Vấn đề quản lý đô thị Hà Nội trên báo điện tử hiện nay

Luận văn hệ thống hoá lý luận về vấn đề quản lý đô thị Hà Nội trên báo điện tử hiện nay. Phân tích, đánh giá ưu, nhược điểm và thực trạng công tác thông tin tuyên truyền của báo điện tử về vấn đề quản lý đô thị trên địa bàn Thành phố Hà Nội năm 2017. Trên cơ sở đó, đưa ra các giải pháp nhằm đẩy mạnh hoạt động thông tin truyền thông về các chính sách liên quan tới công tác quản lý đô thị Hà Nội trên hệ thống báo điện tử trong những năm về sau.

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

PGS.TS Nguyễn Linh Khiếu

Hà Nội-2018

LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan công trình nghiên cứu này là của tôi Mọi số liệu, tài liệu sử dụng đều đƣợc diễn giải rõ ràng và chƣa từng đƣợc công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tác giả luận văn

Nguyễn Đức Nghĩa

LỜI CẢM ƠN Luận văn thạc sĩ chuyên ngành báo chí với đề tài “Vấn đề quản lý đô thị

Hà Nội trên báo điện tử hiện nay” là kết quả của quá trình cố gắng không ngừng

của bản thân và được sự giúp đỡ, động viên khích lệ của các thầy cô giáo, bạn bè đồng nghiệp và người thân

Tác giả xin tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc đối với thầy giáo PGS.TS Nguyễn Linh Khiếu, Tạp chí Cộng sản đã trực tiếp tận tình hướng dẫn cho luận văn này

Xin chân thành cảm ơn Lãnh đạo trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Lãnh đạo Khoa Báo chí – Truyền thông đã quan tâm, giúp đỡ, tạo điều kiện cho tác giả hoàn thành Luận văn Do điều kiện về năng lực bản thân còn hạn chế, luận văn chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót Kính mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các thầy, cô giáo trong Hội đồng khoa học, bạn bè và đồng nghiệp để luận văn được hoàn thiện hơn

Cuối cùng tác giả xin chân thành cảm ơn đồng nghiệp, các cơ quan báo chí đã giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và thực hiện Luận văn

Hà Nội, ngày18/5/2018 Tác giả luận văn Nguyễn Đức Nghĩa

MỤC LỤC

Mở đầu

Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

VỀ BÁO CHÍ VỚI CÔNG TÁC QUẢN LÝ ĐÔ THỊ

1.1 Báo chí và báo điện tử

1.2 Đô thị và quản lý đô thị

1.3 Báo điện tử với công tác quản lý đô thị Hà Nội

Chương 2: KHẢO SÁT VẤN ĐỀ QUẢN LÝ ĐÔ THỊ HÀ NỘI TRÊN

CÁC BÁO ĐIỆN TỬ VNEXPRESS, DÂN TRÍ, KINH TẾ & ĐÔ THỊ

2.1 Khái quát về công tác khảo sát

2.2 Nội dung về quản lý đô thị được phản ánh trên 3 tờ báo được khảo sát

2.3.Ưu điểm, hạn chế trên 3 tờ báo điện tử VnExpress, Dân trí,

Kinh tế & Đô thị

2.4 Đánh giá kết quả phản ánh về quản lý đô thị Hà Nội trên 3 báo

điện tử

Chương 3: KHUYẾN NGHỊ VÀ GIẢI PHÁP VỀ VẤN ĐỀ QUẢN LÝ

ĐÔ THỊ HÀ NỘI TRÊN BÁO ĐIỆN TỬ HIỆN NAY

3.1 Một số khuyến nghị về xu hướng phát triển báo điện tử và công tác

tuyên truyền về quản lý đô thị

3.2 Các giải pháp tăng cường đẩy mạnh công tác thông tin tuyên truyền về quản lý đô thị Hà Nội trên báo điện tử hiện nay

An toàn giao thông Tai nạn giao thông Đại học kiến trúc Hà Nội Trật tự xây dựng

Giao thông vận tải

Vệ sinh an toàn thực phẩm Cảnh sát giao thông

DANH MỤC BẢNG, BIỂU

Các bảng:

Bảng 2.1 Thống kê theo nội dung tin, bài khảo sát

Bảng 2.2 Thống kê theo độ dài tin, bài khảo sát

38

47

Các biểu đồ:

Biểu đồ 2.1 Tình hình công tác tuyên truyền về quản lý đô thị Hà Nội

trên báo điện tử VnExpress năm 2017

Biểu đồ 2.2 Tình hình công tác tuyên truyền về quản lý đô thị Hà Nội

trên báo điện tử Dân trí năm 2017

Biểu đồ 2.3 Tình hình công tác tuyên truyền về quản lý đô thị Hà Nội

trên báo điện tử Kinh tế & Đô thị năm 2017

39

42

45

Công tác quản lý đô thị mục tiêu nhằm đáp ứng các nhu cầu ăn, ở, làm việc, nghỉ ngơi của mọi người dân sống ở đô thị cũng như tổ chức các mối quan hệ giữa họ với các cộng đồng khác Việc quản lý tốt đô thị nhằm tránh hiện tượng lộn xộn, xáo trộn đời sống con người Cách thức quản lý, không manh mún, nâng cao đời sống con người sống trong đô thị

Hà Nội là trung tâm chính trị, văn hóa, kinh tế, xã hội, là Thủ đô của cả nước Hà Nội cũng là đô thị đặc biệt của Việt Nam Vì thế, công tác quản lý

đô thị Hà Nội càng phải được quan tâm thực hiện Hà Nội hiện nay chịu áp lực rất lớn trên nhiều lĩnh vực như quản lý đất đai, trật tự xây dựng, môi trường, ùn tắc giao thông và tăng dân số Quản lý đô thị, nhất là các đô thị lớn, đô thị đặc biệt như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh… càng phức tạp và khó khăn nhiều chiều

2

Trong bối cảnh đó, các cơ quan báo chí Trung ương và Hà Nội đã có nhiều đóng góp thiết thực trong việc thông tin, tuyên truyền về chủ trương, đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước, các hoạt động kinh tế - xã hội, trong đó có công tác quản lý đô thị Báo chí đã có đóng góp tích cực vào việc tuyên truyền phản ánh mọi mặt về Thành phố Hà Nội ngày càng khang trang, hiện đại; nếp sống văn minh đô thị được chú trọng bồi đắp; các giá trị văn hóa truyền thống, phong tục, tập quán tốt đẹp của Thăng Long - Hà Nội được bảo tồn, phát huy

Báo chí nói chung cũng như báo điện tử nói riêng đóng vai trò quan trọng trong việc thông tin tuyên truyền, góp phần định hướng cho sự quản lý

và triển đô thị Báo điện tử là một kênh thông tin quan trọng, nhanh nhạy và

có đóng góp tích cực và trách nhiệm cùng thành phố trong công tác quy hoạch, quản lý quy hoạch, phát triển đô thị theo hướng nhanh, bền vững, văn minh, hiện đại, giàu bản sắc Đồng thời báo điện tử còn giúp người dân hiểu

rõ về công tác quản lý đô thị như thế nào để mang lại hiệu quả thiết thực và đáp ứng tốt nhất cho cuộc sống Báo điện tử ngoài nhiệm vụ tuyên truyền còn

là kênh thông tin phản biện đa chiều có hiệu quả trong quá trình thực hiện quy hoạch và đầu tư phát triển đô thị; đồng thời khơi gợi và phát triển các ý tưởng,

đồ án, định hướng tầm nhìn xa để chung sức xây dựng đô thị có bản sắc, văn minh, hiện đại

Bên cạnh đó, thông qua báo điện tử, nhiều vấn đề tồn tại, bất cập trong quản lý đô thị Hà Nội đã được phản ánh như: Vấn đề quản lý phát triển đô thị theo quy hoạch, thiết kế đô thị còn hạn chế; việc thực hiện đồ án quy hoạch sau khi được phê duyệt chưa đáp ứng được mục tiêu, chưa đồng bộ quy hoạch; việc đảm bảo trật tự, nhất là trật tự xây dựng, an toàn giao thông, nếp sống văn minh đô thị chuyển biến chậm Vệ sinh môi trường còn nhiều tồn tại, bức xúc Tình trạng lấn chiếm vỉa h , lòng đường; quảng cáo, rao vặt

về quản lý đô thị còn non yếu… Hầu hết các vấn đề liên quan đến phát triển

đô thị trong thời gian qua đều được báo điện tử phản ánh kịp thời thiết thực góp thêm một tiếng nói cho Hà Nội trong việc phát triển đô thị ngày một hiện đại, văn minh…

Nhìn chung thời gian qua báo điện tử đã có nhiều bài viết về quản lý

đô thị Hà Nội Việc phản ánh vấn đề quản lý đô thị Hà Nội trên báo chí, nhất

là báo điện tử với số lượng người truy cập ở khu vực Thành phố Hà Nội ở mức cao, có ảnh hưởng lớn đến công tác quản lý đô thị và tác động lớn đến

dư luận xã hội Tuy nhiên, nghiên cứu hệ thống hóa việc tuyên truyền vấn đề quản lý đô thị Hà Nội trên báo điện tử hiện nay vẫn chưa có công trình nghiên nào đề cập tới… Do đó, nghiên cứu vấn đề quản lý đô thị Hà Nội trên báo điện tử hiện nay là cần thiết, có tác dụng thiết thực góp phần nâng cao nghiệp

vụ báo chí, hiệu quả tuyên truyền và phục vụ trong công tác quản lý đô thị, trật tự xây dựng của Thành phố Hà Nội Từ những lý do trên, chúng tôi lựa

chọn nghiên cứu đề tài: “Vấn đề quản lý đô thị Hà Nội trên báo điện tử hiện

nay”

