Khảo sát đặc điểm nông sinh học của 3 dòng lúa QK, DT19, VD3 trong vụ hè thu năm 2018 tại xã cao minh, phúc yên, vĩnh phúc

Tình hình nghiên cứu và sản xuất lúa gạo trong và ngoài nước.... Tình hình nghiên cứu và sản xuất lúa gạo trong nước.... Người dân cóthể trồng lúa nướcở trên đồi với hình thức ruộng bậc

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Di truyền– Công nghệ sinh học

HÀ NỘI, 2019

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Di truyền – Công nghệ sinh học

Người hướng dẫn khoa học

ThS PHẠM PHƯƠNG THU

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới ThS Phạm Phương Thu đã tận tìnhquan tâm, hướng dẫn tôi trong suốt quá trình thực hiện và hoàn thành khóaluận này

Tôi xin cảm ơn Thầy Viện- giảng viên khoa Sinh-KTNN đã chia sẻ chotôi một số kinh nghiệm thực tế trong quá trình làm đề tài khóa luận này

Trân trọng cảm ơn ban lãnh đạo trường ĐHSP Hà Nội 2, Ban Chủnhiệm và cán bộ, giảng viên khoa Sinh - KTNN đã tạo điều kiện giúp đỡ tôitrong suốt thời gian học tập, thực hiện và hoàn thành khóa luận

Cuối cùng tôi xin gửi lời cảm ơn đến gia đình, bạn bè đã luôn bên cạnhđộng viên, quan tâm, khích lệ tôi trong khoảng thời gian thực hiện khóa luậntốt nghiệp này

Hà Nội, ngày 20 tháng 05 năm 2019

Sinh viên

Đỗ Thị Thúy Như

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan

Đây là công trình nghiên cứu của do tôi thực hiện

Các kết quả nghiên cứu trình bày trong khóa luận là trung thực và chưa từng công bố trong bất cứ công trình nghiên cứu nào khác

Hà Nội, ngày 20 tháng 05 năm 2019

Sinh viên

Đỗ Thị Thúy Như

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

ĐC : Đối chứng

FAO : Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên

Hợp QuốcIRRI : Viện nghiên cứu quốc tế

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Nội dung nghiên cứu 2

4 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn 3

4.1 Ý nghĩa khoa học 3

4.2 Ý nghĩa thực tiễn 3

NỘI DUNG 4

Chương I TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 4

1.1 Nguồn gốc và phân loại cây lúa 4

1.1.1 Nguồn gốc cây lúa 4

1.1.2 Phân loại cây lúa 4

1.2 Đặc điểm hình thái và giải phẫu cây lúa 5

1.2.1 Rễ lúa 5

1.2.2 Thân lúa 5

1.2.3 Lá lúa 6

1.2.4 Bông lúa 6

1.3 Đặc điểm sinh trưởng và phát triển của cây lúa 7

1.4 Giá trị của cây lúa gạo 8

1.4.1 Giá trị dinh dưỡng 8

1.4.2 Giá trị sử dụng 9

1.4.3 Giá trị thương mại 9

1.5 Tình hình nghiên cứu và sản xuất lúa gạo trong và ngoài nước 9

1.5.1 Tình hình nghiên cứu và sản xuất lúa gạo trên thế giới 9

1.5.2 Tình hình nghiên cứu và sản xuất lúa gạo trong nước 11

CHƯƠNG II VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 14

2.1 Vật liệu nghiên cứu 14

2.2 Địa điểm và thời gian nghiên cứu 14

2.3 Phạm vi nghiên cứu 14

2.4 Phương pháp nghiên cứu 14

2.4.1 Cách bố trí thí nghiệm 14

2.4.2 Phương pháp đánh giá các chỉ tiêu nông sinh học 16

2.4.3 Phương pháp xử lí số liệu 20

CHƯƠNG III KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 21

3.1.Đặc điểm sinh trưởng và phát triển của các dòng lúa khảo sát 22

3.1.1 Tỉ lệ nảy mầm 22

3.1.2 Khả năng đẻ nhánh 22

3.1.3 Thời gian sinh trưởng 23

3.2 Đặc điểm hình thái của các dòng lúa khảo sát 23

3.2.1 Chiều cao cây 24

3.2.2 Chiều dài và chiều rộng lá đòng 25

3.2.3 Chiều dài bông 25

3.3 Các yếu tố cấu thành năng suất của 3 dòng lúa khảo sát 26

3.3.1 Số bông /khóm 26

3.3.2 Tổng số hạt/bông 27

3.3.3 Tỷ lệ hạt chắc 27

3.3.4 Khối lượng 1000 hạt (P1000) 27

3.4 Năng suất của các dòng lúa khảo sát 28

3.5 Khả năng chống chịu sâu, bệnh hại 29

3.5.1 Khả năng chống chịu một số loại sâu hại 29

3.5.2 Khả năng chống chịu một số loại bệnh hại 30

KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 31

1 Kết luận 31

2 Đề nghị 32

TÀI LIỆU THAM KHẢO 33 PHỤ LỤC

DANH MỤC HÌNH

Hình 2.1 Sơ đồ bố trí thí nghiệm 15Hình 3.1 Một só sâu hại 30

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 Các chỉ tiêu đánh giá 16

Bảng 2.2 Thang xác định đặc tính nông sinh học của lúa theo tiêu chuẩn IRRI(1996) 17

