ở Việt Nam

1.3.1 Công tác bồi thường GPMB một số nước trên Thế giới

1.3.1.1 Công tác bồi thường GPMB ở Nhật Bản

Sau chiến tranh thế giới thứ hai, đất nước Nhật bị tàn phá nặng nề, kinh tếkhủng hoảng, kiệt quệ, đời sống nhân dân nói chung và nông dân nói riêng cực kìkhó khăn Chính phủ Nhật Bản đã tiến hành 2 cuộc cải cách ruộng đất:

- Lần cải cách ruộng đất thứ nhất: Dự kiến tiến hành rất nhiều công việc nhưđịnh mức hạn điền cho địa chủ (không vượt quá 5 ha/hộ địa chủ), chia đất và xác lậpquyền sở hữu cho nông dân, quản tô và thanh toán tô bằng tiền, Nhưng do sựchống lại của địa chủ và các thế lực bảo thủ nên những dự kiến cải cách ruộng đấtlần thứ nhất không thực hiện được

- Trước kết quả nửa vời của cuộc cách mạng lần thứ nhất, dưới sức ép của Mỹ,Nhật Bản tiến hành cuộc cải cách ruộng đất lần thứ hai Nội dung của cuộc cải cáchlần này bao gồm rất nhiều nội dung như: Định mức hạn điền cho địa chủ, chia đất vàxác định quyền sở hữu đất cho nông dân, xác định quyền của Nhà nước đối với việctrưng thu đất, cấp đất và các quyền khác,

Cùng với hai cuộc cải cách ruộng đất Nhật Bản còn ban hành Luật Đất đainông nghiệp Luật này quy định rõ hơn về những biện pháp đặc biệt nhằm đẳm bảoquyền sở hữu đất đai của người làm nông nghiệp

Trước yêu cầu của việc hình thành các hợp tác xã ở nông thôn, Nhật Bản quyđịnh hộ gia đình thoả thuận về quyền quản lí và quyền sử dụng đất đai và quyền sởhữu đất đai của hộ gia đình thành viên tham gia hợp tác xã

Đất canh tác ít nhưng nhu cầu mở rộng diện tích đất công nghiệp, dịch vụ giaothông và hệ thống kết cấu hạ tầng rất lớn Để giải quyết hài hoà giữa yêu cầu sử dụngđất cho nông nghiệp và đất dùng cho nhu cầu kinh tế xã hội khác, Nhật Bản ban hànhLuật về tổ chức lại ngành nông nghiệp ở những vùng cần phát triển Luật và các biệnpháp kinh tế, hành chính được tiến hành nhằm cùng một lúc đáp ứng các yêu cầu:

- Ưu tiên đất cho nông nghiệp, thâm canh tăng năng suất nông nghiệp để giảiquyết mâu thuẫn giữa đất canh tác ít lại bắt buộc bớt một phần dành cho các yêu cầukhác cho phát triển nông thôn, đô thị hoá, hiện đại hoá Do đó Nhật Bản sớm trởthành quốc gia có nhiều loại cây trồng đạt năng suất cao nhất thế giới

- Có chính sách cụ thể để thúc đẩy việc dành đất đai để phát triển côngnghiệp, dịch vụ, Như vậy chính sách đất đai của Nhạt Bản vừa từng bước thúc đẩyhiệu quả sử dụng đất dành cho nông nghiệp vừa thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu đất đaitheo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá và đô thị hoá.

Để hình thức sở hữu đa dạng, kể cả thừa nhận sở hữu tư nhân về đất đai,Nhà nước vẫn có quyền năng theo Luật pháp để thu hồi đất phục vụ cho các nhucầu phát triển kinh tế xã hội đất nước (Viện chiến lược, chính sách Tài nguyên vàMôi trường, 2010)

1.3.1.2 Công tác bồi thường GPMB ở Pháp

Ở Pháp, đối với các trường hợp sử dụng đất vào mục đích chung như quốcphòng - an ninh; lợi ích quốc gia; lợi ích công cộng thì Nhà nước thực hiện quyền

ưu tiên mua đất của chủ sở hữu tư nhân trên cơ sở đàm phán thỏa thuận về giá.Trường hợp thỏa thuận không đạt hoặc chủ sở hữu tư nhân không muốn bán đất thìNhà nước được quyền trưng thu đất đai có bồi thường cho chủ sở hữu

Pháp được đánh giá là một trong những nước có thể chế trưng thu chi tiết vàhoàn chỉnh nhất Thủ tục trưng thu của Pháp gồm hai giai đoạn: giai đoạn hành chính(làm các công việc chuẩn bị thu hồi) và giai đoạn tư pháp (liên quan đến chuyểnquyền sở hữu)

