SKKN kinh nghiệm trong việc sử dụng có hiệu quả một số kỹ thuật dạy học trong phương pháp dạy học theo nhóm môn hóa học 8

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁPHÒNG GD&ĐT CẨM THỦY SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TÊN ĐỀ TÀI KINH NGHIỆM TRONG VIỆC SỬ DỤNG CÓ HIỆU QUẢ MỘT SỐ KỸ THUẬT DẠY HỌC TRONG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO NH

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

PHÒNG GD&ĐT CẨM THỦY

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÊN ĐỀ TÀI KINH NGHIỆM TRONG VIỆC SỬ DỤNG CÓ HIỆU QUẢ

MỘT SỐ KỸ THUẬT DẠY HỌC TRONG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO NHÓM MÔN HÓA HỌC 8

Người thực hiện: ĐINH TIẾN CÔNG Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường THCS Trương Công Man SKKN thuộc lĩnh mực: Hóa học

THANH HOÁ NĂM 2019

6 II Nội dung

10 4 Kết quả đạt được sau khi áp dụng skkn  Tiểu kết 18

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ 1/ Lí do chọn đề tài:

Đã từ lâu nhiều Quốc gia trên thế giới đã xác định: Giáo dục là nền tảng của

xã hội, là cơ sở quan trọng quyết định sự phồn vinh của đất nước Giáo dục cungcấp cho người học những hiểu biết cơ bản, cần thiết về khoa học và cuộc sốngtrong kho tàng tri thức vô cùng phong phú của nhân loại Đồng thời giáo dục còngóp phần hình thành và bồi dưỡng nhân cách tốt đẹp cho học sinh

Vậy để hoạt động giáo dục có hiệu quả và đạt chất lượng cao thì việc đổi mớinội dung và phương pháp nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của họcsinh là rất cần thiết

Ở Việt Nam định hướng đổi mới phương pháp dạy và học được xác định rõtrong Nghị quyết Trung ương 4 khóa VII (01/1993) và Nghị quyết Trung ương 2khóa VIII (12/1996) và đã được thể chế hóa trong Luật Giáo dục (2005)

Thấy rõ được vai trò của việc đổi mới phương pháp dạy học, trong nhữngnăm gần đây Sở giáo dục và đào tạo Thanh Hóa đã tổ chức nhiều lớp tập huấnchuyên đề về "Đổi mới phương pháp dạy học" cho giáo viên Một trong nhữngphương pháp dạy học tích cực đang được các trường trung học cơ sở (THCS) đánhgiá mang lại hiệu quả cao là phương pháp thảo luận nhóm (hay còn có tên khác làdạy học hợp tác hoặc dạy học theo nhóm)

Hiện nay, học tập theo nhóm vừa là một yêu cầu vừa là một phương pháphọc được khuyến khích áp dụng rộng rãi Trong xu thế hội nhập của đất nước, vaitrò của phương pháp học này càng trở nên quan trọng trong việc góp phần nâng caohiệu quả học tập của người học và phát triển năng lực giao tiếp, làm việc hợp tác

Dạy học theo nhóm là một phương pháp giảng dạy trong đó người dạy sẽ tổchức người học thành những nhóm nhỏ để thực hiện các hoạt động như: thảo luận,đóng vai, giải quyết vấn đề, Mỗi thành viên không chỉ có trách nhiệm thực hiệncác hoạt động của nhóm mà còn phải có trách nhiệm hợp tác, giúp đỡ các thànhviên trong nhóm hoàn thành các nhiệm vụ được giao Đây là một phương phápgiảng dạy khá ưu việt (sẽ được đề cập đầy đủ trong phần cơ sở lí luận), cho phéprèn luyện kỹ năng làm việc nhóm cho học sinh hiện đang được áp dụng rộng rãicho nhiều môn học và trong nhiều trường, không chỉ ở cấp THCS mà còn được ápdụng ở nhiều cấp học khác

Thế nhưng trong thưc tế giảng dạy khi áp dụng phương pháp này cũng gặpkhông ít những hạn chế đó là:

- Trong mỗi nhóm còn có một số học sinh có tâm lí ỷ lại vào những ngườigiỏi hơn, vì nghĩ họ sẽ giúp mình hoàn thành công việc được giao mà không cầntham gia hoạt động

- Có thể đi lệch hướng thảo luận do tác động của một vài cá nhân

- Có một số HS khá, giỏi quyết định quá trình, kết quả thảo luận nhóm nênchưa đề cao sự tương tác bình đẳng và tầm quan trọng của từng thành viên trongnhóm

- Nếu lấy kết quả thảo luận chung của nhóm làm kết quả học tập cho từng cánhân thì chưa công bằng và chưa đánh giá đúng thực chất được sự nỗ lực của từng

cá nhân trong nhóm

- Sự áp dụng cứng nhắc và quá thường xuyên, thiếu sáng tạo của GV sẽ gây

nhàm chán và giảm hiệu quả trong hoạt động học tập của các em.