Bảng 3.1 Đặc điểm sinh trưởng và phát triển của 3 dòng lúa khảo sát 22

Bảng 3.2 Đặc điểm hình thái của 3 dòng lúa khảo sát 24

Bảng 3.3 Các yếu tố cấu thành năng suất của 3 dòng lúa khảo sát 26

Bảng 3.4 Năng suất của 3 dòng lúa khảo sát 28

Bảng 3.5 Mức độ chống chịu một số sâu hại của 3dòng lúa trồng trong vụ Hè Thu năm 2018 tại xã Cao Minh,Phúc Yên,Vĩnh Phúc 29

Bảng 3.6.Mức độ chống chịu một số bệnh hại của 3dòng lúa trồng trong vụ Hè Thu năm 2018 tại xã Cao Minh,Phúc Yên,Vĩnh Phúc 30

1.Lý do chọn đề tài

MỞ ĐẦU

Lúa (Oryza sativa L.) là cây lượng thực không thể thiếu trong ngành

nông nghiệp Việt Nam, cung cấp nguồn lương thực chủ yếu cho người dânnói riêng và xuất khẩu một phần ra thế giới nói chung Hiện nay, cây lúa làmột trong ba cây lương thực chủ yếu trên thế giới (gồm lúa mì, lúa và ngô)với diện tích gieo trồng lúa gạo đứng thứ 2 sau lúa mì Cùng với sự phát triểncủa loài người, cây lúa cũng có nguồn gốc từ rất lâu đời Đặc biệt, sản phẩmgạo từ cây lúa có giá trị kinh tế lớn trong ngành chế biến thực phẩm cũng nhưngành chăn nuôi và tương lai gạo đang có su hướng thay thế cho những loạingũ cốc khác Theo như dự đoán của FAO mức sử dụng gạo trên thế giới sẽtăng 1,1% trong năm 2017/2018 (tăng khoảng 503,9 triệu tấn) trong đó 405,8triệu tấn được sử dung làm lương thực và mức tiêu thụ thực phẩm bình quânđầu người tăng từ 53,7kg (2017) đến 53,9 kg (2018) [21]

Ở Việt Nam, các sản phẩm từ lúa gao được người dân sử dung rất nhiềutrong đời sống cũng như trong chăn nuôi Các món ăn ngon như cốm, bún,bánh cuốn, đều được làm từ gạo Ngoài ra các bộ phận khác của cây lúa nhưrơm, rạ còn được bà con nông dân dùng trong chăn nuôi gia súc, gia cầm.Ngày nay, cùng với truyền thống canh tác lúa nước lâu đời và sự trợ giúp củakhoa học công nghệ, nghề trồng lúa nước có nhiều sự thay đổi Người dân cóthể trồng lúa nướcở trên đồi với hình thức ruộng bậc thang, hay trồng lúanhiều vụ trong 1 năm nhằm không chỉ đáp ứng nhu cầu lương thực cho ngườidân mà còn phục vụ cho suất khẩu gạo ra các nước khác nhằm tăng thu nhập.Theo số liệu thống kê cho thấy, năm 2017 nước ta đã xuất khẩu 5,77 triệu tấngạo tăng 0,88 triệu tấn so với năm 2016 [14]

Tuy nhiên, hiện nay diện tích đất canh tác cũng bị thu hẹp dần do vấn đềtăng dấn số và đô thị hóa Vì vậy nhiều đất canh tác bị chuyển sang cácmục đích sử dụng khác, việc luân canh, xen canh tăng vụ vẫn chưa giảiquyết tốt nhu cầu nâng cao năng suất của người dân Do đó để tăng năngsuất thì việc tìm ra một số giống lúa có năng suất cao, sản lượng tốt, có khảnăng chống chịu sâu bệnh tôt phù hợp với điều kiện sinh thái từng địa

phương nhằm cung cấp thông tin giúp bà con nông dân có thêm nhiều sựlựa chọn là vô cùng thiết yếu

Vĩnh Phúc là tỉnh trung du thuộc khu vực Đông Bắc Bộ, với diện tích

tự nhiên là 137.224,14 ha bao gồm 9 huyện, thị xã Diện tích đất nôngnghiệp của cả tỉnh là 94.445,48 ha, chiếm 66,77% tổng diện tích đất tựnhiên [2] Trong đó, tính đến năm 2016 tổng diện tích gieo trồng lúa đạt58,4 nghìn ha vớinăng suất đạt 50,4 tạ/ha giảm 5,5 tạ/ha so với năm 2015

và giảm 6,2 ta/ha so với năm 2014 [15] Ta có thể thấy năng suất lúa củatỉnh Vĩnh phúc giảm rõ rệt trong những năm gần đây

