Kênh hình bao gồm bản đồ, lược đồ, tranh ảnh, là những phương tiện dạy học rất đặc trưng của bộ môn lịch sử, nó giúp cho học sinh HS tái hiện những sự kiện, nhân vật trong quá khứ.. Theo
Trang 1PHÒNG GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO TP ĐỒNG HỚI
TRƯỜNG THCS HẢI ĐÌNH
CHUYÊN ĐỀ:
MỘT SỐ GIẢI PHÁP RÈN LUYỆN HỌC SINH KỸ NĂNG
KHAI THÁC VÀ SỬ DỤNG KÊNH HÌNH
MÔN LỊCH SỬ LỚP 7
Đồng Hới, 11/2018
Trang 2MỤC LỤC
I LÝ DO CHỌN CHUYÊN ĐỀ 3
II MỤC ĐÍCH CỦA CHUYÊN ĐỀ 4
III MỘT SỐ GIẢI PHÁP RÈN LUYỆN KĨ NĂNG KHAI THÁC KÊNH HÌNH 5
1 Công tác chuẩn bị 5
a Thiết kế giáo án của giáo viên 5
b Chuẩn bị bài học của học sinh 5
2 Thực hiện quy trình khai thác kênh hình trong giảng dạy Lịch sử 6
3 Rèn luyện các kĩ năng khai thác kênh hình 6
a Loại kênh hình là bản đồ, lược đồ 6
b Kĩ năng khai thác tranh ảnh 9
c Kĩ năng khai thác các đoạn phim tư liệu về lịch sử 13
IV KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 14
V KẾT LUẬN 14
VI KIẾN NGHỊ 15
Trang 3CHUYÊN ĐỀ:
MỘT SỐ GIẢI PHÁP RÈN LUYỆN HỌC SINH KỸ NĂNG KHAI THÁC VÀ SỬ
DỤNG KÊNH HÌNH MÔN LỊCH SỬ LỚP 7
Kênh hình trong dạy học nói chung, môn Lịch sử ở trường THCS nói riêng là phương tiện trực quan quan trọng Phương tiện này chứa đựng, chuyển tải lượng thông tin trong quá trình dạy học và là nguồn tri thức phong phú đa dạng, góp phần tạo biểu tượng lịch sử và phát triển trí tuệ, nâng cao năng lực nhận thức cho học sinh trong quá trình học tập môn Lịch sử
Kênh hình có hai chức năng lớn: vừa là phương tiện trực quan sinh động vừa là nguồn cung cấp kiến thức cho học sinh, vì một số bài học trong sách giáo khoa còn có nhiều nội dung còn bỏ ngỏ, yêu cầu học sinh thông qua làm việc với tranh ảnh, lược đồ,
sơ đồ để tìm tòi, khám phá những kiến thức mới, cần thiết liên quan đến nội dung bài học Ngoài ra việc khai thác tốt kênh hình sẽ tạo nên một không gian sinh động trong giờ học, giúp học sinh chủ động tiếp thu kiến thức và nhớ kĩ, hiểu sâu hơn những kiến thức
đã học
Kênh hình bao gồm bản đồ, lược đồ, tranh ảnh, là những phương tiện dạy học rất đặc trưng của bộ môn lịch sử, nó giúp cho học sinh (HS) tái hiện những sự kiện, nhân vật trong quá khứ Theo xu hướng dạy học tích cực hiện nay là giảm bớt thuyết trình của giáo viên, tạo điều kiện để học sinh học tập tích cực nên kênh hình được sử dụng như là một nguồn tài liệu cung cấp kiến thức giúp học sinh tự tìm tòi, phát hiện kiến thức và rèn luyện các kĩ năng chứ không chỉ để minh họa cho lời giảng của giáo viên (GV) Hơn thế nữa qua khai thác và sử dụng kênh hình học sinh rèn luyện được kĩ năng như: quan sát, nhận định, kĩ năng tự tin, kĩ năng diễn thuyết một vấn đề lịch sử được rút ra từ kênh hình Đó cũng là những kĩ năng rất cần thiết đối với học sinh khi bước vào cuộc sống Như vậy kênh hình là đối tượng để học sinh chủ động, tự lực khai thác kiến thức dưới sự hướng dẫn của giáo viên Do đó việc rèn luyện cho học sinh kĩ năng khai thác tốt kênh hình trong học tập bộ môn Lịch sử là một yêu cầu cấp thiết và mang tính quyết định đến sự thành công trong dạy - học của GV và HS