- Điều hành không tốt dễ dẫn đến mất trật tự trong học tập, mất thời gian không cần thiết

Vậy làm thế nào để vẫn áp dung phương pháp hoạt động nhóm nhưng phảikhắc phục được cơ bản những hạn chế nêu trên Suy nghĩ như vậy tôi đã có ý tưởng

sử dụng một số kỹ thuật day học (tôi được tiếp thu trên “trường học kết nối” năm

2018 theo yêu cầu và hướng dẫn của Phòng giáo dục Cẩm Thủy) trong phươngpháp dạy học theo nhóm Từ ý tưởng đó tôi tiến hành nghiên cứu và áp dụng thành

công đề tài "Kinh nghiệm trong việc sử dụng có hiệu quả một số Kỹ thuật dạy

học trong Phương pháp dạy học theo nhóm môn Hóa học 8" Xin được chia sẻ

với các đồng nghiệp Với mong muốn góp một phần nhỏ công sức của mình vàoviệc nâng cao chất lượng giáo dục rất mong được sự chia sẻ và góp ý của đồngnghiệp

2/ Mục đích nghiên cứu:

Tìm ra giải pháp tối ưu để khắc phục những hạn chế của phương pháp dạyhọc theo nhóm thông thường

3/ Đối tượng nghiên cứu:

Nghiên cứu hiệu quả của việc sử dụng một số Kỹ thuật dạy học trongPhương pháp day học theo nhóm môn Hóa học 8, nhằm khắc phục những hạn chếvốn có của phương pháp dạy học theo nhóm theo kiểu truyêng thống

4/ Phương pháp nghiên cứu:

Nghiên cứu tài liệu để hiểu rõ vấn đề về mặt lý luận

Điều tra thực tế thông qua các bài kiểm tra môn hóa học 8

Thống kê và sử lí số liều để rút ra các kế luận cho vấn đề đặt ra

PHẦN II: NỘI DUNG

1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI.

1.1 Phương pháp dạy học

Phương pháp dạy học theo quan niệm hiện nay là cách thức hướng dẫn vàchỉ đạo của giáo viên nhằm tổ chức hoạt động nhận thức và hoạt động thực hànhcủa học sinh, dẫn tới việc học sinh lĩnh hội vững chắc nội dung học vấn, hình thànhthế giới quan và phát triển năng lực nhận thức Theo đó vai trò của học sinh trongquá trình dạy học là quá trình chủ động Như vậy việc dạy học theo những phươngpháp dạy học tích cực là vấn đề thật cần thiết

Phương pháp dạy học tích cực là một hệ thống những phương pháp sau:Phương pháp nêu và giải quyết vấn đề; Phương pháp hoạt động nhóm (hay Phươngpháp dạy học hợp tác); Phương pháp kích thích tư duy; Phương pháp thí nghiệmnghiên cứu; Phương pháp giao tiếp; Phương pháp phỏng vấn hay Phương pháp vấnđáp; Phương pháp trực quan; Ngoài ra còn có một số phương pháp hiện đại khác Trong lí luận về phương pháp day học thì không có phương pháp nào là tối ưu, mỗiphương pháp có ưu và nhược điểm riêng và phù hợp với từng kiểu bài khác nhau Nhưng trong thực tế day học tôi thường hay sử dụng nhất là Phương pháp hoạtđộng nhóm

1.2 Phương pháp dạy học theo nhóm

1.2.1 Khái niệm phương pháp dạy học theo nhóm

Theo tài liệu dạy và học tích cực (trang 92) thì dạy và học hợp tác là: Giáo

viên tổ chức cho học sinh hoạt động trong những nhóm nhỏ để hoc sinh cùng thựchiện một nhiệm vụ nhất định Trong nhóm, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của nhómtrưởng học sinh kết hợp giữa làm việc cá nhân, làm việc theo cặp, chia sẽ kinhnghiệm và hợp tác cùng nhau để giải quyết nhiệm vụ được giao