Tại xã Cao Minh, nơi nằm ở phía bắc của thành phố Phúc Yên, tỉnhVĩnh Phúc.Tuy thuộc vùng đô thị, nhưng thực tế người dân ở đây vẫn sảnxuất nông nghiệp đặc biệt trồng lúa là chủ yếu và ngành nông nghiệp chiếm

tỷ trọng lớn trong cơ cấu kinh tế địa phương Vì vậy, để nâng cao đời sốngcủa người dân nơi đây thì việc nâng cao năng suất sản lượng lúa gạo là cầnthiết Do đó việc khảo sát tìm ra giống lúa năng suất cao, chống chịu tốtsâu bệnh hại và phù hợp với điều kiện sinh thái ở địa phương để bổ sungthêm sự lựa chọn vào tập đoàn giống lúa cho bà con nông dân tại địaphương là cần thiết

Xuất phát từ những lí do trên, tôi đã chọn Đề tài: “Khảo sát đặc điểm

nông sinh học của 3 dòng lúa QK, DT19, VD3 trong vụ Hè Thu năm 2018 tại xã Cao Minh, Phúc Yên, Vĩnh Phúc”

2 Mục đích nghiên cứu

Khảo sát đặc điểm hình thái, sinh trưởng, phát triển, năng suất và khảnăng chống chịu sâu, bệnh hại của 3 dòng lúa: QK, DT19, VD3 tại ruộng lúa

xã Cao Minh, thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc

3 Nội dung nghiên cứu

Dựa trên các tiêu chí về đặc điểm nông sinh học (hình thái, sinh trưởng,phát triển, khả năng chống chịu sâu, bệnh hại, yếu tố cấu thành năng suất) của

3 dòng lúa: QK, DT19,VD3 so sánh với dòng lúa đối chứng (HDT8) gieotrồng tại ruộng lúa xã Cao Minh, thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc đểkhảo sát khả năng thích nghi và năng suất của các dòng lúa trên

4 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

4.1 Ý nghĩa khoa học

Đánh giá các chỉ tiêu sinh trưởng và phát triển, khả năng chống chịusâu, bệnh hại và năng suất của các dòng lúa nhằm cung cấp những thôngtin về 3 dòng lúa QK, DT19,VD3 trong điều kiện gieo trồng tự nhiên, tại xãCao Minh, thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc Từ đó làm cơ sở để chọnlựa dòng lúa bổ sung vào sản xuất

4.2 Ý nghĩa thực tiễn

Nghiên cứu, khảo sát, chọn lựa ra dòng lúa có triển vọng có khả năngthích nghi tốt với điều kiện sinh thái ở địa phương và có thể đưa vào cơ cấugiống lúa của khu vực xã Cao Minh, Phúc Yên, Vĩnh Phúc

NỘI DUNG Chương I TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU

1.1 Nguồn gốc và phân loại cây lúa

1.1.1 Nguồn gốc cây lúa

Đến nay, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về nguồn gốc cây lúa.Các nhà nghiên cứu về di truyền học cây lúa thuộc Viện Nghiên Cứu lúaQuốc Tế (IRRI), đã tổng kết nhiều tài liệu khác nhau và cho rằng việc thuầnhóa lúa trồng có thể đã được tiến hành một cách độc lập cùng một lúc ở nhiềunơi, dọc theo vành đai trải dài từ đồng bằng sông Ganges dưới chân phía đôngcủa dãy núi Hy-Mã-Lạp-Sơn (Himalayas - Ấn Độ), ngang qua Bắc MiếnĐiện, Bắc Thái Lan, Lào và Việt Nam, đến Tây Nam và Nam Trung Quốc

Hai loài lúa trồng hiện nay là Oryza sativa L ở Châu Á và Oryza glaberrima Steud ở Châu Phi Oryza sativa L tiêu biểu nhóm lúa trồng Châu Á có tổ tiên trực tiếp là Oryza nivara, một loài lúa hoang hằng niên Oryza glaberrima

Steud cũng tiến hoá từ một loài lúa hoang hằng niên khác, thường gọi là

Oryza breviligulata Chev et Poehr hoặc là Oryza barthii A Chev [3].

Theo nhiều tài liệu của Trung Quốc thì nghề trồng lúa đã có ở TrungQuốc khoảng 2800 - 2700 trước công nguyên Ở Việt Nam, từ các di chỉĐồng Đậu và trống đồng Đông Sơn có in hình người giã gạo, cùng với các vỏtrấu cháy thành than đã chứng tỏ ngành trồng lúa đã có cách đây từ 3330 -

4100 năm (Võ Tòng Xuân, 1984) [13] Đó được coi là biểu tượng của nền văn minh lúa nước [5]

1.1.2 Phân loại cây lúa

Theo phân loại thực vật học, lúa trồng (Oryza sativa) thuộc chi lúa

(Oryza), họ hòa thảo (Poacae), bộ hòa thảo có hoa (Poales), lớp một lámầm (Monocotyledones), ngành thực vật có hoa (Angiospermae) ChiOryza phân bố rộng khắp trên thế giới Hiện nay, có khoảng 22 loài câyhoang dại thuộc chi này và 2 loại lúa đã được thuần hóa là lúa châu Á

(Oryza sativa L.) và loài lúa châu Phi (Oryza glaberrima L.) [10].

