Vì vậy khi dạy phần vẽ kĩ thuật – công nghệ 11 bài hình chiếu trục đo, nội dung cách vẽ hình chiếu trục đo của vật thể đơn giản - khi học phần này chỉ số ít đối tượng học sinh khágiỏibiế
Trang 12.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 3
3.3.2.Xác định yêu cầu, kiến thức, kĩ năng thái độ, năng lực 3
2.3.5 hệ thống câu hỏi/ bài tập theo các mức đã mô tả 5
Trang 21 MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài
Với sự phát triển như vũ bão của khoa học - công nghệ, nhiều thành tựukhoa học và công nghệ xuất hiện một cách hết sức bất ngờ và đổi mới một cáchcực kì nhanh chóng Theo đó hệ thống giáo dục cũng đặt ra những yêu cầu cầnphải đổi mới cách dạy và học.Trong những năm gần đây ngành giáo dục đã cónhiều đổi mới về chương trình, sách giáo khoa và phương pháp dạy học Tuynhiên, việc dạy và học trong nhiều trường phổ thông vẫn còn chịu tác động nặng
nề bởi mục tiêu thi cử, học để thi, dạy để thi Do đó vẫn còn tồn tại việc dạy họcchủ yếu tập trung ôn luyện kiến thức đáp ứng kiểm tra thi cử, chưa thực sự quantâm đến việc hình thành thói quen tự học, tự khám phá kiến thức, phát triển tưduy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề cho người học
Trong nhiều năm giảng dạy môn công nghệ (KTCN) tôi thấy rằng vớitâm lý học của học sinh và đặc thù môn Công nghệ (KTCN) ở trường phổthôngcùng với nhu cầu tất yếu về đổi mới cách dạy và học trong nhà trường Saumỗi tiết dạy tôi luôn suy nghĩ làm thế nào để học sinh có hứng thú với bài học,
có thể lĩnh hội tri thức một cách một cách hiệu quả nhất Vì vậy khi dạy phần vẽ
kĩ thuật – công nghệ 11 bài hình chiếu trục đo, nội dung cách vẽ hình chiếu trục
đo của vật thể đơn giản - khi học phần này chỉ số ít đối tượng học sinh khágiỏibiết cách vẽ, đa số các em khác gặp khó khăn, lúng túng trong việc vẽ hìnhchiếu trục đo của vật thể đơn giản
Vấn đề đặt ra là với những vật thể đơn giản hay phức tạp khác nhau nênchọn cách vẽ phù hợp khác nhau Do đó tôi thiết nghĩ đối với những hình đơngiản thì có thể giới thiệu một cách vẽ khác đơn giản cho học sinh trải nghiệm(cũng như toán học một bài tập có nhiều cách giải khác nhau), để các em có thể
dễ vận dụng vẽ nhanh hình hiếu trục đo của những vật thể đơn giản
Trước vấn đề đặt ra nêu trên tôi mạnh dạn lựa chọn đề tài “ Hướng dẫn học sinh vẽ nhanh hình chiếu trục đo của vật thể đơn giản trong dạy học theo định hướng năng lực vào bài hình chiếu trục đo - công nghệ 11” làm đề
tài sáng kiến kinh nghiệm của mình nhằm tăng hứng thú và hiệu quả trong họctập môn công nghệ phần vẽ kĩ thuật ở học sinh khối 11
1.2 Mục đích nghiên cứu
- Tìm cho bản thân phương pháp dạy học thích hợp với đặc trưng bộ môn,
để có thể tạo ra hứng thú học tập cho học sinh, phát huy được tính tích cực, chủđộng, sáng tạo từ đó các em chiếm lĩnh được tri thức hiệu quả
- Đặc biệt giúp học sinh biết thêm một cách vẽ hình chiếu trục đo của vậtthể đơn giản để lựa chọnkhi làm bài, phù hợp với các đối tượng học sinh
1.3 Đối tượng nghiên cứu
- Học sinh khối 11 trường THPT Yên Đinh I trước và sau khi thực nghiệm
đề tài
1.4 Phương pháp nghiên cứu
Trong quá trình thực hiện đề tài tôi đã sử dụng các phương pháp sau:
Trang 3- Phương pháp trao đổi, thảo luận: Giáo viên thực hiện đề tài tiến hànhtrao đổi, thảo luận với các giáo viên khác trong nhóm bộ môn từ đó rút kinhnghiệm để hoàn thiện đề tài.
