Chúng ta đều thấy rằng tinh thần tích hợp giảng dạy là rất cần thiết .Vấn đề là làm thế nào để phối hợp các tri thức, kĩ năng thuộc các bộ môn học đó vào trong bài dạy thật nhuần nhuyễn
Trang 1MỤC LỤC
2 Mục đích nghiên cứu 4
3 Đối tượng nghiên cứu 4
4 Phương pháp nghiên cứu 4
2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 5 2.1 Thuận lợi 5 2.2 Khó khăn 5 2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 6 2.4 Hiệu quả của sáng kiến đối với hoạt động giáo dục 13
1 Kết luận 15
Trang 2DANH MỤC VIẾT TẮT
THCS
HS
GDCD
SKKN
GD và ĐT
CNTT
NXB GD
Trung học cơ sở Học sinh Giáo dục công dân Sáng kiến kinh nghiệm Giáo dục và Đào tạo Công nghệ thông tin Nhà xuất bản Giáo dục
Trang 3I MỞ ĐẦU
1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Tích hợp là một trong những xu thế dạy học hiện đại hiện đang được quan tâm nghiên cứu và áp dụng vào nhiều nhà trường Chúng ta đều thấy rằng tinh thần tích hợp giảng dạy là rất cần thiết Vấn đề là làm thế nào để phối hợp các tri thức, kĩ năng thuộc các bộ môn học đó vào trong bài dạy thật nhuần nhuyễn nhằm đạt tới mục tiêu chung của môn Ngữ văn Bởi vì môn Ngữ văn là môn học thuộc nhóm khoa học xã hội, điều đó nói lên tầm quan trọng của nó trong việc giáo dục quan điểm, tư tưởng, tình cảm cho học sinh Môn Ngữ văn còn là môn học thuộc nhóm công cụ, điều đó nói lên mối quan hệ giữa môn Ngữ văn với các môn khác Học môn Ngữ văn sẽ có tác động tích cực đến kết quả học tập các môn khác và các môn khác cũng sẽ góp phần giúp học tốt môn Ngữ văn Việc giảng dạy theo quan điểm tích hợp không phủ định việc dạy học các tri thức, kỹ năng riêng của từng phân môn, đồng thời đó còn là sự tích hợp liên môn giữa môn Ngữ văn với các môn học khác như Lịch sử, Địa lí, GDCD…Vấn
đề là làm thế nào để phối hợp các tri thức, kĩ năng thuộc các bộ môn học đó vào trong bài dạy thật nhuần nhuyễn nhằm đạt tới mục tiêu chung của môn Ngữ văn Điều đó đòi hỏi người giáo viên bộ môn không chỉ nắm chắc môn mình dạy mà còn phải không ngừng trau dồi kiến thức các môn học khác để tổ chức, hướng dẫn các em giải quyết các tình huống, các vấn đề đặt ra trong môn học một cách nhanh nhất, hiệu quả nhất Bởi vì giữa môn Ngữ văn và các môn học khác có liên quan chặt chẽ với nhau Kiến thức của các môn có thể bổ sung hỗ trợ cho nhau giúp cho kiến thức của bài Ngữ văn được mở rộng , phong phú và sinh động Chính vì vậy nhiệm vụ của chúng ta là phải tiếp cận, nghiên cứu và vận dụng nguyên tắc tích hợp vào dạy học Ngữ văn nhằm hình thành và phát triển năng lực cho học sinh một cách hiệu quả hơn, góp phần thực hiện tốt mục tiêu giáo dục Thực tế trong những năm gần đây cho thấy học sinh ở tất cả các trường học nói chung đều không thích học môn Ngữ văn, nhất là các em học khối lớp 9 Qua tìm hiểu tôi nhận thấy rằng môn Ngữ văn không có tính ứng dụng cao như các môn Toán, Lí, Hóa Các tiết học chưa có sự mở rộng phạm vi kiến thức ở nhiều lĩnh vực Đó cũng là nguyên nhân các em chưa hứng thú với môn Ngữ văn
