Báo chí với vấn đề biển đảo và duyên hải việt nam

Từ năm 2010 đến nay, khi vấn đề biển Đông đang ngày càng “nóng” lên, tình hình ngày càng phức tạp, khó lường, đe dọa an ninh, chủ quyền cùa các nước, trong đó có nước ta, báo chí đã tăng

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

BÁO CÁO TỎNG KÉT KÉT QƯẢ T H ự C HIỆN ĐÈ TÀI KH&CN

CẤP ĐẠI HỌC QƯỚC GIA

Tên đề tài: BÁO CHÍ VỚI VẤN ĐỀ BIẺN ĐẢO VÀ DUYÊN HẢI VIỆT NAM

Mã số đề tài: QG.14.31

Chủ nhiệm đề tài: PGS.TS DƯƠNG XUÂN SƠN

Hà Nội, 2016

PHÀN I THÔNG TIN CHUNG

1.1 Tên đề tài: BÁO CHÍ VỚI VÁN ĐÈ BIẾN Đ Ả O VÀ DUYÊN HẢI VIỆT NAM

1.2 Mã số: QG.14.31

1.3 Danh sách chủ trì, thành viên tham gia thực hiện đề tài

T

T Chức danh, học vị, họ và tên Đon vị công tác Vai trò thực hiện đề tài

1 PGS.TS Dương Xuân Sơn Trường Đại học Khoa

học xã hội và Nhân văn

Chủ nhiệm đề tài

2 PGS.TS Nguyễn Thị Thanh

Huyền

Trường Đại học Khoa

học xã hội và Nhân văn

Thành viên

Ọ

J T s Bùi Chí Trung Trường Đại học K.hoa

học xã hội và Nhân văn

Thành viên

4 T s Trần Bá Dung Hội Nhà báo Việt

Nam

Thành viên

5 Th.s N guyễn Sơn Minh Trường Đại học Khoa

học xã hội và Nhân văn

Thành viên

1.4 Đon vị chủ trì: Truòng Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn

1.5 Thòi gian thực hiện:

1.5.1 Theo hợp đồng: từ tháng 5 năm 2014 đến tháng 5 năm 2016

1.5.2 Gia hạn (nếu có): đến th án g n ăm

1.5.3 Thực hiện thực tế: từ th án g 5 năm 2014 đến tháng 5 năm 2016

1.6 Những thay đối so vói thuyết minh ban đầu (nếu có): K hông có thay đổi

1.7 Tổng kinh phí đưọc phê duyệt của đề tài: 200.000.000 đồng (Hai trăm triệu đồng).

PHÀN II TỎNG QUAN KÉT QUẢ NGHIÊN c ứ u

1 Đặt vấn đề

Việt Nam là quốc gia ven biển, với bờ biển dài hơn 3.260 km, có vùng nội thủy, lãnh hãi, vùng tiếp giáp, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa rộng lớn (trên 1 triệu km2, gấp 3 lần diện tích đất liền), cùng gần 3000 hòn đảo ven bờ và hai quần đảo ngoài khơi là Hoàng Sa và Trường Sa, có vị trí địa chiến lược đặc biệt quan trọng Chính phủ Việt Nam đã thực thi chủ quyền cùa mình đối với quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa từ xa xưa, phù hợp với luật pháp quốc tế và được công nhận bởi hàng loạt bằng chứng pháp lí

và lịch sử được quy định tại Luật biển thông qua năm 2012 Thực tế, từ bao đời nay, biển đảo có vai trò rất quan trọng trong việc phát triển kinh tế - xã hội, bảo đàm quốc phòng - an ninh quốc gia và luôn gắn với những mốc son lịch sừ

Nghị quyết Đại hội lần thứ X cùa Đảng đã xác định: “Xây dựng và thực hiện chiến lược phát triển kinh

tế biên toàn diện, có trọng tâm, trọng điểm, sớm đưa nước ta trở thành quốc gia mạnh về kinh tế biến trong

2

khu vực, gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh và hợp tác quốc tế” Nghị quyết Hội nghị TW 4 (khóa X) tháng 2/2007 về Chiến lược biển Việt Nam đến năm 2020 khăng định công tác tuyên truyền, giáo dục nhận thức về chủ quyền biển, đào là một trong những giải pháp quan trọng cần được đẩy mạnh trong hệ thống các giải pháp nhằm thực hiện thành công Chiến lược, trong đó có vai trò to lớn, đi đầu cùa các cơ quan thông tin đại chúng Đại hội lần thứ XI của Đàng tiếp tục khẳng định: “Phát triển mạnh kinh tế biển tương xứng với vị thế và tiềm năng biển nước ta, gắn phát triển kinh tế biển với bào đảm quốc phòng,an ninh, bảo vệ chủ quyền vùng biển”