1.2 Đặc điểm hình thái và giải phẫu cây lúa

Các dòng lúa khác nhau sẽ có những đặc điểm nông sinh học khácnhau về chiều cao, khả năng đẻ nhánh, kích thước lá, chiều dài bông Tuynhiên, tất cả các dòng lúa đều có chung đặc điểm hình thái và giải phẫugiống nhau, gồm có các bộ phận là rễ, thân, lá, bông và hạt

1.2.1 Rễ lúa

- Đặc điểm hình thái:

Rễ là bộ phận để cây bám chặt vào đất và là cơ quan hút nước vàchất khoáng nuôi cây Rễ lúa thuộc loại rễ chùm Những rễ non có màutrắng sữa, rễ trưởng thành có màu vàng nâu và nâu đậm, rễ già có màu đen

Rễ lúa bao gồm rễ chính, rễ phụ và rễ bất định Rễ chính là rễ hình thành từphôi hạt sau khi nảy mầm, chỉ có một rễ không phân nhánh, phát triển mộtthời gian rồi teo đi Rễ phụ là rễ hình thành từ các mắt đốt gốc của thân cây(thân mẹ và thân nhánh) Trên rễ phụ mọc ra các rễ nhỏ, rễ chính sau khiphát triển một thời gian thì rễ phụ mới mọc ra làm nhiệm vụ chính trongviệc trong việc hút chất dinh dưỡng cung cấp cho cây Rễ bất định là loại rễphụ được hình thành ở các đốt phía trên cao của thân Chức năng của rễ bấtđịnh là tham gia vào việc hút chất dinh dưỡng [8]

- Giải phẫu: cấu tạo của rễ lúa bao gồm lông hút do tế bào biểu bì kéodài tạo thành, trong biểu bì là ngoại bì rồi lớp vỏ mạch dẫn đến trung trụ,trong trung trụ có nội bì và các mạch dẫn [6]

xốp do các bẹ lá kết hợp lại với nhau, thấy ở thời kì lúa con gái.Thân thật gồmcác lóng nối với nhau kế tiếp qua các đốt, phần cuối thân là bông lúa, chỉ thấyđược từ khi cây vươn đốt [3].

- Giải phẫu: Cấu tạo của thân lúa gồm ngoài cùng là biểu bì, tiếp đến là

hạ bì, mô cơ giới, mạch dẫn, tế bào màng mỏng Mô cơ giới tạo nên độ cứngcủa thân [7]

1.2.3 Lá lúa

- Đặc điểm hình thái:

Lá lúa được hình thành từ các mắt trên đốt thân hay còn gọi là mầm

lá, mọc ra từ 2 bên nhánh chính Có 2 loại chính là lá bao và lá thật, lá bao(lá không hoàn toàn) phát triển ngay sau khi hạt nảy mầm, chỉ có bẹ lá ômlấy thân Lá thật (lá hoàn toàn) phát triển sau lá bao, có đủ bẹ lá, phiếnlá,cổ lá, tai lá, lá thìa (lưỡi lá) Trong đó, bẹ lá là phần đáy lá kéo dài cuộnthành hình trụ và ôm lấy thân lúa Cổ lá là phần nối tiếp giữa phiến lá và bẹ

lá Phiến lá là phần lá phơi ra ngoài ánh sáng và là bộ phận quang hợp chủyếu của cây lúa nhờ vào các tế bào nhu mô có chứa nhiều hạt diệp lục Thìa

lá là phần vảy nhỏ và trắng hình tam giác ôm lấy thân, ở cuối chẻ đôi Tai

lá là phần kéo dài của mép phiến lá có hình lông chim uốn cong hình chữ C

ở hai bên cổ lá Độ lớn và màu sắc của tai lá và thìa lá khác nhau tùy theogiống lúa Đây là hai bộ phận đặc thù để phân biệt cây lúa với các cây cỏkhác thuộc họ Hòa thảo (ở cây cỏ không có đủ hai bộ phận này) [5]

- Giải phẫu:

Phiến lá: Khi quan sát lát cắt ngang của phiên lá có cấu tạo bao gồmbiểu bì, mô cơ giới, mô đồng hóa chứa diệp lục, mạch dẫn lớn, mạch dẫn nhỏ;mặt ngoài của lá có lông tơ và khí khổng Bẹ lá khi quan sát lát cắt ngang của

bẹ lá thấy cấu tạo gồm biểu bì, mô cơ giới, mạch dẫn, các tế bào màng mỏng,không bào [6]