Kênh hình được sử dụng trong dạy học lịch sử ở bậc THCS hiện nay rất đa dạng
và phong phú Tập tranh ảnh lịch sử thế giới và lịch sử Việt Nam đã được phân bổ đầy
đủ cho các trường Riêng SGK lịch sử 7 trong toàn bộ chuơng trình có 30 bài thì đã có
69 kênh hình đuợc đưa vào, bình quân mỗi bài gần 2 kênh hình, bên cạnh đó nhờ công nghệ thông tin giáo viên còn cung cấp thêm một số kênh hình mà SGK không có Thực tiễn trên đã đóng góp rất lớn đến việc thành công trong dạy học lịch sử Cha ông ta từng dạy: “Trăm nghe không bằng một thấy” đúng như vậy bằng chứng từ một kết quả nghiên cứu cho thấy HS nhớ được 30% nếu chỉ nghe bằng tai, còn nếu cả nghe lẫn nhìn sẽ nhớ được 50% kiến thức Như vậy nếu chúng ta giúp cho HS có được kĩ năng khai thác tốt kênh hình thì hiệu quả học tập lịch sử của em sẽ đạt kết quả cao
Thực tế giảng dạy vừa qua ở Trường THCS Hải Đình, tôi thấy bên cạnh những thành công trong việc tổ chức cho HS khai thác nội dung kiến thức ở kênh hình, thì còn những hạn chế sau:
Trang 4- Trong giảng dạy, đôi khi GV mới dừng lại ở việc sử dụng kênh hình để minh họa kiến thức về con người, sự việc, địa điểm chứ chưa đi sâu khai thác để nâng cao chất lượng dạy học Nếu có sử dụng để khai thác kiến thức thì giáo viên chỉ huy động một số học sinh khá, giỏi trình bày lược đồ, bản đồ và khám phá tranh ảnh mà chưa giành cho đối tượng học sinh đại trà Cho nên đối tượng học sinh yếu kém ít được chú ý và hầu như không có cơ hội được tham gia hoạt động, điều này không những làm học sinh hiểu chưa sâu kiến thức mà còn có thể làm cho học sinh thêm tự ti về năng lực của mình thậm chí chán nản về môn học
- Một số học sinh còn lười học và chưa có sự say mê môn học Lịch sử, cho nên việc ghi nhớ các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử còn hạn chế Nhiều em chưa độc lập suy nghĩ để trả lời một câu hỏi mà chỉ đọc lại máy móc trong sách giáo khoa hay chỉ nêu được diễn biến sự việc mà không lí giải được sự kiện đó diễn ra như thế nào hay sự kiện đó nói lên điều gì Bởi vậy, bản thân các em thiếu đi một phương pháp học tập tích cực để chiếm lĩnh kiến thức từ bài giảng của giáo viên
