Luận Văn Quản lý di tích lịch sử - văn hoá đền - chùa thái, xã Trấn Dương, huyện Vĩnh Bảo, thành phố Hải Phòng

2 Huy nă V nhă B oă n mă ă phíaă ôngă Namă thànhă ph ă H iă Phòng,ălàă m tă huy nă cóă b ădàyă truy nă th ngăv năhoáă l chăs ,ăn iă đâyă cònăl uăgi ănhi uă diă s nă v nă hoáă v tă th ă v

B ăGIÁOăD CăVÀă ÀOăT O

TR NGă IăH CăS ăPH MăNGH ăTHU TăTRUNGă NG

NGUY NăTH ăPH NGăNG C

QU NăLụăDIăTệCHăL CHăS - V NăHOÁ

HUY NăV NHăB O,ăTHĨNHăPH ăH IăPHọNG

LU NăV NăTH CăS ăQU NăLụăV NăHịA

Khóaă5ă(2016 - 2018)

HƠăN i,ă2019

B ăGIÁOăD CăVÀă ÀOăT O

TR NGă IăH CăS ăPH MăNGH ăTHU TăTRUNGă NG

NGUY NăTH ăPH NGăNG C

QU NăLụăDIăTệCHăL CHăS - V NăHOÁ

HUY NăV NHăB O,ăTHĨNHăPH ăH IăPHọNG

LU NăV NăTH CăS ChuyênăngƠnh:ăQu nălýăv năhóa

Mưăs :ă8319042

Ng iăh ngăd năkhoaăh c:ăGS.TS.ăBùiăQuangăThanh

HƠăN i,ă2019

L IăCAMă OAN Tôiăxinăcamăđoanăđ ătàiă“Qu nălýădiătíchădiătíchăl chăs - v năhoáă

đ n - chùaă Thái,ă xưă Tr nă D ng,ă huy nă V nhă B o,ă thƠnhă ph ă H iă Phòng" làăcôngătrìnhănghiênăc uăc aăriêngătôi.ă ătàiănàyăng iăvi tăch aă

côngăb ăvàăkhôngătrùngăl păv i đ ătàiănàoăđưăđ căcôngăb ăM tăs ăthôngătinăliênăquan,ăs ăli uăvàătríchăd năđ uăđ căghiărõăt iăph nătàiăli uăthamă

kh oăvàăph ăl cătrongălu năv n

Tôiăxinăch uătráchănhi măhoànătoànăv ăl iăcamăđoanănày.ă

Hà N i, ngày tháng n m 2019

Tácăgi

Nguy n Th Ph ng Ng c

DANHăM CăCH ăVI TăT T

BQL DT: Banăqu nălỦ diătích

BQLDT&DLTC: Banăqu nălỦădiătíchăvàădanhălamăth ngăc nh

M CăL C

M ă U 1

Ch ng 1: KHÁIăQUÁTăCHUNGăV ăDIăTệCHăL CHăS ăV NăHOÁ VÀăDIăTệCHă Nă- CHÙAăTHÁI 8

1.1.ăCácăkháiăni m 8

1.1.1.ăDiăs năv năhoá 8

1.1.2 Qu nălỦădiăs năv năhoá 16

1.1.3.ăQu nălỦădiătíchăl chăs ăv năhoá 17

1.1.4.ăB oăt n,ăphátăhuy,ăm iăquanăh ăgi aăb oăt năvàăphátăhuyăgiáătr ădiă s năv năhóa 18

1.2.ăM tăs ăv năb năc aăTrungă ngăvàăđ aăph ngăv ăqu nălỦădiătíchăl chă s ăv năhoá 20

1.2.1.ăCh ătr ng,ăđ ngăl i,ăchínhăsáchăc aă ngăvàăNhàăn c 20

1.2.2.ăCh ătr ng,ăchínhăsáchăc aăthànhăph ăH iăPhòngăvàăhuy năV nhăB o 25

1.3.ăT ngăquanăv ădiătíchăl chăs ă- v năhoáăđ n - chùaăThái 30

1.3.1.ăKháiăquátăv ăxưăTr năD ng,ăhuy năV nhăB o,ăthànhăph ăH iăPhòng 30

1.3.2.ăT ngăquanăv ăh ăth ngădiătíchăđ nă- chùaăThái 35

1.3.3.ăGiáătr ăv năhoáă- l chăs ăc aădiătíchăđ nă- chùaăThái 39

1.3.4.ăVaiătròăc aăqu nălỦădiătíchăđ nă- chùaăTháiăđ iăv iăđ iăs ngăc ngăđ ng 43

Ti uăk t 45

Ch ngă2: TH CăTR NGăQU NăLụăDIăTệCHă Nă- CHÙAăTHÁI 46

2.1.ăC ăc uăt ăch c,ăch căn ngănhi măv ăc aăh ăth ngăqu nălỦădiătíchăđ nă- chùaăThái 46

2.1.1 Phânăc păqu nălỦăvàăc ăc uăt ăch c 46

2.1.2.ăV ătríăch căn ng,ănhi măv ăc aăBanăqu nălỦădiătíchăxưăTr năD ng 52

2.1.3.ăC ăch ăph iăh păqu nălỦ 56

2.2.ăCôngătácăqu nălỦădiătíchăđ nă- chùaăThái 56

2.2.1.ăCôngătácăs uăt m,ănghiênăc u 56

2.2.2.ăCôngătácătuyênătruy n,ăt păhu n,ăph ăbi nătrongănhânădânăv ăgiáătr ă c aădiătích,ănh ngăquyăđ nhăv ăb oăv ădiătích 59

2.2.3.ăQu nălỦăb oăv ădiătích 66

2.2.4.ăQu nălỦătuăb ,ătônăt oădiătích 67

2.2.5.ăCôngătácăt ăch căqu nălỦăl ăh i 70

2.2.6.ăQu nălỦăngu nătàiăchính 72

2.2.7.ăCôngătácăthanhătra,ăki mătraăvàăx ălỦăviăph m 74

2.2.8.ăVaiătròăc aăc ngăđ ngătrongăvi căqu nălỦ,ăb oăv ,ăt ăch căl ăăăh iă trongădiătích 75

2.3.ăM tăs ăk tăqu ăvàăh năch ătrongăcôngătácăqu nălỦădiătích 76

2.3.1.ăK tăqu ăđ tăđ c 76

2.3.2.ăH năch 79

Ti uăk t 81

Ch ngă3: GI IăPHÁPăNÂNGăCAOăHI UăQU ăQU NăLụăDIăTệCH L CHăS ă- V NăHOÁă Nă- CHÙAăTHÁI 82

3.1.ăM tăs ăv năđ ăđ tăraătrongăcôngătácăqu nălỦădiătíchăhi nănay 82

3.2.ăM tăs ăgi iăphápăqu nălỦădiătíchăđ n-chùaăThái 87

3.2.1.ăHoànăthi năb máyăqu nălỦ,ănângăcaoăn ngăl căvàătrìnhăđ ăchuyênă mônăchoăđ iăng ăqu nălỦ 87

3.2.2.ă yăm nhăvi căgiáoăd c,ătuyênătruy n,ănh mănângăcaoănh năth căc aă c ngăđ ngăv ăb oăv ,ăphátăhuyăgiáătr ădiătích 89

3.2.3.ăQu nălỦădiăs năv năhóaăv tăth 91

3.2.4 yăm nhăxưăh iăhóa diătích 92

3.2.5.ăThanhătra,ăki mătra 94

3.2.6 Phátăhuy giáătr ăc aădiătíchăg năv iăho tăđ ngăduăl ch 95

Ti uăk t 97

K TăLU N 98

TÀIăLI UăTHAMăKH O 101

PH ăL C 106

1

1.ăLýădoăch năđ ătƠi

L chăs ăđưăđ ăl iăchoădânăt cătaănhi uădiăs năquỦ,ăđóălàăngu năt ăli uăminhă ch ngă s ngă đ ngă choă quáă trìnhă laoă đ ngă sángă t o,ă chinhă ph că t ănhiênă vàă ch ngă gi că ngo iă xâmă trongă su tă chi uă dàiă d ngă n c vàă gi ă

n c.ăVìăv y,ădiăs năv năhoáălàătàiăs năvôăgiáăc aădânăt c,ătr ăthànhăb ăph năquanătr ngăh păthànhăc aăn năv năhoáăVi tăNam

H ă th ngăcácădiă tíchă l chăs ă v năhoá,ădanhălamă th ngă c nhă ă Vi tăNamăvôăcùngăphongăphú,ăv iăhàngăngànăđình,ăchùa,ămi u,ăđ n,ăl ngăt m,ătháp,ăc nhăquanăthiênănhiên ănhi uădiătích,ăc nhăquanăđ cănh căđ nănh ă

ni măt ăhàoădânăt c,ănh ăđ năHùngă(PhúăTh ),ăthànhăC ăLoa,ăthànhăTh ngăLong,ă chùaă H ngă (Hàă N i),ă Yênă T ă (Qu ngă Ninh),ă chùaă Hàng,ă đìnhăKênh,ăđ năNghèă(H iăPhòng),ăkhuăduăl chă ăS n,ăđ oăCátăBà,ăTràngăKênh (H iă Phòng),ă V nhă H ă Longă (Qu ngă Ninh) ă M iă côngă trìnhă diă tích,ă danhă

th ngănh ănh ngăviênăng căquỦăđ căk tătinhăt ăkh iăócăbànătayătàiăhoaăc aăchaăôngăvàăthiênănhiênăbanăt ng,ăhìnhăthànhănênănh ngăgiáătr ăth măsâuăvào tâmăh n,ămáuăth tăbaoăth ăh ăcháuăcon,ăt oănênăb năs căv năhoáăc aădânăt că

Vi tăNam

H iă Phòngă làă m tă đ aă danhă m iă có,ă nh ngă l chă s ă conă ng iă H iăPhòngăthìăđưăcóăt ăr tă lâuă(quaăvi căkhaiăqu tăm ăc ăVánăthuy nă ăTràngăKênh - Minhă c - Th yăNguyênăđưăminhăch ngăđi uăđó),ănh ngădiăv tăc ă

nh ă Muôiă đ ng,ă Th pă đ ng,ă Tr ngă đ ngă Vi tă Khê,ă nh ngă khuyênă tai,ă h tăchu i,ăvòngătayăb ngăđáăquỦăNêphêratănhi uămàuăs căl ngăl yă ăTràngăKênh

đ uădoăchaăôngăng iăH iăPhòngălàmăra.ăH iăPhòngăcònăđ căbi tăđ năb iăthànhăph C ngămangănhi uăd uă năl chăs ,ăđ aădanhăđ căthiênănhiênă uăđưiăphúăchoănh ngădanhăth ng,ăc nhăquanăn iăti ngănh ăkhuădanhălamăth ngăc nhă

ăS n,ăkhuănúiăVoi - AnăLưo,ăKhuădiătíchăTràngăKênh - B chă ng,ăCátăBà - CátăH iầăth tăk ăv ,ăhòaăh păt oăthànhăb cătranhăth yăm căvôăcùngăđ p

2

Huy nă V nhă B oă n mă ă phíaă ôngă Namă thànhă ph ă H iă Phòng,ălàă

m tă huy nă cóă b ădàyă truy nă th ngăv năhoáă l chăs ,ăn iă đâyă cònăl uăgi ănhi uă diă s nă v nă hoáă v tă th ă vàă phiă v tă th ă Riêngă h ă th ngă diă tíchă c aăhuy năV nhăB oăđưăđ căx păh ng,ăđ nănayăcóă01ădiătíchăl chăs ăQu căgiaă