Trước hết, bên có nhu cầu thực hiện dự án nộp hồ sơ cho Tỉnh trưởng Tỉnhtrưởng bổ nhiệm điều tra viên hoặc một hội đồng điều tra để tiến hành điều tra sơ bộ

và chỉ rõ đối tượng, thời hạn điều tra; đồng thời, thông báo trên báo chí, cách thức đểcông chúng tìm hiểu, nêu ý kiến về hồ sơ dự án Trên cơ sở kết quả điều tra đượctrình lên, Tỉnh trưởng sẽ thông báo cho chủ dự án, tòa án hành chính và cũng gửi chotất cả các xã, phường liên quan Chậm nhất là một năm sau khi kết thúc điều tra sơ

bộ, tùy từng trường hợp theo luật định, Tỉnh trưởng ra quyết định về tính khảnhượng của các tài sản có trong danh mục trưng thu, chuyển quyết định đó sang tòa

án Sau khi có lệnh của tòa án, các chủ sở hữu không được chuyển nhượng, thế chấptài sản Chủ dự án thông báo dự kiến về mức bồi thường và mời các bên bị trưng thucho biết yêu cầu của họ trong vòng 15 ngày Hai bên có một tháng để xử lý nhữngbất đồng, nếu không thống nhất được thì mức bồi thường sẽ do tòa án quyết định, cónêu rõ các khoản bồi thường chính, các khoản bồi thường phụ (như việc làm, hoamàu, di chuyển, kinh doanh ) và cơ sở của việc tính toán Những khoản bồi thường

này sẽ phải trả đầy đủ tính theo giá trong ngày ra lệnh trưng thu và chủ dự án phải trảchi phí xác định mức bồi thường của tòa án (Phương Thảo, 2013).

1.3.1.3 Công tác bồi thường GPMB tại Trung Quốc

Theo pháp luật đất đai của Trung Quốc, chỉ có Chính phủ và chính quyền cấptỉnh mới có thẩm quyền thu hồi đất Quốc vụ viện quyết định thu hồi đất nông nghiệp

từ 35 ha trở lên, đối với loại đất khác là 70 ha trở lên Dưới hạn mức đất này, chínhquyền cấp tỉnh ra quyết định thu hồi đất Đất nông nghiệp sau khi thu hồi sẽ chuyển

từ chế độ sở hữu tập thể thành chế độ sở hữu nhà nước Trách nhiệm bồi thườngthuộc về người sử dụng đất sau khi thu hồi

Có thể nói, mục tiêu bao trùm lên chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ởTrung Quốc là hạn chế đến mức tối đa việc thu hồi đất, giải tỏa mặt bằng, cũng như

số lượng người bị ảnh hưởng bởi việc thu hồi đất để thực hiện dự án đầu tư Nếunhư việc thu hồi đất là không thể tránh khỏi thì có sự chuẩn bị cẩn thận phương ánđền bù, trên cơ sở tính toán đầy đủ lợi ích của nhà nước, tập thể và cá nhân, đảmbảo cho những người dân bị thu hồi đất có thể khôi phục lại hoặc cải thiện mứcsống so với trước khi bị thu hồi đất (Viện chiến lược, chính sách Tài nguyên vàMôi trường, 2010)

1.3.1.4 Công tác bồi thường GPMB tại Singapore

Trưng dụng đất là cốt lõi của chính sách đất đai Singapore Luật Trưng dụngđất được ban hành năm 1966, sửa đổi bổ sung năm 1973, quy định mọi dự án vì lợiích công cộng đều thực hiện trưng dụng đất chứ không được mua đất Căn cứ vàoLuật này, các công trình hạ tầng, công trình quân sự, Cục Phát triển nhà ở (HDB),Công ty phát triển Khu công nghiệp (JTC), Cục Tái phát triển đô thị (URA), CụcCảng khẩu Singapore đều trưng dụng đất đai cho các dự án của mình

Chính phủ quy định hết sức chi tiết trình tự trưng dụng đất để đề phòng lạmquyền, đặc biệt đối với đề xuất trưng dụng và xử lý quá trình trưng dụng đất Bộngành Chính phủ và cơ quan pháp luật phải tiến hành điều tra nghiên cứu đầy đủ,chứng minh được tính cần thiết và tính hợp lý của dự án rồi đề xuất kiến nghị để Hộiđồng thẩm tra quy hoạch thẩm tra Sau khi được Hội đồng đồng ý thì Bộ trưởng Pháttriển quốc gia trình Chính phủ và Thủ tướng phê chuẩn, tiếp theo đó là công bố thôngtin công khai trên công báo