- Kĩ năng tự khai thác kênh hình trong học tập lịch sử ở học sinh lớp 7 còn rất hạn chế, nhiều em chưa xác định được vị trí khu vực trên lược đồ, bản đồ, không biết dựa vào đâu để xác định chủ đề của kênh hình, không biết cách đứng thuyết trình cùng với chỉ bản đồ diễn biến một cuộc kháng chiến hay một chiến dịch trên bảng; hay kĩ năng quan sát miêu tả lại bức tranh để từ đó phân tích, nhận xét, nội dung bức tranh những kĩ năng đó đa số học sinh lớp 7 cần được bồi dưỡng rèn luyện Nếu từ các lớp 6,7 học sinh không được nhắc nhở rèn luyện kĩ năng sử dụng kênh hình thì lên lớp 8,9 sẽ trở thành một thói quen xem thường các kĩ năng và kiến thức từ các kênh hình Và khi các em bước lên chặng đường THPT việc sử dụng kênh hình trở thành rào cản không nhỏ khi học môn Lịch sử
- Thái độ làm việc của học sinh với kênh hình còn hết sức hời hợt nếu không muốn nói là tiêu cực, các em quan sát qua loa đại khái, không chú trọng rèn luyện kĩ năng, nhiều em chỉ thích xem trong kênh hình có gì đẹp, lạ mà không chú ý đến chủ đề, nội dung, ý nghĩa của kênh hình
Từ tầm quan trọng của việc khai thác kênh hình trong dạy học môn Lịch sử, với nổ lực nghiên cứu và kinh nghiệm những năm giảng dạy bộ môn Lịch sử, bản thân tôi đã tìm ra một vài giải pháp nhằm rèn luyện cho học sinh kĩ năng khai thác kênh hình trong học tập bộ môn Lịch sử Từ cơ sở đó, tôi xin chia sẻ những kinh nghiệm qua chuyên đề:
“Một số giải pháp rèn luyện học sinh kỹ năng khai thác và sử dụng kênh hình môn Lịch
sử lớp 7” nhằm góp phần vào việc đổi mới phương pháp và nâng cao chất lượng môn Lịch sử hiện nay
II MỤC ĐÍCH CỦA CHUYÊN ĐỀ
Đặc điểm của môn Lịch sử, học sinh phải nhớ chính xác các mốc thời gian của sự kiện lịch sử nên trong giảng dạy giáo viên không thể “khôi phục” lại quá khứ mà không dựa vào các loại tư liệu chữ viết (sách giáo khoa, sách giáo viên, sách tham khảo…), tư liệu hiện vật (mẫu vật, tranh ảnh, bản đồ), tư liệu kênh hình, tư liệu truyền miệng… để làm sống lại những sự kiện lịch sử Do vậy vai trò của giáo viên là rất quan trọng trong việc rèn các kĩ năng cho học sinh đặc biệt kĩ năng khai thác kênh hình nhằm phát huy tính tích cực, chủ động trong việc lĩnh hội tri thức, giúp học sinh dễ nhớ, nhớ lâu sự kiện lịch sử đặc biệt các cuộc khởi nghĩa, các cuộc kháng chiến Cũng từ đó giúp học sinh biết rút ra nội dung kiến thức qua các kênh hình, biết nhận xét, so sánh các sự kiện lịch
sử tạo nên hứng thú cho các em khi học tập các môn học
Trang 5Thông qua bài học rèn cho các em sự tự tin và cách trình bày hay thuyết trình một vấn đề, ngoài ra qua sử dụng kênh hình học sinh còn được giáo dục lòng tự hào dân tộc, khơi dậy trách nhiệm của mỗi học sinh đối với gia đình và đối với dân tộc Đó chính là mục đích của đề tài “Một số giải pháp rèn luyện cho học sinh kỹ năng khai thác và sử dụng kênh hình môn Lịch sử lớp 7”
Đề tài giúp các em rèn luyện cho mình những kĩ năng cần thiết trong việc khai thác kênh hình, từ đó rút ra được những kiến thức của bài học nhằm góp phần nâng cao chất lượng môn học