Từ năm 2010 đến nay, khi vấn đề biển Đông đang ngày càng “nóng” lên, tình hình ngày càng phức tạp, khó lường, đe dọa an ninh, chủ quyền cùa các nước, trong đó có nước ta, báo chí đã tăng cường tuyên truyền

về công cuộc đấu tranh bảo vệ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thố trên biển; công tác đấu tranh chính trị, pháp lý

và ngoại giao, khẳng định chủ quyền của Việt Nam đối với Hoàng Sa và Trường Sa; tuyên truyền nâng cao nhận thức về biển, đảo; hoạt động kinh tế kết hợp với xây dựng thế trận toàn dân và an ninh nhân dân vùng ven b iền N hiều cơ quan báo chí đã tổ chức những loạt bài tuyên truyền có trọng tâm, trọng điểm, có tiếng vang và ảnh hưởng xã hội sâu sắc, tạo chuyển biến mạnh mẽ nhận thức và hành động của các cấp, các ngành, các tầng lớp nhân dân, tạo sự đồng thuận xã hội cao về chủ trương cùa Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về vấn đề biển Đông

Báo chí là m ột trong những phương tiện quan trọng của Đảng thực hiện chức năng tuyên truyền vận động, giáo dục chính trị - tư tường cho quần chúng Thời gian qua, báo chí nước ta đã tham gia tích cực vậo việc tuyên truyền bảo vệ chủ quyền biến đảo Bên cạnh nhũng kết quả đạt được, việc tuyên truyền về chủ quyền biển đảo thời gian qua cũng bộc lộ một số hạn chế nhất định Công tác truyền thông về biển, đảo nhìn chung vẫn chưa chủ động, thiếu tính hệ thống, đồng bộ, nhất quán và chưa thật sự đáp ứng với yêu cầu đông đảo của người dân Nhiều đối tượng dân cư ven biển, hải đảo vẫn chưa tiếp cận được thường xuyên với các nguồn thông tin chính thống Các thông tin về địa phương, thế mạnh của biển, đào của những vùng biển xa nhưng giàu tiềm năng vẫn chưa được khai thác, ít được đề cập tới Khá nhiều tài liệu lịch sử, tài liệu từ các kho tư liệu nước ngoài, các cá nhân và tổ chức về tiềm năng, giá trị lịch sử văn hóa cùa biển, đảo Việt Nam còn chưa được thu thập, tổng hợp một cách có hệ thống; chưa giới thiệu rộng rãi đến đông đảo công chúng trong nước và nước ngoài

Do tầm quan trọng của việc bảo vệ chủ quyền biển đào và vai trò mũi nhọn cùa báo chí trong cuộc đấu tranh này, thực tế đòi hỏi phải có một công trình nghiên cứu, tổng kết ]ý luận về vấn đề trên, nhằm góp phần định hướng cho hoạt động tuyên truyền biển đảo trên báo chí Trước các yêu cầu, nhiệm vụ mới cần tăng cường, nâng cao chất lượng thông tin về chủ quyền biển đảo trên báo chí Do vậy, nhóm nghiên cứu chọn đề tài: “ Báo chí với vấn đề biển đảo và duyên hải Việt N am ” nhằm làm rõ vai trò của báo chí trong việc truyền thông về biển, đảo

2 Mục tiêu

M ục tiêu tổng quát

M ục tiêu chính của đề tài là phân tích, đánh giá vị trí, vai trò của báo chí truyền thông trong công tác thông tin truyền thông về bảo vệ chù quyền và phát triển biển đảo, duyên hải Việt Nam Đánh giá những thành tựu, hạn chế, khó khăn, thách thức và những định hướng trong công tác thông tin tuyên truyền về chủ quyền và phát triển biển đảo trên báo chí Từ đó, rút ra được những bài học kinh nghiệm, chì ra phương hướng, tìm các giải pháp để nâng cao chất lượng, hiệu quà công tác tuyên truyền về bào vệ chủ quyền biển đảo và duyên hài Việt Nam

M ục tiêu cụ th ể

Thứ nhất, nghiên cứu một cách toàn diện và hệ thống về vị trí, vai trò của báo chí trong việc thông tin tuyên truyền về biển, đảo và duyên hải Việt Nam trong chiến lược biển Xác lập được hệ thống lý luận về vai trò cùa báo chí Nêu lên các khái niệm và giải thích các thuật ngữ về biển, đảo và duyên hải

Thứ hai, khảo sát, phân tích vai trò của báo chí trong việc phổ biến thông tin tuyên truyền đường lối, chủ trương của Đảng và pháp luật của N hà nước về chủ quyền biển đảo

Thứ ba, khảo sát, đánh giá, phân tích thực trạng công tác thông tin tuyên truyền về bảo vệ chủ quyền biển đảo và duyên hải trên báo chí

Thứ tư, khảo sát, đánh giá thực trạng những khó khăn và thách thức của báo chí trong việc thông tin tuyên truyền vấn đề biển đảo và duyên hài

Thứ năm, đề xuất những giải pháp nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác thông tin tuyên truyền của báo chí với vấn đề biển đảo và duyên hải

3 Phưong pháp nghiên cứu

Đe tài sử dụng tổng hợp phương pháp luận Mác - Lênin, phương pháp nghiên cứu khoa học chung và các phương pháp nghiên cứu đặc thù của ngành báo chí học như:

- Phương pháp luận Mác - Lênin: dựa trên chù nghĩa duy bật biện chứng, chù nghĩa duy vật lịch sừ để nghiên cứu, tìm hiểu trên cơ sở lý luận các quan điểm của Đảng và N hà nước có liên quan tới vấn đề biển đảo và duyên hải Việt Nam