Theo đó khi học theo nhóm mỗi thành viên trong nhóm không chỉ có tráchnhiệm tự học tập, mà còn có trách nhiệm giúp đỡ các thành viên trong nhóm đểcùng hoàn thành mục đích học tập chung của cả nhóm

1.2 2 Đặc điểm dạy học theo nhóm

Dạy học theo nhóm có một số đặc điểm sau

- Hoạt động dạy học vẫn được tiến hành trên quy mô cả lớp, như mô hìnhdạy học truyền thống

- Việc phân chia nhóm học sinh vừa tuân theo đặc điểm tâm lý lứa tuổi, nhậnthức của học sinh, vừa phụ thuộc vào nhiệm vụ học tập học sinh cần phải giảiquyết

- Trong mỗi nhóm phải có sự phân công nhiệm vụ rõ ràng cho từng thànhviên, phải cùng hợp tác, trao đổi giải quyết nhiệm vụ chung của nhóm

- Học sinh phải trực tiếp tham gia các hoạt động, giải quyết các nhiệm vụ họctập được đặt ra cho mỗi nhóm

- Giáo viên là người thiết kế các nhiệm vụ học tập và đưa ra các hoạt động cụthể cho từng nhóm Giáo viên chỉ đóng vai trò tổ chức, hướng dẫn chứ không làmthay.

- Học sinh là chủ thể tích cực chủ động sáng tạo của hoạt động học tập Dạyhọc theo nhóm có sự tương tác trực tiếp giữa học sinh với nhau, cùng nhau thảoluận và cùng nhau hoàn thành nhiệm vụ học tập Mỗi cá nhân phải có ý thức tựhoàn thành nhiệm vụ của mình Thành công của cá nhân là thành công chung của

cả nhóm

- Giáo viên là người thức tỉnh tổ chức và đạo diễn Trong giờ học theonhóm, giáo viên dẫn dắt học sinh khám phá, lĩnh hội kiến thức qua từng bước Cácnhóm học sinh tự tiến hành các hoạt động, qua đó có thể rút ra các tri thức, kiếnthức cần thiết cho mình Giáo viên là người tổ chức, điều khiển học sinh tự tiếnhành các hoạt động nghiên cứu, tìm tòi kiến thức

1.2 3 Ưu và nhươc điểm của dạy học theo nhóm

a Ưu điểm :

- Tăng cường sự tham gia tích cực của học sinh Học sinh được chủ độngtham gia, được bày tỏ ý kiến quan điểm của mình và được tôn trọng

- Nâng cao kết quả học tập

- Ngoài ra còn phát triển năng lực lãnh đạo, tổ chức, năng lực hợp tác củahọc sinh, tăng cường đánh giá đồng đẳng và tự đánh giá trong nhóm

b Nhược điểm:

- Có một số thành viên ỷ lại không làm việc vì nghĩ có những người giỏi hơn

sẽ giúp mình hoàn thành công việc được giao mà không tham gia hoạt động

- Việc thảo luận có thể đi lệch hướng do tác động của một vài cá nhân (hiệntượng chi phối, tách nhóm)

- Có một số HS khá, giỏi quyết định kết quả thảo luận nhóm nên chưa đề cao

sự tương tác bình đẳng và tầm quan trọng của từng thành viên trong nhóm

- Nếu lấy kết quả thảo luận chung của nhóm làm kết quả học tập cho từng cánhân thì chưa công bằng và chưa đánh giá đúng thực chất được sự nỗ lực của từng

cá nhân trong nhóm

- Sự áp dụng cứng nhắc và quá thường xuyên, thiếu sáng tạo của giáo viên sẽ

gây nhàm chán và giảm hiệu quả trong hoạt động học tập của các em.