Giá bồi thường đất thì lúc đầu chọn giá thấp hơn trong giá thị trường ngày 11-1973 và giá tại thời điểm trưng dụng Năm 1985 Luật trưng dụng đất được sửađổi, quy định nếu trưng dụng trước 30-11-1987 thì dùng giá ngày 30-11-1973, nếutrưng dụng sau ngày đó thì dùng giá ngày 1-1-1986 Thế nhưng đến lần sửa đổi LuậtTrưng dụng đất năm 1995 thì chỉ còn quy định theo giá thị trường tại thời điểm trưngdụng đất.

30-1.3.1.5 Công tác bồi thường GPMB tại Hàn Quốc

Ở Hàn Quốc, vào những năm 70 của thế kỷ trước, trước tình trạng di dân ồ ạt

từ các vùng nông thôn vào đô thị, thủ đô Xê-un đã phải đối mặt với tình trạng thiếuđất định cư trầm trọng trong thành phố Đề giải quyết nhà ở cho dân nhập cư, chínhquyền thành phố phải tiến hành thu hồi đất của nông dân vùng phụ cận Việc đền bùđược thực hiện thông qua các công cụ chính sách như hỗ trợ tài chính, cho quyềnmua căn hộ do thành phố quản lý và chính sách tái định cư (Viện chiến lược, chínhsách Tài nguyên và Môi trường, 2010)

Theo pháp luật thu hồi đất và bồi thường của Hàn Quốc, nhà nước có quyềnthu hồi đất (có bồi thường) của người dân để sử dụng vào các mục đích sau đây:

- Các dự án phục vụ mục đích quốc phòng, an ninh;

- Dự án đường sắt, đường bộ, sân bay, đạp nước thủy điện, thủy lợi

- Dự án xây dựng trụ sở cơ quan nhà nước, nhà máy điện, viện nghiên cứu

- Dự án xây dựng trường học, thư viện, bảo tàng

- Dự án xây dựng nhà ở, xây dựng cơ sở hạ tầng trong khu đô thị mới, khunhà ở để cho thuê hoặc chuyển nhượng

1.3.2 Công tác bồi thường giải phóng mặt bằng ở Việt Nam

1.3.2.1 Thời kỳ 1987 - 1993

Sau 10 năm xây dựng chủ nghĩa xã hội theo kiểu kinh tế kế hoạch, đến năm

1986, dưới sự lãnh đạo của Đảng, đất nước ta bắt đầu công cuộc đổi mới, xóa bỏ baocấp, chuyển sang nền kinh tế hạch toán kinh doanh Trước tình hình đó Quốc hộinước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã thông qua Luật đất đai đầu tiên - Luậtđất đai năm 1987

Tuy vậy, Luật đất đất đai 1987 được soạn thảo trong bối cảnh nước ta bắt đầuđổi mới, vừa tuyên bố xóa bỏ chế độ quan liêu bao cấp nên còn mang nặng tính chất

của cơ chế đó khi soạn thảo luật; do đó đã bộc lộ một số tồn tại sau: Việc tính thuếtrong giao dịch đất đai rất khó khăn vì Nhà nước chưa thừa nhận quyền sử dụng đất

có giá trị, chưa quy định rõ những cơ sở pháp lý cần thiết để điều chỉnh quan hệ đấtđai trong quá trình chuyển sang nền kinh tế thị trường, trong quá trình tích tụ tậptrung sản xuất trong nông nghiệp và phân công lại lao động trong nông thôn; chínhsách tài chính đối với đất đai chưa rõ nét, đặc biệt là giá đất; chưa có những điềuchỉnh thích đáng đối với những bất hợp lý trong những chính sách cũ, trong việcthay đổi quy hoạch, thay đổi kết cấu hộ nông dân trong nông thôn; mới tập trung chủyếu vào việc xử lý đối với đất nông - lâm nghiệp; chưa cho phép người sử dụng đấtdịch chuyển quyền sử dụng đất (Care Quốc tế tại Việt Nam, 2007)

1.3.2.2 Thời kỳ 1993 - 2003

Sau giai đoạn bắt đầu đổi mới (từ 1986-1991), chúng ta vẫn còn thiếu nhiềuquy định và ngay cả hệ thống pháp luật đã ban hành cũng còn nhiều bất cập, chưađáp ứng được tình hình đổi mới của đất nước Vì vậy, Hiến pháp 1992 ra đời, trong