- Phương pháp thực nghiệm: Giáo viên thực hiện đề tài tiến hành dạy thửnghiệm theo phương pháp đã nghiên cứu trong đề tài
- Phương pháp điều tra: Giáo viên thực hiện đề tài ra các bài tập áp dụng
để kiểm tra kết quả tiếp thu và vận dụng phương pháp đã nêu trong đề tài
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm
- Trong bối cảnh toàn ngành Giáo dục và Đào tạo đang nỗ lực đổi mớiphương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực chủ động của học sinh
trong hoạt động học tập Điều 24.2 của Luật giáo dục đã nêu rõ : “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh” Như vậy, chúng ta
có thể thấy định hướng đổi mới phương pháp dạy học đã được khẳng định,không còn là vấn đề tranh luận Cốt lõi của việc đổi mới phương pháp dạy học ởtrường phổ thông là giúp học sinh hướng tới việc học tập chủ động, chống lạithói quen học tập thụ động
Việc dạy và học môn công nghệ (KTCN) ở trường phổ thông luôn gặpnhiều khó khăn vì quan điểm thi cử, tư tưởng học tập của học sinh, bản thânmôn công nghệ (KTCN) nói chung và phần vẽ kĩ thuật nói riêng nhiều phần kiếnthức tương đối khó, trìu tượng và mang tính ứng dụng cao Như vậy, nếu giáoviên biết cách tổ chức, vận dụng sáng tạo linh hoạt các phương pháp, kĩ thuậtdạy học tích cực, cùng với việc sử dụng hợp lý thiết bị dạy học hiện đại vào đổimới phương pháp dạy học, nhằm đơn giản hóa, cụ thể hóa, trực quan hóa cáckiến thức khoa học - kĩ thuật phức tạp, làm cho các em nhận thấy khoa học- kĩthuật thật gần gũi, thực tế, dễ hiểu Điều này giúp các em có hứng thú, tích cực,chủ động, sáng tạo trong quá trình chiếm lĩnh tri thức
Khi dạy bài Hình chiếu trục đo - phần cách vẽ hình chiếu trục đo, tuykhông khó nhưng không phải em nào cũng tiếp nhận được ngay Tôi thiết nghĩkhi dạy học sinh cách vẽ hình chiếu trục đo của những vật thể đơn giản có thểđưa cách tiếp cận vấn đề dơn giản để các em đón nhận, lĩnh hội dễ hơn, làm chocác em hứng thú, tích cực trong việc chiếm lĩnh tri thức Vì vậy, bên cạnh cách
vẽ hình chiếu trục đo giới thiệu trong bài học, tôi đã giới thiệu một cách vẽnhanh hình chiếu trục đo của vật thể đơn giản ở nhiều lớp dạy và thật bất ngờcác em đã đón nhận rất tích cực, hào hứng, biết ứng dụng vẽ ngay hình chiếutrục đo của vật thể đơn giản tương tự Theo cách vẽ này, có những lớp tỉ lệ đạt99% học sinh vẽ ngay được hình chiếu trục đo của vật thể đơn giản, đặc biệt cónhững em vẽ ngay được hình chiếu trục đo ở bài tập các hình 1, 2,3,4 trang 36SGK CN1
Trang 42.2 Thực trạng của vấn đề
- Qua thực tế giảng dạy ở trường THPT các năm, tôi nhận thấy khi học đếnbài hình chiếu trục đo đa số học sinh đều nhận xét là khó, các em thường ngại tìmhiểu, chưa tích cực xây dựng bài