Trong thực tế tôi thấy khi bài soạn có tích hợp với kiến thức của các môn học khác sẽ giúp giáo viên tiếp cận tốt hơn, hiểu rõ hơn, sâu hơn những vấn đề đặt ra trong SGK Từ đó bài học trở nên sinh động hơn, học sinh có hứng thú bài học, được tìm tòi, khám phá nhiều kiến thức và được suy nghĩ sáng tạo hơn đồng thời vận dụng vào thực tế tốt hơn
Là giáo viên nhận thức được tầm quan trọng và ý nghĩa của hoạt động này nên tôi trình bày và thực hiện thử nghiệm một dự án nhỏ đối với môn Ngữ văn
Trong khuôn khổ của bài viết này, tôi xin chia sẻ: Cách dạy bài thơ “ Viếng
Trang 4Lăng Bác” theo hướng tích hợp liên môn cho học sinh lớp 9, trường THCS Ngọc Phụng Thường Xuân
2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU:
- Nghiên cứu đề tài này tôi muốn cùng đồng nghiệp nhận thấy rõ ý nghĩa, vai trò của việc tích hợp liên môn trong việc dạy học Ngữ văn 9
- Tạo không khí hứng thú, phấn kích cho học sinh THCS- lứa tuổi hiếu động thích khám phá, tìm tòi và thể hiện, khiến cho tiết học không bị đơn điệu, nhàm chán mà trong một tiết học, các em có thể củng cố được nhiều kiến thức ở Các môn học khác nhau
- Rèn tư duy suy luận nhanh nhạy, kĩ năng liên hệ, tổng hợp, đánh giá nhận xét,
so sánh, đối chiếu…và nhiều kĩ năng khác cho học sinh
3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU:
- Văn bản” Viếng lăng Bác”, áp dụng dạy cho học sinh lớp 9- Trường
THCS Ngọc Phụng, Thường Xuân, Thanh Hóa
4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:
- Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết
- Phương pháp điều tra thực tế
- Phương pháp thu thập thông tin
- Phương pháp thống kê
- Phương đối chiếu, so sánh, tổng kết kinh nghiệm
II NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:
Tích hợp là hợp lại để thống nhất các mặt riêng lẻ thành một tổng thể,
phối hợp tối ưu các hoạt động dạy học khác nhau, các kỹ năng, phương pháp của môn học khác nhau, nhằm đáp ứng mục tiêu, mục đích cụ thể, hướng đến một nội dung bao hàm cao hơn, sâu hơn
Môn Ngữ văn là môn học rất quan trọng trong trường phổ thông, có ý nghĩa trong việc hình thành, phát triển, định hướng nhân cách cho học sinh Học văn là học làm người, học các phép tắc ứng xử trong cuộc sống Mặt khác, đây
là môn học nghệ thuật, kích thích trí tưởng tượng bay bổng, sức sáng tạo của người học Để dạy và học tốt môn Ngữ văn, người dạy và người học phải không ngừng trau dồi kiến thức ngôn ngữ, từ vựng, các kiến thức liên quan về các hình thức nghệ thuật, các nhà văn, nhà thơ, các câu cadao tục ngữ, lấy vốn đó làm vốn sống, kinh nghiệm cho bản thân Hiện nay xu hướng tích hợp vẫn đang được nghiên cứu và áp dụng vào đổi mới chương trình cho học sinh THCS