đó quy định: “Đất đai thuộc sở hữu toàn dân” (Điều 17), “Nhà nước thống nhất quản

lý toàn bộ đất đai theo quy hoạch và pháp luật, đảm bảo sử dụng đúng mục đích và

có hiệu quả” (Điều 18) Để phù hợp với giai đoạn mới và thực hiện đổi mới toàn diệnnền kinh tế, cụ thể hóa Hiến pháp năm 1992, khắc phục những hạn chế của Luật Đấtđai 1992, khắc phục những hạn chế của Luật đất đai 1987, ngày 14 tháng 7 năm

1993, Quốc hội khóa IX thông qua Luật Đất đai 1993

Đầu những năm 1990, công cuộc đổi mới trên toàn đất nước đã tạo điều kiệnthuận lợi cho các nhà đầu tư trong và ngoài nước, ngày càng nhiều dự án đòi hỏi phải

sử dụng đất với quy mô lớn và tất yếu kèm theo là phải bồi thường, GPMB và TĐCcho người bị thu hồi đất

- Hiến pháp năm 1992

Hiến pháp năm 1992 đặt nền móng cho việc xây dựng chính sách bồi thường,GPMB qua những điều khoản quy định cụ thể sau:

Điều 17, Hiến pháp quy định về QSH đối với đất đai: “Đất đai, rừng núi,

sông hồ, nguồn nước, tài nguyên trong lòng đất, nguồn lợi ở vùng biển, thềm lục địa

và vùng trời… đều thuộc sở hữu toàn dân”.

Tại Điều 18, Hiến pháp quy định về quyền quản lý của Nhà nước đối với đấtđai theo quy hoạch và pháp luật, bảo đảm việc sử dụng đất đúng mục đích và có hiệu

quả; đồng thời quy định việc giao đất cho các tổ chức, cá nhân sử dụng ổn định, lâudài và trách nhiệm, nghĩa vụ của người được Nhà nước cho sử dụng đất (tổ chức và

cá nhân có trách nhiệm bảo vệ, bồi bổ, khai thác hợp lý, sử dụng tiết kiệm đất, đượcquyền chuyển QSDĐ, được Nhà nước giao đất theo các quy định của pháp luật)

Đặc biệt, tại Điều 23 quy định: “Tài sản hợp pháp của cá nhân, tổ chức không

bị quốc hữu hoá Trong trường hợp thật cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, Nhà nước trưng mua hoặc trưng dụng có đền bù tài sản của cá nhân hoặc tổ chức theo thời giá thị trường Thể thức trưng mua, trưng dụng do luật định”.

Điều 58, Hiến pháp quy định về QSH cá nhân: “Công dân có QSH thu nhập

hợp pháp, của cải để dành, nhà ở, tư liệu sinh hoạt, tư liệu sản xuất, vốn và tài sản khác trong doanh nghiệp hoặc trong các tổ chức kinh tế khác, đối với đất được Nhà nước giao sử dụng thì theo quy định tại Điều 17 và Điều 18 Nhà nước bảo hộ QSH hợp pháp và quyền thừa kế của công dân”.

Những quy định trên đã tạo điều kiện củng cố quyền hạn riêng của Nhà nướctrong việc thu hồi đất đai cho mục đích an ninh, quốc phòng và các lợi ích quốc gia,lợi ích công cộng

- Bộ Luật dân sự năm 1995

Bộ Luật dân sự năm 1995 quy định các điều khoản đối với tài sản và QSH,nghĩa vụ dân sự và hợp đồng dân sự, thừa kế, chuyển QSDĐ, QSH trí tuệ và cácquan hệ có yếu tố nước ngoài

tục rất quan trọng và là cơ sở pháp lý cho người sử dụng đất là họ được cấp giáychứng nhận quyền sử

dụng đất và quyền sở hữu nhà Chính điều này làm căn cứ cho quyền được bồithường khi Nhà nước thu hồi đất.

Điều 12 Luật Đất đai 1993 đã quy định: “Nhà nước xác định giá các loại đất

để tính thuế chuyển QSDĐ, thu tiền khi giao đất hoặc cho thuê đất Tính giá trị tài sản khi giao đất, đền bù thiệt hại khi thu hồi đất Chính phủ quy định khung giá các loại đất đối với từng vùng theo thời gian”.