- Quan điểm thi gì học đấy tạo cho học sinh có cái nhìn khác về những mônhọc không thi gì nhất là môn công nghệ (từ thi học sinh giỏi, tốt nghiệp, đại học)nên không tạo cho các em cái nhìn tích cực về môn học mang tính ứng dụng này
2.3 Giải pháp và tổ chức thực hiện
Dưới đây là đề xuất giáo án dạy học theo định hướng năng lực bài hìnhchiếu trục đo có phần hướng dẫn học sinh cách vẽ nhanh hình chiếu trục đo củavật thể đơn giản trong thời lượng 1 tiết học
Tuy nhiên vì nội dung kiến thức bài học khá nhiều so với thời lượng 1tiết( trước kia bài này dạy trong 2 tiết), kiến thức lại trìu tượng, do đó tôi sửdụng phương tiện dạy học ứng dụng công nghệ thông tin để hỗ trợ bài giảng(hoặc có thể sử dụng tranh vẽ phóng to các hình của bài học trong SGK) nhằmgiúp học sinh có cái nhìn trực quan sinh động, tư duy tích cực, hiểu bài nhanhhơn Riêng phần nội dung cách vẽ hình chiếu trục đo, do tôi trình bày 2 cách vẽ
Cách 1: bảng 5.1.SGK tôi sử dụng trình chiếu
Cách 2: hướng dẫn học sinh vẽ nhanh hình chiếu trục đo của vật thể đơngiản tôi sử dụng cách vẽ mẫu nhanh trên bảng
Như vậy học sinh sẽ có thời gian luyện tập vẽ thành thạo hình chiếu trục
đo và biết lựa chọn cách vẽ phù hợp với từng hình biểu diễn
2.3.1.Lựa chọn chủ đề nội dung dạy học
Chủ đề: Hình chiếu trục đo
2.3.2.Xác định yêu cầu, kiến thức, kĩ năng thái độ, năng lực hình thành và phát triển.
- Kiến thức
+ Hiểu được các khái niệm về hình chiếu trục đo
+Hiểu được các bước vẽ hình chiếu trục đo của vật thể đơn giản
+ Biết cách vẽ hình chiếu trục đo xiên góc cân và vuông góc đều của vậtthể đơn giản
+ Qua hoạt động nhóm các em hiểu nhau hơn, đoàn kết hơn
- Các năng lực có thể hình thành và phát triển cho học sinh
+ Năng lực nhận thức thông qua việc tích cực, tự lực tìm hiểu, nghiên cứucác loại hình chiếu trục đo
Trang 5+ Năng lực thiết kế và kĩ năng vẽ thông qua việc vẽ hình chiếu trục đo củavật thể đơn giản.
+ năng lực giao tiếp và hợp tác thông qua hoạt động nghiên cứu bài học,trao đổi, thảo luận trong nhóm học tập
2.3.3.Chuẩn bị bài dạy
- Giáo viên
+ Nghiên cứu kĩ nội dung bài 5 trang 27 SGK Công nghệ 11 Nghiên cứucác tài liệu có liên quan
+ Chuẩn bị tranh giáo khoa các hình trong bài 5 SGK trang 27 Công nghệ
11 Hoặc sử dụng máy chiếu projector nhằm rút ngắn thời gian giáo viên phải vẽquá nhiều hình
- Học sinh
+ Nghiên cứu kĩ nội dung bài 5 trang 27 SGK Công nghệ 11 Tra cứu các tài
liệu có liên quan tới nội dung bài học
Thế nào là
hình chiếu
trục đo
Biết đượchình chiếutrục đo đượcxây dựngbằng phépchiếu gì
Trình bàyđược thế nào
là hình chiếutrục đo?