2 Lịch sử nghiên cứu đề tài

2.1 Những công trình nghiên cứu về quản lý đô thị

Qua khảo sát, đến nay đã có một số công trình nghiên cứu chuyên ngành viết về vấn đề quản lý đô thị:

Năm 2004, tác giả Nguy n Tố Lăng đã cung cấp một cái nhìn tổng thể

và mang tính quốc tế về vấn đề đô thị hóa đặt ra cho các nước đang phát triển, đặc biệt nhấn mạnh tới công tác quản lý đô thị [28] Đồng thời, đề cập đến các

4

vấn đề thu hút sự quan tâm của các nhà lập kế hoạch không chỉ ở cấp quốc gia

mà còn ở các cấp khu vực, bao gồm các giải pháp quản lý, chính sách đô thị, phân cấp quản lý về lãnh thổ và hành chính, thuế đất tại địa phương, sự tham gia của cộng đồng

Đào Hoàng Tuấn (2008), tập trung nghiên cứu về những vấn đề về cơ

sở lý luận của phát triển đô thị bền vững; những bài học kinh nghiệm của thế giới về phát triển đô thị bền vững; những bài học gợi mở đối với sự phát triển bền vững hệ thống đô thị ở Việt Nam [46] Bộ Xây dựng, trong tham luận tại Hội nghị đô thị toàn quốc (2009) đánh giá tổng quan tình hình phát triển đô thị toàn quốc giai đoạn 1999 – 2009 và công bố các Quyết định của Thủ tướng Chính phủ: Quyết định số 445/QĐ-TTg ngày 07/4/2009 phê duyệt Điều chỉnh định hướng quy hoạch tổng thể phát triển hệ thống đô thị Việt Nam đến năm 2025 và tầm nhìn đến năm 2050, Quyết định số 758/QĐ-TTg ngày 08/6/2009 phê duyệt Chương trình tổng thể nâng cấp đô thị quốc gia giai đoạn

2009 – 2020 [5] Vũ Hào Quang, Bùi Văn Tuấn (2010), đề cập quá trình phát triển và hội nhập có tác động đến nhận thức về vai trò và tầm quan trọng của công tác quản lý đô thị hiện nay [38] Phạm Thị Bích Yên (2011), tập trung

đánh giá về thực trạng đô thị hóa ở Việt Nam được gắn liền với công cuộc

công nghiệp hóa đất nước Do chú trọng quá nhiều vào việc “công nghiệp hóa” cộng với chất lượng quy hoạch không cao, nên quá trình này đang bộc lộ nhiều bất cập đáng lo ngại như: Số lượng các đô thị tăng lên nhanh chóng; sự

gia tăng dân số đô thị [53]… Trương Minh Dục (2012), nêu một số đặc điểm

của quá trình đô thị hóa ở Việt Nam trong thời kỳ đổi mới với các vấn đề còn tồn tại: công tác quy hoạch còn nhiều yếu kém; vẫn còn mang tính chất của một xã hội quá độ từ nông thôn lạc hậu sang đô thị quản lý kém với nhiều tàn tích cũ đan xen những nét hiện đại và công tác quản lý phát triển xã hội đô thị còn nhiều thiếu sót [7] Từ đó, tác giả đề ra một số giải pháp quản lý đô thị

5

như: thiết lập nền hành chính đô thị hiện đại; hoàn chỉnh hệ thống quy hoạch lãnh thổ, vùng; tập trung khắc phục "căn bệnh đô thị"; giải quyết tốt mối quan hệ giữa đô thị hóa và công nghiệp hóa; phát huy tính tích cực của người dân vào xây dựng và phát triển đô thị; tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm những vi phạm Phạm Đức Hòa (2017), đề cập vấn đề quản lý hành chính nhà nước đối với các đô thị được coi là một phạm trù rộng lớn và phức tạp, trong đó, quản lý sử dụng đất đô thị là một phần quan trọng của nội dung quản lý đô thị, bởi lẽ, nó có liên quan đến cơ chế, chính sách ở nhiều cấp, nhiều ngành, từ Trung ương đến địa phương [17] Trong điều kiện hiện nay, khi mà Đảng và Nhà nước ta chủ trương mục tiêu dân giàu, nước mạnh, thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước thì các đô thị Việt Nam với tư cách là trung tâm hành chính, kinh tế, xã hội, văn hóa của các vùng miền, địa phương trong cả nước giữ vai trò quan trọng đối với sự phát triển Nguy n Đình Hương (2004), đề cập chủ yếu đến những nội dung cơ bản về quản lý

đô thị như lý giải khái niệm quản lý đô thị, sự cần thiết của việc quản lý đô thị, đặc điểm của quản lý đô thị, mục đích, ý nghĩa và các nguyên tắc quản lý

đô thị, nội dung quản lý đô thị v.v; trong đó, có nội dung đề cập về quy hoạch

đô thị [19] Nguy n Thế Bá (2008), đề cập đến những vấn đề lý luận và thực

ti n về quy hoạch xây dựng nhằm phát triển đô thị theo hướng văn minh, hiện đại nhưng vẫn giữ được các giá trị văn hoá truyền thống [1] Trần Trọng Hanh (2007), đi sâu tìm hiểu công tác thực hiện quy hoạch xây dựng đô thị ở nước ta và luận bàn những giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện quy hoạch xây dựng đô thị [14] Nguy n Hữu Thái (2009), đề cập đến thực trạng phát triển đô thị nói chung và quy hoạch đô thị nói riêng; đồng thời, đề xuất một số giải pháp cho việc phát triển đô thị ở nước ta [43] Doãn Hồng Nhung (2004) luận bàn về quy hoạch đất đai, quy hoạch xây dựng gắn với việc bảo vệ các giá trị văn hoá truyền thống ở nước ta [34]

6

Nhìn chung những tài liệu, văn bản pháp luật của Nhà nước, công trình nghiên cứu khoa học có liên quan đến đề tài nêu trên đã có những đóng góp nhất định đối với lĩnh vực chuyên ngành quản lý đô thị, là cơ sở để tác giả kế thừa trong quá trình thực hiện đề tài

2.2 Những công trình nghiên cứu về vai trò của báo chí

Các cuốn: Cơ sở lý luận báo chí truyền thông (Dương Xuân Sơn, Đinh Văn Hường, Trần Quang, 2004) [40]; Cơ sở lý luận báo chí (Nguy n Văn Dững, 2012) [8]; Truyền thông – Lý thuyết và kỹ năng cơ bản (Nguy n Văn Dững và Đỗ Thị Thu Hằng 2006) [9]; Truyền thông đại chúng (Tạ Ngọc Tấn,

2001) [42] cung cấp những hiểu biết có tính hệ thống về các phương tiện truyền thông đại chúng và những nguyên tắc, phương pháp cơ bản nhằm quản

lý, điều hành, phát huy tốt vai trò, sức mạnh của các phương tiện truyền thông đại chúng trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước

Rất nhiều công trình khai thác vai trò của báo chí đối với một lĩnh vực

cụ thể, như: Vai trò của báo chí trong định hướng dư luận xã hội (Đỗ Chí Nghĩa, 2012) [36]; Báo chí với thông tin đối ngoại (Lê Thanh Bình, 2012) [6];

Báo chí với vấn đề biến đổi khí hậu (Đinh Văn Hường, 2016) [24]; Quyền được nói: Vai trò của truyền thông đại chúng trong phát triển kinh tế

(Nguy n Thị Hòa, 2006) [16]; Truyền thông đại chúng trong công tác lãnh

đạo, quản lý (Vũ Đình Hòe, 2000) [18]; Về vai trò giám sát xã hội và phản biện xã hội của báo chí Việt Nam (Đặng Thị Thu Hương, 2013) [23]; Vai trò của truyền thông đại chúng trong giáo dục thẩm mỹ ở nước ta hiện nay (Trần

Ngọc Tăng, 2001) [41]

Tuy nhiên, việc nghiên cứu về vai trò của báo điện tử với công tác quản

lý đô thị Hà Nội; chia s những bài học kinh nghiệm cũng như khơi gợi những giải pháp nhằm phát huy hơn nữa vai trò của báo điện tử trong quy

3.2 Nhiệm vụ

- Hệ thống hóa các vấn đề lý luận báo điện tử về truyền thông và quản

lý đô thị

- Khảo sát đánh giá kết quả tuyên truyền về quản lý đô thị Hà Nội trên

các báo điện tử VnExpress.net; Dantri.com.vn; Kinhtedothi.vn

- Đánh giá ưu nhược điểm về tuyên truyền quản lý đô thị

- Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả của việc thông tin quản lý đô

thị của Thành phố Hà Nội trên báo điện tử hiện nay

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

5 Phương pháp nghiên cứu của đề tài

Luận văn sử dụng kết hợp các phương pháp sau đây:

- Phương pháp khảo sát, thống kê: Luận văn tiến hành khảo sát và

thống kê số liệu đăng tải trên các báo điện tử trong diện khảo sát

8

- Phương pháp phân tích tài liệu: Luận văn hệ thống hóa các tài liệu đã

công bố có liên quan đến đề tài

- Phương pháp phân tích thông điệp truyền thông: Đề tài phân tích các

tin, bài về quản lý đô thị trên các báo trong diện khảo sát

- Phương pháp phỏng vấn sâu: Luận văn có đề cập, lồng ghép một số ý

kiến của các nhà nghiên cứu, quản lý chuyên môn, từ đó đưa ra khuyến nghị

- Nhận diện những vấn đề đang đặt ra từ thực trạng công tác này

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

- Nêu một số giải pháp khả thi góp phần vào nâng cao hiệu quả công tác thông tin, tuyên truyền về quản lý đô thị, trật tự xây dựng của Thành phố

Hà Nội đối với báo điện tử

- Kết quả của đề tài là tài liệu tham khảo hữu ích cho các cơ quan chỉ đạo, định hướng và quản lý báo chí điện tử của Trung ương và Hà Nội, các nhà quản lý chuyên môn về lĩnh vực kiến trúc đô thị, xây dựng, kinh tế, văn hóa, xã hội, các tổ chức và cá nhân hữu quan

7 Những đóng góp mới của đề tài

- Phân tích, đánh giá thực trạng của công tác thông tin tuyên truyền về vấn đề quản lý đô thị Hà Nội trên báo điện tử

- Giải pháp khả thi góp phần vào nâng cao hiệu quả công tác thông tin, tuyên truyền về quản lý đô thị, trật tự xây dựng của Thành phố Hà Nội

9

- Định hướng và quản lý báo điện tử của Trung ương và Hà Nội, các nhà quản lý chuyên môn các tổ chức và cá nhân hữu quan

8 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3

Chương 3: Khuyến nghị và giải pháp về vấn đề quản lý đô thị Hà Nội

trên báo điện tử hiện nay

10

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ BÁO CHÍ

VỚI CÔNG TÁC QUẢN LÝ ĐÔ THỊ

1.1 Báo chí và báo điện tử

1.1.1 Báo chí và vai trò của báo chí

Báo chí là một trong những sản phẩm phổ biến và tiêu biểu nhất của xã hội công nghiệp, hiện đại Báo chí có lịch sử gắn liền với sinh hoạt, phát triển của nền văn minh phương Tây từ đầu thế kỷ XVII, nhưng từ nửa sau thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX, nó mới trở thành một ngành công nghiệp lớn, sức tiêu thụ mở rộng ra toàn xã hội, nhất là ở các nước đã công nghiệp hóa Trên thế giới, báo chí được nhìn nhận như những xuất bản phẩm định kỳ nhằm báo cáo về các sự vật, hiện tượng hay con người nổi bật trong ngày mà xã hội cần quan tâm

Tại Việt Nam, theo tác giả Nguy n Văn Dững (2012), báo chí là một bộ phận của TTĐC, nhưng là bộ phận chiếm vị trí trung tâm, vai trò nền tảng và

có khả năng quyết định tính chất, khuynh hướng, chi phối năng lực và hiệu quả tác động của TTĐC [8] Do đó, trong nhiều trường hợp, có thể dùng báo chí để chỉ TTĐC; và ngược lại, nói đến TTĐC - trước hết phải nói đến báo chí Báo chí trong trường hợp này được dùng, được hiểu theo nghĩa rộng, bao gồm báo in, báo chí phát thanh, báo chí truyền hình, báo mạng điện tử (“phát hành” trên mạng internet) và hãng thông tấn Báo chí theo nghĩa hẹp, là bao gồm báo, tạp chí và bản tin thời sự Báo chí là hiện tượng xã hội đa nghĩa, phức tạp và có nhiều cách tiếp cận không giống nhau trong các xã hội có thể chế chính trị khác nhau [10, tr.4-5]

Theo Luật Báo chí 2016, “Báo chí là sản phẩm thông tin về các sự kiện, vấn đề trong đời sống xã hội thể hiện bằng chữ viết, hình ảnh, âm thanh, được

11

sáng tạo, xuất bản định kỳ và phát hành, truyền dẫn tới đông đảo công chúng thông qua các loại hình báo in, báo nói, báo hình, báo điện tử”; “Hoạt động báo chí là hoạt động sáng tạo tác phẩm báo chí, sản phẩm báo chí, sản phẩm thông tin có tính chất báo chí; cung cấp thông tin và phản hồi thông tin cho báo chí; cải chính thông tin trên báo chí; xuất bản, in, phát hành báo in; truyền dẫn báo điện tử và truyền dẫn, phát sóng báo nói, báo hình” [30, tr.1]

Tóm lại, khái niệm báo chí được hiểu là: Báo chí là loại hình các

phương tiện TTĐC được cơ quan thẩm quyền cấp phép hoạt động, có nhiệm

vụ chuyển tải thông tin nhanh nhất, mới mẻ nhất đến cho đông đảo công chúng, nhằm tích cực hóa đời sống thực tiễn

Báo chí là một hoạt động rất đặc biệt mang tính chính trị - xã hội Các tác phẩm báo chí khi được xuất bản phát hành rộng rãi sẽ có tác động mạnh

mẽ tới dư luận xã hội về mặt nhận thức, thái độ quan điểm và hành vi của đông đảo cộng đồng quần chúng

Ở nước ta, báo chí luôn được coi là phương tiện TTĐC thiết yếu của mọi mặt đời sống xã hội [25] Nhà báo là chiến sĩ xung kích trên mặt trận văn hóa tư tưởng Báo chí là công cụ sắc bén, hữu hiệu để phục vụ tuyên truyền đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước Đồng thời, báo chí còn là cầu nối, phản ánh kịp thời những nguyện vọng, tâm tư những nhu cầu cấp thiết của nhân dân [8] Báo chí có 1 số chức năng chính:

- Chức năng thông tin: là chức năng cơ bản mang tính tiên quyết của

báo chí Báo chí tồn tại và phát triển là để đáp ứng nhu cầu thông tin ngày càng cao của con người và xã hội Xã hội ngày càng phát triển thì nhu cầu thông tin của quần chúng càng đòi hỏi cao, đa dạng và phong phú hơn Ngoài

ra, thông tin báo chí cũng đồng thời là chất liệu và động lực của sự phát triển kinh tế - xã hội

12

- Chức năng định hướng, giáo dục chính trị, tư tưởng: Định hướng,

giáo dục chính trị, tư tưởng thực chất là tuyên truyền và bảo vệ hệ tư tưởng của giai cấp công nhân Báo chí nước ta là công cụ tuyên truyền của Đảng, vì vậy, trước hết, cần tuyên truyền, phổ biến chủ nghĩa Mác - Lê-nin, tư tưởng

Hồ Chí Minh, đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến mọi tầng lớp nhân dân để tạo nên các phong trào, các hành động cách mạng mạnh mẽ [27] Đồng thời, báo chí cũng là di n đàn của nhân dân Báo chí phản ánh một cách trung thực tâm tư, nguyện vọng, mong muốn của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước Chức năng định hướng của báo chí chính là không ngừng nâng cao nhận thức chính trị, tính tự giác của quần chúng nhân dân; đồng thời, tạo lập dư luận xã hội theo đúng định hướng tuyên truyền của Đảng

- Chức năng văn hóa, giáo dục: Báo chí là bộ phận cấu thành của văn

hóa, vì thế, nó trực tiếp góp phần phát triển, bảo tồn và giao lưu văn hóa Báo chí trước hết, bồi đắp, hướng dẫn, nâng cao trình độ văn hóa của nhân dân; góp phần định hướng, điều chỉnh và cổ vũ xây dựng môi trường văn hóa mới Chức năng giáo dục của báo chí là giáo dục tư tưởng chính trị, trách nhiệm công dân, giáo dục pháp luật, trao đổi kỹ năng sống, cho cá nhân và cộng đồng; phổ biến kiến thức, các thành tựu khoa học mới, hướng dẫn áp dụng, chuyển giao công nghệ, tham gia cổ vũ, tổ chức thực hiện

- Chức năng tham gia quản lý, giám sát và phản biện xã hội: Báo chí là

phương tiện thông tin tuyên truyền, là công cụ của Đảng, Nhà nước, nhân dân, là “công bộc” của dân và có sức mạnh to lớn Trên thực tế, báo chí không phải là chủ thể quản lý và giám sát xã hội Trong bộ máy của Đảng, Nhà nước, các tổ chức chính trị, xã hội đều có các cơ quan thực hiện nhiệm vụ quản lý và giám sát Báo chí chỉ là một trong những phương tiện, những kênh tham gia vào quản lý, giám sát và phản biện xã hội Thông quan các tác phẩm