Điều 27 quy định: “Trong trường hợp thật cần thiết, Nhà nước thu hồi đất sử

dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng thì người thu hồi đất được đền bù thiệt hại” Việc thu hồi đất phải được thông báo trước cho

người đang sử dụng biết về lý do thu hồi, thời gian, kế hoạch di chuyển, phương ánbồi thường thiệt hại (Điều 28)

Tại các Điều 73 và 79 quy định cụ thể, chi tiết về quyền và nghĩa vụ củangười sử dụng đất, một trong những quyền và nghĩa vụ là được Nhà nước bảo vệ khi

bị người khác xâm phạm đến QSDĐ hợp pháp của mình

Đất đai thuộc sở hữu toàn dân, Nhà nước trao cho họ quyền chuyển nhượng,cho thuê, thừa kế, thế chấp và được góp vốn bằng giá trị QSDĐ Luật Đất đai năm

1993 cũng quy định việc Nhà nước xác định giá các loại đất để tính tiền khi giao đất,cho thuê đất và bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất, theo khung giá quyđịnh của Chính phủ

- Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đất đai năm 1998 Luật sửa đổi,

bổ sung một số điều của Luật Đất đai năm 1998, được Quốc hội nước Cộng hoàXHCN Việt Nam thông qua ngày 02/12/1998, đã quy định chi tiết về quyền lợi vànghĩa vụ của tổ chức, hộ gia đình, cá nhân được Nhà nước giao đất không thu tiền sửdụng đất, giao đất có thu tiền sử dụng đất, cho thuê đất, nhận chuyển nhượng QSDĐcủa người khác, cụ thể:

+ Xác định rõ các quyền của người sử dụng đất khi được giao đất có thu tiền

sử dụng đất, giao đất không thu tiền sử dụng đất và được cho thuê đất

+ Chuyển sang thuê đất nông nghiệp (không bị hạn chế về hạn điền) để tạođiều kiện phát triển các trang trại, thu hút mọi thành phần kinh tế tham gia đầu tư vàosản xuất nông, lâm nghiệp, khai thác đất hoang hóa, đất trống đồi núi trọc và thôngqua các quy định về đầu tư trong nước, Nhà nước có chính sách miễn giảm tiền thuêđất

+ Xử lý các tồn tại cũ mà các tổ chức đã được giao đất, đã nộp tiền sử dụngđất không phải chuyển sang thuê đất để yên tâm đầu tư, phát triển sản xuất.

- Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đất đai năm 2001

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đất đai năm 2001 được Quốc hộinước Cộng hoà XHCN Việt Nam thông qua ngày 29/6/2001 quy định cụ thể hơn vềviệc bồi thường, GPMB (sửa đổi, bổ sung Điều 27), cụ thể như sau:

“1 Trong trường hợp cần thiết, Nhà nước thu hồi đất đang sử dụng của người sử dụng đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng thì người bị thu hối đất được bồi thường hoặc hỗ trợ Việc bồi thường hoặc hỗ trợ được thực hiện theo quy định của Chính phủ.

2 Nhà nước có chính sách để ổn định đời sống cho người có đất bị thu hồi Trong trường hợp người bị thu hồi đất phải di chuyển chỗ ở thì được mua nhà

ở của Nhà nước hoặc được giao đất có thu tiền sử dụng đất để làm nhà ở.

Trong trường hợp phương án bồi thường đã được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền phê duyệt, được công khai và có hiệu lực thi hành theo quy định của pháp luật

mà người bị thu hồi đất không thực hiện quyết định thu hồi thì cơ quan quyết định thu hồi đất có quyền ra quyết định cưỡng chế Trong trường hợp Chính phủ quyết định thu hồi thì UBND tỉnh, thành phố trực thuộc TW ra quyết định cưỡng chế.

3 Trong trường hợp cộng đồng dân cư xây dựng các công trình phục vụ lợi ích công cộng của cộng đồng theo quy hoạch bằng nguồn vốn do nhân dân đóng góp hoặc Nhà nước có hỗ trợ thì việc bồi thường hoặc hỗ trợ cho người có đất được sử dụng để xây dựng công trình do cộng đồng dân cư và người có đất đó thỏa thuận”.