Trang 5Việc vận dụng kiến thức liên môn với Lịch sử, Địa lí, GDCD, Âm nhạc,
Mĩ thuật… và ứng dụng công nghệ thông tin làm cho hiệu quả của bài Ngữ văn được nâng cao, giúp cho học sinh học bài với niềm say mê, hứng thú Đồng thời làm cho các em hình dung được một cách chân thực, sinh động cuộc sống xung quanh mình qua các môn học khác.Chính vì vậy, nhiệm vụ của chúng ta là phải tiếp cận, nghiên cứu và vận dụng nguyên tắc tích hợp vào dạy học Ngữ văn
2 THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ TRƯỚC KHI ÁP DỤNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM: 2.1 Thuận lợi:
- Các em học sinh lớp 9 nên đã tiếp cận 4 năm học với kiến thức chương trình bậc THCS, không còn bỡ ngỡ, lạ lẫm với những hình thức kiểm tra đánh giá khi giáo viên đề ra
- Đối với học sinh lớp 9 các em đã được học rất nhiều bài từ lớp 6 có liên quan đến vấn đề Lịch sử, Địa lí, GDCD, các tình huống liên quan thực tế mang tính giáo dục kĩ năng sống
- Đối với các môn học khác cũng vậy như môn Lịch sử, Địa lí, GDCD các em
đã được tìm hiểu về kiến thức liên quan đến kĩ năng sống, những phẩm chất tốt đẹp, những địa danh, những thời điểm lịch sử có liên qua đến tác phẩm văn học được tích hợp trong các bài học Vì vậy, nên khi cần thiết kết hợp các kiến thức của một môn học nào đó vào bộ môn Ngữ văn để giải quyết một vấn đề trong bài học các em sẽ cảm thấy không bỡ ngỡ
- Các em đều có SGK, nhiều em có tài liệu tham khảo, có điều kiện tra cứu thông tin trên mạng Internet qua máy tính nên việc học cũng rất thuận lợi
2.2 Khó khăn:
2.2.1 Về phía học sinh:
- Đa số học sinh còn hạn chế trong việc tiếp thu và cảm thụ văn bản văn học
- Học sinh hạn chế việc nắm bắt các mối liên hệ giữa thời đại thông qua bộ môn Lịch sử với giá trị phản ánh của tác phẩm
- Một số ít học sinh không có nhiều tài liệu để tham khảo và cũng chưa có thói quen đọc sách tham khảo để bổ sung kiến thức môn học
- Một số văn bản dung lượng kiến thức dài so với thời lượng 45->90 phút nghiên cứu trên lớp, học sinh khó nắm bắt hết được toàn bộ các giá trị của văn bản văn học
- Kiến thức xã hội của học sinh còn hạn chế đặc biệt các các em chưa nắm vững tiến trình phát triển của lịch sử dân tộc cũng như lịch sử phát triển văn học; hạn chế về tư duy địa lí
- Học sinh ít và không có sự phối hợp với phụ huynh trình quá trình học, chuẩn
bị bài ở nhà Do vậy, không có sự hỗ trợ về kiến thức trong quá trình tiếp cận văn bản
Trang 6* Kết quả khảo sát học sinh trước khi dạy học văn bản “ Viếng Lăng Bác” theo hướng tích hợp các môn học: ( Năm học 2017-2018)
TT Lớp Sĩ số HS biết vận dụng kiến thức
liên môn trong tiếp cận văn
bản
HS chưa biêt vận dụng kiến thức liên môn trong việc tiếp cận văn bản
2.2.2 Về phía giáo viên:
- Có giáo viên chỉ tập trung chuyển tải một cách rập khuôn những thông tin có trong bài học mà chưa chú trọng khai thác những vấn đề liên quan