13

được đăng tải trên các loại hình báo chí, có thể liên kết xã hội, tạo nên dư luận

xã hội và biến nó thành một sức mạnh mềm buộc các cơ quan công quyền phải vào cuộc Trong xã hội hiện đại, thông tin có vai trò đặc biệt quan trọng, chính việc thông qua sử dụng và giám sát thông tin nên báo chí thể hiện được chức năng tham gia quản lý xã hội, giám sát và phản biện xã hội của mình [32], [33] Chức năng này thể hiện quyền lực của báo chí trong đời sống xã hội Giám sát xã hội của báo chí thực chất là giám sát bằng dư luận xã hội [44] Qua giám sát, theo dõi một cách khách quan và có định hướng mà báo chí thể hiện vai trò phản biện xã hội của mình Phản biện xã hội theo nghĩa tích cực và xây dựng là bản chất của báo chí cách mạng [15]

- Chức năng quảng cáo - dịch vụ: Là nguồn cung cấp thông tin cho đời

sống xã hội nên quảng cáo - dịch vụ báo chí trong điều kiện kinh tế thị trường

và toàn cầu hóa đã trở thành một hoạt động tất yếu Sự quảng bá thương hiệu, thu hút sự chú ý, giới thiệu sản phẩm, hướng dẫn tiêu dùng, định hướng thị hiếu, chỉ dẫn đang là nhu cầu không chỉ của giới kinh doanh, dịch vụ, giải trí mà còn là đòi hỏi thiết yếu của đời sống xã hội Quảng cáo - dịch vụ là nhu cầu sống còn, nhu cầu tồn tại và phát triển của bản thân xã hội hiện đại

- Chức năng giải trí: Trong xã hội hiện đại, cuộc sống của con người

chịu nhiều áp lực Nhất là ở các đô thị, con người luôn trong trạng thái căng thẳng, bức bối Vì thế chức năng giải trí của báo chí trong xã hội hiện đại ngày càng được quan tâm và đề cao Giải trí không thuần túy là một chức năng của báo chí mà còn đáp ứng nhu cầu, đòi hỏi của xã hội đối với báo chí

Cùng với những chức năng cơ bản trên, báo chí cách mạng Việt Nam

có những nhiệm vụ được quy định trong Luật Báo chí (sửa đổi năm 1999) và Luật Báo chí (năm 2016) Thực hiện tốt những nhiệm vụ được quy định trong luật, trong thời gian qua báo chí đã góp phần không nhỏ vào những thành tựu

to lớn của công cuộc đổi mới [20]

14

Trong nền báo chí cách mạng Việt Nam, cùng với các loại hình báo chí như báo in, phát thanh, truyền hình, báo ảnh…, báo điện tử (báo mạng) tuy ra đời sau những loại hình báo chí khác nhưng đã nhanh chóng phát triển về số lượng, chất lượng và ngày càng khẳng định được vị trí của mình trong đời sống báo chí, đời sống xã hội của đất nước [3], [11]

1.1.2 Báo điện tử và vai trò của báo điện tử

1.1.2.1 Báo điện tử

Báo điện tử (báo mạng điện tử) là loại hình báo chí được xây dựng theo

hình thức một trang web và phát hành dựa trên nền tảng Internet Trên thế giới, năm 1962, ý tưởng đầu tiên về mạng kết nối các máy tính với nhau của J.C.R Licklider (đại học MIT – HoaKỳ) ra đời Năm 1969, mạng này được đưa vào hoạt động và là tiền thân của Internet Internet – liên mạng bắt đầu xuất hiện khi nhiều mạng được kết nối với nhau Khái niệm trực tuyến lần đầu tiên được đề cập Khái niệm này dùng để chỉ các dịch vụ cung cấp thông tin qua điện thoại hoặc tín hiệu vô tuyến điện là teletext và video text Trong đó,

sự ra đời của video text là một bước phát triển của công nghệ teletext Videotext cho phép xem văn bản, hình ảnh trên màn hình vi tính hoặc ti vi Đây là tiền thân của công nghệ world wide web (www.) làm nên nền tảng kỹ thuật của báo điện tử sau này Năm 1984, giao thức chuyển tin gửi TCP và IP (Transmision Control Pro- tocol và Internet Protocol) là giao thức chuẩn của Internet Cũng trong giai đoạn này hệ thống các tên miền DNS (Domain Name System) ra đời để phân biệt các máy chủ Năm 1993, Khoa báo chí của Đại học Florida (Mỹ) cho ra đời tờ báo Internet đầu tiên Nhà cung cấp dịch

vụ mạng ở Mỹ là Prodigy năm 1995, đã có bước đột phá với việc tung ra thị

trường dịch vụ www Các báo lớn như New York Newsday, Los Angleles

Times v.v cũng đã xây dựng website của riêng mình Các cơ quan báo chí

khác tại Mỹ đã ồ ạt mở website Tại châu Á, 1 số báo điện tử như Asahi

15

Simbun (Nhật Bản); China Daily (Trung Quốc); Utusan (Malaysia), v.v đã

đồng loạt ra đời

Ở Việt Nam, năm 1997 tờ báo trực tuyến đầu tiên trong nước ra đời là

tờ tạp chí Quê hương điện tử Đây là tờ tạp chí của Uỷ ban về người Việt

Nam ở nước ngoài trực thuộc Bộ Ngoại giao, phát hành số đầu tiên vào ngày

6/2/1997 Ngay sau đó, một số báo mạng khác cũng được ra đời như: Điện tử

VietnamNet (1998); Nhân dân điện tử (1999)… Ban đầu các tờ báo còn đơn

giản cả về nội dung và hình thức, thậm chí là những bản sao của các phiên bản báo in

Giai đoạn 1997-2001, báo điện tử Việt Nam chỉ dừng ở phiên bản điện

tử của báo in Công việc của người làm báo điện tử lúc đó đơn thuần chỉ là thực hiện quy trình đưa tin lên mạng bằng cách thực hiện hai thao tác đơn giản là copy và paste (cắt và dán) Sau đó, hàng loạt trang điện tử bắt đầu nở

rộ trong giai đoạn 2001-2005 như: Điện tử Dân trí; 24h.com.vn; VnExpress,

VietnamPlus, Thanhnien Online, Tuoitre Online… Ở thời kỳ này, các tờ báo

đã dần khẳng định được vị trí của mình trong làng báo, xây dựng cho mình

những thương hiệu và phong cách riêng

Thời kỳ từ 2005 - Nay: Xuất hiện thêm các dạng blog, Twitter, Facebook, Wechat… đây là các di n đàn cá nhân, … tạo nên cái gọi là “báo chí công dân” Từ đó làm cho đời sống báo chí, đặc biệt là báo chí trên mạng càng ngày càng phong phú, sự cạnh tranh thông tin vì thế mà càng mạnh mẽ hơn Tính đến cuối năm 2017, tại Việt Nam có 196 báo điện tử (bao gồm các báo điện tử và tạp chí điện tử), tăng 40 so với năm 2016 [3, tr.26] Bên cạnh

đó, Việt Nam có hơn 35 triệu người sử dụng mạng xã hội (chiếm 37% dân số) với thời lượng trung bình dành cho mạng xã hội khoảng 2 giờ 18 phút mỗi ngày, cùng với sự hỗ trợ của cuộc cách mạng công nghệ 4G là tiền đề rất

có kết nối Internet

Theo Điều 3 Chương I - Những quy định chung, Luật Báo chí 2016 số 103/2016/QH13 ban hành ngày 05/4/2016, quy định: “Báo điện tử là loại hình báo chí sử dụng chữ viết, hình ảnh, âm thanh, được truyền dẫn trên môi trường mạng, gồm báo điện tử và tạp chí điện tử” [30, tr.1]

Một khái niệm khác, theo tổng biên tập báo điện tử VnExpress Thang Đức Thắng cho rằng: “Báo điện tử là tờ báo thực hiện chức năng báo chí bằng phương tiện Internet”

Như vậy, khái niệm báo điện tử, được hiểu là loại hình báo chí truyền

tải thông tin trên Internet thông qua các phương tiện kỹ thuật kết nối, có quy trình sản xuất và truyền tải thông tin dựa trên nền tảng mạng toàn cầu Theo

đó, một sản phẩm báo điện tử thường bao gồm các yếu tố: văn bản (text), hình ảnh tĩnh và đồ họa (still image & graphic), âm thanh (audio), hình ảnh động (video & animation) và gần đây nhất là các chương trình tương tác

(interactive program)

1.1.2.2 Vai trò của báo điện tử

Với sự phát triển nhanh chóng của khoa học công nghệ, báo điện tử đang đóng vai trò to lớn trong đời sống xã hội hiện nay Mặc dù ra đời muộn hơn so với 3 loại hình báo chí đi trước (báo nói, báo in và báo hình), nhưng báo điện tử được kế thừa những thành quả của chúng Điều đó đã giúp cho

17

báo điện tử thu hút ngay được một lượng độc giả đáng kể ngay từ khi mới ra

đời Đặc biệt, trên mạng internet có hỗ trợ làm công cụ Tìm kiếm trực tuyến

với những cái tên quen thuộc như: Yahoo, Google, MSN… Những dịch vụ Search này đã và đang liên tục mở rộng tiện ích, đem đến một cổng thông tin tổng hợp nhiều nguồn giúp người sử dụng tiếp cận không chỉ những nội dung dạng text mà cả hình ảnh và video Những tính năng này của báo điện tử có