1.2.4 Bông lúa

Bông lúa là nơi mang hạt lúa, có nhiệm vụ sinh sản và là sản phẩmthu hoạch chính của con người Bông lúa gồm các phần như cuống bông,

cổ bông, thân bông, gié, hoa, hạt Cuống bông là phần trên cùng của câylúa, cũng là phần cuối cùng của thân bông Cuống bông được lá đòng baobọc kín hoặc bao bọc một số gié phía dưới gọi là lúa trỗ đầu bông, nếucuống bông phát triển cao lên trên bẹ lá gọi là lúa trỗ khoe bông Cổ bông

là đốt nối giữa cuống bông với thân bông Thân bông có nhiều đốt ngắn,mỗi đốt mọc một gié chính (gié cấp1), trên mỗi gié cấp 1 có các gié cấp 2.Mỗi gié cấp 1 và cấp 2 lại chia ra nhiều chẽ lúa nhỏ, mỗi chẽ đính một hoa[6]

Hoa lúa là hoa lưỡng tính bao gồm đế hoa, lá bắc, vảy cá, nhị và nhụy

Lá bắc có 4 lá, 2 lá phía trong phát triển thành 2 vỏ trấu, 2 lá phía ngoài làmày hoa Vảy cá là một màng không màu, hình vảy cá nằm ở giữa bầunhụy và vỏ trấu, có nhiệm vụ điều khiển sự đóng mở của vỏ trấu khi hoa

nở Nhị bao gồm 6 vòi nhị với 12 bao phấn mọc xen kẽ thành 2 vòng, mỗibao phấn có chứa 4 ngăn chứa nhiều hạt phấn Hạt phấn có 2 tầng tế bào và

2 lỗ để hạt nảy mầm Nhụy ở giữa hoa hình trứng dài, đầu nhụy có 3 nhánh nhưng chỉ có 2 nhánh phát triển còn một nhánh thoái hóa [6]

Hạt lúa bao gồm: gạo lứt và vỏ trấu Gạo lứt gồm nội nhũ và phôi Nộinhũ chiếm phần lớn hạt gạo (là nơi dự trữ chất dinh dưỡng và tinh bột) Phôigồm rễ phôi, trục phôi và lá phôi Vỏ trấu gồm trấu trên và trấu dưới Trấudưới lớn hơn trấu trên và bao khoảng 2/3 bề mặt gạo lứt trưởng thành [6,4]

1.3 Đặc điểm sinh trưởng và phát triển của cây lúa

Thời gian sinh trưởng (TGST) của cây lúa được tính từ lúc hạt nảymầm, đem gieo cho đến khi khi cây lúa có 85 hạt chín.Thời gian này dàihay ngắn tùy thuộc vào dòng/giống lúa và thời vụ gieo cấy (dao động từ 65

- 210 ngày)

Thời gian sinh trưởng, phát triển của cây lúa chia làm 2 giai đoạn lớntương ứng với 2 thời kì sinh trưởng phát triển là sinh trưởng sinh dưỡng vàgiai đoạn sinh trưởng thực [11]

Giai đoạn sinh trưởng sinh dưỡng: tính từ khi gieo cấy đến khi làm

đòng Ở thời kì này, cây lúa chủ yếu hình thành và phát triển cơ quan sinhdưỡng như: rễ, thân, lá, đẻ nhánh [11] Giai đoạn này được chia làm 4 thời kì:

Thời kì nảy mầm: từ 3 đến 7 ngày.

Thời kì mạ: từ khi gieo mạ xuống đất đến khi đem cấy 12 - 40 ngày.Thời kì bén rễ hồi xanh: từ 5 - 12 ngày sau khi cấy

Thời kì đẻ nhánh: từ 10 - 25 ngày sau khi cấy

Giai đoạn sinh trưởng thực: bắt đầu từ khi cây lúa ngừng đẻ nhánh

đến giai đoạn phân hóa đòng đến khi chín hoàn toàn, thời gian này khoảng

60 ngày Thời kì phân hóa đòng, thời kì này cây lúa chuyển từ giai đoạn đẻnhánh sang giai đoạn làm đòng Nói chung để xác định chính xác giai đoạnnày rất khó khăn, nhất là các giống lúa ngắn ngày hiện nay Để xác địnhngười ta dựa vào số lượng đốt của dảnh lúa để phân biệt, khi cây lúa có 2đốt rõ rệt, đốt thứ 2 dài gấp 1,5 đến 2 lần đốt thứ nhất và hình thành đốt thứ

3, như vậy lúa đang ở giai đoạn phân hóa đòng Sau 5 - 7 ngày tiếp theo sẽ

có “cứt gián” tức là giai đoạn phân hóa gốc và hoa, nó sẽ quyết định số hạttrên bông sau này Thời kì trỗ chín (30 ngày) lúa bắt đầu trỗ bông, mẩy vàchín Thời kì này ngắn hay dài cũng tùy thuộc vào giống lúa và thời vụgieo cấy [11]

1.4 Giá trị của cây lúa

1.4.1 Giá trị dinh dưỡng

Hạt gạo (thóc) là sản phẩm của cây lúa gạo và có giá trị dinh dưỡngrất cao Thóc khia loại bỏ vỏ trấu ta được gạo lứt Tiếp tục sát loại bỏ lớpcám bao ngoài, ta được gạo trắng dùng để nấu cơm là nguồn lương thựchàng ngày cho con người Gạo cung cấp năng lượng cho cơ thể là 1528 K.Jbằng với Ngô và hơn lúa mì 159 K.J [17]