đ căbi t,ă21ădiătíchăl chăs ăv năhoáăc păQu căgiaăvàă67ădiătíchăl chăs - v năhoáăc păthànhăph ăTrongănhi uăn măqua,ăvi căkh oăsát,ăth ngăkê,ăđi uătraă

hi nătr ng,ătuăb ,ătônăt oăcácădiătíchăl chăs ăđ căhuy năV nhăB oăquanătâm,ăcôngătácăqu nălỦăNhàăn căv ăb oăt năvàăphátăhuyăcácăgiáătr ădiătíchăđ că

t ngăc ng.ă

N măcáchătrungătâmăhuy năV nhăB oăkho ngă13ăkmăv ăphíaă ôngăNam,ăxưăTr năD ngăx aăkiaăkhôngăch ăn iăti ngăv iăngh tr ngăcóiăd tăchi uămàăn iăđâyăcònăl uăgi ăđ cănhi uădiătíchăl chăs - v năhoá quỦăgiáă

nh ă n - ChùaăThái,ăChùaăQuangăLong,ăMi uă Trongănh ngăn măquaăbênăc nhănh ngăvi căđưălàmăđ căc aăđ aăph ngăv ătuăb ,ătônăt oădiătíchăthìăcôngătácăqu n lỦădiătíchăl chăs ăv năhoáăđ n - chùaăThái v năcònănh ngă

t năt iăvàăh năch ,ăch aăphùăh păv iăđi uăki năphátătri năc aăđ aăph ng,ă

ch aăđ căkhaiăthácăvàăphátăhuyăh tăgiáătr ăc aădiătích.ăBênăc nhăđóădiătíchă

đ n - chùaăThái,ăxưăTr năD ng khôngăch ălàădiătíchăl chăs ăv năhoáălâuăđ iă

liênăquanăđ nătruy năth ngăđ uătranhăc aăng iădânăđ aăph ng,ăc aăng iădânăhuy năV nhăB oămàăcònălàăn iăg năv iătênătu iăc aădanhănhânăv năhoá

- Tr ngăTrìnhăNguy năB nhăKhiêm,ăđâyălàăh ngăđ ănghiênăc u,ăphátăhuyăgiáătr ăc aădiătích,ăliênăk tăv iăkhuăDiătíchăTr ngăTrìnhăNguy năB nhăKhiêmă

t iă thônă Trungă Am,ă xưă LỦă H că đ ă phátă tri nă tuaă duă l chă c ngă đ ngă c aăhuy nănhàătrongănh ngăn măt i.ăVìăv yătrênăđâyălàălỦădoăđ ătôiăl aăch năđ ă

tàiă“Qu n lý di tích l ch s - v n hoá đ n - chùa Thái, xã Tr n D ng,

huy n V nh B o, thành ph H i Phòng” đ ălàmălu năv năt tănghi păcaoă

h căchuyênăngànhăQu nălỦăv năhoáăt iătr ngă iăh căS ăph măNgh ăthu tăTrungă ng

3

2.ăTìnhăhìnhănghiênăc u

2.1 Các nghiên c u liên quan đ n di tích

Trongă nh ngă n mă g nă đây đưă cóă m tă s ă tácă gi ă ă thànhă ph ă H i Phòngănghiênăc uăv ăv năđ ăqu nălỦădiătíchănh ătácăgi ăPh măTh ăSo năv iă

lu năv năQu n lý di tích n th Tr ng Trình Nguy n B nh Khiêm, xã Lý

H c, huy n V nh B o;ătácăgi ăPh măNg că i păv iălu năv nă“ăB oăt năvàă

phátăhuyăgiáătr ăv năhoáăv tăth ăc aăH iăPhòng” ítănhi uăcácălu năv nănàyăđưăđ ăc păđ năvi cănângăcaoăhi uăqu ătrongăcôngătácăqu nălỦădiătíchănóiăchungăvàăqu nălỦădiătích l chăs ăv năhoáănóiăriêng

2.2 Các nghiên c u liên quan đ n di tích đ n - chùa Thái, xã Tr n

D ng, huy n V nh B o

Trong nh ngăn măqua đưăcóănhi uătácăgi ăcóănh ngăbàiăvi t v ădiătíchă l chă s ă v nă hoáă đ n - chùaă Thái,ă xưă Tr nă D ng,ă huy nă V nhă B o,ăthànhăph ăH iăPhòngăđ căđ ăc păđ nătrongăcácătàiăli u:

a chí H i Phòng c aăH iăđ ngăl chăs ăH iăPhòngă(1994),ăđâyălàăcu nă

sáchădoănhómătácăgi ăđưănghiênăc uăvàăgi iăthi uăkháiăquátănh ngăgiáătr ăv năhóa,ăgiáătr ăl chăs ăhìnhăthànhănênăm nhăđ tăvàăconăng iăH iăPhòng [30]

H i Phòng Di tích - Danh th ng x p h ng Qu c gia (S ăV năhóa,ă

Th ăthaoăvàăDuăl ch - H iăPhòng)ăđưăđ ăc pănh ng giáătr ăl chăs ,ăcácăcôngătrìnhăki nătrúcăđ căs căcùngăc nhăquanăthiênănhiênăvàăcácădanhăth ngăc aăthànhăph ăđưăđ căx păh ngăc păqu căgia [42]

H i Phòng di tích l ch s v n hóa c aă tácă gi ă Tr nhă Minhă Hiênă

(1993).ă âyălàăcu năsáchămàătácăgi ăđưăđiăsâuăvàoăvi cănghiênăc uănh ngăcôngătrìnhăv năhóa,ănh ngădiătichăl chăs ăv năhóaătiêuăbi uăc aăthànhăph ă

H iăPhòngăg năli năv iăđ iăs ngăc ngănh ăsinhăho tătinhăth năc aăng iădânăthànhăph [26]

Du l ch v n hóa H i Phòng - Tr năPh ng,ăNxb H iăPhòng - S ăV nă

hóa,ăTh ăthaoăvàăDuăl ch.ă âyălàăcôngătrìnhănghiênăc uăc aătácăgi ăđưăt pă

4

trungăvàoănghiênăc uăcácăgiáătr ăv năhóaăv tăth ăvàăphiăv tăth ătiêuăbi uăc aăthànhăph ăH iăPhòng [37];

L h i truy n th ng tiêu bi u c a H i Phòng,ă tácă gi ă Tr nhă Minhă

Hiên, Nxb H iăPhòng - 2006.ăTácăgi ăđưănghiênăc u,ăkh oăsát,ăđánhăgiáăvàă

th ngăkêăcácăl ăh iătruy năth ngăc aăH iăPhòng,ăthôngăquaăđóăb năđ căs ăhi uă

bi tăthêmăv ătruy năth ngăv năhóaăc ngănh ăcácăsinhăho tăv năhóaăt iăcácăl ă

h iăc ngăđ ngăt iăcácăđ aăph ngătrênăđ aăbànăthànhăph ăH iăPhòng [26];

V nh B o, di tích l ch s v n hóa Qu c gia - Phòngă V nă hóaă vàă

Thôngătinăhuy năV nhăB o - 2015,ăcu năsáchăgi iăthi uăn iădungăv ăgiáătr ă

l chăs ăc aăcácădiătíchăđ căx păh ngăc păqu căgiaăc aăhuy năV nhăB o,ă

đ ngăth iăgi iăthi uăv truy năth ngăl chăs ,ăv năhóa,ăconăng iăc aăm nhă

đ tăV nhăB o [35]

H i Phòng thành hoàng và l ph m c aătácăgi ăNgôă ngăL i.ăNxbă

H iăPhòng -1997 N iădungămàătácăgi ăđưăth ăhi nătrongăcu năsáchălàănh ngănétăsinhăho tăv năhóa,ănh ngănhânăv tăl chăs ătiêuăbi uămàănhânădânăsuyătônălàăThànhăHoàngălàng,ălàăng iăcóăcôngălaoătoăl nătrongăvi căkhaiăhóa,ăxâyăd ngănênăcácălàng,ăxưătrênăđ aăbànăthànhăph ăCu năsáchăcònăđ ăc păđ năcácăl ă

ph măth ăcúngăđ cătr ngăc aăng iădânăcúngăt ătrongăl ăh i [34]

H s di tích - PhòngăNghi păv ădiătích - B oăTàngăH iăPhòng;ăH

s ki m kê khoa h c Di v t, C v t Di tích x p h ng c p Qu c gia - B oă TàngăH iăPhòng;ăM t s di s n v n hóa tiêu bi u c a H i Phòng (t pă1)-

TrungătâmăKHXH&NVăH iăPhòng - 2001;ăTr năD ng - Truy năth ngăl chă

s ăv năhóaătiêuăbi u - ngă y - H ND -UBNDăxưăTr năD ng;ă

Trongăcácătàiăli uătrên,ăítănhi uăcácătácăgi ăc ngăđưănghiên c uăvàă

vi tăv ădiătíchăl chăs - v năhóaăđ n - chùaăThái,ăxưăTr năD ng.ăTuyănhiênă

đ ănghiênăc uăv ăcôngătác qu nălỦădiătích đ n - chùaăThái thìăch aăcóăbàiă

vi tăho căcôngătrìnhănàoăđ ăc păđ năm tăcáchăc ăth ăvàăđiăsâuăvàoăn iădungătìmăhi uăvàănghiênăc u.ăVìăv y,ăđâyălàăm tătrongănh ngălỦădoămàătácăgi ă

5

ch năđ ătàiănày.ăTrongăquáătrìnhănghiênăc uătri năkhaiăđ ătài,ătácăgi ălu nă

v n s ăh căh i,ăti păthu,ăk ăth aăk tăqu ăc aăcácătácăgi ătr căđ ăph căv ăchoăm cătiêuăvàănhi măv ăđ ăra

3.ăM căđíchăvƠănhi măv ănghiênăc u

3.1 M c đích nghiên c u

Nghiênăc uăth cătr ng,ăđánhăgiáăk tăqu ăđ tăđ căc ngănh ăh năch ăvàăđ ăxu tăm tăs ăgi iăphápăc ăth ătrongăcôngătácăqu nălỦădiătíchăđ n - chùaăThái, xưăTr năD ngăđ ăgópăph nănângăcaoăhi uăqu ăcôngătácăqu nălỦădiătíchăl chăs ăv năhoá

3.2 Nhi m v nghiên c u

Lu năv năt pătrungăgi iăquy tăm tăs ăv năđ ăsau:

- Nghiênăc uăcácăv năđ ălỦălu năv ăqu nălỦădiăs nănóiăchungăvàăqu nălỦădiătíchăl chăs ăv năhoáănóiăriêng

- Nghiênăc uătìnhăhìnhăđ căđi m,ăcácăgiáătr ătiêuăbi uăc aădiătíchăl chă

s - v năhoá đ n - chùaăThái, xưăTr năD ng

- Nghiênăc u,ătìmăhi uăth cătr ngăcôngătácăqu nălỦăc aădiătíchăl chăs ă

- v năhoá đ n - chùaăThái, xưăTr năD ng

- Nghiênăc uănh ngăy uăt ,ănh ngă nhăh ngăc aătìnhăhìnhăkinhăt - xưăh iăđ aăph ng,ăc aăhuy n,ăc aăthànhăph ăt iăcôngătácăqu nălỦădiătích

- ăxu tăm tăs ăgi iăphápănh mănângăcaoăhi uăqu ăqu nălỦădiătíchă

l chăs - v năhoá đ n - chùa Thái,ăxưăTr năD ng

4.ă iăt ngăvƠăph măviănghiênăc u

4.1 i t ng nghiên c u:

Lu năv năt pătrungăvàoăvi cănghiênăc uăcácăho tăđ ngăqu nălỦănhàă

n căt iădiătíchăl chăs - v năhóaăđ n - chùaăThái hi nănay

4.2 Ph m vi nghiên c u

- Ph m vi không gian:ăNghiênăc uătìnhăhìnhăqu nălỦ t iădiătíchăl chă

s - v năhoá đ n - chùaăThái,ăxưăTr năD ng,ăhuy n V nhăB o,ăH iăPhòng

6

- Ph m vi th i gian:ăTi năhànhăt ăn mă2009ăđ nănayă(vìăn mă2009ălàă

n mădiătíchăđ cătrùngătu,ătônăt o,ătuăb l năđ uătiênăk ăt ăkhiădiătích đ n - chùaăThái đ căcôngănh nădiătíchăl chăs - v năhóaăc păqu căgia)

5.ăPh ngăphápănghiênăc u

Dùngăcácăph ngăphápănghiênăc uăsau:

- Ph ngăpháp nghiênăc uătàiăli u:ăTácăgi ăs ăd ngănh ngătàiăli uăcungăc păcóăliênăquanăđ năvi cănghiênăc u,ăt ăđóăt ngăh păl i nh mătìmăraă

nh ngăgiáătr ătiêuăbi uăc aădiătích,ătrênăc ăs ăđóăđ aăraăđ cănh ngăỦăki năxácăth cănh tăv ăcôngătácăqu nălỦădiătíchăđ n - chùaăThái

- Ph ngă phápă thuă th pă thôngă tin:ă Thuă th pă cácă thôngă tină cóă liênăquan đ nădiătíchăđ ăt ăđóăl aăch nănh ngăthôngătinăh uăíchănh tăđ ăph căv ăchoăquáătrìnhănghiênăc u vi tăLu năv n

- Ph ngăphápăkh oăsátăth căt :ăTrongăth iăgianătácăgi ăđiăth căt ăt iădiătích s ăquanăsát,ăghiăchép,ăđi uătraăth cătr ngăcôngătácăqu nălỦ,ăch pă nhălàmăt ăli uăminhăho

- Ph ngăphápăxưăh iăh c:ăTácăgi ăs ăd ngăph ngăphápănàyăđ ăti năhànhă ph ngă v nă sâu,ă ghiă âm,ă ghiă chépă nh ngă thôngă tină thôngă quaă vi că

ph ngă v nă m tă s ă cánă b ă vàă đ iă di nă c ngă đ ngă đ aă ph ng,ă đ ngă th iă

ch pănh ngăhìnhă nhătiêuăbi uăc aădiătích.ă

6.ăNh ngăđóngăgópăc aăLu năv n

- Lu năv nălàmărõăm tăs ăv năđ ătrongăcôngătácăqu nălỦădiătíchăđ n - chùaăThái, xưăTr năD ng,ăhuy năV nhăB o,ăthànhăph ăH iăPhòng

- Cungăc păm tăs ăgi iăphápămangătínhăc ăth ătrongăquáătrìnhăqu nălỦ,ăb oăv ăvàăphátăhuyăgiáătr ăc aădiătích

- Lu năv năcóăth ălàmătàiăli uăthamăkh oăv ăcôngătácăqu nălỦădiătíchăchoăcácăđ năv ătrênăđ aăbànăhuy năV nhăB o,ăthànhăph ăH iăPhòng

7

7.ăB ăc căc aăLu năv n

Ngoàiăph năM ăđ u,ăK tălu n,ăTàiăli uăthamăkh oăvàăPh ăl c,ăLu nă

v năk tăc uăthànhă03ăCh ng,ăc ăth ănh ăsau:

Ch ngă1: Kháiăquátăchungăv ădiătíchăl chăs ă- v năhoáăvàădiătíchăđ n

- chùaăThái, xưăTr năD ng

Ch ngă 2: Th că tr ng qu nă lỦă diă tíchă đ n - chùaă Thái,ă xưă Tr nă

D ng

Ch ngă3:ăGi i phápănângăcaoăhi uăqu qu nălỦădiătích l chăs ă- v năhóa đ n - chùaăThái,ăxưăTr năD ng

8

Ch ngă1 KHÁIăQUÁTăCHUNGăV DIăTệCHăL CHăS ă- V NăHOÁ

VĨăDIăTệCH N - CHỐAăTHÁI 1.1.ăCácăkháiăni m

1.1.1 Di s n v n hoá

Diăs năv năhoáă“làătàiăs năvôăgiá,ăg năk tăc ngăđ ngădânăt c,ălàăc tălõiăc aăb năs cădânăt c,ăc ăs ăđ ăsángăt oănh ngăgiáătr ăm iăvàăgiaoăl uăv năhoá”ă[17, tr.63].ăVìăv y,ădiăs năv năhoáăgi ăvaiătròăquanătr ngăvàătr ăthànhăngu năl căđ iăv iăs ăphátătri năkinhăt - xưăh iăc aăđ tăn c.ăDiăs năv năhoáăVi tăNam làăk tătinhătríătu ,ătìnhăc măt ăngànăđ iăc aăcácăth ăh ăchaăông.ăTr iăquaăbi tăbaoăbi năc ăth ngătr măc aăl chăs ănh ngăchoăđ năngàyănayăchúngătaăv năgìnăgi ăđ căm tăkhoătàngădiăs năv năhoáăvôăcùngăphongăphúăvàăđaăd ng.ăNh ăkhoătàngădiăs năv năhoáă y,ăth ăh ăhômănayăvàăcácăth ă

h ămaiăsauăcóăđ căb ăđ ăv ngăch căv ătruy năth ngăl chăs ,ăb ădàyăv năhoáăc aădânăt căVi tăNamăhàoăhùngăđ ăti năb căv ngăch căvàoăt ngălai.ăDiăs năv năhoáăVi tăNamăph năánhătinhăth n,ătruy năth ng,ătìnhăc m,ăb nă

l nh,ă tráchă nhi mă c ngă nh ă cáchă ngă x ă c aă conă ng iă Vi tă Namă tr că

nh ngăbi năc ăc aăt ănhiênăvàăl chăs

V iăVi tăNam,ăLu tăDiăs năv năhoáăđ căQu căh iăn căC ngăhòaăxưă

h iăch ăngh aăVi tăNamăthôngăquaăngàyă29/6/2001,ălàăv năb năcóăgiáătr ăcaoă

nh tăđi uăch nhăriêngăl nhăv cădiăs năv năhóa.ăTheoăcôngă căc aăUNESCOă

v ăvi căB oăv ădiăs năv năhóaăvàăt ănhiênăc ngănh ătheoătinhăth năc aăT ă

ch cănàyăt iăH iăngh ăv ăv năhóaăđ căt ăch căt iăMêhicôăn mă1982,ăLu tăDiăs năv năhóaăc aăVi tăNamă(s aăđ iăb ăsungăn mă2009)ăđưăđ aăra đ nhăngh aănh ăsau:

"Diăs năv năhóaăbaoăg mădiăs năv năhóaăphiăv tăth ăvàădiăs năv năhóaă

v tăth ,ălàăs năph mătinhăth n,ăv tăch tăcóăgiáătr ăl chăs ,ăv năhóa,ăkhoaăh că

đ căl uătruy năt ăth ăh ănàyăsangăth ăh ăkhácă ăn căC ngăhoàăxưăh iăch ă

9

ngh aăVi tăNam" [38, tr.10];ă âyălàăm tăkháiăni mătoànădi n,ăđ yăđ ,ăphùă

h păv iăquanăni măchungăc aăth ăgi i

Diăs năv năhoáălàănh ngăgìăcònăl iăquaăth iăgian,ălàăb căthôngăđi p,ălàăb năs căt tăđ păriêngăbi tăc aăn năv năhoáădânăt c.ăNóăbaoăhàmăgiáătr ăv tă

ch tăvàăgiá tr ătinhăth năcaoăc ,ănóăđ căk tătinhăquaăti nătrìnhăl chăs ălâuădàiămàăchaăôngătaăđ ăl i

Giáătr ăv tăch tă(v năhóaăv tăth )ălàănh ngăcáiănhìnăth yăđ căb ngă

tr căquanăvàăcóăm tăgiáătr ănhânăv n,ăl chăs ăr tăl nă năch aăbênătrong

Giáătr ătinhăth nă(v n hóaăphiăv tăth )ălàănh ngăcáiăl uăgi ătrongătìnhă

c m,ă tríă nh ă c aă conă ng iă vàă nóă ch ă tr ă thànhă v ngă ch că khiă đ că l uătruy năt ăth ăh ănàyăsangăth ăh ăkhác

Diăs năv năhoáăngàyăcàngăđ cănhi uăng iăquanătâmănghiênăc u.ăTrongănh ngăn măg năđâyăđưăcóănhi uăcôngătrìnhănghiênăc uăv ădiăs năv năhoáăv iăcácăgócăđ ăkhácănhau,ăv iănhi uăcáchăphânălo iăkhácănhauăph căv ăcácăm căđíchănghiênăc uăkhácănhau

ăgi ăgìnăvàăphátăhuyăcóăhi uăqu ăh năn aădiăs năvôăgiáăc aădână

t c,ăthiăhànhătri tăđ ăLu tădiăs nădoăQu căh iăn căC ngăhoàăxưăh iăch ăngh aăVi tăNamăbanăhànhăthìăm iăchúngătaăc năph iăcóăm tăỦăth căb oăv ă

h năn aăv năDiăs năv năhoáăc aădânăt c.ă âyălàăv năđ ăcóăỦăngh aăl nălaoă

đ iăv iăs ănghi păphátătri năđ tăn cănóiăriêngăvàăđ iăv iăv năm nhădânăt cănóiăchung.ă óălàăt măg ngăto ăsángăngànăv năđ iăsauăchoămuônăth ăh ;ăchúngătaăc năkhaiăthácăđ cănh ngăgiáătr ăv năhoáătinhăth nă năsâuătrongă

t ngăv năhoáădiăs năđ aăph ng,ăđóăc ngăchínhălàăgópăph năvàoăvi căgìnă

gi ,ătraoătruy năvàăphátăhuyănh ngăgiáătr ăv năhoáăđ căđáo,ămangăb năs căriêngăc aădânăt c

Diăs năv năhoáăđ căhi uălàănh ngăgìăconăng iăsángăt oăra,ăkhámăpháăraăvàăđưăđ căb oăv ,ăgi ăgìnătraoătruy năl iăchoăth ăh ăsau.ăNh ăv y,ădiăs năv năhoáăđ căhi uănh ălàătàiăs n,ălàăbáuăv tăc aăth ăh ătr căđ ăl i

10

choăth ăh ăsau.ăDiăs năv năhoá baoăg mănh ngăs năv tăch tăvàăphiăv tăch t,ă

s năph măh uăhìnhăhayăvôăhìnhădoăconăng iăsángăt oăra.ăCácăs năph mă

h uăhìnhă nh ă côngă trìnhăki nătrúc,ă điêuăkh c,ă tácăph mă m ă thu tăvàăth ăcôngătinhăx o Cácăs năph măphiăv tăch tălàăcácăgiáătr ătinhăth n,ătruy nă

th ngăvàăphongăt căt păquán,ăth ăhi uăc aăm iăc ngăđ ng.ăKháiăni mădiăs nă

v năhoáăcònăbaoăhàmăc ădiăs năthiênănhiênădoăconăng iăkhámăpháăraăvàă

b oăv ,ătônăt oăchúng.ă

Diăs năv năhoáălàăy uăt ăc tălõiăc aăv năhoá,ăchuy n t iăb năs căv năhoáăc aăm tăc ngăđ ngăxưăh i.ăDiăs năv năhoáăVi tăNamălàătàiăs năv năhoáăquỦăgiáăc aăc ngăđ ngăcácădânăt căVi tăNamăvàălàăm tăb ăph năc aădiăs nă

v năhoáănhânălo i,ăcóăvaiătròătoăl nătrongăs ănghi păd ngăn căvàăgi ăn că

c aănhânădânăta.ăVì v y,ăb oăt năvàăphátăhuyăcácăgiáătr ădiăs năv năhoáălàă

ho tăđ ngăthi tăth cănh măh ngăt iăxâyăd ngăn năv năhoáăVi tăNamătiênă

ti năđ măđàăb năs cădânăt căvàăđóngăgópăvàoăvi căgi ăgìn,ălàmăphongăphúăchoăkhoătàngădiăs năv năhoáănhânălo i