ưu thế vượt trội hơn rất nhiều so với báo in, báo phát thanh và truyền hình

Báo điện tử có khả năng tích hợp nhiều hình thức đa phương tiện – từ chữ viết, âm thanh, hình ảnh, màu sắc, ánh sáng bao gồm cả trạng thái tĩnh và động Báo điện tử có thể cung cấp cho người truy cập lượng thông tin cực lớn, đồng thời cho phép họ tương tác, phản biện, trao đổi thông tin một cách linh hoạt và tức thời Báo điện tử đã góp phần quan trọng trong việc mở rộng

“cánh cửa” hợp tác, giao lưu chính trị, kinh tế, văn hóa – xã hội giữa các dân tộc, quốc gia, trên thế giới; Đồng thời, giúp con người có cơ hội tiếp xúc, gần gũi với nhau hơn, hay nói cách khác là “xóa bỏ khoảng cách địa lý” giữa các vùng, miền, lãnh thổ

1.1.2.3 Ưu điểm và hạn chế của báo điện tử

Ưu điểm

- Tính thời sự: Báo điện tử có ưu thế hơn hẳn các loại hình báo chí khác

là thông tin tức thời, gần như ngay lập tức, giúp công chúng bạn đọc biết tin sớm nhất từ những khoảng cách xa nhất Thông tin trên báo điện tử có tính thời sự rất cao Mọi thông tin từ khi thu thập được đến khi phát hành được

di n ra trong thời gian ngắn hơn nhiều so với các loại hình báo chí khác Chính khả năng này làm cho thông tin trên báo mạng điện tử luôn được cập nhật liên tục hàng ngày, hàng giờ, thậm chí có khi từng phút

- Không bị giới hạn bởi cách thức: Báo điện tử có thể cung cấp một

ngôn ngữ truyền tải mới lạ và hấp dẫn dưới dạng thông tin đa phương tiện với

18

một trong những yếu tố như ngôn từ, hình ảnh và âm thanh, hay tích hợp tất

cả Nghĩa là các thông tin trên báo điện tử, đó là kết quả của sự tổng hợp các loại báo in, báo hình và báo tiếng Do đó, báo điện tử đã đem đến cho công chúng một cách thức tiếp nhận thông tin đầy đủ, đa chiều và hấp dẫn

- Tính tương tác cao: Khả năng giao lưu, tương tác giữa độc giả với tòa

soạn cũng như với tác giả bài báo là ưu điểm khác của báo điện tử Báo điện

tử cho phép sự phản hồi thông tin từ người đọc đến tòa soạn nhanh chóng và thuận tiện nhất

Bằng các phương tiện d dàng như e-mail hay những dòng comment dưới mỗi bài viết, đó thực sự là những cầu nối giữa bên cung cấp thông tin và bên tiếp nhận thông tin trở nên chặt chẽ hơn Các phương tiện truyền thông đại chúng khác cũng đang trong cuộc chạy đua tăng tính tương tác với công chúng bằng tọa đàm, giao lưu trực tuyến Nhưng thực tế, báo điện tử vẫn có tính tương tác cao nhất

Do tính năng cập nhật liên tục tính theo từng giây, tích hợp đa phương tiện (văn bản, hình ảnh, video), thiết bị đơn giản (chỉ cần có máy tính nối mạng), nhiều sự kiện được đưa tin trên báo điện tử gần như được xuất bản ngay tại thời điểm nó di n ra Công chúng cũng gần như lập tức được tiếp nhận thông tin và phản hồi cho tòa soạn Điều này gần như là khó có thể đối với báo in, phát thanh hay truyền hình do quy trình phức tạp, các trang thiết bị cồng kềnh và cần thời gian để in ấn, thu âm hay ghi hình Thời gian để công chúng tiếp nhận và phản hồi lâu hơn hẳn báo điện tử

- Khả năng lưu trữ lớn: Báo điện tử cho phép độc giả tìm kiếm thông

tin theo chủ đề, theo thời gian rất tiện lợi so với việc phải vào thư viện tìm số báo đã ra cách đây nhiều năm về một chủ đề nào đó, hay đến đài phát thanh truyền hình xin lại băng ghi của một chương trình đã phát sóng Chỉ bằng các

- Tính linh hoạt, có thể dễ dàng chỉnh sửa, bóc gỡ: Một trong những

đặc điểm của báo điện tử là thông tin đã đăng có thể được chỉnh sửa, bóc gỡ một cách d dàng nhờ sự phát triển của công nghệ thông tin chỉ qua một vài thao tác đơn giản Đây là một ưu điểm và cũng là một hạn chế trong thực tế phát triển và tồn tại của loại hình báo chí này thời gian qua

Việc chỉnh sửa, gỡ bài đã đăng giúp các phóng viên báo điện tử linh hoạt hơn trong tác nghiệp Nếu như với báo in đã đăng thì không thể chỉnh sửa, báo hình báo tiếng đã phát thì không thể rút lại, thì với báo điện tử chỉ cần một vài thao tác là các thông tin đã có thể được bóc, gỡ d dàng Việc này giúp nhà báo và cơ quan báo chí linh hoạt hơn trong tác nghiệp, tuy nhiên cũng đặt ra nhiều vấn đề về đạo đức báo chí

Hạn chế

- Tạo áp lực cho người làm báo: Mặc dù có ưu thế vượt trội, báo điện

tử đã tạo sự đột phá trong phong cách làm báo truyền thống, tuy nhiên, điều

20

đó đã buộc những người làm báo phải cập nhật thông tin một cách nhanh chóng, tạo ra nhiều áp lực hơn trong công cuộc chạy đua thông tin trên báo chí Để làm báo điện tử, đòi hỏi phóng viên phải hội tụ nhiều kỹ năng như: viết bài, quan sát, quay phim, chụp ảnh, dựng phim, phỏng vấn… Đây cũng chính là một trong những khó khăn nhất định khi làm báo điện tử

- Tính an toàn thấp, dễ bị xâm nhập: Để đọc được báo điện tử, yêu cầu

đầu tiên và tiên quyết nhất là độc giả phải có máy tính truy cập được mạng

Và tất nhiên, không phải ai cũng có máy tính cá nhân để truy cập mạng đọc báo điện tử hàng giờ, hàng ngày Do Internet mang tính kết nối giữa các máy tính, các nguồn thông tin với nhau, phụ thuộc vào server, nên khả năng bảo mật thông tin luôn là vấn đề đáng lo ngại

Thực tế cho thấy, nhiều trang báo điện tử trên thế giới cũng như ở Việt Nam đã bị hacker xâm nhập, làm thay đổi nội dung Bên cạnh đó, do báo điện

tử phụ thuộc gần như hoàn toàn vào máy tính, đường truyền, nên mỗi khi các

sự cố kỹ thuật xảy ra như đường truyền kém, mất điện, hỏng hóc máy tính,…

sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng báo điện tử

- Đối tượng tiếp cận và phạm vi thông tin còn bị hạn chế: Mặt hạn chế

tiếp theo là phạm vi thông tin của báo điện tử chỉ chủ yếu ở đồng bằng và thành phố lớn Đối tượng tiếp cận báo điện tử thường là những người tr , vốn nắm bắt và tiếp thu sản phẩm công nghệ một cách nhanh chóng, hoặc là những người có điều kiện tiếp cận với Internet Điều này rất hạn chế đối với đối tượng thanh niên vùng sâu vùng xa, những nơi chưa có mạng hoặc những người không biết sử dụng mạng Lúc này hệ thống báo chí khác như phát thanh, truyền hình sẽ bộc lộ tính ưu việt trong việc tiếp cận các đối tượng công chúng và phạm vi tiếp cận rộng khắp hơn

- Cần bỏ ra chi phí để mua các thiết bị truy cập mạng:Muốn xem được

báo điện tử, cần phải bỏ một khoản tiền để mua các thiết bị có thể truy cập

21

được mạng, sau đó phải đăng ký kết nối mạng và chi trả phí hàng tháng Trong khi đó, tiền mua tờ báo giấy hay radio lại có chi phí thấp hơn rất nhiều

- Dễ vi phạm đạo đức nhà báo: Hiện nay với sự phát triển nhanh chóng

của công nghệ thông tin, mạng internet, các tờ báo, tạp chí, đài phát thanh, truyền hình, báo điện tử…đang cạnh tranh nhau bằng tia-ra, rating, view…Đặc biệt đối với báo điện tử, số lượng view được xem là vấn đề sống còn, yếu tố tiên quyết để quyết định vị thế của một tờ báo điện tử Do đó, tại Việt Nam, một số nhà báo đã bỏ qua vấn đề nghiệp vụ, trách nhiệm và lương tâm, lợi dụng công nghệ kĩ thuật số hiện đại để đạt mục đích của mình, vi phạm nghiêm trọng vào đạo đức báo chí

Bên cạnh đó, trong luận văn này đề cập nội dung liên quan vấn đề quản

lý đô thị Hà Nội trên báo điện tử hiện nay Do vậy, bên cạnh các khái niệm báo chí, báo điện tử, luận văn sẽ làm rõ thêm 1 số khái niệm đô thị và quản lý