- Phương pháp nghiên cứu lịch sử và sử dụng tài liệu thứ cấp (historical and secondary research), sưu tầm các văn kiện, chi thị, tư liệu của Đảng và Nhà nước liên quan tới việc xã hội hóa thông tin trên báo chí nhằm tìm hiểu chủ trương, đường lối, định hướng của Đảng và Nhà nước về vấn đề này Đồng thời tập hợp, hệ thống hóa các tài liệu lý luận từ các sách báo, tạp chí, các công trình khoa học (trong và ngoài nước) có liên quan tới đề tài Trong đó có nhiều tư liệu quý về đề tài của nhiều tác giả

- Phương pháp logic: dựa trên nguồn tài liệu để suy luận, đưa ra nhận xét, đánh giá

- Phương pháp phân tích thông điệp báo chí: phân tích nội dung và hình thức thông tin của các bài viết về vấn đề biển, đào và duyên hải Việt Nam

- Phương pháp nghiên cứu trường hợp (case study): Nghiên cứu chương trình Biển đảo Việt Nam trên báo in, tạp chí, phát thanh, truyền hình, báo điện tử với những chuyên mục, chương trình

cụ thể Báo hình tập trung nghiên cứu truyền hình Đà Nang, chương trinh biển đảo của Đài Tiếng nói Việt Nam, báo Nhân dân online, Thanh niên online, báo chí địa phương nghiên cứu trường hợp cụ thể của báo chí Cà Mau (gồm đài phát thanh, đài truyền hình, báo Cà Mau, báo Đất Mũi)

4 Tống kết kết quả nghicn cứu

Nghiên cứu Báo chí với vấn đề biển, đảo và duyên hài Việt Nam cho đến nay luôn là đề tài “nóng”, nhận được sự quan tâm của nhiều người Dưới góc độ báo chí, truyền thông đây cũng là vấn đề được nhiều nhà nghiên cứu, nhiều cơ quan báo chí truyền thông quan tâm và chú trọng đăng tải thường xuyên Trong bối cảnh thể giới, khu vực, nhất là tình hình tranh chấp biển Đông vẫn còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây căng thẳng, mất ổn định, đe dọa đến hòa bình, an ninh khu vực và thế giới thì vấn đề chủ quyền biển đảo tiếp tục

là chù đề hết sức nóng hổi, thu hút đông đảo công chúng theo dõi Điều đó đặt ra yêu cầu cho tất cả các cơ quan báo chí truyền thông từ trung ương đến địa phương phải tiếp tục tăng cường hơn nữa hoạt động thông tin tuyên truyền về chủ quyền biển, đảo

Vấn đề biển, đảo và duyên hài Việt Nam luôn là trọng tâm trong chính sách đổi ngoại của Nhà nước ta, thể hiện chính sách nhất quán của Việt Nam về chủ quyền vùng biển và hài đảo của nước ta Nghị quyết Hội nghị lần IV Ban chấp hành Trung ương Đàng khóa X đã đề ra chiến lược biển Việt Nam đến năm 2020 với nhận định thế kỷ 21 là “thế kỷ của đại dương” Trong thời kỳ hội nhập và phát triển, xây dựng kinh tế xã hội cần gắn liền với việc bào vệ nguồn tài nguyên nước ta, trong đó chủ quyền trên biển và hải đào Chính sách

4

này cần được đi sâu vào ý thức cùa người dân nhằm chung tay góp sức cho việc bảo vệ nguồn tài nguyên biến đảo của Việt Nam

Báo chí là kênh thông tin truyền thông có khả năng thu hút một lượng công chúng rộng rãi và có sức ảnh hưởng lớn tới dư luận xã hội Báo chí đã, đang và sẽ tiếp tục vừa hợp tác, tận dụng, vừa cạnh tranh mạnh

mẽ Việc tuyên truyền vấn đề biển, đảo trên báo chí thể hiện rõ quan điểm, chù trương, chính sách cùa Đảng ,

N hà nước Việt Nam trong việc giải quyết những bất đồng, tranh chấp chủ quyền biển, đảo; quy định đánh bắt thủy, hài sàn ở khư vực Trường Sa, Vịnh Bắc Bộ cho hàng ngàn lượt tàu thuyền làm ăn trên biển, nhất là tàu thuyền nước ngoài, góp phần giữ vững an ninh trật tự trên các vùng biển, đáo và xây dựng vùng biển hòa bình, ổn định

Đe xuất giải pháp tuyên truyền về biển, đảo với những mỗi ưu thế riêng của từng loại hình báo chí, nhóm nghiên cứu hy vọng sẽ là gợi ý hiệu quả cho những nhà quản lý, nhà báo, các bạn đồng nghiệp ở các

cơ quan báo, đài và các phương tiện truyền thông đại chúng khác Để những giải pháp trên đi vào thực tế, cũng cần sự triển khai đồng bộ, từ chuyển đồi nhận thức, tư duy sáng tạo, bổ sung thiết bị kỹ thuật công nghệ đến tạo cơ sờ vật chất cần th iết Giải pháp chi khả thi khi đề tài được phân tích, ứng dụng triển khai trong thực tế và sự vào cuộc của các bộ phận liên quan, tạo sự thay đổi về chất trong lĩnh vực tuyên truyền về biển, đào và duyên hải - một bộ phận cấu thành quan trọng của chủ quyền quốc gia