Theo Công c v vi c B o v Di s n v n hoá và t nhiên c a th

gi i đ căUNESCOăthôngăquaăt iăk ăh păth ă17ăn mă1972ăt iăPariă(Pháp),ă

diăs năv năhoáăv tăth ăđ căhi uălà:

Các di tích: Cácăcôngătrìnhăki nătrúc,ăđiêuăkh c,ăh iăh a hoànhătráng,ă

cácăy uăt ăhayăc uăk tăcóătínhăch tăkh oăc ,ăcácăv năb n,ăcácăhangăđ ngăv iăcácănhómăhayă y uăt ăcóăgiáătr ăqu căt ăđ căbi tăv ăph ngădi năl chăs ,ăngh ăthu tăhayăkhoaăh c.ă

Các qu n th : Cácănhómăcôngătrìnhăđ ngăm tămìnhăhayăqu năt ăcóă

giáătr ăqu căt ăđ căbi tăv ăph ngădi năl chăs ,ăngh ăthu tăhayăkhoaăh c,ădoă

ki nă trúc,ă s ă th ngă nh tă c aă chúngă ho că s ă nh tă th ă hoáă c aă chúngă vàoă

c nhăquan

Các th ng c nh: Cácăcôngătrìnhăc aăconăng iăho căcôngătrìnhăc aă

conăng iăk tăh păv iăcôngătrìnhăc aăt ănhiênăc ngănh ăcácăkhuăv căk ăc ă

11

cácădiăch kh oăc ăh căcóăgiáătr ăqu căt ăđ căbi tăv ăph ngădi năl chăs ,ă

th măm ,ădânăt căh căho cănhânăch ngăh că[54, tr.12]

Lu tăDiăs năv năhoáăquyăđinhăv ădiăs năv năhoáăv tăth :

"Diăs năv năhóaăv tăth làăs năph măv tăch tăcóăgiáătr ăl chăs ,ăv năhóa,ăkhoaăh c,ăbaoăg mădiătíchăl chăs - v năhóa,ădanhălamăth ngăc nh,ădiă

v t,ăc ăv t,ăb oăv tăqu căgiá"ă[38, tr.12]

Nh ăv y,ăngoàiănh ngăđ căđi măc aădiăs năv năhóaănóiăchung,ădiă

s năv năhóaăv tăth ăcònăph iămangăđ căđi măriêngălàăth ăhi năd iăd ngă

v tăch t

“Diătíchăl chăs - v năhoáălàăcôngătrìnhăxâyăd ng,ăđ aăđi măvàăcácădiă

v t,ăc ăv t,ăb oăv tăqu căgiaăthu căcôngătrình,ăđ aăđi măđóăcóăgiáătr ăl chăs ,ă

v năhoá,ăkhoaăh c”ă[38, tr.13].ăNh ăv y,ăcôngătrìnhăxâyăd ng,ăđ aăđi măvàăcácădiăv t,ăc ăv tăb oăv tăqu căgiaăthu căcôngătrình,ăđ aăđi măđóăph iăcóăgiáă

tr ăl chăs , v năhoá,ăkhoaăh căm iăđ căcoiălàădiătíchăl chăs - v năhoá.ăCóăngh aăchúngăph iălàăv tăch ngăchoăm tăs ăki năl năho căg năbóăv iăcu că

s ng,ă s ă nghi pă c aă anhă hùngă dână t c,ă danhă nhână ki tă xu t;ă ho că làă tácă

ph măngh ăthu tăn iăti ngăv ăgiáătr ăt ăt ng,ăgiáătr ăth măm ăvàăhìnhăth că

th ă hi nă tiêuă bi uă choă m tă phongă cách,ă m tă th iă đ i;ă ho că chúngă làă s nă

ph măđ căphátăminh,ăsángăch ătiêuăbi uăcóăgiáătr ăth căti năcao,ăcóătácă

d ngăthúcăđ yăxưăh iăphátătri nă ăm tăgiaiăđo năl chăs ănh tăđ nh

“Danhălamăth ngăc nhălàăc nhăquanăthiênănhiênăho căđ aăđi măcóăs ă

k tăh păgi aăc nhăquanăthiênănhiênăv iăcôngătrìnhăki nătrúcăcóăgiáătr ăl chă

s ,ăth măm ,ăkhoaăh c”ă[38, tr.13].ă nhăngh aănàyănhìnăchungăkhôngăcóăgìămâuăthu năv iăđ nhăngh aăđ cănêuăraătrongăCôngă căc aăUNESCO,ăt călàădanhălamăth ngăc nhăcóăth ălàăc nhăquanăthiênănhiênăho căcôngătrình,ăđ aă

đi măcóăs ăk tăh păgi aăc nhăquanăthiênănhiênăv iăc nhăquanănhânăt o.ăLu tăMôiătr ngă( i uă2)ăc ngăđ ăc păđ nădanhălamăth ngăc nhăv iăvaiătròălàădiăs nă

v năhoáăv tăth ăvàălàăm tătrongănh ngăy uăt ăt oăthànhămôiătr ng

12

V năhoáăv tăth ălàăm tăd ngăth căt năt iăc aăv năhoáăch ăy uăd iă

d ngă v tă th ăcóă hìnhă kh i,ăcóă chi uăcao,ăchi uă r ng,ătr ngăl ng,ăđ ngănét,ămàuăs c,ăki uădángăt năt iătrongăkhôngăgianăvàăth iăgianăxácăđ nh.ăDiă

s năv năhoáăv tăth ăđ căt oătácăt ăbànătayăkhéoăléoăc aăconăng i,ăđ ăl iă

d uă năl chăs ărõăr t.ăDiăs năv năhoáăv tăth ăluônăch uăs ătháchăth căc aătácă

đ ngăthiênănhiên,ăc aăconăng iăth iăđ iăsau.ăDiăs năv năhoáăv tăth ăluônă

đ ngătr cănguyăc ăbi năd ngăho căthayăđ iăr tănhi uăsoăv iănguyênăg c

Diăs năv năhoáăphiăv tăth ălàăs năph mătinhăth năg năv iăc ngăđ ngă

ho căcáănhân,ăv tăth ăvàăkhôngăgianăv năhoáăliênăquan,ăcóăgiáătr ăl chăs ,ă

v năhoá,ăkhoaăh c,ăth ăhi năb năs căc aăc ngăđ ng,ăkhôngăng ngăđ cătáiă

t oăvàăđ căl uătruy năt ăth ăh ănàyăsangăth ăh ăkhácăb ngătruy nămi ng,ătruy năngh ,ătrình di năvàăcácăhìnhăth căkhácă[38, tr.14]

cătr ngărõănh tăc aăv năhoáăphiăv tăth ălàănóăluônăti mă nătrong tâmăth căc aăm tăc ngăđ ngăxưăh i,ăch ăb căl ăraăquaăhànhăviăvàăho tăđ ngă

c aăconăng i.ăV năhoáăphiăv tăth ăđ căl uăgi ătrongăth ăgi iătinhăth nă

c aăconăng iăvàăthôngăquaăcácăhìnhăth cădi năx ng,ănóăđ căb căl ăsinhă

đ ngătrongăt ăcáchăm tăhi năt ngăv năhoá

Nh ăv y,ăcóăth ănóiădiăs năv năhoáăđưătr ăthànhăb ăph năc uăthànhăquanătr ngătrongămôiătr ngăs ngăc aăconăng i,ămàădiătíchăl chăs - v năhoáăvàădanhălamăth ngăc nhăl iălàăph năbi uăhi năv tăch t,ăn iăl uăgi ăcácăgiáătr ăv năhoáătiêuăbi uănh t trongăkhoătàngădiăs năv năhoáădânăt c.ăM iădiătíchăl chăs - v năhoáălàăs ătíchăh păc aăhàngălo tăcácăgiáătr :

Th ănh t:ă óălàăcácăgiáătr ăki nătrúcăth măm ăbi uăhi nătrongăm tă

h păth ăthiênănhiên,ăki nătrúc,ăđiêuăkh c,ăh iăh a

Th ăhai:ăLàăgiáătr ăl chăs ăg năv iăcácăs ăki năl chăs ăquanătr ng,ă

nh ngănhânăv tăl chăs ăl iăl căvàădanhănhânăv năhoáăc aăđ tăn c

Th ăba:ăGiáătr ăg năv iăm tăkhôngăgianăv năhoáătruy năth ng,ăn iă

ti pădi năcácăsinhăho tăv năhoáăc ngăđ ng

d uătích,ăv tătíchăcònăl i.ă

ăVi tăNamăcóănhi uăkháiăni măquyăđ nhăv ăDTLS-VH, theo đ i t

đi n Ti ng Vi t thì:ă“Diătíchăl chăs - v năhoáălàăt ngăth ănh ngăcôngătrình,ă

đ aăđi m,ăđ ăv tăho cătácăph m,ătàiăli uăcóăgiáătr ăl chăs ăhayăgiáătr ăv năhoáă

đ căl uăl i”ă[52, tr.533]

Theo t đi n Bách Khoa Vi t Nam thì:ă“Diătíchălàăcácăd uăv tăc aă

quáăkh ,ălàăđ iăt ngănghiênăc uăc aăkh oăc ăh c,ăs ăh c Diătíchălàădiă

s năv năhoá - l chăs ăđ căphápălu tăb oăv ,ăkhôngăaiăđ cătu ăti năd ch chuy n,ăthayăđ i,ăpháăhu ”ă[31, tr.667]

TheoăgiáoătrìnhăB o t n di tích l ch s v n hoá c aăTr ngă iăh că

v năhoáăHàăN iăthì:ă“Diătíchălàănh ngăkhôngăgianăv tăch tăc ăth ,ăkháchăquan, trongăđóăch aăđ ngăcácăgiáătr ăđi năhìnhăl chăs ;ădoăt păth ăho căcáănhânăconăng iăho tăđ ngăsáng t oăraătrongăl chăs ăđ ăl i”ă[24, tr.16]

Lu tăDiăs năv năhoáăbanăhànhăn mă2001,ăb ăsungăLu tăDiăs năv năháoăn mă2009ăcóănêu:ă“Diătíchăl chăs ăv năhoáălàăcôngătrìnhăxâyăd ng,ăđ aă

đi măvàăcácădiăv t,ăc ăv t,ăb oăv tăqu căgiaăthu căcôngătrình,ăđ aăđi mănàoăđóăcóăgiáă tr ă l chă s ,ă v nă hoá,ă khoaăh c”ă [38, tr.7].ăTrongăđó,ăDanhălamă

th ngăc nhăđ căhi uă“làăc nhăquanăthiênănhiênăho căđ aăđi măcóăs ăk tă

h păgi aăc nhăquanăthiênănhiênăv iăcôngătrìnhăki nătrúcăcóăgiáătr ăl chăs ,ă

th măm ăkhoaăh c”.ăC ăv tăđ căhi uă“làăhi năv tăđ căl uătruy năl i,ăcóăgiáătr ătiêuăbi uăv ăl chăs ,ăv năhoá,ăkhoáăh c,ăcóăt ăm tătr măn mătu iătr ă