III MỘT SỐ GIẢI PHÁP RÈN LUYỆN KĨ NĂNG KHAI THÁC VÀ SỬ DỤNG KÊNH HÌNH
1 Công tác chuẩn bị.
Để có một giờ học thành công, đạt hiệu quả ngoài việc GV kết hợp rất nhiều yếu
tố khác thì không thể thiếu sự chuẩn bị bài mới trước khi đến lớp của cả GV và học sinh
a Thiết kế giáo án của giáo viên
Phải có quá trình chuẩn bị công phu về nội dung về phương pháp, phương tiện dạy học Mỗi loại bài khác nhau thì GV lại phải lựa chọn, áp dụng các hình thức và phương pháp dạy học khác nhau để giờ dạy đạt hiệu quả cao
Giáo viên chuẩn bị bài soạn chu đáo bao nhiêu thì giúp học sinh tiếp thu bài nhanh, chủ động trong giờ học bấy nhiêu Ngoài việc chuẩn bị kĩ kiến thức theo chuẩn kiến thức chuẩn kĩ năng giáo viên cần chuẩn bị chu đáo kênh hình cần dùng trong tiết học Các câu hỏi gợi mở về kiến thức giúp học sinh hiểu qua việc khai thác kênh hình; chú ý thời gian sử dụng kênh hình, cách đưa kênh hình; hướng dẫn học sinh quan sát kênh hình, miêu tả, nắm chú giải; các kí hiệu trên kênh hình để khai thác nội dung kênh hình
Hướng dẫn học sinh chuẩn bị kĩ bài mới trước khi đến lớp như đọc kiến thức kênh chữ, quan sát, tìm hiểu kênh hình trong SGK hoặc GV chuẩn bị
b Chuẩn bị bài học của học sinh
Theo dõi hướng dẫn của GV để chuẩn bị chu đáo cho tiết học tiếp theo Mỗi loại kênh hình có nội dung và cách khai thác khác nhau Ví dụ:
* Đối với kênh hình là tranh ảnh phản ánh công trình văn hóa, kiến trúc lịch sử, học sinh có thể khai thác theo định hướng một số nội dung như:
+ Thời điểm công trình được xây dựng, mục đích
+ Nét đặc sắc của công trình
+ Những yếu tố lịch sử được phản ánh qua công trình
+ Suy nghĩ và nhận xét về giá trị lịch sử của công trình lịch sử
* Đối với kênh hình là hình ảnh về nhân vật lịch sử các em cần tìm hiểu trên định hướng một số nội dung như :
+ Tìm hiểu tiểu sử của nhân vật lịch sử
+ Đóng góp của họ trong lịch sử
+ Nhận xét, đánh giá về nhân vật lịch sử
Trang 6*Đối với kênh hình là lược đồ (bản đồ)
+ Cần quan sát tổng quát, đọc tên lược đồ, đọc tìm hiểu các kí hiệu, chú giải lược đồ
+ Đọc kênh chữ và xác định nội dung giữa kênh chữ và kênh hình
+ Tập trình bày, nhận xét diễn biến qua các kí hiệu trên lược đồ của các cuộc khởi nghĩa, các cuộc kháng chiến
2 Thực hiện đúng quy trình khai thác và sử dụng kênh hình trong giảng dạy Lịch sử
Việc rèn luyện kĩ năng khai thác kênh hình cho học sinh là một quá trình, nó phải được tiến hành một cách thường xuyên trong suốt các tiết học, các lớp học ở bậc THCS theo một một hệ thống từ thấp đến cao Do đó, nó phải đuợc tiến hành đồng bộ ở tất cả các giáo viên dạy cùng bộ môn trong trường Những kĩ năng cơ bản nhất trong khai thác kênh hình mà học sinh lớp 7 chưa thực hiện được là do chưa được sự rèn luyện ở các lớp dưới Thực tế trên sẽ là sự trở ngại không nhỏ cho giáo viên phát triển những kĩ năng cao hơn trong khai thác kênh hình cho học sinh (Giả thiết)
Để khắc phục, tôi đã thực hiện đúng quy định các bước tổ chức khai thác kênh hình mà tài liệu bồi dưỡng thường xuyên chu kỳ III (2004 - 2007) đã hướng dẫn Cụ thể
GV cần chú ý rèn luyện cho học sinh những kĩ năng:
- Kĩ năng quan sát, mô tả
- Kĩ năng thuyết trình, nhận xét
- Kĩ năng phân tích, nhận định đánh giá
Để rèn luyện được các kĩ năng đó, trong việc tổ chức khai thác kênh hình, giáo viên tiến hành các bước sau:
+ Hướng dẫn học sinh tiếp cận hệ thống kênh hình
Về cơ bản, hệ thống kênh hình trong sách giáo khoa lịch sử hiện nay, gồm có hai loại chính sau:
Loại 1: Lược đồ, biểu đồ.