Qua nội dung nêu trên, chúng ta thấy được tính kiên quyết của Nhà nước đượcthể hiện tại văn bản pháp luật cao nhất về quản lý đất đai Nhà nước không khoannhượng với những tổ chức, cá nhân cố tình chây ỳ, không chấp hành chính sách củaNhà nước trong việc thu hồi đất để xây dựng, đổi mới, phát triển đất nước và hộinhập quốc tế

Khẳng định quyền sử dụng đất có giá trị, được pháp luật và cuộc sống thừanhận, do đó giá trị của quyền sử dụng đất là một yếu tố cơ bản trong sự vận động củaquan hệ đất đai Khẳng định quyền sử dụng đất đai được tham gia trực tiếp vào cơ chếthị trường, là một yếu tố quan trọng hình thành thị trường bất động sản của đất nước.Đây là một phương diện rất mới của quan hệ đất đai ở nước ta so với trước đây

Phương thức sử dụng đất để tạo vốn xây dựng cơ sở hạ tầng còn nhiều bất hợp

lý, thu hồi, bồi thường, giải phóng mặt bằng còn nhiều ách tắc, bất cập, nợ đọng, trốntránh tiền thuê đất, tiền sử dụng đất còn nhiều; xử lý vi phạm về quản lý, sử dụng đấtchưa nghiêm và không kịp thời

1.3.2.3 Từ khi có Luật Đất đai 2003 đến Luật đất đai 2013

Ngày 26 tháng 12 năm 2003, tại kỳ họp thứ 4, Quốc hội khóa XI đã thông quaLuật đất đai mới - Luật đất đai 2003

Luật đất đai 2003 quy định Nhà nước thực hiện thu hồi đất, bồi thường,GPMB sau khi quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất được công bố hoặc khi dự án đầu tư

có nhu cầu sử dụng đất phù hợp với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất được cơ quannhà nước có thẩm quyền xét duyệt để chủ động quỹ đất cho đầu tư phát triển Đồngthời, Luật đất đai 2003 quy định nhà nước giao cho Tổ chức phát triển quỹ đất (doUBND Tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương thành lập) thực hiện việc thu hồi đất,bồi thường, giải phóng mặt bằng và trực tiếp quản lý quỹ đất đã thu hồi đối vớitrường hộ sau khi quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất được công bố mà chưa có dự ánđầu tư

Luật Đất đai năm 2003, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2004 Liên quan đếnviệc bồi thường, GPMB Điều 39 quy định:

“1- Nhà nước thực hiện việc thu hồi đất, bồi thường, GPMB sau khi quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất được công bố hoặc khi dự án có nhu cầu sử dụng đất phù hợp với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền xét duyệt.

2-Trước khi thu hồi đất, chậm nhất là 90 ngày đối với đất nông nghiệp và 180 ngày đối với đất phi nông nghiệp, cơ quan Nhà nước có thẩm quyền phải thông báo cho người bị thu hồi đất biết lý do thu hồi, thời gian và kế hoạch di chuyển, phương

án tổng thể về bồi thường, GPMB, TĐC”

Điều 40 quy định việc thu hồi đất để sử dụng vào mục đích phát triển kinh tế.Trong đó, đối với dự án sản xuất kinh doanh phù hợp với quy hoạch sử dụng đất đãđược xét duyệt thì nhà đầu tư được nhận chuyển nhượng, thuê QSDĐ, nhận góp vốnbằng QSDĐ của các tổ chức kinh tế, hộ gia đình, cá nhân mà không phải thực hiệnthủ tục thu hồi đất

Điều 42 quy định việc bồi thường, TĐC cho người có đất bị thu hồi Cụ thể: khiNhà nước thu hồi đất mà người bị thu hồi đất có GCNQSDĐ hoặc đủ điều kiện đượccấp GCNQSDĐ thì người sử dụng đất được bồi thường thiệt hại về đất; người bị thuhồi đất loại nào thì được bồi thường bằng việc giao đất mới có cùng mục đích sửdụng, nếu không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng giá trị QSDĐ tại thờiđiểm có quyết định thu hồi; Nhà nước còn phải thực hiện các chính sách, biệnpháp khôi phục cuộc sống bình thường cho người dân UBND tỉnh, thành phố trựcthuộc TW lập và thực hiện các dự án TĐC trước khi thu hồi đất, để bồi thườngbằng nhà ở, đất ở cho người bị thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở Khu TĐC phải

có điều kiện phát triển bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ Trường hợp không có khu TĐCthì người bị thu hồi đất được bồi thường bằng tiền hoặc được mua nhà ở thuộc sởhữu Nhà nước đối với khu vực đô thị; bồi thường bằng đất ở đối với khu vực nôngthôn

Điều 43 quy định những trường hợp thu hồi đất mà không bồi thường và quyđịnh cụ thể những trường hợp khi Nhà nước thu hồi đất, người bị thu hồi đất khôngđược bồi thường về tài sản gắn liền với đất