Trung bình gạo chứa 80% tinh bột, 7.5% Protein, 12% nước còn lại làvitamin cần thiết cho cơ thể như vitamin nhóm B (B1, B2, B6), vitamim PP,vitamin E (Vitamin E1, E2 cần thiết cho năng lượng và nuôi dưỡng bì mô củamắt và da) Ngoài ra, hạt gạo còn chứa chất khoáng cần thiết như sắt, kẽm,photpho, muối, Hạt gạo là loại thức ăn dễ tiêu hóa và cung cấp protein tốtnhất cho cơ thể Chất protein chứa trong gạo dễ tiêu hóa có vai trò cung cấpacid amin để kiến tạo mô, tạo ra các enzyme, kích thích yếu tố và chất kháng

sinh Trong hạt gạo, hàm lượng dinh dưỡng tập trung ở các lớp ngoài và giảmdần vào trung tâm Phần bên trong nội nhũ chỉ chứa chủ yếu chất đường bột.Cám hay lớp vỏ ngoài của hạt gạo chiếm 10% trọng lượng khô, là thành phầnrất bổ dưỡng của lúa chứa nhiều protein, chất béo, khoáng chất và vitamin đặcbiệt là vitamin B1 [5] Vì vậy, để đảm bảo sử dụng hiệu quả nguồn dinhdưỡng từ hạt gạo, các nhà khoa học khuyến cáo nên sử dụng gạo lứt trong bữa

ăn hàng ngày đối với các nước sử dụng gạo là nguồn lương thực chính

1.4.2 Giá trị sử dụng

Đối với người dân Việt Nam lúa gạo là cây lương thực có từ rất lâu đời,được người dân sử dụng nhiều trong đời sống Sản phẩm gạo được chế biếnthành nhiều món ăn đặc sản như cốm, bún, phở, bánh cuốn hay sản suất đồuống rượu gạo, bia Mặt khác, cám gạo có chứa nhiều dinh dưỡng nên được

sử dụng trong sản suất mĩ phẩm làm đẹp, hay làm thúc ăn bổ sung dinh dưỡngchó gia súc, gia cầm, sản xuất dầu thực vật Thân lúa được người dân phơikhô thành rơm, rạ được sử dụng làm thức ăn cho gia súc, làm ấm chuồng.Ngoài ra, rơm, rạcùng với vỏ trấu còn dùng làm chất đốt, làm phân bón Vìvậy, cây lúa có giá trị sử dụng rất lớn đối với đời sống người dân Việt Nam1.4.3 Giá trị thương mại

Gạo là mặt hàng lương thực được xuất khẩu có giá trị kinh tế lớn, gópphần làm tăng thu nhập kinh tế quốc dân đối với các nước xuất khẩu gạo.Châu Á là Châu lục có tỉ trọng xuất khẩu gạo lớn nhất trên thế giới 66,68%sau đến là Châu Phi với 18,86% Việt Nam là 1 trong 5 nước có tổng sảnlượng gạo xuất khẩu lớn nhấttrên thế giới Theo báo cáo của VFA năm 2017

đã xuất khẩu 5,77 triệu tấn gạo với giá trị FOB đạt 2,539 USD Lũy kế xuấtkhẩu gạo từ ngày 01/01/2018 đến ngày 31/7/2018 đạt 3,698 triệu tấn, trị giáFOB 1,788 tỷ USD, trị giá CIF 1,847 tỷ USD [14]

1.5 Tình hình nghiên cứu và sản xuất lúa gạo trong và ngoài nước

1.5.1 Tình hình nghiên cứu và sản xuất lúa gạo trên thế giới

Tình hình nghiên cứu

Từ những năm đầu thế kỉ 19, thế giới đã quan tâm đến việc đánh giá vàbảo tồn các loài cây trồng nói chung và lúa nói riêng Năm 1924, tổ chức viênnghiên cứu cây trồng Liên Xô (cũ) được thành lập, nay là tổ chức lương thựcnông nghiệp thế giớivới nhiệm vụ chính là thu thập, đáng giá nguồn gen câytrồng trong đó có cây lúa Nhiều giống lúa trên thế giới được thu thập,khảosát và đánh giá nguồn gen tại đây

Năm 1960, Viện Nghiên cứu lúa Quốc tế (IRRI) được thành lậptạiLosbanos, Laguna, Philippin Đến nay, viện đã lai tạo, khảo sát và đưa sảnxuất hàng nghìn giống lúa khác nhau tiêu biểu như: IR5, IR6, IR8, IR64,Jasmin, Ngoài ra, các viện nghiên cứu nông nghiệp khác cũng được thành lập

ở các châu lục và tiểu vùng sinh thái khác nhau như: IRAT, CIAT,…Tại cácviên này việc khảo sát, chọn lọc và lai tạo các giống lúa cũng được ưu tiên lênhàng đầu