Như đã nói ở trên phương pháp này tuy còn một số nhược điểm nhưng vẫn là

phương pháp mà được tôi và rất nhiều đồng nghiệp khác sử dụng thường xuyênnhất trong các phương pháp dạy học tích cực Để khắc phục căn bản những hạn chếnêu trên, tôi đã sử dụng kết hợp phương pháp hoạt động nhóm với một số kỹ thuậtdạy học trong quá trình tổ chức dạy học Kết quả: đã có những chuyển biến tích cựcđến bất ngờ trong nhận thức và tư duy của học sinh (sẽ được chứng minh ở phầnthực trạng và kết quả)

Vậy kỹ thuật dạy học là gì? Những kỹ thuật dạy học nào có thể kết hợpthường xuyên và có hiệu quả nhất với Phương pháp dạy học theo nhóm?

1.3 Kĩ thuật dạy học

Kỹ thuật dạy học là biện pháp, cách thức tiến hành các hoạt động dạy họcdựa vào các phương tiện thiết bị nhằm đảm bảo chất lượng và hiệu quả giảng dạyhay có thể nói cách khác đó là cách thức hoạt động dạy học, tổ chức hoạt động giáodục để bảo đảm hiệu quả, chất lượng giảng dạy

Kỹ thuật dạy học tích cực là những kỹ thuật dạy học có ý nghĩa đặc biệttrong việc phát huy sự tham gia tích cực của học sinh vào quá trình dạy học, kíchthích tư duy, sự sáng tạo và sự cộng tác làm việc của học sinh

Có nhiều kỹ thuật dạy học khác nhau mà giáo viên có thẻ áp dụng trong quátrình dạy học Có thể kể tới 19 kỹ thuật dạy học tiêu biểu, có ưu thế cao trong việcphát huy tính tích cực của học sinh gồm: Kĩ thuật động não; Kĩ thuật chia nhóm; Kĩthuật giao nhiệm vụ; Kĩ thuật đặt câu hỏi; Kĩ thuật “khăn trải bàn”; Kĩ thuật “phòngtranh”; Kĩ thuật “công đoạn”; Kĩ thuật các “mảnh ghép”; Kĩ thuật “trình bày mộtphút”; Kĩ thuật “chúng em biết 3”; Kĩ thuật “hỏi và trả lời”; Kĩ thuật “hỏi chuyêngia”; Kĩ thuật “bản đồ tư duy”; Kĩ thuật “hoàn tất một nhiệm vụ” ; Kĩ thuật “viếttích cực”; Kĩ thuật “đọc hợp tác”; Kĩ thuật “nói cách khác”; Kĩ thuật “phân tíchphim”; Kĩ thuật “tóm tắt nội dung tài liệu theo nhóm”

Trong phạm vi đề tài này, Tôi chỉ đề cập đến ba kỹ thuật dạy học tích cực màtôi thường xuyên sử dụng và có hiệu quả nhất trong dạy học hợp tác môn Hóa hoc

8, đó là: Kỹ thật mảnh ghép, kỹ thuật khăn phủ bàn và kỹ thuật bản đồ tư duy

2 THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ

2.1 Thuận lợi:

Trong những năm gần đây cùng với sự quan tâm phát triền kinh tế của đấtnước thì giáo dục cũng đang được sự quan tâm lớn của chính phủ và toàn xã hội.Vậy để nâng cao chất lượng giáo dục, thì việc đổi mới về nội dung, phương phápdạy học, trong đó đổi mới phương pháp nhằm phát huy tính tích cực, chủ động sángtạo của học sinh là rất cần thiết điều này đã được xác định rõ trong Nghị quyếtTrung ương 4 khóa VII (01/1993) và Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII(12/1996), được thể chế hóa trong Luật Giáo dục (2005)

- Các giáo viên được Sở GD & ĐT và Phòng GD & ĐT cho đi tập huấn vềđổi mới phương pháp và kỹ thuật dạy học Do vây nhiều giáo viên đã tích cực vậndụng phương pháp học tập theo nhóm cho học sinh trong quá trình giảng dạy tạo ra

sự đồng bộ trong dạy học của nhiều môn học

- Được sự quan tâm tạo điều kiện tối đa của Ban giám hiêu và địa phương:

đã mua 2 ti vi có màn hình cỡ lớn, thay thế cho 2 máy chiếu cũ và mờ Đây làphương tiện dạy học rất cần thiết cho việc tổ chức dạy học tích cực, nhất là hoạtđộng nhóm

- Phần lớn học sinh đã nhận thấy được vai trò và ý nghĩa của phương pháphọc tập theo nhóm đối với việc học tập của học sinh