Câu I.1.1;
Câu I.1.2;
Hiểu đượcnếu phươngchiếu l songsong với mặtphẳng hìnhchiếu (p’)hoặc songsong với mộttrong ba trụctọa độ thì thếnào?
Câu I.2.1Chủ đề 2
Thông số cơ
bản của hình
chiếu trục đo
Trình bàyđược thế nào
là trục đo vàgóc trục đo?
Thế nào là hệ
số biến dạngtheo trục đo?
CâuII.1.1;
Câu II.1.2
Trang 6là hình chiếutrục đo vuônggóc đều?
Hình chiếutrục đo vuônggóc đều củahình tròn cóđặc điểm gì?
CâuIII.1.1;
Câu III.1.2;
Chỉ ra đượckhi nào nênbiểu diễn vậtthể bằng hìnhchiếu trục đovuông gócđều?
là hình chiếu
xiêngóc cân ?Câu IV.1.1;
Giải thíchđược tại saotrong hìnhchiếu trục đoxiên góc cân,các mặt củavật thể songsong với mặtphẳng tọa độXOZ không
Câu V.1.1;
Chỉ ra đượccác hìnhchiếu vuônggóc cho biếtchiều gì củavật thể vàtương ứng vớitrục đo nàotheo các chiềucủa vật thể?
Câu V.2.1;
Vận dụng vẽnhanh đượchình chiếutrục đo tương
tự bài tậpmẫu?
Câu V.3.1;
Vận dụng vẽđược hìnhchiếu trục đo
có phần khuấtbên trong vậtthể?
Câu V.4.1;
2.3.5 hệ thống câu hỏi/ bài tập theo các mức đã mô tả
1 Thế nào là hình chiếu trục đo
Câu I.1.1: Hình chiếu trục đo được xây dựng bằng phép chiếu gì?
A Phép chiếu vuông góc C Phép chiếu song song
B Phép chiếu xuyên tâm
Đáp án: C
Câu I.1.2: Hình chiếu trục đo là gì?
Đáp án: SGK
Trang 7Câu I.2.1: Nếu phương chiếu l song song với mặt phẳng hình chiếu (p’)hoặc song song với một trong ba trục tọa độ thì thế nào?
A Không tìm được hình chiếu
B Hình chiếu không đủ ba chiều của vật thể( hình chiếu vuông góc)
C Không tìm được hình chiếu hoặc hình chiếu không đủ ba chiều của vậtthể (hình chiếu vuông góc)
D Hình chiếu có đủ ba chiều của vật thể
C.X’O’Y’ = Y’O’Z’= 135o; Z’O’X’= 90o; P=q=1; r=0,5
D.X’O’Y’ = Y’O’Z’= 135o; Z’O’X’= 90o
Trang 8Đáp án: Bảng 5.1 SGK hoặc cách giáo viên hướng dẫn
Câu V.2.1: Trục đo tương ứng theo các chiều của vật thể như thế nào?
A Trục O’Z’ gắn với chiều cao; O’X’ gắn với chiều dài; O’Y’ gắn vớichiều rộng
B Trục O’Z’ gắn với chiều cao; O’X’ gắn với chiều rộng; O’Y’ gắn vớichiều dài
C Trục O’X’ gắn với chiều cao; O’Z’ gắn với chiều dài; O’Y’ gắn vớichiều rộng
D Trục O’Y’ gắn với chiều cao; O’X’ gắn với chiều dài; O’Z’ gắn vớichiều rộng
2.3.6.1 Giới thiệu vào bài và kiểm tra bài cũ (5 phút)
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
GV: Cho vật thể ( giáo viên vẽ hình trên bảng)
Hãy vẽ 2 hình chiếu vuông góc (hình chiếu đứng,
Trang 9GV: -Phân biệt mặt cắt và hình cắt?
- Có mấy loại hình cắt? Nêu đặc điểm của từng
loại hình cắt?