Tình hình sản xuất

Theo thống kê của FAO, thương mại gạo toàn cầu năm 2017 được dựbáo sẽ tăng 11% so với năm 2016, lên mức cao kỷ lục 46,2 triệu tấn.Triểnvọng thương mại gạo toàn cầu tăng chủ yếu do nhập khẩu gạo của châu Átăng 15% lên 21,8 triệu tấn Trong đóBangladesh chiếm phần lớn trong điềuchỉnh tăng nhập khẩu gạo châu Á, tăng vọt 2,1 triệu tấn so với năm 2016, saukhi hàng loạt đợt lũ lớn gây thiệt hại nghiêm trọng cho sản xuất lúa gạo củanước này Đồng thời, nhập khẩu gạo của Iran, Iraq, Philippines và Sri Lankacũng tăng trong năm 2017, bù đắp suy giảm nhập khẩu của Indonesia Về xuấtkhẩu gạo, Ấn Độ cũng đạt kỷ lục mới trong năm 2017 với 11,8 triệu tấn gạo

và củng cố vị trí là nước xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới của nước này trong 6năm liên tiếp; Trung Quốc, Thái Lan, Việt Nam và Mỹ cũng được dự báotăng sản lượng gạo xuất khẩu [19]

Triển vọng thương mại gạo năm 2018, các nước châu Á được FAO dựbáo nhập khẩu 22 triệu tấn gạo trong năm 2018, hơn so với mức 21,8 triệu tấnnăm 2017.Tại Indonesia và Philippinesdự báo sẽ tăng nhập khẩu gạo do chínhphủ các nước này phải tăng cường các kho dự trữ gạo phục vụ cho các chính

sách phân phối công Mặc dù vậy, mức nhập khẩu gạo của Indonesia năm

2018 dự báo đạt 750.000 tấn, vẫn là mức tương đối hạn chế do chính phủnước này vẫn không giảm tham vọng tự cung tự cấp gạo và các động tháichính sách theo hướng tăng hỗ trợ thực phẩm theo tem phiếu Nhập khẩu gạocủa Iraq cũng được nâng lên 1,2 triệu tấn trong năm 2018 do sản xuất nội địathấp hơn trung bình dài hạn và dự trữ giảm, khiến nguồn cung suy yếu TạiTrung Quốc đại lục, thị trường nhập khẩu gạo lớn nhất thế giới, nhập khẩugạo năm 2018 sẽ vẫn duy trì ổn định ở mức 5,8 triệu tấn do chênh lệch giágạo nội địa Trung Quốc và giá gạo của các nước láng giềng duy trì ở mứccao Nhập khẩu gạo của EU cũng được dự báo ở mức ổn định đạt 1,8 triệutấn; ở Châu Phi sau khi đạt mức nhập khẩu gạo cao kỷ lục 16 triệu tấn trongnăm 2017, sẽ giảm 2% sản lượng gạo nhập khẩu trong năm 2018, xuống còn15,6 triệu tấn [19].Về xuất khẩu gạo, Ấn Độ và Thái Lan được dự báo tiếp tụcgiữ vững ngôi vị nước xuất khẩu gạo số 1 và số 2 trong năm 2018, ngay cảkhi kim ngạch xuất khẩu gạo của hai nước này đều được có thể giảm so vớinăm 2017 [19]

1.5.2 Tình hình nghiên cứu và sản xuất lúa gạo trong nước

Tình hình nghiên cứu

Ở Việt Nam, giữa thế kỉ 20 Đảng và Nhà nước ta đã luôn quan tấm đếnviệc phát triển nông nghiệp VÌ vậy, Viện cây lương thực và thực phẩm đượcthành lập năm 1968, đây là viên nghiên cứu các giống lúa hàng đầu của nước

ta Việnnghiên cứu chọn tạo ra hàng trăm các giống lúaxuân, lúa thu, lúa chịuhạn mặn, lúa chịu úng, lúa có hàm lượng protein cao, như P4, P6, K12, phùhợp với điều kiện sinh thái ở các vùng miền của nước ta Viện đã nhập vàchọn lọc ra các giống lúa chất lượng cao như IR64, IR66, NN9A,… là nhữnggiống lúa đạt tiêu chuẩn xuất khẩu [20] Hiện nay, nước ta có hơn 25 đơn vịchọn tạo giống cây trồng trên cả nước với mục tiêuchung là khảo sát, chọntạovà cung cấp nhiều giống cây trồng đáp ứng nhu cầu sản xuất nông nhiệpbền vững, khắc phục diều kiện bất lợi của tự nhiên tại các vùng miền trên cảnước