14 lên”.ăB oăv tăqu căgiaăđ căhi uă“làăhi năv tăđ căl uătruy năl i,ăcóăgiáătr ă

đ căbi tăquỦăhi mătiêuăbi uăc aăđ tăn căv ăl chăs ,ăv năhoá,ăkhoaăh c”

Quaăcácăkháiăni măđưănêuă ătrênăchoăth y,ădiătíchăl chăs ăv năhoáălàă

nh ngăn iăl uăgi ăm tăgiáătr ăv năhoáăkh oăc ,ănh ngăđ aăđi măghiăd uătíchă

v ăl ch s ădânăt c,ănh ngăn iădi năraănh ngăs ăki năchínhătr ăquanătr ng,ăcóăỦăngh aăđ iăv iăl chăs ădânăt c,ăl chăs ăđ aăph ng,ănh ngăđ aăđi măghiăd uăchi năcôngăch ngăxâmăl c,ăch ngăápăb c,ănh ngăn iăcóăgiáătr ăl uăni măv ănhânăv tăl chăs ,ăanhăhùngădânăt c,ăv năhoá,ăkhoaăh c,ănh ngăcôngătrìnhă

ki nătrúcăngh ăthu tăcóăgiáătr ăM iădiătíchăl chăs ăđ uămangăm tăgiáătr ăv năhoá,ăl chăs ănh tăđ nh,ăph năánhăm tăch ngăđ ngăl chăs ăc aăc ngăđ ngădânăc ,ăquá trìnhăhìnhăthànhăvàăphátătri năph ngăh iăquaăm iăth iăđ i

*ăCácătiêuăchíăđ ătr ăthànhădiătíchăl chăs ăv năhoá:ăT iăđi uă28ăLu tăDiăs năv năhoáăquyăđ nh:ă

1.ăDiătíchăl chăs ăv năhoáăph iăcóăm tătrongăcácătiêuăchíăsauăđây:ă

- Côngătrìnhăxâyăd ng,ăđ aăđi măg năv iăs ăki năl chăs ătiêuăbi uătrongăquáătrìnhăd ngăn căvàăgi ăn c;

- Côngătrìnhăxâyăd ng,ăđ aăđi măg năv iăthânăth ăvàăs ănghi păc aăanhăhùngădânăt c,ădanhănhânăc aăđ tăn c;

- Côngătrìnhăxâyăd ng,ăđ aăđi măg năv iăs ăki năl chăs ătiêuăbi uăc aăcácăth iăk ăcáchăm ng,ăkhángăchi n;

- aăđi măcóăgiáătr ătiêuăbi uăv ăkh oăc ;

- Qu năth ăcácăcôngătrìnhăki nătrúcăho căcôngătrìnhăki nătrúcăđ năl ăcóăgiáătr ătiêuăbi uăv ăki nătrúc,ăngh ăthu tăc aăm tăho cănhi uăgiaiăđo nă

l chăs

2.ăDanhălamăth ngăc nhăph iăcóăm tătrongăcácătiêuăchíăsauăđây:ă

- C nhăquanăthiênănhiênăho căđ aăđi măcóăs ăk tăh păgi aăc nhăquanăthiênănhiênăv iăcôngătrìnhăki nătrúcăcóăgiáătr ăth măm ătiêuăbi u;

15

- Khuăv căthiênănhiênăcóăgiáătr ăkhoaăh căv ăđ aăch t,ăđ aăm o,ăđ aălỦ,ăđad ngăsinhăh c,ăh ăsinhătháiăđ căthùăho căkhuăv căthiênănhiênăch aăd ngă

nh ngăd uătíchăv tăch tăv ăcácăgiaiăđo năphátătri năc aătráiăđ tă[38, tr.5]

*ăCácălo iăhìnhădiătíchăl chăs ăv năhoá.ăTheoăLu tădiăs năv năhoá, di tíchăđ căphânălo iănh ăsau: M tălà: diătíchăl chăs ; Haiălà: diătíchăki nătrúcăngh ăthu t; Baălà: diătíchăkh oăc ăh c; B nălà: diătíchădanhălamăth ngăc nh

Trongăcácăv năb nălu tăphânăchiaădiătíchăl chăs ălàmăb nălo iăhình,ătrongăt ngălo iăhìnhăl iăphânăchiaăthànhăcácălo iădiătíchăthu călo iăhìnhăc ă

th ,ănh ngătrênăth căt ăkhiăc năc ăvàoăcácăgiáătr ătiêuăbi uăch aăđ ngă ă

t ngă tr ngă h pă c ă th ă thìă quáă trìnhă phână lo iă nàyă c ngă ch ă mangă tínhă

t ngăđ i.ăTrongăkhiăti păc năphânălo i,ăđi uăc ăb năc năxácăđ nhăđ căgiáă

tr ătiêuăbi uăc aădiătíchăđ ăti năhànhăphânălo iăcácădiătích.ăTheoăđ uăm iă

qu nălỦăvàăgiáătr ăc aădiătíchăđ căchiaălàmă3ălo i,ăg m:

- Diătíchăqu căgiaăđ căbi t,ălàădiătíchăcóăgiáătr ăđ căbi tătiêuăbi uăc aă

qu căgiaădoăTh ăt ngăChínhăph ăraăquy tăđ nhăx păh ng

- Diătíchăqu căgia,ălàădiătíchăcóăgiáătr ătiêuăbi uăc aăqu căgiaădoăB ă

tr ngăB VH,ăTT&DLăraăquy tăđ nhăx păh ng

- Diătíchăc păt nh,ăthànhăph ătr căthu cătrungă ng,ălàădiătíchăcóăgiáă

tr ătiêuăbi uătrongăph măv ăđ aăph ngădoăCh ăt chăUBNDăt nh,ăthànhăph ă

tr căthu căTrungă ngăraăquy tăđ nh

Cácădiătíchăg năli năv iăquáătrìnhăphát tri năc aădânăt c.ăCácădiătíchă

ph năl nălàăcácăch ngătíchăc aăcácăcu căchi nătranhăv ăqu c.ăDiătíchăth ngă

g nă li nă v iă tênă tu i,ă s ă nghi pă c aă cácă v ă anhă hùngă dână t că ng iă đ aă

ph ngăc ngănh ăng iă ăn iăkhácăđ nănh ngăđ uăcóăchungăm tălòngălàăyêuăt ăqu c,ăquênămìnhăhyăsinhăanhăd ngăvìădânăt c.ăNh ngădiătíchălàăt mă

g ngăph năchi uăchoăm iăth iăđ iăv ăcácăanhăhùngăđưăngưăxu ngătôăth mămàuăxanhăchoăt ăqu căL căVi t,ălàănh ngăch ngătíchămàăng iădânăn că

Vi tăkhôngăbaoăgi ăquên,ăngàyăcàngăghiăsâuăcôngă n

Theoăcu năsáchăQu n lý v n hóa Vi t Nam trong ti n trình đ i m i

và h i nh p qu c t doăhaiătácăgi ăPhanăH ngăGiangăvàăBùiăHoàiăS năđ ngă

ch ăbiênăđưăđ aăraăkháiăni m:ăQu nălỦăv năhóaălàăcôngăvi căc aăNhàăn că

đ că th căhi n thôngă quaăvi că banăhành,ăt ă ch că th că hi n,ăki mă traă vàăgiámăsátăvi căth căhi năcácăv năb năphápălu tătrongăl nhăv căv năhóaăđ ngă

th iănh măgópăph năphátătri năkinhăt ,ăxưăh iăt ngăđ aăph ngănóiăriêng,ăc ă

n cănóiăchungă[25, tr.41]

*ăQu nălỦănhàăn c:

iăv iănhàăn c,ăthì:ă“Qu nălỦănhàăn căv ăv năhoáălàăs ăqu nălỦă

c aănhàăn căđ iăv iătoànăb ăho tăđ ngăv năhoáăc aăqu căgiaăb ngăquy nă

l căc aăNhàăn căthôngăquaăHi năpháp,ăPhápălu tăvàăc ăch ăchínhăsách,ă

nh măđ măb oăs ăphátătri năc aăn năv năhoáădânăt c”.ăQu nălỦănhàăn cătrênăl nhăv căv năhoáălàăm tăd ngăho tăđ ngăcóăđ căthùăriêngăbi t,ăvìăho tă

đ ngăv năhoáălàăm tăho tăđ ngăsángăt o,ăcóăth ăt oăraăcácăs năph măv năhoáămangăgiáătr ăl uătruy năt ăđ iănàyăsangăđ iăkhác.ăHo tăđ ngăv năhóa làă

ho tăđ ngăt ăt ngătinhăth năcóăkh ăn ngălàmăchoăxưăh iăt tăh năho căx uăđiătrongăquáătrìnhăphátătri n.ăHo tăđ ngăv năhoáăgópăph nălàmăthúcăđ yăcácă

ho tăđ ngăkinhăt ,ălàăđ ngăl căchoăs ăphátătri năkinhăt ăQu nălỦăv năhoáăkhôngănh ngăth ăhi nătrongăt ngăl nhăv căc ăth ăc aăđ iăs ngăv năhoá,ămàăcònăth ăhi nă ăcôngătácăqu nălỦănhàăn căv ăv năhoáă ăcácăc pălưnhăđ o,ăt ă

v ămôăđ năcác c păđ năv ăc ăs

*ăQu nălỦădiăs năv năhoá:

Khiănghiênăc uăv ăkháiăni măqu nălỦădiăs năv năhoáănhómătácăgi ă

trongăgiáoătrìnhăB o t n di tích l ch s v n hóa,ăTr ngă HăV năhoáăHàă

17

N i,ăNxbă HQGăHàăN iăđưăvi t:ă“ăQu nălỦădiăs năv năhoáălàăquáătrìnhătheoădõi,ăđ nhăh ng,ăđi uăti tăquáătrìnhăt năt iăvàăphátătri năc aăcácădiăs năv năhoáătrênăm tăđ aăbànăc ăth ănh măb oăt năvàăphátăhuyăt tănh tăgiáătr ăc aăchúng,ăđemăl iăl iăíchătoăl n,ănhi uăm t,ălâuădàiăchoăc ngăđ ngădânăc ăch ănhânăc aăcácădiăs năv năhoáăđó”ă[25, tr.56]

T ăcácăkháiăni m cóăth ăkháiăquátăvàăđ aăraăm tăkháiăni măv ăqu nălỦădiăs năv năhoáănh ăsau:ăQu nălỦădiăs năv năhoáălàăs ăđ nhăh ng,ăt oă