5 Đánh giá về các kết quả đã đạt đưọc và kết luận

Trong công trình nghiên cứu này, chúng tôi tập trung nghiên cứu đánh giá tổng quan về biển, đảo và duyên hải Việt Nam Đường lối, quan điểm và chính sách của Đảng và Nhà nước Việt Nam về vấn đề biển đảo; phân tích những thách thức đặt ra đối với vấn đề biển đảo Việt Nam hiện nay Đánh giá thực trạng thông tin tuyên truyền của các loại hình báo chí về vấn đề biển đảo Đồng thời đề xuất những giải pháp nâng cao chất lượng thông tin tuyên truyền về biển đảo trên báo chí

Nhóm tác giả đã sưu tầm những tư liệu quý trong nước và ngoài nước có giá trị lịch sử và dẫn chứng ý nghĩa để đưa ra cái nhìn toàn diện, chân thực về biển đảo và duyên hải Việt Nam Chỉ ra những khái niệm, thuật ngữ về vùng biển Việt Nam, đảo và quần đảo, duyên hải Nêu lên những thách thức đặt ra đối với vấn

đề biển đảo Việt Nam hiện nay Nhìn nhận được tầm quan trọng của việc tuyên truyền về biến đáo trong bối cảnh hiện tại còn nhiều thách thức, nghiên cứu đã chỉ ra thực trạng thông tin tuyên truyền về biển đảo Việt Nam trên các phương tiện thông tin đại chúng với những kết quả đạt được và hạn chế

Khi thông tin về biển đảo Việt Nam , thì việc thông tin về chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Đảng, N hà nước về biển đảo là vấn đề then chốt, giữ vai trò chù đạo Nhóm tác giả đưa ra luật pháp quốc tế về biển đảo; chủ trương, đường lối cùa Đảng, pháp luật cùa N hà nước về chủ quyền biển đảo Đánh giá vai trò của báo chí trong việc thông tin tuyên truyền về chủ quyền biển đáo, phát triển tiềm năng kinh tế biển, đồng thời phát huy những giá trị văn hóa biển đảo Việt Nam

Dựa trên việc khảo sát các loại hình báo chí, nhóm tác giả đã đưa ra thực trạng thông tin tuyên truyền về vấn đề chủ quyền biển đảo trên báo in, tạp chí, truyền hình, phát thanh, báo điện tử của Việt Nam Ngoài ra, bài nghiên cứu còn phân tích m ột số bài viết trên báo chí nước ngoài về biển đào Việt Nam

Đánh giá về thông tin về biển đảo và duyên hài trên báo tin, nghiên cứu chi ra những ưu điểm và hạn chế của loại hình này Nhìn chung, báo in đã làm tốt nhiệm vụ của mình, nội dung và hình thức thông thông tin tuyên truyền đa dạng, từ vấn đề chù quyền biển đảo; an ninh, quốc phòng; các vấn đề kinh tế biển đảo; giữ gìn và phát huy văn hóa, môi trường biển đảo Báo in đã thành công trong việc truyền tài hình ảnh con người qua các bài viết, từ hình ảnh người chiến sĩ, ngư dân, công dân sống trên đảo đến hình ảnh những chuyên gia đi tìm bằng chứng để giữ vững và khẳng định chủ quyền dân tộc Việc thông tin về vấn đề kinh tế biển, đảo và duyên hải được phàn ánh sâu rộng, phân tích kỹ càng, cụ thể, chi tiết ở mọi khía cạnh: nuôi trồng thủy sàn, công nghiệp chế biến cho kinh tế hàng hải, hải sản, công nghệ, kỹ thuật khai khoáng, dầu khí

và du lịch b iể n Báo in phản ánh kịp thời về mọi mặt văn hóa, môi trường và xã hội xoay quanh các vấn đề biển đảo và duyên hải Việt Nam Các cuộc thi viết trên báo in có ý nghĩa thiết thực và tác động không nhỏ trong việc truyền tải thông tin về biển đảo Việt Nam tới công dân, góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng

về vấn đề này Bên cạnh đó thỉ hiệu quả tương tác của việc thông tin tuyên truyền về biến đảo Việt N am trên báo in còn hạn chế, thiếu những bài viết có chiều sâu và gây được tiếng vang trong dư luận

Trong công tác tuyên truyền về vấn đề biển đảo và duyên hải Việt Nam trên báo truyền hình, các đài truyền hình từ trung ương tới địa phương đều thông tin đầy đủ, bám sát diễn biến cùa các sự kiện N hóm tác già lựa chọn nghiên cứu trên đài truyền hình Đà Nằng đế đưa ra những đánh giá, phân tích thực trạng của báo truyền hình trên phương diện nội dung và hình thức Nội dung thông tin về vấn đề biển đảo trên đài truyền hình Đ à N ằng bao gồm: thông tin chính trị, thời sự về biển đảo; thông tin kinh tế biển đảo; thông tin

về biến đổi khí hậu, môi trường biển đảo; thông tin văn hóa - xã hội, giáo dục - y tế về biển đào; thông tin đối ngoại, hợp tác quốc tế về biển đảo Hình thức thông tin về vấn đề biển đảo gồm: tin, phóng sự ngắn; phim tài liệu, phóng sự, ký sự; các chương trình truyền hình tổng hợp; chương trình khoa giáo; chương trình văn nghệ Thông qua việc phân tích một số chương trinh truyền hình cụ thể, nhóm tác giả đã đưa ra nhũng