Loại 2: Hình ảnh lịch sử Trong loại hình ảnh lịch sử lại có hai nhóm chính: Nhóm
hình ảnh minh họa tình hình quân sự, kinh tế, văn hoá, chính trị, khoa học kĩ thuật, công trình văn hóa…và nhóm hình ảnh về nhân vật lịch sử
+ Nêu mục đích làm việc với kênh hình
+ Tùy từng loại kênh hình giáo viên đưa ra những câu hỏi gợi ý khác nhau để học sinh có cơ sở khai thác kiến thức
+ Cuối cùng HS nhận xét, bổ sung và GV đi đến kết luận
3 Rèn luyện các kĩ năng khai thác và sử dụng kênh hình
a Loại kênh hình là bản đồ, lược đồ
Rèn luyện kĩ năng khai thác lược đồ giúp học sinh nắm vững kiến thức, trình bày chính xác, mạch lạc diễn biến của các cuộc kháng chiến, cuộc khởi nghĩa trên lược đồ
Để làm được điều đó cần có sự chuẩn bị chu đáo của cả giáo viên và học sinh
* Kĩ năng đọc bản đồ, lược đồ
Trang 7Muốn HS khai thác được bản đồ, lược đồ thì việc đầu tiên là GV phải rèn luyện cho HS kĩ năng chỉ và đọc bản đồ, lược đồ Nguyên tắc chung và cơ bản nhất của việc đọc bản đồ, lược đồ lịch sử là:
+ Đọc tên bản đồ hoặc lược đồ
+ Đọc bản chú giải và xác định những kí hiệu tương ứng trên lược đồ, bản đồ
* Kĩ năng chỉ bản đồ, lược đồ
- Cách đứng: đứng thuyết trình bên trái bản đồ, lược đồ, dùng tay phải để chỉ xác định vị trí các khu vực địa lý hành chính: như Đông, Tây, Nam, Bắc
- Cách chỉ: Đối với đối tượng phân bố theo điểm thì chỉ đúng trung tâm kí hiệu, đối với kí hiệu dạng đường đi, phương hướng như đường sông thì chỉ từ thượng nguồn
về hạ lưu, đường tiến quân thì chỉ từ điểm xuất phát chỉ tới (chỉ từ gốc tới ngọn)
Để HS hình thành được những kĩ năng trên, tôi đã tiến hành các công việc sau:
- Bước 1: Hướng dẫn HS nắm được những yêu cầu trên
- Bước 2: GV thực hiện mẫu trên lớp và luôn luôn tuân thủ đúng những nguyên tắc trên khi thực hiện khai thác kênh hình trên lớp
- Bước 3: Tổ chức cho HS thực hiện trên lớp Công việc này được GV tiến hành kiểm tra nhắc nhở thường xuyên trên lớp để hình thành, phát triển kĩ năng cho HS
Kết quả, qua một thời gian hướng dẫn, nhắc nhở, kiểm tra, đa số HS đã thực hiện được kĩ năng chỉ đọc hiểu và chỉ bản đồ chính xác
* Kĩ năng khai thác, trình bày diễn biến trên lược đồ (bản đồ)
- Đối với giáo viên:
Để học sinh có được các kĩ năng sử dụng lược đồ thành thạo, trước hết giáo viên phải nắm vững nội dung kiến thức cơ bản của bài học, trọng tâm của bài giảng Trong quá trình giảng dạy, giáo viên thường xuyên hướng dẫn và hình thành cho học sinh các
Trang 8kĩ năng trên bằng các câu hỏi gợi ý Để thúc đẩy sự quan sát của học sinh, tôi thực hiện các bước sau:
Bước 1: Yêu cầu học sinh xác định chủ đề của lược đồ (bản đồ) Đọc phần chú giải hãy cho biết những ký hiệu nào phản ánh trọng tâm chủ đề
Bước 2: Cho học sinh xác định mối quan hệ giữa các ký hiệu với kiến thức trọng tâm
Bước 3: Đưa ra một số câu hỏi gợi mở giúp học sinh hiểu hơn nội dung của bài Bước 4: Qua tìm hiểu trên, yêu cầu học sinh mô tả (hoặc tường thuật) diễn biến trên lược đồ?