đi uăki năt ăch căđi uăhànhăvi căb oăv ,ăgìnăgi ăcácădiăs năv năhoá,ălàmăchoăcácăgiáătr ăc aădiăs năv năhoáăđ căphátăhuyătheoăchi uăh ngătíchăc c,ă

ph căv ănhuăc uăh ngăth ăv năhoáăc aăcôngăchúngătrongăxưăh i,ăph căv ăthi tăth căchoăm cătiêuăxâyăd ngăn năv năhoáăVi tăNamătiênăti n,ăđ măđàă

b năs cădânăt căvàăh iănh păqu căt

1.1.3 Qu n lý di tích l ch s v n hoá

T ăcácăkháiăni măqu nălỦ,ăqu nălỦăv năhóaăthìăqu nălỦădiătíchăl chăs ă

v nă hóaă đ că hi uă nh ă sau:ă Qu nă lỦă diă tíchă l chă s ă v nă hóaă làă s ă đ nhă

h ng,ăt oăđi uăki năt ăch căđi uăhànhăvi căb oăv ,ăgìnăgi ăcácădiăs năv năhóa,ălàmăchoăcác giáătr ăc aădiăs năv năhóaăđ căphátăhuyătheoăchi uăh ngătíchăc c,ăph căv ănhuăc uăh ngăth ăv năhóaăc aăcôngăchúngătrongăxưăh i,ă

ph căv ăthi tăth căm cătiêuăxâyăd ngăn năv năhóaăVi tăNamătiênăti n,ăđ măđàăb năs cădânăt căvàăh iănh păqu căt

Qu nălỦădiătíchăl chăs ăv năhóaălàăm tăb ăph năc aăDSVHăv tăth ,ăvìă

v yăn iădungăqu nălỦădiătíchăl chăs ăv năhóaăđ uăbámăsátăcácăn iădungăc aă

qu nălỦădiăs năv năhóa Trên th căt ,ăvi căb oăt năvàăphátăhuyăgiáătr ădiăs nă

v năhóaătrongăđóăcóăn iădungăr tăquanătr ngăđóălàăb oăt năvàăphátăhuyădiătíchăl chăs ăv năhóa Trênăth căăt ăthìăcácădiătíchăl chăs ăv năhóaăc năđ cătônă

t oăvàăb oăv ,ăvìăđóăchínhălàănh ngătàiăs năvôăgiáăc aăm iăqu căgia

Theo Lu t Di s n v n hóa do Qu căh iăn căc ngăhòaăxưăh iăch ă

ngh aăVi t Nam (2001),ăLu tăs aăđ iăb ăsungăm tăs ăđi uăLu tăDi s năv nă

18

hóaă(2009),ăthìăn iădung qu nălỦăNhàăn căv ădiăs n v năhóaăđ căđ ăc pă

c ăth ăt iă i uă54ăvàă i uă55,ăM căI,ăch ngă5,ăbaoăg mă8ăn iădungăsau:

1 Xâyă d ngă vàă ch ă đ oă th că hi nă chi nă l c,ă quyă ho ch,ă k ă

ho ch,ăchínhăsáchăphátătri năs ănghi păb oăv ăvàăphátăhuyăgiáătr ădiăs năv năhóa

2 Ban hànhăvàăt ăch căth căhi năcácăv năb năquyăph măphápălu tă

v ădiăs năv năhóa

3 T ăch c,ăch ăđ oăcácăho tăđ ngăb oăv ăvàăphátăhuyăgiáătr ădiăs nă

v năhóa;ătuyênătruy n,ăph ăbi n,ăgiáoăd căphápălu tăv ădiăs năv năhóa

4 T ăch c,ăqu nălỦăho tăđ ngănghiênăc uăkhoaăh c,ăđàoăt oăb iă

d ngăđ iăng ăcánăb ăchuyênămônăv ădiăs năv n hóa

5 Huyăđ ng,ăqu nălỦ,ăs ăd ngăcácăngu năl căđ ăb oăv ăvàăphátăhuyăcácăgiáătr ădiăs năv năhóa

6 T ăch c,ăch ăđ oăkhenăth ngătrongăvi căb oăt năvàăphátăhuyăgiáătr ădiăs năv năhóa

7 T ăch căvàăh pătácăqu căt ăv ăb oăv ăvàăphátăhuyăgiáătr ădiăs nă

v năhóa

8 Thanhătra,ăki mătraăvi căch păhànhălu tăpháp,ăgi iăquy tăkhi uăn iă

t ăcáoăvàăx ălỦăviăph măphápălu tăv ădiăs năv năhóaă[38, tr.31]

1.1.4 B o t n, phát huy, m i quan h gi a b o t n và phát huy giá tr di

s n v n hóa

B oăt n,ătheoăT đi n Ti ng Vi t làă“gi ăl iăkhôngăđ ăchoăm tăđi”

[50, tr.39].ăB oăt nălàăb oăv ăvàăgi ăgìnăs ăt năt iăc aăs ăv tăhi năt ngătheoăd ngăth căv năcóăc aănó,ăb oăt nălàăkhôngăđ ămaiăm t,ăkhôngăđ ăb ăthayăđ i,ăbi năhoáăhayăbi năthái

TheoăGS.ăTSăTr năNg căThêm:ăB oăt nălàăho tăđ ngăgi ăgìnăm tăcáchăană toànăkh iăs ă t năh i,ăs ă xu ngăc păho căpháăho i,ăhayă nóiă cáchăkhácăb oăt năcóăngh aălàăb oăqu năk tăc uăm tăđ aăđi mă ăhi nătr ngăvàă

19

hưmăs ăxu ngăc păc aăk tăc uăđóă[45, tr.289]

Phátăhuy,ătheoăT đi n Ti ng Vi t làă“làmăchoăcáiăhay,ăcáiăt tăt aătácă

d ngăvàăti păt căn yăn ăthêm”ă[50,ătr768].ăPhátăhuyălàăvi căkhaiăthác,ăs ă

d ngăs năph măm tăcáchăcóăhi uăqu ,ălàănh ngătácăđ ngălàmăchoăcáiăhay,ăcáiăđ p,ăcáiăt tăt aătácăd ngăvàăti păt căn yăn ăt ăítăđ nănhi u,ăt ăth păđ năcao Phátăhuyăgiáătr ădiăs năv năhóaăm căđíchălàăph căv ăchoăs ăti năb ăc aăxưăh i,ăchoăs ăphátătri năb năv ngăvàăgópăph năquanătr ngătrongăvi căgiáoă

d cătruy năth ngăyêuăn c,ăgi ăgìnăb năs căv năhoáădânăt căđ ngăth iălàă

nh păc uăn iăgiaoăl uăv iăb năbèăqu căt

B oăt năvàăphátăhuyădiăs năv năhoáălàăho tăđ ngăquanătr ngătrongă

vi căgi ăgìn,ăphátăhuyăb năs căv năhoáădânăt căvàăv ăđ pătâmăh nătríătu ăc aăconăng iăVi tăNamătrongăth iăđ iăngàyănay.ăB oăt năvàăphátăhuyăgiáătr ădiă

s năv năhoáălàăph ngăth căcóăhi uăqu ănh tăđ ăgi ăgìnănh ngăgiáătr ăv năhoáăc ătruy nătrongăs ănghi păxâyăd ngăđ tăn c,ăv ngăvàngătrongăgiaoăl uă

h iănh păqu căt ăB oăt năvàăphátăhuyăluônăg năli năv iănhauănh ăm tăc pă

ph mătrùătrongăvi căxâyăd ngăvàăphátătri năv năhoá.ăB iăl ,ăv năhoáălàăcái

th ăhi năs căs ngăc aădânăt c,ăđ cătruy năt ăth ăh ănàyăsangăth ăh ăkhác,ă

n uăch ăb oăt năkhôngăđemăraăs ăd ngăthìăkhôngăphátăhuyăđ căgiáătr ă nă

ch aătrongădiăs n,ăr iăth iăgianăs ălàmădiăs năphaiăm ăvàănhanhăchóngăb ăchìmăvàoăquênălưng.ăCh ăkhiăgiáătr ăcácădiăs năđ căphátăhuyăthìăm iăcóăc ă

s ,ăcóăc năc ăvàălàmăđi uăki năđ ăb oăt nădiăs n.ăDoăv y,ăphátăhuyăs ăt oăraă

h ngăti pănh n,ă nhăh ngăm iălàmăchoăcácăgiáătr ăv năhoáăkhôngăb ălưngăquênămàăcònălanăto ăvàăgi ăđ căb năs căc aămình.ăB oăt nălàăc năb n,ălàmă

c ăs ăchoăsángăt o,ăph căv ăphátăhuyăvàăng căl iăphátăhuyăgiúpăchoăb oă

t nădiăs năv năhoáăđ căt tăh n,ăto ăsángăh n.ă

V năđ ăb oăt năvàăphátăhuyăgiáătr ădiăs năv năhoáăđ căcoiălàăm tă

ho tăđ ngăkhoaăh c,ăđòiăh iănh ngăki năth căchuyênăsâu,ăs ăph iăh păliênăngànhăvàăph iătuânăth ănh ngănguyênăt căcaoănh tăc aăb oăt nălàăgi ăđ că

20

tínhănguyênăg căc aădiăs năg năv iănh ngăđi uăki năl chăs ,ăkinhăt - xưăh iă

c ăth ăc aăt ngăth iăk ăTrênănguyênăt căđó,ăkhiăgi iăquy tăm iăquanăh ă

gi aăb oăt năvàăphátăhuyăgiáătr ăc aădiăs năv năhoáăc năcóăs ăhi uăbi tăđ yă

đ ăv ăn iădungăch aăđ ngătrongădiăs n,ăc ngănh ăcácăthu cătínhăc aădiăs nă

v năhoáăđó.ă ngăth iăđánhăgiáătoànădi n,ănh năđ nhăđâuălàăy uăt ăg c,ăy uă

t ăn iăsinh,ăđâuălàăy uăt ăngo iăsinh,ăy uăt ăk ăth a,ăth măchíăc ăy uăt ătânătrang,ăvayăm năđ ăt ăđóăcóăs ăl aăch năhìnhăth căb oăt năchoăphùăh p.ă

M tăkhác,ăc nănângăcaoănh năth căcoiădiăs năv năhoáăkhôngănh ngălàăc iăr ă

c aăb năs căv năhoá,ămàăvi căb oăt năvàăphátăhuyănóălàăgi iăphápăđ ăphátătri năb năs c v năhoáădânăt c,ălàăcôngăc ăthamăgiaăvàoătoànăc uăhoáăvàălàă

v năli ng,ălàăl iăth ăcóăs căc nhătranhătrênătr ngăqu căt ăVìăv y,ăvi căb oă

t nădiăs năv năhoáăvàăsángăt oăraănh ngăs năph măđ nhăcaoălàătráchănhi măkhôngăc aăriêngăai,ăđ căbi tălàătrongăquáătrìnhătoànăc uăhoá,ăh iănh păqu că

t ăsâuăr ngănh ăhi nănay,ăm iăquanăh ăgi aăb oăt năvàăphátăhuyăcácăgiáătr ă

v năhoáătruy năth ngătr căs ătácăđ ngăm nhăm ăc aăv năhoáăbênăngoàiăcàngăph iăđ căcoiătr ngăh n

1.2.ăM tăs ăv năb năc aăTrungă ngăvƠăđ aăph ngăv ăqu nălý diătíchă

l chăs ăv năhoá

1.2.1 Ch tr ng, đ ng l i, chính sách c a ng và Nhà n c

B oăt nădiăs năv năhóaălàăm tăho tăđ ngăcóăb ădàyăl chăs ăD iăcácătri uăđ iăphongăki n,ăỦăth căgi ăgìn,ăb oăqu n,ăki măkêăvàătuăb ăcácădiăs năđưăđ căc ăchính quy năvàătoànăxưăh iăchúăỦ.ăTrongăcácăb ăs ăkỦ,ăcácădanhăsáchă đ aă chíă đ uă cóă nh ngă ghiă chépă v ă cáă diă tíchă nh :ă đ n,ă chùa,ă quán,ă

mi u,ă thànhă quách B ă Lu tă H ngă că bană hànhă d iă tri uă Lêă ThánhăTôngăđưăcóănhi uăkho năghiătr ngătr ănh ngăng iăl yăc p,ăpháăh yăt ngă