ưu điêm và hạn chế của loại hình truyền thông này trong việc tuyên truyền về biển đào Việt Nain

Thông tin tuyên truyền về vấn đề biển đảo và duyên hải trên báo phát thanh được phát trên hầu hết các

hệ phát thanh của Đài Tiếng nói Việt Nam như: hệ Thời sự - Chính trị - Tổng hợp VOV1, hệ Văn hóa - Đời sống - Khoa giáo VOV2, hệ Âm nhạc - Thông tin - Giải trí VOV3, hệ phát thanh đối ngoại V O V 5 Dựa trên các chức năng xã hội của báo chí nói chung và báo phát thanh nói riêng (chức năng thông tin, chức năng tư tưởng, chức năng giám sát và phàn biện xã hội, chức năng giải trí) để đưa ra thực trạng công tác tuyên truyền về vấn đề biển đào và duyên hải trên báo phát thanh Bằng việc phân tích các chương trình phát thanh cụ thể về nội dung, hình thức và thời lượng phát sóng, phàn hồi của thính giả, bài nghiên cứu chỉ ra thực trạng thông tin về biển đảo và duyên hài Việt Nam trên báo phát thanh

Thông tin về vấn đề biển đảo và duyên hải Việt Nam được thể hiện trên báo điện tử phong phú về nội dung, đa dạng về phương thức thể hiện Các thế loại tin, phóng sự, bài phản ánh trên báo điện tử đề cập đến hầu hết các lĩnh vực thể hiện theo hình thức truyền thông đa phương (M ultim edia) tiện gồm bài viết, video, inforgraphic N hóm tác giả tập trung khảo sát các vài viết về biển đảo và duyên hải trên 2 tờ báo điện tử có lượng truy cập và tương tác cao là Vnexpress.net và Tuoitre.vn từ tháng 3/2012 - 3/2013 nhằm đưa ra những con số cụ thể Ket quả khảo sát được xử lý trong bảng thống kê, sơ đồ hóa rõ ràng, khoa học Phân tích nội dung m ột số bài viết tiêu biểu, từ đó đánh giá thực trạng thông tin về vấn đề biển đảo và dưyên hải Việt Nam trên báo điện tử

Vấn đề biến đảo, duyên hài Việt Nam không chỉ nhận được sự quan tâm của báo chí trong nước mà còn

có cả báo chí nước ngoài Khảo sát trên m ột số bài viết trên BBC, New York Time (M ỹ), Kyodo (Nhật Bản), Tan Hoa X ã (Trung Quốc) đưa ra nhũng góc nhìn khác nhau về vấn đề biển đảo và duyên hải Việt Nam Thông tin đối ngoại giữ vai trò quan trọng trong công tác tư tưởng, đối ngoại của Đẳng, Nhà nước, là cầu nối của V iệt Nam với quốc tế Vì thế, thông tin đối ngoại về chù quyền biển đảo trên báo chí cần được chú trọng Bài nghiên cứu chỉ ra thông tin đối ngoại của báo chí Việt Nam về chù quyền biển đảo, đồng thời

so sánh với báo chí Trung Quốc

Cùng với báo chí trung ương, báo địa phương giữ vai trò quan trọng trong việc thông tin, truyền thông

về biển đào Nhóm tác già tập trưng khảo sát về báo chí Cà Mau để thấy được vai trò, nhiệm vụ của báo chí địa phương đối với vấn đề này Nhìn nhận những khó khăn, hạn chế trong nội dung, phương thức truyền tải,

từ đó đề xuất giải pháp khắc phục

Để nâng cao chất lượng thông tin tuyên truyền về biển đảo, duyên hải Việt Nam trên báo chí, nhóm tác già đề xuất những giải pháp trên tất cà các loại hình báo chí Đối với báo in: Nâng cao nhận thức, kỹ năng cùa nhà báo trong công tác tuyên truyền thông tin về vấn đề biển đảo và duyên hài; đa dạng hóa thông tin và phương thức chuyển tải về vấn đề biến, đào; xây dựng các chuyên trang về vấn đề biển đảo Đối với báo phát thanh: Đồi mới hình thức, nội dung và đổi mới quy trình sàn xuất các chương trình phát thanh tuvên truyền

về biển đào; giải pháp trong điều tra, nghiên cứu thính giả và công tác quảng bá các chương trình phát thanh tuyên truyền về biên đảo Đối với truyền hình: Đổi mới nội dung; đồi mới hình thức; tăng cường thời lượng,

6

tần xuất thông tin, thay đổi cơ cấu chương trình; xây dựng chuyên mục riêng về chù quyền biển đảo; giải pháp về con người; hợp tác, chia sẻ, phối hợp thông tin về chủ quyền biển đào với các ngành, địa phương, cơ quan báo chí khác Đối với báo điện tử: Nắm vững các quan điểm của Đàng trong vấn đề chú quyền biển đào; các cơ quan báo chí cần phối hợp chặt che với Bộ ngoại giao, Ban Tuyên giáo Trung ương, Bộ Thông tin và Truyền thông, Bộ Quốc phòng, Bộ Công an Ngoài ra, còn có những giải pháp nâng cao hiệu quả thông tin đối ngoại về chủ quyền biển đảo