GV: Yêu cầu học sinh khác quan sát và nhận xét
Sau đó giáo viên nhận xét và cho điểm
Giới thiệu nội dung bài mới
Bạn vừa lên bảng vẽ 2 hình chiếu vuông góc của
vật thểkhi biết hình dạng vật thể, ngược lại biết
hai hình chiếu vuông góc chúng ta cũng dựng lại
được vật thể bằng cách vẽ hình chiếu trục đo của
vật thể Vậy hình chiếu trục đo là như thế nào bài
hôm nay chúng ta sẽ tìm hiểu
Phần mặt cắt hình cắt học sinh trả lời đúng nội dung SGK đã học
2.3.6.2 Các hoạt động dạy học(40 phút)
viên(GV)
Hoạt động của học sinh(HS)
Hoạt động 1: Tìm hiểu Khái niệm về hình chiếu trục đo
1 Thế nào là hình chiếu trục đo
GV trình chiếu hình
vẽ 5.1để trình bày nộidung phương pháphình chiếu trục đo từcác gợi ý, dẫn dắt để
HS xây dựng bài
GV kết luận: hìnhchiếu trục đo là hìnhbiểu diễn ba chiều củavật thể được xây dựngbằng phép chiếu songsong
GV: hình chiếu trục
HS: Quan sát hình
vẽ và trả lời
HS xây dựng bàinhư sau:
+ Một vật thể Vgắn vào hệ trụctoạ độ OXYZ vớicác trục toạ độ đặttheo ba chiều dài,rộng, cao của vậtthể
+ Chiếu vật thểcùng hệ trục toạ
độ vuông góc lênmặt phẳng chiếuP’ theo phươngchiếu l (l khôngsong song với P’
và trục toạ độnào)
+ Kết quả ta thuđược V’ trên P –
đó chính là hìnhchiếu trục đo củaV
Trang 10đo vẽ trên một haynhiều mặt phẳngchiếu?
GV: Vì sao phươngchiếu l không đượcsong song với P’ vàtrục toạ độ nào?
HS suy nghĩ, quansát hình vẽ 5.1 trảlời
Học sinh suy nghĩphân tích hình 5.1
và trả lời: Vì hìnhchiếu trục đo sẽtrở thành hìnhchiếu vuông góc
Hoạt động 2: Tìm hiểu thông số cơ bản của hình chiếu trục đo
2.Thông số cơ bản của hình
chiếu trục đo
a.Góc trục đo
b Hệ số biến dạng
b Định nghĩa
Hình chiếu trục đo là hình biểu diễn không gian ba chiều của vật thể,
được xây dựng bằng phép chiếu song song
- ĐN : Là tỉ số độ dài hình chiếu của một
đoạn thẳng nằm trên trục toạ độ với độ dài
thực của đoạn thẳng đó.
Trong phép chiếu trên :
+ O’X’; O’Y’ O’Z’:gọi là các trục đo
+ X’O’Z’; X’O’Y’; Y’O’Z’: Các góc trục đo.
Trên hình vẽ có nhữngtrục đo nào? Nêu têngóc giữa các trục đo?
GV nhận xét và kếtluận
GV: ta thấy hình chiếucủa đoạn OA trên trụcOXlà đoạn O’A’trêntrục O’X’và tỉ số O’A’/
OA gọi là hệ số biếndạng Vậy hệ số biếndạng là gì?
GV: Theo ba trục đochúng ta có 3 hệ sốbiến dạng kí hiệu làp,q,r
GV yêu cầu học sinhnêu ba hệ số biến dạngtheo 3 trục đo
Học sinh quan sáthình vẽ 5.1 trả lời
Học sinh: Trục đoO’X’, O’Y’, O’Z’Góc trục đo:X’O’Y’, Y’O’Z’,X’O’Z’
Học sinh quan sáthình vẽ suy nghĩ
và trả lời: Hệ sốbiến dạng là tỉ số
độ dài hình chiếucủa một đoạnthẳng trên trục toạ
độ với độ dàichính đoạn thẳngđó
O’A’/OA = p là
hệ số biến dạngtheo trục O’X’ O’B’/OB = q là
hệ số biến dạngtheo trục O’Y’
Trang 11GV nhận xét, kết luận
và trình chiếu nội dung
O’C’/OC = r là hệ
số biến dạng theotrục O’Z’