Tình hình sản xuất

Việt Nam là một nước nhiệt đới gió mùa có chiều dài bờ biển lên tới3000km, và có địa hình, sinh thái phức tạp khác nhau: đồi núi, đồng bằng,trung du, hình thành nhiều vùng canh tác lúa khác nhau Nước ta chia ralàm3 vùng canh tác chính: đồng bằng sông Hồng, đồng bằng ven biển miềnTrung và đồng bằng Nam Bộ, mỗi vùng có điều kiện tự nhiên, tập quán canhtác, sự hình thành mùa vụ và phương pháp gieo trồng, truyền thống trồng lúanước khác nhau Bên cạnh đó, dân số nước ta đến nay khoảng hơn 90 triệungười trong đó dân số nông thôn chiếm 80% lực lượng lao động Điều đó chothấy, lĩnh vực nông nghiệp trồng lúa thu hút lực lượng lớn lao động của cảnước đóng vai trò rất lớn trong nền kinh tế quốc dân

Gạo Việt Nam đã được xuất khẩu sang hơn 150 quốc gia và vùng lãnhthổ, thị trường xuất khẩu đã mở rộng vào các nước châu Mỹ, Trung Đông.Sản phẩm gạo trắng cao cấp và gạo thơm đã bước đầu thâm nhập vào thịtrường khó tính, giúp sản phẩm gạo Việt Nam từng bước hiện diện trên khắpthế giới Lượng gạo xuất khẩu hàng năm của nước ta chiếm khoảng 15% tổnglượng gạo xuất khẩu toàn thế giới [18]

Theo số liệu thống kê cho thấy, năm 2016 có tổng diện tích trồng lúa là7737,1 nghìn ha trong đó diện tích trồng vụ đông xuân là 3128,9 nghìn ha và

vụ hè thu là 2872,9 nghin ha với tổng sản lượng là 43165,1 nghìn tấn; ướctính sơ bộ năm 2017 diện tích trồng lúa là 3117,1 nghìn ha và sản lượng là42763,4 nghìn tấn [15] Số liệu cho thấy tổng sản lượng và diện tích trồng lúanăm 2017 giảm so với năm 2016 Bên cạnh đó sản lượng gạo suất khẩu lạitặng, năm 2017 nước ta đã suất khẩu 5,77 triệu tấn gạo tăng 0,88 triệu tấn sovới năm 2016 [14]

Năm 2018 đánh dấu sự thành công lớn của ngành sản xuất và xuất khẩugạo Việt Nam, với kim ngạch gia tăng mạnh cả giá trị và sản lượng Gạo ViệtNam cũng đã bắt đầu thâm nhập được các thị trường có yêu cầu chất lượngcao như Hàn Quốc, Nhật Bản, Hồng Kông (Trung Quốc), Mỹ, EU Việt Namvẫn duy trì là nước xuất khẩu gạo lớn thứ 3 thế giới, sau Ấn Độ và Thái Lan

Với giá gạo xuất khẩu vẫn ở mức cao và tăng trưởng xuất khẩu các loại gạochất lượng cao và giảm dần xuất khẩu các loại gạo có chất lượng thấp vàtrung bình [18].

Trong đó, tỉnh Vĩnh Phúc với ngành Nông nghiệp đang được đẩy mạnhchuyển dịch cơ cấu cây trồng theo hướng mở rộng diện tích trồng Với diệntích gieo trồng lúa tại vụ mùa năm2018 của tỉnhlà hơn 25.000 ha và năng suấtước tính đạt gần 54 tạ/ha, tăng khoảng 10%, sản lượng đạt khoảng 135.000tấn, tăng gần 6% so với vụ mùa năm 2017 Đây là kết quả của đẩy mạnh côngtác tuyên truyền, vận động nhân dân gieo trồng đúng khung lịch thời vụ, làmtốt công tác dự tính, dự báo phòng trừ sâu bệnh, đưa các giống chất lượng vàogieo cấy và áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào trồng trọt Việc đẩy mạnhphát triển nông nghiệp của tỉnh Vĩnh Phúc nhằm giúp đảm bảo an ninh lươngthực, đẩy mạnh các hoạt động thương mại, thu hút các doanh nghiệp đầu tư từ

đó đẩy mạnh nền kinh tế của tỉnh [16]

CHƯƠNG II VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Vât liệu nghiên cứu

Các dòng lúa chất lượng QK, DT19, VD3 do Giáo sư Trần DuyQuýcủa viện di truyền nông nghiệp chọn tạo, cung cấpvà giống đối chứngHDT8 (Hải Dương thơm tám) được người dân mua và sử dụng rộng rãi ởđịa phương

2.2 Địa điểm và thời gian nghiên cứu

- Địa điểm: thí nghiệm được tiến hành ở vụ Hè Thu 2018 tại xã CaoMinh, thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc

- Thời gian: thí nghiệm được tiến hành vào vụ Hè Thu từ đầu tháng6/2018 đến cuối tháng 9/2018

2.3 Phạm vi nghiên cứu

Đánh giá được khả năng sinh trưởng và phát triển, năng suất, khảnăng chống chịu sâu bệnh hạicủa 3 dòng lúa QK, DT19, VD3 trong vụ HèThu năm 2018 ở đồng ruộng tại xã Cao Minh, thành phố Phúc Yên, tỉnhVĩnh Phúc

2.4 Phương pháp nghiên cứu

Bố trí thí nghiệm theo cách ngẫu nhiên và đầy đủ với 3 lần nhắc lại