2.2 Khó khăn

- Do tay nghề của giáo viên không đồng đều nên hiệu quả của hoạt độngnhóm đôi lúc còn chưa cao Học sinh còn chú trọng tạo ra sản phẩm để nộp thầy cô

mà ít chú trọng đến quá trình hợp tác nhóm để tạo ra sản phẩm nhóm đúng nghĩa

- Nhiều học sinh còn thiếu và yếu về các kỹ năng làm việc nhóm, đặc biệt là

kỹ năng chia sẻ trách nhiệm, kỹ năng tự kiểm tra, đánh giá hoạt động nhóm

- Ý thức tham gia, đóng góp ý kiến của một bộ phận học sinh còn chưa cao,còn mang tâm lý trông chờ, ỷ lại

- Đa số nhóm trưởng còn thiếu kỹ năng trong điều hành hoạt động của nhóm

- Dạy học tích cực cần nhiều thời gian chuẩn bị và còn tốn kém, trong khilương giáo viên còn thấp và phải tham gia rất nhiều hoạt động giáo dục khác, sốloại hồ sơ giáo viên ngày càng nhiều,

Bản thân xác định còn những khó khăn trên là do những nguyên nhân chủ yếu sau:

* Nguyên nhân khách quan:

- Một số thầy cô giáo cũng chưa thường xuyên trao đổi, hướng dẫn, cungcấp cho học sinh những kỹ năng và phương pháp làm việc nhóm cho học sinh Họcsinh chỉ biết nhận nhiệm vụ là hoàn thành bài tập bằng cách làm việc nhóm màchưa biết phải làm việc nhóm như thế nào để hoàn thành bài tập một cách tốt nhất

- Thời gian cho mỗi tiết học là 45 phút nhưng thời gian để hoat động nhómlại dài, gây khó khăn cho giáo viên trong tổ chức và chọn nội dung hoạt động nhómmột cách triệt để, đúng tiến độ và hiệu quả

- Ngành giáo dục đang trong quá trình đổi mới nên còn nhiều bất cập

- Đồ dùng dạy học chưa đáp ứng được yêu cầu đổi mới phương pháp

- Việc xây dựng một tiết dạy của giáo viên bây giờ phải dựa trên nhiều căncứ: PPCT, Chuẩn kiến thức kỹ năng, định hướng phát triển năng lực, hướng dẫnnội dung giảm tải, sách giáo khoa, mẫu giáo án của Phòng giáo dục Cẩm Thủy

* Nguyên nhân chủ quan:

- Một số học sinh chưa hình thành cho mình ý thức tích cực và tự giác tronghọc tập, làm việc nhóm, chưa chịu khó tìm hiểu để có thể tự trang bị cho mìnhnhững kĩ năng và phương pháp học nhóm có hiệu quả Từ đó dẫn đến học sinhthiếu và yếu về phương pháp, kỹ năng học nhóm như: Phương pháp tiến hành hoạtđộng nhóm của các nhóm chưa khoa học, chưa hợp lý, thiếu mục tiêu cụ thể, thiếu

kế hoạch, thiếu nội quy- nguyên tắc nhóm, phân công nhiệm vụ chưa phù hợp v.v

- Nhiều nhóm chưa lắng nghe, chưa tạo cơ hội cho các thành viên được thểhiện, khẳng định mình, được thảo luận và phát biểu ý kiến Từ đó dẫn đến tìnhtrạng một số thành viên chán nản, buông xuôi, phó mặc chỉ tham gia một cáchchiếu lệ, đối phó Vì vậy chưa thực sự phát huy hết năng lực của mình

- Nhóm trưởng chưa thực sự phát huy được vai trò của mình, chưa có nănglực và kỹ năng trong việc điều hành nhóm

- Năm 2018 Phòng giáo dục Cẩm Thủy yêu cầu các nhà trường cho giáo viênhọc chuyên đề trên trường học kết nối, nội dung giới thiệu một số phương pháp và

kỹ thuật dạy học tích cực (gồm 4 bài) Tuy nhiên việc áp dụng các kỹ thuật dạy họcnày để phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh còn hạn chế Giáo viên chưathực sự linh hoạt trong việc vận dụng và phối hợp các phương pháp và kỹ thuật dạyhọc với nhau để phát huy hết điểm mạnh và hạn chế điểm yếu của mỗi phươngpháp hay kỹ thuật dạy học cụ thể.