Về giá đất, tại Điều 56 quy định: Giá đất do UBND tỉnh, thành phố trực thuộc

TW quy định được công bố công khai vào ngày 01 tháng 01 hàng năm, được sử dụnglàm căn cứ tính thuế sử dụng đất, thuế thu nhập từ chuyển QSDĐ; tính tiền sử dụngđất và tiền thuê đất khi giao đất, cho thuê đất không thông qua đấu giá QSDĐ hoặcđấu thầu dự án có sử dụng đất; tính giá trị QSDĐ khi giao đất không thu tiền sử dụngđất, lệ phí trước bạ, bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất; tính tiền bồi thường đối vớingười có hành vi vi phạm pháp luật về đất đai mà gây thiệt hại cho Nhà nước Đặc

biệt Điều 50 quy định: “1- Hộ gia đình cá nhân đang sử dụng đất ổn định, được

UBND xã, phường, thị trấn xác nhận không có tranh chấp mà có một trong các loại giấy tờ sau đây thì được cấp GCNQSDĐ và không phải nộp tiền sử dụng đất:

b) GCNQSDĐ tạm thời được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền cấp hoặc có tên trong sổ đăng ký ruộng đất, sổ địa chính;

c) Giấy tờ chuyển nhượng QSDĐ, mua bán nhà ở gắn liền với đất ở trước ngày 15/10/1993, nay được UBND xã, phường, thị trấn xác nhận là sử dụng trước ngày

15/10/1993.

1.3.2.4 Từ khi có Luật Đất đai năm 2013 đến nay

Nhằm đảm bảo tốt hơn quyền lợi và lợi ích hợp pháp cho người bị thu hồi đất,giảm khiếu kiện trong bồi thường, giải phóng mặt bằng, ngày 29 tháng 11 năm 2013,Quốc hội khóa XIII đã thông qua Luật đất đai mới - Luật đất đai 2013 Luật đất đai

2013 tiếp tục thừa kế những quy định còn phù hợp của Luật đất đai 2003 đồng thời

đã sửa đổi, bổ sung một số quy định mới nhằm đưa chính sách bồi thường, hỗ trợ, táiđịnh cư đi vào cuộc sống (Quốc hội, 2013)

Để hướng dẫn việc bồi thường, hỗ trợ GPMB theo quy định của Luật đất đainăm 2013, một số văn bản sau đã được ban hành:

Nghị định 43/NĐ-CP ngày 15/5/2014 hướng dẫn chi tiết thi hành một số điềucủa Luật đất đai 2013;

Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy định về bồithường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất;

Thông tư số 30/2014/TT-BTNMT ngày 02/6/2014 của Bộ Tài nguyên và Môitrường quy định hồ sơ giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, thu hồiđất;

Thông tư số 37/2014/TT-BTNMT ngày 30/6/2014 của Bộ Tài nguyên và Môitrường quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất;

Về cơ bản, chính sách bồi thường GPMB theo Luật đất đai 2013 đã kế thừanhững ưu điểm của chính sách trong thời kỳ trước, đồng thời có những đổi mới nhằmgóp phần tháo gỡ các vướng mắc trong việc bồi thường GPMB hiện nay

1.4 Thực trạng về công tác bồi thường GPMB trên địa bàn tỉnh Nam Định

Việc thực hiện giải phóng mặt bằng là khâu quan trọng trong phát triển cơ sở hạtầng, thu hút đầu tư, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và đáp ứng nhu cầu sửdụng đất để phát triển kinh tế -xã hội của tỉnh Trong những năm qua tỉnh Nam Địnhthực hiện nhiều công trình trọng điểm có ý nghĩa quyết định đến sự phát triển kinh tế

- xã hội của tỉnh như: Các khu công nghiệp Hoà Xá, Mỹ Trung, Bảo Minh, Dệt mayRạng Đông; các khu đô thị mới Hoà Vượng, Thống Nhất, Mỹ Trung; các cụm côngnghiệp Xuân Tiến, Xuân Hùng, Cổ Lễ, Cát Thành, Yên Ninh, Yên Xá, Thị trấn Lâm,nhà máy nhiệt điện Nam Định 1 tại Hải Hậu Các dự án xây dựng, cải tạo nhữngtuyến đường giao thông huyết mạch của tỉnh như đường cao tốc Cầu Giẽ - Ninh