Bước 5: HS thảo luận về các vấn đề liên quan đến chiến dịch hoặc cuộc kháng chiến như cách đánh, nguyên nhân thắng lợi…
- Đối với học sinh: Muốn khai thác bản đồ, lược đồ, HS cần thực hiện tốt các
công việc sau:
1 Quan sát tổng quát, tìm chủ đề (tên)của bản đồ, lược đồ
2 Đọc phần chú giải để xác định những ký hiệu nào phản ánh kiến thức trọng tâm của chủ đề
3 Xác định mối quan hệ giữa các ký hiệu với kiến thức trọng tâm
4 Thực hiện tốt mô tả, tường thuật
5 Thảo luận về các vấn đề liên quan đến cuộc kháng chiến hay cuộc khởi nghĩa…
Ví dụ: Khi dạy bài 14 “Ba lần kháng chiến chống quân xâm lược Mông – Nguyên (thế kỉ XIII)” trong mục I 2 “ Nhà Trần chuẩn bị và tiến hành kháng chiến chống quân Mông Cổ” thì học sinh cần phải khai thác hình 30 “Lược đồ diễn biến cuộc kháng chiến lần thứ nhất chống quân xâm lược Mông Cổ” học sinh cần phải:
Trang 9Hình 30: Lược đồ diễn biến cuộc kháng chiến lần thứ nhất chống quân xâm lược
Mông Cổ
- Xác định chủ đề của hình 30: Em hãy quan sát và cho biết tên của lược đồ?
(Lược đồ diễn biến cuộc kháng chiến lần thứ nhất chống quân xâm lược Mông Cổ)
- GV yêu cầu HS đọc phần chú giải và mời HS lên bảng xác định những ký hiệu phản ánh kiến thức trọng tâm của chủ đề: Đường tiến công, rút chạy của quân địch (Mông Cổ); Đường tiến công, truy kích, rút lui của quân ta; Phòng tuyến của quân ta
- GV đưa ra một số câu hỏi gợi mở giúp HS hiểu nội dung kiến thức và xác định mối quan hệ giữa các ký hiệu với kiến thức trọng tâm:
+ Quân Mông Cổ tiến vào xâm lược nước ta vào thời gian và theo con đường nào? + Khi vào Đại Việt, Quân Mông Cổ bị chặn đánh đầu tiên ở đâu?
+ Trước thế giặc mạnh vua Trần đã làm gì?
+ Vì sao vua Trần cho lui quân về vùng Thiên Mạc?
+ Tình hình quân Mông Cổ sau thời gian chiếm giữ kinh thành Thăng Long? + Trước tình hình đó vua Trần đã làm gì? Quân Mông Cô phải rời khỏi kinh thành Thăng Long vào thời gian nào?
- Từ những cơ sở trên, học sinh dễ dàng tường thuật được diễn biến cuộc kháng chiến chống quân Mông Cổ và nhận biết đây là thắng lợi lớn của quân ta
- Để hiểu sâu hơn về cuộc kháng chiến GV đưa ra một số câu hỏi thảo luận:
+ Qua tìm hiểu diễn biến em hãy nêu cách đánh giặc của nhà Trần trong cuộc
kháng chiến chống quân Mông cổ? Em có nhận xét gì về cách đánh giặc của nhà Trần.
+ Vì sao quân Mông Cổ mạnh mà vẫn bị quân ta đánh bại?
+ Em hãy nêu những sự kiện cụ thể biểu hiện tinh thần quyết tâm chống giặc của quân dân ta trong cuộc kháng chiến lần thứ nhất?