- Giáo viên còn lúng túng khi đưa ra hệ thống câu hỏi khai thác cũng như phương pháp triển khai những văn bản văn học
- Vẫn còn hiện tượng giáo viên thiếu nhiệt tình trong quá trình giảng dạy, quá trình tìm tòi, sưu tầm những kiến thức có liên quan bổ sung cho nội dung bài dạy dẫn đến khả năng tích hợp kiến thức còn hạn chế
Với những hạn chế, khó khăn trên, tôi đã chọn dạy một văn bản có sự tích hợp kiến thức một số môn học, hy vọng sẽ góp phần tạo hứng thú học tập cho học sinh và góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả của giờ dạy Ngữ văn
2.3 Các biện pháp đã thực hiện:
2.3.1 Các môn học được tích hợp:
Khi dạy bài: “ Viếng Lăng Bác ” Tôi đã tích hợp với các môn học sau:
* Tích hợp Văn – Địa lý: Giúp các em hiểu được vị trí địa lí và điều kiện tự
nhiên của Lăng Bác
* Tích hợp Văn – Lịch sử: Giúp các em hiểu thêm về bối cảnh lịch sử đất nước
ta sau ngày hòa bình lập lại(1975)
- Nắm được hoàn cảnh đất nước ta từ năm 1954 đến năm 1975
- Nắm được một cách khái quát về cuộc đời, sự nghiệp, phẩm chất, đạo đức của một con người vĩ đại trong lịch sử dân tộc Việt Nam – Hồ Chí Minh
- Nắm được lịch sử và quá trình xây dựng lăng Bác
* Tích hợp Văn – GDCD: Giúp học sinh:
- Bồi dưỡng tư tưởng Hồ Chí Minh, học tập và làm theo tấm gương đạo đức của Bác
- Khái niệm về lòng biết ơn và kế thừa phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc, có nghĩa vụ bảo vệ tổ quốc
- Vai trò, trách nhiệm của thanh niên trong sự nghiệp dựng xây đất nước
* Tích hợp Văn – Mĩ thuật:
Trang 7- Nắm bắt được đặc điểm của tranh chân dung và phương pháp vẽ tranh chân dung
- Hiểu được tranh phong cảnh là tranh diễn tả cảnh đẹp thiên nhiên thông qua cảm thụ và sáng tạo của người vẽ
- Sưu tầm một số tranh ảnh về Bác Hồ, về lăng Chủ tịch
* Tích hợp Văn – Âm nhạc:
- Cảm nhận sâu sắc hơn về hình ảnh của Chủ tịch Hồ Chí Minh qua ca khúc
“Viếng lăng Bác” của nhạc sĩ Hoàng Hiệp.
Ví dụ khi thuyết minh về Lăng Bác có thể cho các em hát, hoặc nghe vài đoạn nhạc, làm như vậy các em sẽ hứng thú học hơn và kiến thức sẽ được khắc sâu hơn
* Tích hợp GDQP và AN:
Học xong văn bản này HS sẽ nhận thấy tình cảm của nhân dân ta và bạn bè khắp năm châu giành cho HCM
2.3.2 Định hướng tích hợp:
Để bài học sinh động, học sinh có thể nắm bài tốt hơn, chúng ta có thể thực hiện tích hợp theo những cách thức sau:
- Tích hợp thông qua việc kiểm tra bài cũ
- Tích hợp thông qua việc giới thiệu bài mới
- Tích hợp thông qua câu hỏi tìm hiểu bài
- Tích hợp thông qua phương tiện dạy học như bảng phụ tranh ảnh
- Tích hợp thông qua hệ thống bài tập ( ở lớp cũng như ở nhà )
- Tích hợp thông qua hình thức kiểm tra đánh giá
- Tích hợp gắn với đời sống xã hội
2.3.3 Soạn giáo án cụ thể theo hướng tích hợp:
Tiết 117,118 : VIẾNG LĂNG BÁC
(Viễn Phương)
A MỤC TIÊU:
Giúp HS:
1 Kiến thức:
- Cảm nhận được niềm xúc động thiêng liêng, tấm lòng tha thiết thành kính, vừa
tự hào, vừa đau xót của tác giả từ niềm Nam mới được giải phóng ra viếng lăng Bác
- Thấy được những đặc điểm nghệ thuật của bài thơ: Giọng điệu trang trọng và thiết tha phù hợp với tâm trạng và cảm xúc, nhiều hình ảnh ẩn dụ có giá trị xúc tích và gợi cảm Lời thơ dung dị mà cô đúc, giàu cảm xúc mà lắng đọng
2 Kĩ năng:
- Đọc hiểu một văn bản thơ trữ tình
- Rèn kỹ năng phân tích thơ trữ tình
Trang 8B CHUẨN BỊ :
1, Gv đọc tài liệu
2, Hs soạn theo câu hỏi SGK
C CÁC HOẠT ĐỘNG TRÊN LỚP:
*
Kiểm tra bài cũ : ? Giá trị và nội dung và nghệ thuật bài “ Mùa xuân nho nhỏ”
của Thanh Hải
* Giới thiệu bài mới: Đề tài về Bác Hồ đã trở thành phổ biến trong thơ ca hiện
đại Tình cảm đối với Bác khi Người còn sống cũng như khi Người đã ra đi đều rất thiêng liêng trong mỗi trái người dân đất Việt, nhất là với những nhà thơ ở miền Nam Thanh Hứa từ miền Nam gửi thương nhớ vọng ra “Cháu nhớ Bác Hồ” còn Viễn Phương xúc động ghi lại cảm xúc khi lần đầu được ra thăm Bác qua bài thơ “Viếng lăng Bác”
* Tích hợp Âm nhạc:
GV cho học sinh nghe bài hát Viếng lăng Bác – Phổ nhạc: Hoàng Hiệp
*Tổ chức bài mới:
Hoạt động1: Hướng dẫn tìm hiểu
tác giả - tác phẩm:
? Trình bày hiểu biết của em về Viễn
Phương?( GV đưa ảnh chân dung tác
giả lên máy chiếu)
* Tích hợp kiến thức Mĩ thuật:
Cho HS vẽ chân dung tác giả và Bác
Hồ.( GV giao về nhà)
? Nêu hoàn cảnh ra đời ra , xuất xứ
bài thơ?
* Tích hợp kiến thức Lịch sử:
GV khái quát lại bối cảnh lịch sử
năm 1954-1975
I/ Tìm hiểu chung.
1, Tác giả:
- Viễn Phương- Tên thật Phan Thanh Viễn, sinh ngày 01/05/1928, quê An Giang, mất 21/12/2005
- Là cây bút có mặt sớm nhất của lực lượng văn nghệ giải phóng niềm Nam thời chống Mỹ
- Thơ Viễn Phương thường nhỏ nhẹ, giàu tình cảm và chất mơ mộng ngay trong hoàn cảnh chiến đấu ác liệt ở chiến trường: Mắt sáng học trò; Đám cưới giữa mùa xuân
- Ông nổi tiếng với bài thơ Viếng lăng Bác (Hoàng Hiệp phổ nhạc)
- Ông được nhà nước tặng giải thưởng
về văn học nghệ thuật
2, Tác phẩm:
a, Hoàn cảnh ra đời, xuất xứ:
- “ Viếng lăng Bác” viết trong không khi xúc động của nhân dân ta, lúc công trình lăng Chủ tịch HCM được hoàn thành sau khi giải phóng miền Nam thống nhất đất nước.Tác giả cũng trong
số đồng bào,chiến sĩ từ miền Nam sau giải phóng được ra viếng Bác Bài thơ
Trang 9*GV:Đây là một trong những bài thơ
cảm động và xuất sắc nhất viết về
lảnh tụ HCM
- Giọng thành kính, xúc động
- Gv đọc – gọi 2 hs đọc
- Nhận xét cách đọc
- Từ khó theo chú thích SGK
? Xác định thể thơ ?
? Mạch vận động của cảm xúc đi
theo trình tự cuộc vào Lăng viếng
Bác Dựa vào đó em hãy chia bố cục
cho bài thơ
? Xác định phương thức biểu đạt?
Hoạt động 2: Hướng dẫn phân tích
HS đọc và theo dõi khổ 1
? Câu thơ đầu tiên gợi cho em suy
nghĩ gì?