đô thị

1.2 Đô thị và quản lý đô thị

1.2.1 Đô thị và đặc điểm của đô thị

Có nhiều quan niệm khác nhau về đô thị Tuy nhiên, nhìn tổng thể, đô thị cũng là các điểm dân cư nhưng có những đặc điểm khác với những điểm dân cư phi đô thị Một đô thị hay thành phố là một khu vực có mật độ gia tăng các công trình kiến trúc do con người xây dựng so với các khu vực xung quanh nó

Đô thị là một trung tâm dân cư đông đúc, có thể là thành phố, thị

xã hay thị trấn nhưng thuật từ này thông thường không mở rộng đến các khu định cư nông thôn như làng, xã, ấp hay bản Các đô thị được thành lập và phát triển thêm qua quá trình đô thị hóa Đo đạt tầm rộng của một đô thị sẽ giúp ích cho việc phân tích mật độ dân số, sự mở rộng đô thị, và biết được các số liệu về dân số nông thôn và thành thị Ở Việt Nam, theo cách hiểu phổ biến có

22

tính truyền thống về đô thị là “nơi tập trung dân cư đông đúc để buôn bán làm ăn” [52]

Như vậy, đô thị là điểm dân cư tập trung với mật độ cao, chủ yếu là lao

động phi nông nghiệp, có hạ tầng cơ sở tích hợp, là trung tâm tổng hợp hay chuyên ngành, có vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh tế – xã hội của cả nước, của cả một miền đô thị, của một đô thị, một huyện hoặc một đô thị trong huyện

Một số đặc điểm kinh tế xã hội của đô thị

Thứ nhất, đô thị là nơi tập trung nhiều vấn đề và có tính toàn cầu:

– Vấn đề môi trường: Việc quy hoạch và sử dụng đất đô thị bừa bãi và

tốc độ tăng quá nhanh về công nghiệp hoá và đô thị hoá đã dẫn đến phá huỷ một phần môi trường sinh thái, gây ô nhi m môi trường [2]…trong khi khắc phục các sự cố rất chậm chạp, không đầy đủ vì nhiều nguyên nhân trong đó

có nguyên nhân quan trọng là tài chính hạn chế, nhận thức chưa đầy đủ [49]

– Vấn đề dân số: Tốc độ gia tăng quá nhanh về dân số và dân số đô thị,

hai hướng chuyển dịch dân cư là chuyển dịch theo chiều rộng và theo chiều sâu di n ra song song

– Vấn đề tổ chức không gian và môi trường: Quy mô dân số đô thị tập

trung quá lớn so với trình độ quản lý, dẫn đến không điều hòa gây bế tắc trong

tổ chức môi trường sống đô thị

Thứ hai, quan hệ thành thị và nông thôn luôn tồn tại, ngày càng trở nên quan trọng

Thứ ba, hệ thống thị trường đô thị với những đặc trưng riêng biệt:

– Thị trường đô thị là một hệ thống hoặc địa điểm, ở đó di n ra việc mua bán, trao đổi hàng hoá và dịch vụ

23

– Những thị trường chủ yếu của đô thị bao gồm: Thị trường lao động, thị trường đất và bất động sản, thị trường giao thông, thị trường hạ tầng đô thị, thị trường dịch vụ, thị trường tài chính

Thứ tư, đô thị như một nền kinh tế quốc dân: Vì đô thị cũng được giới hạn về mặt hành chính, hoạt động của nó có tính độc lập tương đối

Thứ năm, đô thị mang tính kế thừa của nhiều thế hệ cả về cơ sở vật chất, kinh tế và văn hóa Nền văn hoá được kế thừa và phát triển với bản sắc dân tộc Việt Nam

1.2.2 Quản lý đô thị

Quản lý đô thị mục tiêu nhằm đáp ứng được các nhu cầu ăn, ở, làm việc, nghỉ ngơi của mọi người dân sống ở đô thị cũng như tổ chức các mối quan hệ giữa họ với các cộng đồng khác [12]

Trong việc tổ chức quản lý phát triển các điểm dân cư đô thị và nông thôn, từ xưa cho đến nay Việt Nam vẫn giữ được những nét đặc trưng riêng biệt của mình Đô thị Việt Nam nói riêng và đô thị thế giới nói chung đều tồn tại các quá trình phát triển sản xuất, phát triển văn hoá xã hội… Trong quá trình này nếu các nhà quản lý đô thị nhận thức đúng quy luật, vận dụng các quy luật vận động để kiểm soát các hoạt động thì đô thị ngày càng phát triển [39]

Quản lý đô thị được hiểu là các hoạt động nhằm huy động mọi nguồn lực vào công tác quy hoạch, hoạch định các chương trình phát triển và duy trì các hoạt động đó để đạt được các mục tiêu phát triển của chính quyền Thành phổ Quản lý đô thị là một khoa học tổng hợp được xây dựng trên cơ

sở của nhiều khoa học chuyên ngành, bao gồm hệ thông chính sách, cơ chế biện pháp và phương tiện được chính quyền nhà nước các cấp sử dụng để tạo điều kiện quản lý và kiểm soát quá trình tăng trưởng đô thị Theo một nghĩa

Vậy thực chất của quản lý nhà nước trên các lĩnh vực ở đô thị là sự can

thiệp bằng quyền lực của chính quyền vào các quá trình phát triển kinh tế xã hội ở đô thị, với mục đích làm cho các đô thị trở thành những trung tâm hoạt động kinh tế, chính trị, văn hoá, khoa học kỹ thuật và giao lưu quốc tế của mỗi vùng lãnh thổ

Trong công cuộc công nghiệp hoá và hiện đại hoá đất nước, đô thị đóng vai trò chủ đạo cho sự phát triển kinh tế xã hội Vì vậy cần phải đặt ra nhiệm

vụ cao hơn về nhu cầu quản lý ở đô thị trên mọi lĩnh vực kinh tế xã hội nhằm góp phần thúc đẩy tiến trình xây dựng một Nhà nước dân chủ và xã hội công bằng, Nhà nước đó thật sự là của dân, do dân và vì dân, là công cụ để quản lý con người sống và làm việc theo pháp luật

Xây dựng đô thị là một công tác quan trọng trong hệ thống quản lý đô thị Nếu việc xây dựng không tuân theo định hướng mà quy hoạch đã vạch ra thì không kiểm soát được sự phát triển đô thị và có thể dẫn đến những thiệt hại to lớn nhiều mặt về kinh tế xã hội [21]

Quản lý đô thị bao gồm quản lý hành chính đô thị và quản lý nghiệp vụ trong mọi lĩnh vực ở đô thị

Quản lý hành chính có tác dụng duy trì, điều khiển mọi hoạt động trên

mọi lĩnh vực thuộc địa bàn đô thị Cơ quan quản lý hành chính chịu trách nhiệm cao nhất về các sự việc xảy ra ở đô thị Quản lý hành chính là một công việc rất da dạng và phức tạp, đòi hỏi một cơ chế quản lý đầy đủ và đồng bộ

25

Hệ thống các văn bản cần rõ ràng thống nhất và viên chức nhà nước cũng cần thông thạo chuyên môn hành chính Hệ thống pháp quy càng khoa học bao nhiêu thì các hoạt động của đô thị càng nhịp nhàng bấy nhiêu

Quản lý chuyên môn nghiệp vụ trên các ngành, các lĩnh vực của đô thị

chính là hỗ trợ cho hệ thống quản lý nhà nước Mỗi ngành đều có các cơ quan quản lý của mình và được hoạt động theo các văn bản pháp quy, quy định, quy phạm của ngành dọc, đồng thời thực hiện các nhiệm vụ cụ thể của cơ quan quản lý nhà nước, chịu sự điều hành, điều phối của cơ quan quản lý hành chính cấp trên

Như vậy quản lý chuyên môn nghiệp vụ không đơn thuần là thực hiện theo đúng các quy định, quy phạm kỹ thuật của ngành mà còn phải thực hiện tốt các nhiệm vụ được giao từ cơ quan quản lý nhà nước cấp trên Nhìn nhận quản lý đô thị theo một nghĩa hẹp (từ các chuyên ngành), thì quản lý đô thị chính là quản lý và phát huy hiệu quả tài sản cố định của đô thị song song với việc không ngừng bổ sung và phát triển chúng, tức là đáp ứng những nhu cầu của đời sống vật chất và tinh thần ở mức độ cao nhất

1.3 Báo chí với công tác quản lý đô thị Hà Nội

1.3.1 Một vài nét về đô thị Hà Nội

Hà Nội là trung tâm chính trị, văn hóa, kinh tế, xã hội, là Thủ đô của cả nước Trong suốt lịch sử hình thành và phát triển 10 thế kỷ qua (từ năm 1010-2010) của Hà Nội luôn gắn liền với quá trình đô thị hoá Khu 36 phố phường, khu thành cổ, khu phố Pháp… trải qua các thời kỳ đều được xác định là trung tâm Hà Nội cổ hay đô thị lõi lịch sử, là trung tâm văn hoá - chính trị - kinh tế, nơi tập trung các cơ quan đầu não của nhà nước Việt Nam, nơi di n ra những hoạt động văn hoá mang tầm quốc gia, khu vực và quốc tế