Ph tăvàăchuôngăc ăVàoăcu iăth ăk ăXIVăđ uăth ăk ăXX,ăng iăPhápăđưă

ti năhànhăđi uăta,ănghiênăc uăv ăcácădiătíchăki nătrúc,ăngh ăthu t,ădiătíchă

kh oăc ătrênăđ tăn căta.ăT ăn mă1945ăvàănh tălàăsauăn mă1954,ălàăho tă

đ ngăb oăt nă ăVi tăNamăb tăđ uăti păc năv iăkhoaăh căb oăt năhi năđ iă

ch păhànhăTrungă ngă ngăkhóaăVIIIă(1998)ăv ă“Xây d ng n n v n hóa

Vi t Nam tiên ti n đ m đà b n s c dân t c”.ă Ngh ă quy tă Trungă ngă 5ă

khóaăVIIIănêuărõ:ă“Diăs năv năhóaălàătàiăs năvôăgiá,ăg năk tăc ngăđ ngădână

t c,ălàăc tălõiăc a b năs cădânăt c,ăc ăs ăđ ăsángăt oăraănh ngăgiáătr ăm iăvàăgiaoăl uăv năhóa.ăH tăs căcoiătr ngăb oăt n,ăk ăth a,ăphátăhuyănh ng giáătr ă

v năhóaătruy năth ngă(bácăh căvàădânăgian),ăv năhóaăcáchăm ng,ăbaoăg m

c ăv năhóaăv tăth ăvàăphiăv tăth ăNghiênăc uăvà giáoăd căsâuăr ngănh ngă

đ oălỦădânăt căt tăđ pădoăchaăôngătaăđ ăl i”.ă âyăđ căcoiălàă“c tăm c” c aă

vi căxâyăd ngăđ ngăl iăv năhóaăc aă ngătrongăth iăk ăđ iăm i.ă

Trongăth iăk ăh iănh păvàăphátătri n,ăngàyă22/7/2001,ăch ăt chăn că

c ngăhòaăxưăh iăch ănghưiăVi tăNamăđưăkỦăl nhăs ă09/LCTLăcôngăb ăLu tăDiăs năv năhóaăđ căk ăh păQu căh iăth ăIXăthôngăquaăngàyă29/6/2001,ă

Lu tăcóăhi uăl căk ăt ăngàyă01/01/2002.ăS ăraăđ iăc aăLu tăDiăs năv năhoáă

l năđ uătiênă n cătaăđưăc th nh ngăquyăđ nh v qu nălỦ,ăb o t năvàăphátăhuyăgiáătr c aăcácădiătích,ădiăv t, c v t, b o v t qu căgia,ăcùngăvi căxâyă

d ngăcácăb s uăt păvàăt ch c qu nălỦăcácăb oătàngă Vi tăNam.ă âyăc ngălàăv năb n lu t cao nh t t oăthànhăhànhălangăphápălỦăchoăcôngătácăqu nălỦăDSVH nóiăchungăvàăDTLSVHănóiăriêngătrênăc n c Lu t g mă7ăch ngă

v iă 74ă đi u, nh ng n i dung trong Lu t Di s nă v nă hóaă đưă c th hóaă

đ ng l i,ăchínhăsáchăphápălu t,ăt ăduyăđ i m i c aă ngăvàăNhàăn c ta

đ i v iăDTLSVHănóiăriêngăvàăDSVH nóiăchung

Sau m t th iăgianăápăd ng, Lu t di s năv năhóaă2001ăđưăkhôngăphùă

h p v i th c ti năđ i s ng kinh t xưăh i c aăđ tăn c,ăvìăv y Lu t di s n

v năhóaăn mă2001ăđ c s aăđ i b sung m t s đi u Lu t di s năv năhóaă

22

n mă2009.ăLu tăđi u ch nh m t s v n đ m i, nh ng n i dung c a lu tăđưăbámăsátăvàăphùăh p v iăyêuăc uătrongăgiaiăđo n hi n nay

M t s v năb n c aăChínhăph v qu nălỦăDTLSVHăđưăđ căbanăhành:

- Quy tăđ nh s 1706/Q -BVHTTăngàyă24/7/2001ăc a B tr ng B

V năhóa - Thôngătină(nayălàăB ăV năhóa,ăTh ăthaoăvàăDuăl ch)ăphêăduy tăquyăho chăt ngăth ăb oăt năvàăphátăhuyăgiáătr ădiătíchăl chăs - v năhóaăvàădanhălamăth ngăc nhăđ năn mă2020ănêuărõ: “B oăt năph iăg năv iăphátăhuyă

nh ngăgiáătr ăv năhóaăv tăth ăvàăphiăv tăth ăc aădiătích,ăv iăs ăphátătri năkinhăt - xưăh iăc aăđ aăph ng,ăs ăphátăhuyăc aăcácăngànhăh uăquan,ănh tălàăcácăngànhăDuăl ch,ăGiaoăthôngăcôngăchính,ăXâyăd ngăquyăho chăt ngăth ă

b oăt năvàăphátăhuyăgiáătr ădiătíchănh măđ tăc ăs ăphápălỦăvàăkhoaăh c,ăt oă

đi uăki năthu năl iăchoăvi căxâyăd ngăcácăchi năl c,ăquyăho chăphátătri năkinhăt - xưăh iăc aăcácăngànhăvàăđ aăph ng” ngăth i,ăquy tăđ nhănêuă

rõăm cătiêuăb oăt năvàăphátăhuyăgiáătr ădiătíchălàă“Nângăcaoănh năth c,ăphátă

huyăcácăgiáătr ăc aădiătíchătrongăvi căgiáoăd cătruy năth ngăl chăs ăvàătruy nă

th ngăv năhi n c aădânăt căchoănhânădân,ăđ căbi tălàăth ăh ătr ;ăgi iăthi uă

b năs căvàătinhăhóaăv năhóaăc aăc ngăđ ngăcácădânăt căVi tăNamăv iăcácă

n c,ălàăc ăs ăquanătr ngăđ ăxâyăd ngăn năv năhóaăVi tăNamătiênăti n,ăđ măđàăb năs cădânăt cănh ăNgh ăquy tăTrungă ngăVIIăđưăđ ăra”

- Ngh ă đ nhă s ă 92/2002/N -CPă ngàyă 11/11/2002ă c aă Chínhă ph ă

h ngăd năchiăti tăLu tăDiăs năv năhóa;ăNgh ăđ nhă98/2010/N -CPăngàyă06/11/2010ăc aăChínhăph ăh ngăd năchiăti tăthiăhànhăm tăs ăđi uăc aăLu tă

Di s năv năhóaăn mă2001ăđ căs aăđ i,ăb ăsungăm tăs ăđi uăc aăLu tăDiă

s năv năhóaăn mă2009ă[45,ătr46]

- M tăv năb n quan tr ng n a nhăh ngăđ n vi c b o t năvàăphátăhuyăgiáătr cácăDSVH là:ă“Quyăho ch t ng th b o t năvàăphátăhuyăgiáătr di tíchăl ch s v năhóaăvàădanhălamăth ng c nhăđ năn mă2020”ăđưăđ c B

tr ng B V nă hóa - Thôngă tină kỦă Quy tă đ nhă phêă duy t s 1706/Q -

23

BVHTTă ngàyă 24/7/2001.ă Trongă k t lu n H i ngh l n th 10 Ban ch p hànhăTrungă ngă ngăkhóaăIXăv ti p t c th c hi n Ngh quy t Trung ngă5ăkhóaăVIIIăđánhăgiáănh ngăthànhăt uăvàăh n ch v th c hi n Ngh quy tă Trungă ngă 5ă khóaă XIIIăt n mă 1998-2002,ăđ ng th i ch rõă m c tiêuăxâyăd ngăvàăphátătri năv năhóaănh ngăn măti pătheoăđ aăraăm cătiêuă

b o t năvàăphátăhuyăgiáătr v năhóaătruy n th ng, k t lu nănêuărõ:ă“Trongăquáătrình m r ng h i nh p qu c t vàăgiaoăl uăv năhóa,ăcùngăv i vi c t p trungăxâyăd ng nh ngăgiáătr m i c aăv năhóaăVi tăNamăđ ngăđ i, c n

ti p t căđ y m nhăcôngătácăb o t n, k th a,ăphátăhuyăcácăgiáătr t tăđ p c a truy n th ngăv năhóaădânăt căvàăti p nh năcó ch n l cătinhăhoaăv năhóaăth

gi i, b t k p s phátătri n c a th iăđ i”

- N mă2010,ăNgh ăđ nhăs ă98/N -CPăngàyă21/9/2010ăc aăChínhăph ă

v ăQuyăđ nhăchiăti tăthiăhànhăm tăs ăđi uăc aăLu tăDiăs năv năhóaăvàăLu tă

s aăđ iăb ăsungăm t s ăđi uăc aăLuâtăDiăs n v năhóa nêuărõănh ngăquyă

đ nhăchiăti tăvi căb oăv ăvàăhuyăgiáătr ădiăs năv năhóaăphiăv tăth

- Thôngăt ă09/2011/TT-BVHTTDL cóăhi uăl căt ăngàyă14ăthángă7ă

n mă2011ăc aăB ăV năhóa,ăTh ăthaoăvàăDuăl chăv ăvi căQuyăđ nhăn iădungă

h ăs ăkhoaăh căđ ăx păh ngăDT LSVH&DLTC [11] Thôngăt ăh ngăd nă

v ăn iădungăh ăs ăkhoaăh căđ ăx păh ngă DT LSVH&DLTC c păt nh,ădiătíchăqu căgia,ădiătíchăqu căgiaăđ căbi t.ăV iăđ iăt ngăl păh ăs ăkhoaăh călàăCôngătrìnhăxâyăd ng,ăđ aăđi m,ăc nhăquanăthiênănhiên,ăkhuăv căthiênănhiênă

thu cădanhăm căki măkêădiătíchăc aăt nh,ăthànhăph ătr căthu cătrungă ngătheoăquyăđ nhăt iăkho nă9,ăkho nă14ă i uă1,ăđi uă28ăs aăđ i,ăb ăsungăm tă

s ăđi uăc aăLu tădiăs năv năhóa

- Ngh đ nh s 70/2012/N -CPă ngàyă 18/09/2012ă c aă Chínhă ph Quyăđ nh th m quy n,ătrìnhăt , th t c l p,ăphêăduy t quy ho ch, d ánăb o

qu n, tu b , ph c h iădiătíchăl ch s v năhóa,ădanhălamăth ng c nh [47]

- Thôngăt 18/2012/TT-BVHTTDLăngàyă28/12/2012 Quyăđ nhăchiă

24

ti tăm tăs ăquyăđ nhăv ăb oăqu n, tuăb , ph căh iădiătích [12]

- Thôngăt ăs ă17/2013/TT-BVHTTDLăngàyă30/12/2013ăh ngăd năxácăđ nhăchiăphíăl păquyăho ch,ăd ăán,ăbáoăcáoăkinhăt - k ăthu tăb oăqu n,ătuăb ,ăph căh iădiătích [13, tr.30]