? Em có nhận xét gì về cách xưng hô
của tác giả?
*GV: Câu thơ là cảm xúc bao trùm
bài thơ, giong điệu tân tình ngọt ngào
nhớ thương “ con, Bác” là những từ
xưng hô rất Nam Bộ,bộc lộ sự ngậm
ngùi nhớ thương.Đây là cuộc hành
hương của người chiến sĩ
? Hình ảnh đầu tiên tác giả quan sát
được sáng tác tháng 4/ 1976
- Bài thơ được in trong tập “Như mây mùa xuân” ( 1978)
b, Đọc – từ khó:
c, Thể thơ:
- Thơ 8 tiếng/ câu, 4 câu/ khổ Vần chân – liền
d, Bố cục: 4 phần
- Khổ 1: Cảm xúc về cảnh bên ngoài lăng
- Khổ 2: Cảm xúc trước hình ảnh đoàn người xếp hành viếng lăng Bác
- Khổ 3: Cảm xúc trong lăng Bác
- Khổ 4: Ước nguỵên khi về niềm Nam
e, Phương thức biểu đạt:
- Biểu cảm (chính)+ Miêu tả
II/ Phân tích:
1, Khổ1: Cảm xúc trước lăng Bác.
“ Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác”
→Gợi hoàn cảnh ra thăm lăng Bác của nhà thơ Thông báo nhưng lại gợi ra tâm trạng xúc động của một người từ chiến trường niềm Nam sau bao năm mong mỏi bây giờ mới được ra viếng Bác
- Xưng hô “Con – Bác” – thân mật, gần gũi của đứa con với cha
Trang 10cảm nhận là gì?
? Trong thơ “ Ôi!….Bão táp ….” thì
“hàng tre” mang ý nghĩa gì? biện
pháp tu từ nào được sử dụng?
* GV: HS đọc những câu thơ, văn về
cây tre?
( Hs đọc – Cây tre Việt Nam( Thép
mới), Tre VN (Nguyễn Duy)
? Vì sao ấn tượng đầu tiên với tác giả
lại là hình ảnh hàng tre nơi lăng Bác?
? Trong thơ ca VN Còn mang ý
nghĩa ẩn dụ nào?
H S đọc diễn cảm khổ 2
? Trong hai câu thơ đầu có hai hình
ảnh “mặt trời” Chỉ ra sự khác nhau
giữa hai hình ảnh đó Những biện
pháp NT nào được sử dụng ở đây?
Tác dụng của nó?
? Vì sao có thể tạo một ẩn dụ như
vậy?
Gv liên hệ thơ Tố Hữu: “ Người rực
- Hình ảnh “ Hàng tre” bát ngát trong sương sớm hai bên lăng Bác - đây là hình ảnh thực
- Hàng tre xanh xanh → là một ẩn dụ, biểu tượng cho con người, dân tộc Việt Nam kiên cường bất khuất: Bão táp mưa sa đứng thẳng hàng
- Những hàng tre quanh lăng bác gợi cảm giác gần gũi,thân thuộc
↔Vậy từ hình ảnh cây tre mà nghĩ đến đất nước và con người Việt Nam, tới Bác Hồ là suy nghĩ rất tự nhiên, lôgíc: Cây tre – VN – HCM
2, Khổ 2: Cảm xúc trước dòng người
vào lăng viếng Bác
- Nghệ thuật nhân hoá: Mặt trời đi trên lăng, thấy (Câu 1) Mặt trời thực, mặt trời của vũ trụ
- Nghệ thuật ẩn dụ: Mặt trời trong lăng rất đỏ(Câu 2) Mặt trời trong Lăng Bác
Hồ kính yêu → Ca ngợi sự vĩ đại, công lao trời biển của người đối với các thế
hệ Việt Nam
- Vì nhân cách và cuộc đời sáng chói của Bác và vì tình cảm của tác giả đối với Bác