Trở lại lịch sử những năm 1888 về trước, khi người Pháp chưa đặt chân tới Việt Nam, Hà Nội lúc đó được biết đến như là một đô thị phong kiến,

26

trung tâm kinh tế - hành chính của tỉnh Hà Nội Thời kỳ khai thác thuộc địa

lần 1 (1888 - 1920) và Thời kỳ khai thác thuộc địa lần thứ 2 (từ 1920-1945):

Hà Nội là thành phố thuộc địa giữ vai trò chiến lược quan trọng ở Đông Dương đã trở thành mục tiêu số 1 cho chương trình khai thác thuộc địa lần thứ hai của người Pháp tại đây Chức năng Thành phố Hà Nội lúc đó là trung

tâm hành chính, chính trị và dịch vụ Giai đoạn 1920 - 1945, Hà Nội đã có

những bước phát triển vượt bậc về quy mô dân số và đất đai Về quy hoạch,

đô thị lúc đó được nhìn nhận trong một tổng thể chung có sự gắn kết về không gian: khu phố cổ, khu nhà ở, trung tâm kinh tế, thương mại, trung tâm hành

chính Giai đoạn từ hòa bình lập lại từ 1954 đến 2000, Hà Nội đã nhiều lần

quy hoạch lại thành phố với những nguyên tắc là văn minh, hiện đại và môi trường trong sạch Trong đó Quy hoạch Hà Nội năm 1998 với ý tưởng phát triển hai bờ sông Hồng và hành lang xanh dọc sông Nhuệ là thành phố trung tâm trong chùm đô thị Hà Nội [47] Hà Nội là một trong những Thành phố có tốc độ đô thị hoá nhanh nhất cả nước; nhiều KĐTM đã và đang hình thành làm thay đổi diện mạo của Thủ đô theo hướng tích cực và hiện đại, góp phần tăng trưởng kinh tế, giải quyết việc làm, chuyển đổi cơ cấu lao động, tạo lập

môi trường đô thị với điều kiện sống mới hiện đại hơn… Giai đoạn từ 2008

mở rộng địa giới hành chính: Đặc biệt, sau khi thực hiện Nghị quyết 15 của

Quốc hội (khóa XII) về điều chỉnh, mở rộng địa giới hành chính Thủ đô đã tạo thuận lợi, mở ra những triển vọng phát triển Hà Nội nhanh, bền vững với quy mô và vị thế mới Công tác quy hoạch, xây dựng, quản lý đô thị; phát triển hạ tầng kỹ thuật và xã hội; xây dựng nông thôn mới được triển khai tích cực, diện mạo Thủ đô xanh, sạch, văn hiến, văn minh, hiện đại đang từng bước trở thành hiện thực [29] Cùng với thực hiện Nghị quyết 15 của Quốc hội, Nghị quyết số 11 của Bộ Chính trị “Về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thủ đô giai đoạn 2011-2020”, Hà Nội đẩy mạnh việc triển khai đưa Luật

27

Thủ đô vào cuộc sống; đồng thời tích cực thực hiện các quy hoạch chiến lược

đã được Chính phủ phê duyệt Trước mắt, Hà Nội đang tập trung chỉ đạo đẩy nhanh tiến độ, nâng cao chất lượng thực hiện các chương trình, dự án đầu tư trọng điểm của Thành phố và Trung ương trên địa bàn, đặc biệt là các công trình xây dựng cơ sở hạ tầng, phục vụ yêu cầu xây dựng, phát triển Thủ đô văn minh, hiện đại [48] Quá trình đô thị hóa ở nước ta, đặc biệt là Hà Nội luôn được báo chí nói chung cũng như báo điện tử nói riêng quan tâm tuyên truyền, phản ánh Trong đó công tác quản lý đô thị Hà Nội là một nội dung rất quan trọng đã được các báo điện tử tập trung đưa nhiều thông tin…

1.3.2 Vai trò của báo chí đối với công tác quản lý đô thị

Báo chí có vai trò quan trọng trong đời sống xã hội Khi nền kinh tế càng phát triển thì báo chí cũng không ngừng đổi mới, năng động và sáng tạo hơn trong tác nghiệp Báo chí là cầu nối quan trọng giữa doanh nghiệp và nhà quản lý, hoạch định chính sách giúp Nhà nước điều chỉnh những chủ trương, đường lối cho phù hợp với thực ti n

Trong lĩnh vực quy hoạch quản lý đô thị, báo chí đóng vai trò quan trọng việc tuyên truyền, định hướng, phản biện… nhằm góp phần cùng hệ thống chính trị, cơ quan chức năng làm tốt hơn nữa công tác quy hoạch, xây dựng và phát triển đô thị Hà Nội nói riêng và đô thị Việt Nam nói chung theo hướng văn minh, hiện đại và bền vững

Báo chí luôn xác định quy hoạch phát triển đô thị là vấn đề nóng, trọng tâm của không chỉ các Thành phố trực thuộc Trung ương mà còn di n ra ở tất

cả các đô thị trong nước, bao trùm lên mọi hoạt động của đời sống kinh tế - xã hội, tác động trực tiếp đến nhiều cấp, ngành và người dân Nội dung tuyên truyền của báo chí đã bám sát thực ti n công tác quy hoạch và phát triển đô thị của địa phương; tập trung tuyên truyền chủ trương, chính sách, chiến lược của Thành phô về quy hoạch và phát triển đô thị; chú trọng thông tin về chính

28

sách hỗ trợ đền bù, giải tỏa và bố trí khu tái định cư; chủ trương, chính sách

về quy hoạch, đầu tư phát triển và quản lý đô thị gắn với thực hiện chính sách nhà ở, xây dựng và phát triển thị trường bất động sản; những bất cập, mặt trái của quá trình đô thị hóa…

1.3.3 Các nội dung cơ bản về quản lý đô thị Hà Nội được báo điện tử

đề cập

Nhìn tổng thể, công tác quản lý đô thị nói chung có rất nhiều lĩnh vực như: Khối kinh tế xã hội và tài chính, nông lâm ngư nghiệp, thủy lợi và đất đai, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại dịch vụ và du lịch; Khối xây dựng không gian kiến trúc cảnh quan, đầu tư và xây dựng, khai thác sử dụng cơ sở hạ tầng, bất động sản, quản lý vật liệu xây dựng Khối giáo dục

và đạo tạo, văn hóa, thông tin, thể dục thể thao, khai thác sử dụng cơ sở hạ tầng, bất động sản Khối quốc phòng, an ninh và trật tự an toàn xã hội, chính sách dân tộc và tôn giáo, thi hành pháp luật; xây dựng chính quyền và quản lý địa giới hành chính [13]

Tuy nhiên, trong luận văn này chỉ đề cập tới 5 lĩnh vực quản lý đô thị

Hà Nội chính mà các báo điện tử thường xuyên đề cập, đó là các lĩnh vực:

Quy hoạch đô thị; Trật tự xây dựng đô thị; Giao thông đô thị; Môi trường đô thị và Dân số đô thị

1.3.3.1 Lĩnh vực quy hoạch đô thị

Trên thế giới, lĩnh vực quy hoạch đô thị là một khái niệm hay được dùng để chỉ các hoạt động kiểm soát hay tổ chức môi trường sống đô thị Các hoạt động này có thể bao gồm: ban hành luật, quy định kiểm soát phát triển; xây dựng và vận hành các bộ máy quản lý đô thị; đề ra các tiêu chí, lập và phê duyệt quy hoạch; thực hiện các chương trình đầu tư phát triển đô thị; nghiên

cứu đô thị; đào tạo bộ máy nhân lực; trao đổi tranh luận về các vấn đề đô thị

29

Theo Luật Xây dựng số 50/2014/QH13 (ngày 18/6/2014), quy hoạch xây

dựng là việc tổ chức không gian của đô thị, nông thôn và khu chức năng đặc thù; tổ chức hệ thống công trình hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội; tạo lập môi trường thích hợp cho người dân sống tại các vùng lãnh thổ, bảo đảm kết hợp hài hòa giữa lợi ích quốc gia với lợi ích cộng đồng, đáp ứng mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh, bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu Quy hoạch xây dựng được thể hiện thông qua đồ án quy hoạch xây

dựng gồm sơ đồ, bản vẽ, mô hình và thuyết minh [31, tr4]

Tóm lại, quy hoạch đô thị là việc tổ chức không gian sống cho các đô

thị và các khu vực đô thị Đó là việc sắp xếp tổ chức các không gian chức năng, khống chế hình thái kiến trúc trong đô thị trên cơ sở các điều tra, dự báo, tính toán sự phát triển, đặc điểm, vai trò, nhu cầu và nguồn lực của đô thị, nhằm cụ thể hóa chính sách phát triển, giảm thiểu các tác động có hại phát sinh trong quá trình đô thị hóa, tận dụng tối đa mọi nguồn lực, và hướng tới sự phát triển bền vững Các không gian đô thị, công trình hạ tầng kỹ

thuật, công trình hạ tầng xã hội đô thị cần được quy hoạch phù hợp với phát triển tổng thể kinh tế - xã hội - môi trường, an ninh - quốc phòng [26], [35]