6 Tóm tắt kết quă (tiếng Việt và tiếng Anh)

Đe tài: Báo chí với vấn để biên đào và duyên hải Việt Nam giải quyết được hết những câu hỏi nghiên cứu đã đặt ra Đó là chỉ ra được vấn đề biền đảo hiện nay, nêu được thực trạng thông tin tuyên truyền trên báo chí về vấn đề biển đào, đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quà thông tin tuyên truyền về biển đào trên báo chí Công trình nghiên cứu với dung lượng hơn 400 trang, gồm 7 chương, thể hiện toàn bộ kết quả nghiên cứu của đề tài

v ề cơ sở lý thuyết, nghiên cứu đã nêu được những thuật ngữ, khái niệm liên quan tới biển, hải đảo, duyên hải Việt Nam Bằng những tài liệu lịch sử quý giá đã sưu tầm được, nghiên cứu trình bày cơ sở pháp

lý khẳng định chủ quyền Hoàng Sa và Trường Sa của Việt Nam, hy vọng góp tiếng nói chung về việc bảo vệ chủ quyền biến đào Việt Nam Trình bày một số nội dung quan trọng trong Công ước Luật biển 1982; chủ trương, đường lối của Đảng Cộng Sản Việt Nam; pháp luật biển đảo cùa N hà nước Việt Nam Trong đó, Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982, Luật Biển Việt Nam có vai trò quan trọng thể hiện ứng

xử của các quốc gia có biển với nhau và ứng xử cùa Việt Nam với biển

Bằng việc khảo sát các loại hình báo chí, nhóm tác già đã đưa ra thực trạng thông tin tuyên truyền về vấn đề chủ quyền biển đảo trên báo in, tạp chí, truyền hình, phát thanh, báo điện tử của Việt Nam

Qua khảo sát, thông tin tuyên truyền về vấn đề biển đảo trên báo in, tạp chí cho thấy những ưu điểm và hạn chế sau v ề ưu điểm: Nội dung thông tin, các bài viết về vấn đề biển, đảo trên báo in, tạp chí được đăng tải bám sát với định hướng tuyên truyền biển, đảo của Nhà nước Các bài viết đã chuyển tải được vị trí, vai trò và tầm quan trọng cùa biển đảo Góp phần cổ vũ, động viên các tầng lớp nhân dân phát huy tinh thần đoàn kết, thự c hiện thắng lợi các nhiệm vụ phát triển kinh tế biển đảo và bảo vệ vững chắc chủ quyền thiêng liêng của vùng bién thiêng liêng của Tổ quốc

Các bằng chứng lịch sử, những cổ vật, tài liệu quan trọng trong việc góp phần khẳng định chủ quyền của Việt N am trên biển Đông, phản bác lại các luận điệu sai trái của các thế lực thù địch nhất là đối với hai quần đào lớn Hoàng Sa và Trường Sa đang xảy ra các cuộc tranh chấp với Trung Quốc trong việc xác lập chủ quyền N hững thông tin đó không chỉ có ích cho nhân dân Việt N am m à còn có giá trị khẳng định với bạn bè quốc tế trong chính sách giải quyết tranh chấp của Đảng, N hà nước ta bằng biện pháp hòa bình và tăng cường sự ùng hộ từ bên ngoài

Các bài viết xoay quanh vấn đề biển đảo được tiếp cận ở nhiều khía cạnh vỉ vậy nội dung thông tin được phản ánh rất đa dạng, phong phú, sinh động với nhiều mảng thông tin khác nhau Các bài viết theo sát diễn biến của sự kiện và vấn đề, được phân tích phản ánh qua nhiều kỳ hoặc chia thành các bài nhỏ tạo nên sự liên tục trong việc thông tin cho công chúng

v ề hình thức thể hiện, các bài viết cũng được thể hiện một cách sáng tạo với nhiều thể loại khác nhau

phù hợp với từng nội dung, từng sự kiện và thời điểm Do đó, độc giả ít bị nhàm chán trong việc tiếp cận thông tin N hiều bài viết được phân tích sâu thông qua thể loại như bình luận, phóng sự, ký sự, phỏng v ấn

đã tạo nên sự tác động mạnh mẽ đến nhận thức của độc giả trong công tác tuyên truyền các chính sách của Đảng, Nhà nước về vấn đề biển, đảo và duyên hài Việt Nam

Bôn cạnh những thành tựu mà báo in đã làm được khi tuyên truyền về vấn đề này nhưng vẫn còn gặp nhiều hạn chế: Ý kiến công chúng trong các bài viết còn ít, chủ yếu là ý kiến của các quan chức, các chuyên

7

gia Do đó, các bài viết thiếu hụt sự đánh giá của người dân dẫn đến tình trạng thông tin được truyền đi không thê hiện được tính hiệu quà tác động đến nhận thức công chúng