2.3 Kết quả khảo sát thực tế:

Trong những năm trước đây tôi thường chỉ áp dụng phương pháp dạy họcnhóm theo kiểu truyền thống, mà chưa có sự kết hợp với kỹ thuật dạy học Dẫn đếntrong các giờ học thường chỉ có học sinh khá - giỏi tham gia học tập tích cực, sốhọc sinh yếu ít có cơ hội tham gia hoạt động Chính vì thế nên việc học tập thường

ít hứng thú, nội dung đơn điệu, việc quan tâm đến phát triển năng lực cá nhân cònhạn chế

Kết quả khảo sát thực tế về mức độ tham gia hoạt động nhóm của học

sinh khối 8 môn Hóa học đầu năm hoc 2018 - 2019 trường THCS Trương CôngMan

Đồng thời kết quả khảo sát đầu năm môn Hóa học khối 8 cũng chưa cao, sốhọc sinh có học lực thuộc loại trung bình và yếu chiếm tỉ lệ khá cao, số học sinh cóhọc lực khá, giỏi còn chiếm tỉ lệ thấp Cụ thể như sau:

Tổng số học sinh Loại giỏi Loại khá Loại TB Loại yếu

tư duy

Từ thực tế dạy học tôi nhận thấy gần như tất cả các bài trong chương trìnhhóa học 8 đều có thể áp dung cách này để dạy Cụ thể là:

3.1 Sử dụng linh hoạt kỹ thuật mảnh ghép trong phương dạy học nhóm:

* Muốn làm tốt việc này, tôi xác định trước hêt phải hiểu rõ kỹ thuật mảnh

ghép là gì và cách tiến hành ra sao?

Kỹ thuật mảnh ghép là kĩ thuật tổ chức hoạt động học tập hợp tác kết hợpgiữa cá nhân, nhóm và liên kết giữa các nhóm nhằm mục tiêu: Giải quyết mộtnhiệm vụ phức hợp; Kích thích sự tham gia tích cực của học sinh trong hoạt độngnhóm; Nâng cao vai trò và tính độc lập, trách nhiệm của cá nhân trong quá trìnhhợp tác (Không chỉ nhận thức hoàn thành nhiệm vụ ở Vòng 1 mà còn phải truyềnđạt kết quả và hoàn thành nhiệm vụ ở Vòng 2)

Kỹ thuật mảnh ghép được tiến hành qua 2 giai đoạn:

Giai đoạn 1: “Nhóm chuyên sâu”: Lớp học được chia thành các nhóm, mỗinhóm được giao nhiệm vụ tìm hiểu sâu một vấn đề Sau một thời gian nhất địnhthảo luận, mỗi thành viên trong nhóm đều nắm vững và trình bày được kết quả củanhóm

Giai đoạn 2: “Nhóm mảnh ghép”: Sau khi hoàn thành nhiệm vụ ở giai đoạn

1, mỗi học sinh ở các nhóm chuyên sâu khác nhau lại tập hợp lại thành nhóm mới

là nhóm mảnh ghép “Nhóm mảnh ghép” nhận được một nhiệm vụ mới, nhiệm vụnày mang tính khái quát, tổng hợp toàn bộ nội dung đã được tìm hiểu từ các “nhómchuyên sâu”

* Cách vận dụng kỹ thuật “mảnh ghép” trong dạy học hợp tác khi ở bộ môn Hóa học 8:

Trong điều kiện giảng dạy trên lớp, trong thời gian một tiết học, kỹ thuậtmảnh ghép thích hợp nhất là vào những phần mà nội thảo luận bao gồm 2, 3 hoặc 4nội dung chính Cách tiến hành như sau:

Đối với bài có 4 nội dung thảo luận:

Giai đoạn 1: giáo viên chia lớp thành 8 đến 10 nhóm (thường là 8 nhóm,4HS/ nhóm) 2 bàn một nhóm, mỗi học sinh trong nhóm được mã hóa bởi các số1,2,3,4 GV chọn các nhóm 1,2,3,4 làm một nhóm lớn I, mỗi nhóm nhỏ thảo luận 1một dung Sau thời gian 2 đến 3 phút các thành viên trong nhóm đã nắm vững nộidung thảo luận của nhóm mình