Hoạt động 3: Tìm hiểu hình chiếu trục đo vuông góc đều
II.Hình chiếu trục đo vuông
2 Hình chiếu trục đo của hình tròn.
- Trong hình chiếu trục đo vuông góc đều tỉ số biến dạng được quy ước :
- HCTĐ vuông góc đều của một hình tròn nằm trong các mặt phẳng song song
với các mặt toạ độ là một hình Elip theo các hướng khác nhau.
Elip
+ Độ dài trục lớn : 1.22d + Độ dài trục bé : 0.71d
kỹ thuật thường dùngloại hình chiếu trục đoxiên góc cân và vuônggóc đều
GV hỏi: Nếu 3 góctrục đo bằng nhau thìmỗi góc bao nhiêu độ
GV giải thích cho HS
rõ thế nào là vuônggóc, thế nào là đều?
Hãy vẽ hìnhHình chiếu trục đo đểđược gọi là vuông gócđều thì phương chiếuvuông góc với mặtphẳng hình chiếu,p=q=r=1;X’O’Y’=
Y’O’Z’=Z’O’X’= 120o
GV kết luận và trìnhchiếu hình chiếu trục
đo vuông góc đều
GV: Theo em khi vẽhình chiếu trục đovuông góc đều hìnhtròn có còn giữnguyên hình dạngkhông? Tại sao?
GV nhận xét và giớithiệu hình chiếu trục
đo của hình tròn, trìnhchiếu
Học sinh suy nghĩtrả lời và vẽ hìnhX’O’Y’= Y’O’Z’=Z’O’X’= 120o
Học sinh suy nghĩ,quan sát hình chiếutrục đo vuông gócđều và trả lời: Vì
ba trục khôngvuông góc nên hìnhchiếu của hình tròn
bị méo đi
Trang 12Hoạt động 4: Tìm hiểu hình chiếu trục đo xiên góc cân
III Hình chiếu trục đo xiên
Hình chiếu trục đo gọi
là xiên góc khiphương chiếu khôngvuông góc với mặtphẳng chiếu, gọi làcân vì 2 trong 3 hệ sốbiến dạng bằng nhau
GV nói rõ mặt phẳngtoạ độ XOZ được đặtsong song với (P’),trục O’Z’ được đặtthẳng đứng
GV yêu cầu học sinhnhận xét về góc trục
đo và hệ số biến dạngtheo trục đo
Nhận xét, kết luận vàtrình chiếu
GV: Tại sao tronghình chiếu trục đoxiên góc cân, các mặtcủa vật thể song songvới mặt phẳng tọa độXOZ không bị biếndạng?
HS quan sát hình5.5 nhận xét vềgóc giữa các trục
đo và hệ số biếndạng qui định khi
vẽ hình chiếu trục
đo xiên góc cân.Học sinh: quan sáttrục đo suy nghĩ trảlời
X’O’Y’ = Y’O’Z’=
135o; Z’O’X’= 90o;
P=q=1; r=0,5
Hoạt động 5: Tìm hiểu cách vẽ hình chiếu trục đo
IV Cách vẽ hình chiếu trục đo GV giới thiệu hai hình
chiếu vuông góc Haihình chiếu này chochúng ta biết chiều gìcủa vật thể
GV: Từ 2 hình chiếuvuông góc này dựavào hình chiếu trục đoxiên góc cân và vuônggóc đều chúng ta sẽdựng lại được vật thể
Học sinh quan sát,suy nghĩ và trả lời.Hình chiếu đứngcho biết chiều cao
và chiều dài củavật thể
Hình chiếu bằngcho biết chiều