Các bài viết còn nghiêng về đưa tin là chủ yếu, điều này giảin độ sâu và thú vị của thông tin rất nhiều Các thể loại có thế mạnh thể hiện chiều sâu tư duy, lôi cuốn công chúng như phóng sự, bình luận, câu chuyện báo chí, phỏng vấn, ký sự n h ư n g lại ít được sử dụng

N hững ưu điểm nồi bật về các chương trình thông tin về vấn đề biển đảo trên sóng phát thanh:

Tỏa sóng rộng khắp, không bị ngăn cách Thông tin tổng hợp, dung nạp thông tin nhiều.Tạo cảm xúc, gần gũi, thân thiết với thính giả

Bên cạnh đó là những hạn chế m à các chương trình trên sóng phát thanh còn tồn tại: Tính thoảng qua vì chỉ nghe m ột lần, nhiều nội dung quảng cáo xen lẫn Công cụ trình bày ít (chỉ có 3 công cụ cơ bản: lời nói,

âm nhạc và tiếng động) nên việc truyền tài thông tin kém sinh động hấp dẫn Thời lượng phát sóng còn ít Hình thức phát sóng gián tiếp không thu hút được thính giả vẫn còn m ột số vùng ven biển việc thu sóng của Đài TNVN chưa thật ổn định, chất lượng chưa cao, đặc biệt là khu vực ven biển Móng Cái - Quàng Ninh và vùng biển đào Phú Quốc Toàn bộ vùng lãnh hải nước ta và hầu hết các khu vực đánh bắt xa bờ của ngư dân

đã có thể thu được sóng TNVN bàng các máy thu dàn dụng

Bằng việc khảo sát trường hợp cụ thể, đó là Đài truyền hình Đà Nang (VTV Đ à Nằng) Nghiên cứu chỉ

ra những thành tựu và hạn chế của truyền hỉnh trong việc thông tin, tuyên truyền về biển đáo Dưới góc độ thông tin, truyền hình đã đạt được m ột số thành tựu đáng ghi nhận trong quá trình thông tin về chủ quyền biển, đảo Trước hết, truyền hình đã chuyển tài đẩy đủ, kịp thời và chuẩn xác các thông tin về chù trương đường lối, chính sách của Đảng, nhà nước về chủ quyền biển đảo Bên cạnh đó, những vấn đề phát sinh, bức xúc này sinh từ thực tiễn cuộc sống, những gương người tốt việc tốt, những điển hình tiên tiến, những cách làm hay, sáng tạo góp phần trong bảo vệ chừ quyền biển đảo cũng được khai thác sâu, kịp thời và phản ánh một cách sinh động Bản tin dự báo thời tiết của truyền hình đã cập nhật rõ, đầy đủ về tình hình thời tiết trên biển Đông, quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa thuộc chủ quyền cùa Việt Nam (VTV Đà Nang)

Các chương trình truyền hình với nhiều chuyên mục, phóng sự, phim tài liệu thông tin, tuyên truyền

vê bộ đội biên phòng, về cảnh sát biển, về hải quan cửa biển, về dân quân biển và tất nhiên về hải quân Việt Nam Đ ây là kênh thông tin quan trọng của đông đào công chúng, phản ảnh tâm tư, nguyện vọng của đồng bào, chiến sỹ, những người đang sinh sống, làm việc ở các vùng biển, đảo xa xôi

Một số hạn chế còn tồn tại trong các chương trình truyền hình về biển đảo là: Chưa đáp ứng được sự kỳ vọng của khán già xem truyền hình Dù có những tác phẩm đạt giải cao về đề tài chủ quyền biền, đảo, nhưng nhưng nhiều tác phẩm chưa hay về nội dung Còn ít những hình ảnh, thước phim, những chương trình truyền hình dấn thân với biển, đảo N hững phóng viên dám lên tàu làm ngư dân ra khơi hàng chục ngày lênh đênh trên biển cà để ghi hình, để làm phim về chù quyền biển, đảo chỉ đếm trên đầu ngón tay M ảng thông tin đối ngoại, hợp tác quốc tế, văn nghệ, y tế, giáo d ụ c, về biển đảo xuất hiện trên không nhiều, chủ yếu bám vào các sự kiện, chưa khai thác sâu, chưa phân tích được những vấn đề hay, mới lạ, tạo sự quan tâm, chủ ý của

dư luận

Cơ cấu chương trình về chù quyền biển, đảo chưa hợp lý lịch phát sóng không được công bố thường xuyên đến người xem Khung giờ “V àng” trên sóng đều dành chiếu phim truyện hoặc các chương trình giải trí khiến khán giả ít có cơ hội theo dõi đẩy đủ thông tin về chù quyền biển, đảo