Sang giai đoạn 2: giáo viên yêu cầu học sinh mang các số 1 ở mỗi nhómghép lại thành nhóm mới (A), các số 2 ghép lại thành nhóm mới (B), các số 3 ghéplại thành nhóm mới (C), các số 4 ghép lại thành nhóm mới (D) Như vậy ở vòng 2này mỗi học sinh là người truyền đạt nội dung đã nắm được "trao đổi" với cácthành viên khác, sau đó điền kết quả thảo luận vào bảng phụ để trình bày trước lớp

Làm tương tự với các nhóm còn lại (nhóm 5,6,7,8)

Đối với bài học có 3 nôi dung: Lớp có 3 tổ, mỗi tổ chia làm 3 nhóm (2 bàn

= 4HS / nhóm) mỗi học sinh được mã hóa bằng các số 1,2,3,4

Giai đoạn 1: GV yêu cầu: Các nhóm 1 trong mỗi tổ thảo luận một nội dung;

Các nhóm 2 trong mỗi tổ thảo luận một nội dung; Các nhóm 3 trong mỗi tổ thảoluận một nội dung

Giai đoạn 2: Giáo viên yêu cầu: Trong mỗi tổ mỗi HS mang các số 1 trong

các nhóm nhỏ ghép lại thành nhóm mới (A) (ngồi ở vị trí của nhóm 1 cũ), các số 2ghép lại thành nhóm mới (B) (ngồi ở vị trí của nhóm 2 cũ), các số 3 ghép lại thành

nhóm (C) (ngồi ở vị trí của nhóm 3 cũ), các só 4 giữ nguyên tại chỗ và ghép vàonhóm mới tương ứng Sau khi ghép xong nhóm mới sẽ thảo luận và hoàn thành cả

3 câu hỏi vào bảng nhóm và trình bày kết quả (Chỉ yêu cầu 1 hoặc 2 nhóm trìnhbày các nhóm khác chú ý và nhận xét, bổ sung)

Đối với bài có 2 nội dung thì: Giai đoạn 1: GV cho các nhóm lẻ thảo luận

một nội dung, nhóm chẵn một nội dung; Giai đoạn 2: GV cho ghép 2 HS của nhómchẵn với 2 HS cua nhóm lẻ để tạo thanh nhóm mới rồi thảo luận tất cả các câu hỏi

* Ví dụ cụ thể: đối với kiểu bài có hai nội dung câu hỏi

Tiết 18 – B ài 13 : PHẢN ỨNG HÓA HỌC (Lớp dạy 8A - sĩ số 30)

Hoạt động 2: Tìm hiểu diễn biến của phản ứng hóa học

1 Mục tiêu:

a Kiến thức: HS nắm được diễn biến của phản ứng hoá học.

b Kĩ năng: Tiếp tục rèn kĩ năng hoạt động nhóm theo kỹ thuật “mảnh ghép”

c Thái độ: HS có ý thức nghiêm túc và yêu thích môn học.

d Định hướng phát triển năng lưc: Tiếp tục hình thành cho học sinh các năng

lực giao tiếp, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực tổng hợp kiến thức

HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS NỘI DUNG

GV: Em có nhận xét gì về lượng chất tham gia và

sản phẩm trong quá trình phản ứng?

HS: Lượng chất phản ứng giảm dần, lượng chất

sản phẩm tăng dần

GV yêu cầu HS đọc thông tin mục II và quan sát

hình 2.5, sau đó hoạt động nhóm theo kỹ thuật

mảnh ghép như sau: Lớp chia làm 8 nhóm (2 bàn

= 4HS / nhóm) mỗi học sinh được mã hóa bằng

các số 1,2,3,4

Giai đoạn 1: GV yêu cầu

Các nhóm lẻ thảo luận nội dung câu hỏi 1

Các nhóm chẵn thảo luận nội câu hỏi 2

Câu 1 Trước phản ứng những nguyên tử nào liên

kết với nhau? Sau phản ứng, những nguyên tử nào

liên kết với nhau?

II Diễn biến của phản ứng hoá học:

* Kết luận: “Trong PƯHH

chỉ có liên kết giữa các nguyên tử thay đổi làm phân

tử này biến đổi thành phân

tử khác”

Câu 2 Trong qua trình phản ứng, số nguyên tử H

cũng như số nguyên tử O có giữ nguyên không?

Các phân tử trước và sau phản ứng có khác nhau

không?

Câu 3 Từ đó ta rút ra kết luận gì?