b Kĩ năng khai thác tranh ảnh
Do hiện thực lịch sử là hiện thực quá khứ nên học sinh không được tiếp xúc với các sự kiện, hiện tượng nhân vật, quá trình lịch sử Mặt khác, do lịch sử là quá khứ, gần hoặc xa, hoặc rất xa và nội dung của thời đại xa xưa ấy lại có nhiều điều khác, thẩm chí rất khác với thời đại hiện nay nên chúng ta không dễ gì hình dung và cắt nghĩa được những gì đã từng xảy ra trước kia Vì những lí do nêu trên, tranh hay ảnh lịch sử luôn được xem là những tư liệu quý Khai thác tranh, ảnh lịch sử là một trong những cách tiếp cận lịch sử tốt nhất, có khả năng đưa lại hiệu quả giáo dục cao nhưng lại không phải là một công việc đơn giản, dễ thực hiện Ở đây ngoài vấn đề nhận thức nội dung lịch sử qua tư liệu tranh hay ảnh lịch sử còn có vấn đề rèn luyện óc quan sát và khả năng vận dụng phương pháp mô tả
Qua thời gian giảng dạy tôi thấy việc rèn luyện cho học sinh các kĩ năng trên thường đạt hiệu quả cao khi các em được tiếp cận với các tư liệu tranh, ảnh dưới sự hướng dẫn có phương pháp của giáo viên Để đạt hiệu quả cao trong khai thác kênh hình
GV cần lưu ý HS trong tranh, ảnh lịch sử lại có những nhóm sau:
Trang 10Nhóm 1: Hình ảnh minh họa tình hình quân sự : (Bài 13 – Hình 27 – Hình chiến
binh thời Trần ;Bài 14 – hình 29 Hình vẽ quân Mông cổ; Bài 9 – Hình 19 – Toàn cảnh
cố đô Hoa Lư ; Bài 16 – Hình 40 Di tích thành nhà Hồ…) ;
+ Hình ảnh minh họa tình hình kinh tế: Bài 2 – Hình 2 Hội chợ ở Đức; Bài 12-hình 23 – Bát men ngọc thời Lý; Bài 13 – Hình 28 Ấm gốm (thế kỉ XII – XIII)…), chính trị (Bài 9 : Hình 19 – Toàn cảnh cố đô Hoa Lư – Ninh Bình; Bài 16 – Hình 40 - Di tích thành nhà Hồ …)
+ Hình ảnh minh họa tình hình khoa học kĩ thuật (Bài 4 GV sưu tầm tranh 4 phát minh lớn về khoa học kỉ thuật của Trung Quốc thời phong kiến)
+ Hình ảnh phản ánh công trình văn hóa, nghệ thuật kiến trúc lịch sử: Bài 3 – Hình 6: Ma – đô - na bên cửa sổ; Bài 4 – Hình 8 Tượng gốm trong lăng mộ Tần Thủy Hoàng, hình 9 – Cố cung; Bài 5 – Hình 11 – Cổng vào động 1 đền hang A- jan – ta; Bài 11- Hình 24 Tượng Phật A- di -đà, hình 25- Chùa Một cột, Hình 26 – Hình rồng thời Lý; Bài 15: Hình 37 – Tháp Phổ Minh, hình 38 – Hình đầu rồng men lục…
Nhóm 2: Hình ảnh về nhân vật lịch sử : Bài 2 - hình 4 : Cô – lôm – bô, Bài 7 : M.
Lu – thơ ; Bài 14 hình 34 : Tượng Trần Hưng Đạo ; Bài 20 - Hình 47 : Nguyễn Trãi ; Bài 26 : Hình 58 Tượng đài Quang Trung ; Bài 20 – Hình 69 Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác
Mỗi nhóm kênh hình thể hiện một nội dung khác nhau, nên kĩ năng khai thác cũng khác nhau và phải phù hợp, cụ thể là:
* Nhóm hình ảnh minh họa: Phương pháp là khai những chi tiết của hình ảnh để
đi đến hoàn thiện
+ Trước hết GV cho HS quan sát và nêu lên chủ đề của bức ảnh hình ảnh
+ Tiếp theo học sinh miêu tả (biết gì từ bức ảnh) và nêu nội dung kiến thức từ bức ảnh
+ Nhận xét hoặc cảm nhận, đánh giá bằng ngôn ngữ riêng của mình về vấn đề lịch
sử được nêu trong bức ảnh
Cụ thể:
Bức tranh, ảnh
Quan sát, nêu chủ đề
Nhận xét, đánh giá, bày tỏ thái độ vấn đề lịch sử qua bức tranh
Miêu tả bức tranh
(biết gì từ bức tranh)
Nội dung được đề cập qua bức tranh