Báo điện từ với những ưu điểm: Tuyên truyền các vấn đề liên quan về vấn đề biển đảo đúng với đường lôi, chủ trương, chính sách của Đ ảng và N hà nước trong việc nâng cao bào vệ chủ quyền biển, đảo, phát huy

và phát triên kinh tê biên, đảo bên vững N hờ tính phi định kỳ m à các thông tin được cập nhật liên tục, ờ

mọi thời điểm trong ngày Các sự kiện diễn ra chỉ mất vài phút sau đã được đăng trên báo, công chúng được tiếp nhận thông tin tức thì, nhanh chóng Bên cạnh thế mạnh cùa báo điện tử là đưa tin ngắn, nhiều bài viết phân tích sâu dưới dạng các bài phỏng vấn, các bài bình luận, phóng sự , giúp công chúng có cái nhìn tổng quát của vấn đề Thậm chí còn có sự tổng hợp thông tin, các sự kiện liên quan trước đó nên mạch theo dõi thông tin cùa độc giả được mờ rộng và liên tục Các bài viết được thể hiện nhiều cửa, góc tiếp cận khác nhau, bằng việc sử dụng thông tin đồ họa, ảnh, audio, video, clip Tạo nên sự hấp dẫn, đa dạng và sinh động về

thông tin, công chúng cảm thấy hứng thú, không bị nhàm chán khi tiếp cận thông tin khô khan này Thêm vào đó, bằng việc sử dụng đồ họa, bản đồ, hình ảnh là bằng chứng đanh thép phàn bác lại những luận điệu sai trái cùa Trung Quốc trong vấn đề tranh chấp biển Đông, nhất là tranh chấp chủ quyền hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa Các bài báo cũng được hướng ra nhiều góc tiếp cận bằng các từ khóa liên quan, công chủng sẽ được kết nối (link) tới các bài báo m à trước đó họ chưa đọc tới, giúp họ hiểu thêm vấn đề hơn Tuy nhiên, báo điện tử cũng bộc lộ những nhược điểm: Nội dung thông tin chưa đa dạng, nhiều bài viết tập trung đưa tin phát ngôn của các nhà lãnh đạo, chuyên gia trong nước và quốc tế Thể loại tin và bài phản ảnh được sử dụng quá nhiều trong khi các bài viết có tính thu hút cao như phóng sự, ký sự, bình luận, phỏng vấn lại ít N hiều bài viết được dẫn nguồn, biên tập đăng lại từ nhiều báo khác nhau, gây sự nhàm chán cho công chúng khi phải thấy nội dung của m ột bài viết hai lần Sử dụng thông tin đồ họa, audio, video, clip đang ngày càng được ưu tiên, nhưng chất lượng hiệu quả thông tin chưa cao Các hình họa, biểu đồ còn khá đơn giản, sức hấp dẫn bị giảm, hay nhiều video, clip có độ nét kém và còn bị rung, giật nhiều, gây khó chịu cho người xem, nên nhiều người vẫn chọn xem video trên truyền hình thời sự để theo dõi vẩn đề biển đào

Từ thực trạng trên, đề tài nghiên cứu đề xuất các nhóm giải pháp và khuyến nghị đc nâng cao chất luọng thông tin tuyên truyền về biển đảo trên báo chí.

Nhóni giải pháp cho báo in

- Nâng cao nhận thức, kỹ năng của nhà báo trong công tác tuyên truyền thông tin về vấn đề biển, đào

- Đ a dạng hóa thông tin và phương thức chuyển tải về vấn đề biển, đảo

- Xây dựng các chuyên trang về vấn đề biển, đảo

Nhóm giải pháp cho phát thanh

- Giải pháp trong việc đổi mới hình thức, nội dung và đổi mới quy trình sản xuất các chương trình phát thanh tuyên truyền về biển đảo

a/ N âng cao chất lượng, hiệu quả các chương trình đã có

b/ Đổi mới khung chương trình

c/ Tăng thời lượng cho các chương trình phát thanh thông tin về biển đào

- Giải pháp trong việc điều tra, nghiên cứu thính giả và công tác quáng bá các chương trình phát thanh tuyên truyền về biển đảo

a/ Quảng bá trên các phương tiện truyền thông của Đài TNVN

b/ Nghiên cứu, điều tra thính giả m ột cách khoa học cho tùng chương trình, đối tượng cụ thể

c/ Lưu trữ / hỗ trợ tra cứu

d/ Mờ rộng diện phủ sóng

e/ Đe xuất việc cần thiết có một Kênh phát thanh biển đảo chuyên biệt bời vai trò của biển đảo trong đời sống chính trị- xã hội và nhu cầu tất yếu về thông tin của Chiến lược biển Việt Nam đến năm 2020 cũng như quy mô phát triển của Đài TNVN trong thời gian tới

Nhóm giải pháp trên đài truyền hình

- Đổi mới nội dung

- Đổi mới hình thức

- Tăng cường thời lượng, tần suất thông tin, thay đổi cơ cấu chương trình

- Xây dụng chuyên mục riêng về chủ quyền biển đảo

- Giải pháp về con người

- Hợp tác trao đổi, chia sẻ, phối hợp thông tin về chủ quyền biển đảo với các ngành, địa phương, cơ quan báo chí khác

- M ột số giài pháp khác

Một số giải pháp nâng cao hiệu quả thông tin tuyên tuyền về chủ quyền biển đảo trên báo điện tử

- Báo chí phải nắm vững các quan điểm của Đảng trong vấn đề chủ quyền biển đảo

- Các cơ quan báo chí cần phối hợp chặt chẽ với Bộ ngoại giao, Ban Tuyên giáo Trung ương, Bộ Thông tin - Truyền thông, Bộ quốc phòng, Bộ Công an

- Báo chí cần đa dạng hóa nội dung và hình thức thông tin

9