Bình, đường BOT Nam Định - Mỹ Lộc, Quốc lộ 21; cầu Bến mới, cầu Đống Cao,cầu Tân Phong, cầu Tân Phong thuộc tuyến đường bộ ven biển và dự án đường trục

phát triển kết nối vùng biển kinh tế biển với đường cao tốc Cầu Giẽ - Ninh Bìnhđoạn từ phà Tân Phong đến khu công nghiệp dệt may Rạng Đông, Tỉnh lộ 488, tỉnh

lộ 490 và nhiều tỉnh lộ, huyện lộ khác

Để đạt được nhiều thành công đáng ghi nhận trong công tác GPMB tại tất cảcác dự án trọng điểm là nhờ tỉnh Nam Định luôn xác định công tác GPMB là điềukiện quan trọng, quyết định đến tiến độ và sự thành công của các dự án UBND Tỉnh

đã chỉ đạo các ngành chức năng, các địa phương phải tập trung nhiều biện pháp đẩynhanh tiến độ công tác GPMB, bảo đảm đúng kế hoạch khởi công của dự án, đẩymạnh công tác tuyên truyền để người dân nhận thấy dự án góp phần cải tạo điểu kiện

để phát triển kinh tế, các ngành nghề dịch vụ thương mại, mở hướng cho người dâncải thiện, nâng cao chất lượng cuộc sống

Từ năm 2001 đến nay thành phố Nam Định đã thực hiện việc giao đất, thu hồiđất cho 201 dự án thuộc khu đô thị, khu tái định cư, khu công nghiệp, cụm côngnghiệp, cơ sở sản xuất kinh doanh với tổng diện tích là 1.038,94 ha Và hơn 50 côngtrình giao thông, công trình công cộng phục vụ phát triển chỉnh trang đô thị Đặc biệt

là việc phát triển khu đô thị mới Hòa Vượng, khu đô thị Mỹ Trung, khu đô thị mớiThống Nhất, khu đô thị Dệt May; các khu công nghiệp, cụm công nghiệp tại 2 bênQuốc lộ 10, đường S2

Nhìn chung, việc xây dựng phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đã tuânthủ quy định của pháp luật, vận dụng cụ thể, linh hoạt vào điều kiện của từng địaphương trong từng thời điểm; đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của người bị thuhồi đất; góp phần ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội trên địa bàn tỉnh, đáp ứngnhu cầu sử dụng đất cho các công trình hạ tầng Những công trình kết cấu hạ tầngđược xây dựng và đưa vào sử dụng đã thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh,góp phần làm thay đổi diện mạo đô thị và nông thôn Nam Định

Tuy nhiên tiến độ lập, thực hiện phương án bồi thường hỗ trợ và tái định cưgiải phóng mặt bằng còn một số công trình vẫn bị kéo dài chưa đáp ứng được yêucầu, nhất là các công trình thực hiện bồi thường hỗ trợ theo Nghị định 197/2004/NĐ-

CP, Nghị định 84/2007/NĐ-CP chuyển tiếp sang thực hiện sau khi Nghị định69/2009/NĐ-CP có hiệu lực gây khó khăn cho nhà đầu tư, ảnh hưởng không nhỏ đếnmôi trường đầu tư (như dự án khu công nghiệp Bảo Minh, dự án Văn hóa Trần, dự

án Cao tốc Cầu Giẽ - Ninh Bình)

Hội đồng Bồi thường hỗ trợ và tái định cư ở một số dự án thực hiện một số thủtục chưa kịp thời, trình tự các bước chưa chặt chẽ, chưa đúng quy hoạch; tuy khônglàm ảnh hưởng đến quyền lợi của người có đất bị thu hồi nhưng một số đối tượngthiếu tinh thần xây dựng, lợi dụng khiếu kiện gây khó khăn cho công tác GPMB.

Kiến nghị, thắc mắc, khiếu kiện của công dân liên quan đến GPMB tuy đãđược các cấp, các ngành tập trung giải quyết nhưng hiệu quả chưa cao, một số vụviệc còn kéo dài, một số nơi vẫn còn biểu hiện đùn đẩy, né tránh trong giải quyết,gây bức xúc đối với một bộ phận người bị thu hồi đất

Việc bố trí các khu tái định cư mới chỉ được thực hiện tại thành phố NamĐịnh, còn đối với khu vực nông thôn chưa được chú trọng và thường chỉ được thựchiện theo hình thức giao đất cho nhân dân một lô đất tái định cư để tự làm nhà ở

Chính sách hỗ trợ ổn định đời sống, việc làm đã được thực hiện nhưng chủyếu hỗ trợ bằng tiền; vấn đề hỗ trợ đối với hộ nghèo, vấn đề lao động, đời sống, việclàm và thu nhập sau khi bị thu hồi đất chưa được quan tâm đúng mức