> Thảo luận trong thời gian 2 phút

Giai đoạn 2: Giáo viên yêu cầu

Trong 2 nhóm liền nhau: ví dụ nhóm 1 và

nhóm 2, mỗi nhóm giữ lại 2 thành viên và đổi 2

thành còn lại cho nhau để hình thành 2 nhóm mới

là A và B làm tương tự với các nhóm còn lại Sau

khi ghép xong nhóm mới sẽ thảo luận và hoàn

thành cả 3 câu hỏi vào bảng nhóm (4 phút) và

trình bày kết quả (Chỉ yêu cầu 1 hoặc 2 nhóm

trình bày, các nhóm khác chú ý và nhận xét, bổ

sung) (3phút)

Giáo viên chuẩn kiến thức, phân tích và

nhận xét hoạt động của các nhóm (Có thể cho

điểm nhóm làm tốt nhất) (2phút)

* Tích hợp ứng phó với BĐKH: Trong công

nghiệp, khi sử dụng các PƯHH để sản xuất các

chất cần thiết cho cuộc sống đôi khi tạo ra các

sản phẩm không mong muốn gây hại cho môi

trường như CO 2 , SO 2 Vì vậy cần giảm thiểu

các chất thải này (1phút)

(thời gian cho các hoạt động chuẩn bị 2 phút)

Một số hình ảnh áp dụng kỹ thuật “mảnh ghép” trong giảng dạy Hóa hoc 8

Nhóm chuyên sâu Nhóm mảnh ghép

Học sinh trình bày kết quả Học sinh trình bày kết quả

* Đánh giá hiệu quả và một số kinh nghiệm của cá nhân khi áp dụng cách này:

Qua áp dụng kỹ thuật mảnh ghép trong chương trình hóa học 8 có thể thấy

rõ việc sử dụng kỹ thuật này trong dạy học theo nhóm đã tạo ra hoạt động đa dạng,phong phú, học sinh được tham gia vào các nhiệm vụ khác nhau và các mức độ yêucầu khác nhau Trong kỹ thuật mảnh ghép đòi hỏi học sinh phải tích cực nỗ lựctham gia và bị cuốn hút vào các hoạt động để hoàn thành vai trò, trách nhiệm củamỗi cá nhân từ đó khắc phục được những hạn chế của phương pháp dạy học nhómtruyền thống (như đã nêu) Thông qua hoạt động này hình thành ở học sinh tính chủđộng, năng động, linh hoạt, sáng tạo và tinh thần trách nhiệm cao trong học tập.Đồng thời phát triển ở học sinh các năng lực giao tiếp, trình bày, hợp tác, giải quyếtvấn đề…

Tuy nhiên để hoạt động nhóm có hiệu quả giáo viên cần hình thành ở họcsinh thói quen học tập hợp tác và những kỹ năng xã hội, tính chủ động, tinh thầntrách nhiệm trong học tập Muốn vậy giáo viên cần phải kiên trì vì lúc mới làm các

em chưa quen nên rất dễ thất bại nhưng sau vài lầm bỡ ngỡ các em sẽ quen và hoạtđộng rất có hiêu quả Mặt khác giáo viên cũng phải lựa chọn nội dung, chủ đề phùhợp Từ đó xác định một nhiệm vụ phức hợp để giải quyết ở vòng 2 dựa trên kếtquả các nhiệm vụ khác nhau đã được thực hiện ở vòng 1 Đồng thời giáo viên cầntheo dõi quá trình hoạt động của các nhóm để đảm bảo tất cả mọi học sinh ở cácnhóm đều hiểu nhiệm vụ và hoàn thành nhiệm vụ được giao

3.2 Sử dụng kỹ thuật “khăn phủ bàn” trong phương dạy học nhóm:

* Cũng với mục tiêu khắc phục những hạnh chế của phương pháp hoạt độngnhóm theo kiểu truyền thống Tôi dạy học hợp tác theo kỹ thuật "khăn phủ bàn"

Kỹ thuật khăn phủ bàn là kĩ thuật tổ chức hoạt động học tập mang tính hợptác kết hợp giữa hoạt động cá nhân và nhóm nhằm: Kích thích, thúc đẩy sự thamgia tích cực; Tăng cường tính độc lập, trách nhiệm của cá nhân học sinh; Phát triển

mô hình có sự tương tác giữa học sinh với học sinh