Trên các báo điện tử của Trung ương và Hà Nội, lĩnh vực quy hoạch

đô thị Hà Nội được tuyên truyền gồm các nội dung, bài viết như: “Đồ án quy hoạch chung xây dựng Thủ đô”; “Vấn đề quy hoạch Hà Nội trong tương lai”

(VnExpress); “Thực hiện nghiêm chức trách quản lý quy hoạch đô thị”; “Hà

Nội kiến nghị sớm có lộ trình di dời cơ quan Trung ương trong nội thành”;

“Từ nghị trường đến cuộc sống: Lấp “kẽ hở” trong quản lý nhà tái định cư”

(Hànộimới điện tử); “Tổng Bí thư: Xây dựng Thủ đô trở thành 'thành phố

rồng bay' Cử tri Hà Nội đề nghị không cấp phép xây chung cư cao tầng ở nội thành”; “Phó Chủ tịch Hà Nội: Còn nhiều công trình xây dựng sai phép”

Trong đó, biểu hiện cụ thể của trật tự không gian là sự tuân thủ quy hoạch

Theo Luật Xây dựng (2003) thì lĩnh vực trật tự xây dựng căn cứ bởi quy chuẩn xây dựng, tiêu chuẩn xây dựng và việc xử lý các hành vi vi phạm

trong hoạt động xây dựng

Thông qua các báo điện tử của Trung ương và Hà Nội, lĩnh vực trật tự xây dựng đô thị Hà Nội đã được quan tâm tuyên truyền gồm các nội dung

như: “Bộ Xây dựng góp ý đề án thí điểm lập Đội quản lý trật tự đô thị” (Tiền

phong điện tử); “Hà Nội: Thí điểm thành lập Đội quản lý trật tự xây dựng đô

thị” (Thanh tra điện tử); “Hà Nội: Nan giải xử lý vi phạm trật tự xây dựng” (Dân trí điện tử); Hà Nội sẽ tái lập Đội quản lý trật tự xây dựng đô thị (An

ninh Thủ đô điện tử); “Xử lý trách nhiệm phường, xã để xảy ra nhiều công

trình vi phạm trật tự xây dựng” (Vietnam Net); “Hà Nội: Xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm trật tự đô thị “(Công lý điện tử); “Vụ sập giàn giáo gây chết người tại Hà Nội: Nhà thầu thi công từng sai phạm“ (Đấu thầu điện

tử)…

1.3.3.3 Lĩnh vực giao thông đô thị

Giao thông đô thị gồm một hệ thống các loại đường xá và các phương tiện vận tải hàng hoá và hành khách Nó có chức năng đảm bảo sự vận chuyển các đầu vào cũng như đầu ra của các công ty, doanh nghiệp từ nơi sản xuất tới nơi tiêu thụ sản phẩm Đồng thời, vận chuyển hành khách đi lại hàng ngày nơi làm việc hoặc đến các điểm cần thiết trong đô thị hoặc ngược lại

31

Giao thông đô thị phải đảm bảo cho sự vận chuyển hàng hoá và hành khách được thực hiện Tổ chức giao thông đô thị phản ánh trình độ phát triển của đô thị đó Tổ chức giao thông hợp lý sẽ là động lực của sự phát triển kinh tế của đô thị đó và của cả vùng Theo một số nhà nghiên cứu, giao thông đô thị là việc kết nối tuyến đường hai khu vực trong đô thị với sự tham gia của mạng lưới giao thông, điểm nút giao thông và nhu cầu giao thông

Tóm lại, giao thông đô thị là sự di động vị trí không gian từ điểm này

đến điểm kia của người hoặc vật trong đô thị bằng một phương thức giao thông nhất định nào đó như vận tải đường bộ, vận tải đường sắt, vận tải đường thuỷ, vận tải hàng không…

Trên các báo điện tử của Trung ương và Hà Nội, lĩnh vực giao thông

đô thị Hà Nội được tuyên truyền gồm các nội dung như: “Chuyên gia giao

thông: BRT quá đắt mà hiệu quả không cao” (Đấu thầu điện tử); “Hà Nội:

Thiếu quy hoạch đường giao thông trong phát triển đô thị”; “Đôi điều về giao

thông đô thị Hà Nội” (Xây dựng điện tử); “Giao thông đô thị Hà Nội sẽ bước đầu kết nối hoàn chỉnh vào năm 2021” (Báo điện tử Kinh tế & Đô thị ); “Đề xuất các phương tiện đi vào làn BRT từ nửa đêm đến rạng sáng” (Người lao

động điện tử); “Buýt thường không được đi vào làn buýt nhanh BRT”

(Zing.vn)…

1.3.3.4 Lĩnh vực môi trường đô thị

Môi trường được hiểu là một tổ hợp các yếu tố tự nhiên và xã hội bao quanh một hệ thống nào đó, tác động lên hệ thống, xác định xu hướng và sự tồn tại của hệ thống đó Như vậy môi trường sống đô thị là tất cả các yếu tố tác động lên cuộc sống của con người trong đô thị Các yếu tố đó bao gồm yếu tố tự nhiên và yếu tố xã hội

Khái niệm khác, môi trường đô thị thường được gắn với quy hoạch đô thị Trong đó nhấn mạnh về quản lý, kiểm soát các hoạt động đầu tư và phát

32

triển mới theo phương thức phối kết hợp hướng tới mục tiêu môi trường, chất lượng cuộc sống của cư dân trong khu vực và chức năng của nền kinh tế địa phương

Tóm lại, môi trường đô thị là các yếu tố tự nhiên và xã hội tác động lên

cuộc sống con người trong đô thị, trong đó phải gắn với quy hoạch đô thị…

Trên các báo điện tử của Trung ương và Hà Nôi, lĩnh vực môi trường

đô thị Hà Nội được tuyên truyền gồm các nội dung, bài viết như: “Hà Nội có

187 “điểm đen” về ô nhi m môi trường” (Lao động điện tử); “Hà Nội xử phạt

588 cơ sở vi phạm về môi trường trong năm 2017” (Quân đội nhân dân điện tử); “Hà Nội chấn chỉnh việc thanh tra, xử phạt vi phạm về môi trường” (VnMedia); “Hà Nội xử phạt 588 cơ sở vi phạm bảo vệ môi trường” (Báo điện

tử Đảng Cộng sản Việt Nam)…

1.3.3.5 Lĩnh vực dân số đô thị

Dân số đô thị thông thường được hiểu là dân số thuộc ranh giới hành chính của đô thị, bao gồm: nội thành, ngoại thành, nội thị, ngoại thị và thị trấn Trong đó quy mô dân số của các đô thị lớn đã tăng lên rõ rệt, cho thấy một xu hướng tập trung dân cư ở các đô thị lớn

Tóm lại, dân số đô thị là quy mô dân số tăng trưởng lại các khu đô thị

bao gồm nội thành, ngoại thành, nội thị, ngoại thị và thị trấn

Trên các báo điện tử của Trung ương và Hà Nội, lĩnh vực dân số đô thị

Hà Nội được tuyên truyền gồm các nội dung như: “Hà Nội trước áp lực tăng

dân số” (Báo điện tử Đại biểu nhân dân); “Mật độ dân số với quy hoạch và

giao thông đô thị ở Hà Nội và TP Hồ Chí Minh: Đã tới mức độ mất an toàn?”

(Lao động điện tử); “Mỗi năm dân số Hà Nội tăng gấp 100 lần "mật độ chuẩn" (Đời sống pháp luật điện tử); “Áp lực dân số lên cơ sở hạ tầng và sự phát triển Thủ đô” (Nhân dân điện tử); “Hà Nội tìm hướng giải tỏa áp lực dân số” (Báo điện tử Kinh tế & Đô thị)…

Với sự phát triển nhanh chóng của khoa học công nghệ, báo điện tử đang đóng vai trò to lớn trong đời sống xã hội hiện nay Báo điện tử có khả năng tích hợp nhiều hình thức đa phương tiện – từ chữ viết, âm thanh, hình ảnh, màu sắc, ánh sáng bao gồm cả trạng thái tĩnh và động Báo điện tử có thể cung cấp cho người truy cập lượng thông tin cực lớn, đồng thời cho phép họ tương tác, phản biện, trao đổi thông tin một cách linh hoạt và tức thời Báo điện tử đã góp phần quan trọng trong việc mở rộng “cánh cửa” hợp tác, giao lưu chính trị, kinh tế, văn hóa – xã hội giữa các dân tộc, quốc gia, trên thế giới Báo điện tử có một số ưu điểm chính như: Tính thời sự cao; Các thông tin đem đến cho công chúng một cách thức tiếp nhận thông tin đầy đủ, đa chiều và hấp dẫn; Tính tương tác cao; Khả năng lưu trữ lớn, cho phép độc giả tìm kiếm thông tin theo chủ đề, theo thời gian rất tiện với việc tra cứu; Tính linh hoạt, có thể d dàng chỉnh sửa, bóc gỡ, giúp các phóng viên linh hoạt hơn trong tác nghiệp

Đối với vấn đề quản lý đô thị Hà Nội, báo điện tử đóng vai trò quan trong việc thông tin, tuyên truyền, phản ánh tới công chúng bạn đọc Báo điện

tử luôn phát huy thế mạnh, tích cực tuyên truyền về quản lý đô thị, phán