G năđâyănh t,ăn mă2014,ăH iăngh ăl năth ăchínăBanăch păhànhăTrungăngă ngăkhóaăXI banăhànhăNgh ăquy tăs ă33-NQ/TWăv ăxâyăd ngăvàăphátătri năb năv ngăđ tăn c.ă ángăgiáăv ăcôngătácăb oăt năvàăphátăhuyăgiáă

tr ădiăs năv năhóaădânăt c,ăNgh ăquy tănêuărõ:ă“Nhi uădiăs năv năhóaăv tăth ăvàăphiăv tăth ăđ căb oăt n,ătônăt o;ănhi uăphongăt c,ăt păquánăc aăđ ngăbàoădânăt căthi uăs ăđ cănghiênăc u,ăs uăt măvàăph căd ng”.ăNgh ăquy tăc ngăđưă

kh ngăđ nhăh năch ătrongăcôngătácăb oăt năvàăphátăhuyăgiáătr ătruy năth ng,ăđóălà:ăhi uăqu ăch aăcao,ănguyăc ămaiăm tăch aăđ căng năch n

Xu tăphátăt ănh năth căchoăr ng,ădiăs năv năhoáălàănh ngătàiăs năđ că

bi t,ănênăquyăđ nhăc aăLu tăDiăs năđưăxácăđ nhănh ngăhìnhăth căs ăh uăc ă

b năv ădiăs năv năhoáălà:ăS ăh uătoànădân,ăs ăh uăchungăc aăc ngăđ ng,ăs ă

h uăt ănhânăvàăcácăhìnhăth căs ăh uăkhác.ăBênăc nhănh ngăquy đ nhăc ăth ă

nh măđ ăcaoătráchănhi măc aănhàăn c,ăLu tăcònăxácăđ nhăc ăth ăs ăphână

c păqu nălỦăgi aătrungă ngăvàăđ aăph ng;ătônătr ngăs ăh uăt ănhân,ăt oă

đi uăki năchoăm iăcôngădânăthamăgiaăvàoăs ănghi păb oăt năvàăphátăhuyăgiáă

tr ăcácădiăs năv năhoá

Cóăth ănói,ăt ăvi căchúătr ngăch ăy uăđ năcôngătácăb oăt n,ăđ nănay,ăngăvàăNhàăn cătaăđưăbanăhànhănhi uăv năb năth ăhi năvi căg năk tăgi aă

b oăt năvàăphátăhuyăcáăgiáătr ădiăs năv năhóaădânăt c.ă căbi t,ăxuyênăsu tă

t ăNgh ăquy tăTrungă ngă5ăkhóaăVIIIăđ nănay,ă ngăvàăNhàăn cătaăđưăđ ăraănh ngăch ătr ngănh tăquánătrongăvi căb oăt năvàăphátăhuyăgiáătr ădiăs nă

v năhóa - l chăs ăVìăv y,ăgiáătr ădiăs năv năhóaădânăt căkhôngăng ngăđ căquanătâmăgi ăgìnăvàăphátătri n,ăgópăph năquanătr ngăvàoănângăcaoăđ iăs ng

v năhóaătinhăth năc aănhânădân

25

1.2.2 Ch tr ng, chính sách c a thành ph H i Phòng và huy n V nh B o

Th căhi năch ătr ng,ăchínhăsáchăc aă ngăvàăNhàăn căv ăb oăt năvàăphátăhuyăcácăgiáătr ătruy năth ngăv năhóa - l chăs ,ăk ăt ăkhiăNgh ăquy tăTrungă ngă5ăkhóaăVIIIăbanăhành,ăthànhăph ăđưăc ăth ăhóaăcácăch ătr ngăchínhăsách,ăcácăch ngătrìnhăhànhăđ ngănh măgópăph năxâyăd ngăn năv năhóaăVi tăNamătiênăti năđ măđàăb năs cădânăt c

Ngh ă quy tă s ă 13-NQ/TUă c aă H iă ngh ă l nă th ă 9ă Bană Ch pă hànhăngăb ă thànhăph ă (khóaă XI)ăbană hànhă ngàyă 24/9/1998ăv ăt ăch că th că

hi năNgh ăquy tăH iăngh ăl năth ă5ăBanăch păhànhăTrungă ngă ngăkhóaăVIII.ăTrongăđó,ăđ ăraănhi măv ăv ăb oăt năvàăphátăhuyădiăs năv năhóa,ăđóălà:ă“Th căhi năt tăvi căqu nălỦ,ăb oăv ,ătônăt o,ăch ngăxu ngăc pănh ngădiătíchăl chăs ,ăv năhóaăđưăđ căx păh ng,ăti păt cănghiênăc u,ăxácăđ nhăvàăđ ăngh ăx păh ngăcácădiătíchăch aăđ căx păh ng.ăTônăt o,ănângăc păvàăđ yă

m nhăho tăđ ngăc aăB oătàngăthànhăph ăgópăph năgiáoăd cătruy năth ngăchoăcácăt ngăl pănhânădân nh tălàăth ăh ătr ’’

Ch ngătrìnhăhànhăđ ngăs ă28-Ctr/TUăc aăThànhă yăH iăPhòngăbanăhànhăngàyă27/8/2004ăv ăth căhi năK tălu năH iăngh ăBanăch păhànhăTrungăngă l nă th ă 10ă (khóaă IX)ă đưă raă k tă lu nă ti pă t că th că hi nă Ngh ă quy t Trungă ngă5ă (khóaă VIII)ă v ă “Xâyă d ngă vàăphátătri nă n năv năhóaă Vi tăNamătiênăti năđ măđàăb năs cădânăt c’’.ăCh ngătrìnhăđ aăraănhi măv ăđóălà:ă“T ngăc ngăqu nălỦăvàăđ uăt ăchoăcôngătácăb oăt năvàăphátăhuyăhi uă

qu ăc aăh ăth ngăNhàăB oătàng,ăNhàătruy năth ng,ăgi ăgìn,ătuăb ,ătônăt oăvàăphátăhuyăhi uăqu ăc aăh ăth ngădiătíchăl chăs ăv năhóa,ădiătíchăcáchăm ng,ăxâyă d ngă h ă th ngă t ngă đàiă nh mă đápă ngă yêuă c uă côngă tácă giáoă d cătruy năth ngătrongătìnhăhìnhăm i,ăđ ngăth iăthuăhútăkháchăthamăquan,ăphátătri năduăl ch,ăm ăr ngăgiaoăl uăv n hóaăvùngămi n,ăkhuăv cătrongăn căvàă

qu căt ’’

26

Ngh ăquy tăH iăngh ăl năth ă10ăc aăBanăch păhànhă ngăb ăthànhă

ph ăkhóaăXIVăv ăphátătri năkhoaăh căvàăcôngăngh ăph căv ăs ănghi păcôngănghi păhóa,ăhi năđ iăhóaăvàăh iănh păqu căt ă ăthànhăph ăH iăPhòngăđ nă

n mă2020,ăt mănhìnă2030ăđ aăraăđ nhăh ngăphátătri năcácăl nhăv cătr ngă

đi m,ătrongăđóăv ăl nhăv căkhoaăh căxưăh iăvàănhânăv n,ăNgh ăquy tăch ărõ:ă

“Ti păt cănghiênăc u,ăkhaiăthácănh ngăgiáătr ătruy năth ngăl chăs ,ăv năhóaă

t tăđ păc aădânăt c’’

Ngh ăquy tăs ă16/NQ-TUăc aăBanăTh ngăv ăthànhă yăH iăPhòngăbană hànhă ngàyă 18/3/2008ă v ă xâyă d ngă vàă phátă tri nă v nă hóaă H iă Phòngătrongăth iăk ăcôngănghi păhóa,ăhi năđ iăhóa đưăđ ăraăcácănhi măv ătrongăcôngătácăb oăt năvàăphátăhuyădiăs năv năhoáăv tăth ,ăđ căbi tălàătrongăth iă

k ăth căhi năs ănghi păcôngănghi păhoá,ăhi năđ iăhoáăđ tăn căvàăthànhă

ph ă ăth căhi năt tăm cătiêuăvàăn iădungăđó,ăc năph iăchúăỦăm tăs ăđ nhă

h ngăc ăth ăsauăđây:

+ăB oăqu nănguyênătr ngăcácădiătíchăvàădiăv tăg c.ăCh ăph căh iăsauăkhiăcóăđ ăcácăc ăs ăkhoaăh cănh ă nh,ăb năv ,ăt ăli uăthànhăv năho căl iăk ă

c aănhânăch ng.ăTrongătr ngăh păc năthi tăcóăth ăth căhi nătr ngăbàyăb ăsungăt iăkhuădiătích

+ă iăv iădiătíchăl uăni măl chăs ăquânăs ăcóăth ăxâyăd ngăsaăbànămôă

t ătoànăb ăs ăki năđ tătrong nhàătr ngăbày.ăS ăd ngăcácăhìnhăth căghiănh nă

s ăki nănh ăd ngăbia,ăđài

+ă iăv iădiătíchănhàătùăvàăđ aăđi mădi năraăcácăv ăth măsátăc aăđ chăghiăd uăs ătànăb oăc aăk ăthùăvàătinhăth năđ uătranhăkiênăc ng,ătìnhăđ ngăchíăc aăcácăchi năs ăcáchăm ngăvàănhânădânătaăc năcóăhìnhăth cătáiăhi năsinhăđ ngătrênăc ăs ătàiăli uăxácăth c.ăT ăli uăhoáătoànăb ădiăs năv tăth ăvàăphiăv tăth ăc aădiătích

+ăNhàăl uăni măxâyăd ngăt iăđ aăph ng,ăquêăh ngăph iăg năv iădiătíchăg căc aădanhănhân

27

+ă uătiênăchoăcôngătácăt ăli uăhoáăquaăvi căxâyăd ngăh ăs ăkhoaăh c,ăphim,ă nhăt ăli uăho căhìnhăth căghiănh năs ăki năb ngăbia,ăđàiăk ăni m

+ăS ăV năhoá,ăTh ăthaoăvàăDuăl chăxâyăd ngăquyăho chăt ngăth ăb oă

v ăvàăphátăhuyăgiáătr ădiătích,ăch ăđ ngăxâyăd ngăcácăd ăánătuăb ,ătônăt oădi tíchăc aăđ aăph ngălàmăc ăs ăxácăđ nhăcácăngu năđ uăt

+ă uătiênăkinhăphíăđ ăth căhi năcácăd ăánătuăb ,ătônăt o,ănângăc păcácădiătíchăquanătr ngătrongăthànhăph ăđ căbi tălàăcácădiătíchăki nătrúcăngh ăthu t,ădiătíchăcáchăm ng

+ Quy ho chădiătíchătheoăh ngăn iădungădiătích.ă

+ăQuyăho chădiătíchătrênăc ăs ăg năv năhoáăv iăduăl ch,ăduăl chătheoătuy nănh :ăđ năNghè - đìnhăKinh - chùaăHàng - núiăVoi - đ năTr ngăTrìnhă

Nguy năB nhăKhiêm - ChùaăThái (V nhăB o)ầ

+ăQuyăho chăb oăt năkhuăr ngăqu căgiaăCátăBà

+ă iă v iă cácă diă tíchă ki nă trúcă ngh ă thu t,ă diă tíchă tínă ng ngă tônăgiáo: Côngătácătuăb ăvàăb oăqu năhi nătr ngăc aădiătích,ăm iăs ăthayăth ăcácăthànhăph năg cănh ăcácăphoăt ng,ăđ ăth ăph iăđ căb oăđ m,ătránhăvi că

s năph ăb ngălo iăs năm iălàmăm tămàuăth iăgianălàăy uăt ăt oănênăs căh pă

d năc aăcácădiăv tăđó.ăTr ngăh păđ căbi tăc năs năth păl iăph iăápăd ngăcôngăngh ăvàăk ăthu tătruy năth ng.ăGi ăgìnăcácăcâyăc ăth ătrongăcácăkhuădiătích,ăkhôngăxâyăd ngăcácănhàătr ngăbàyăb ăsungăt iădiătích

+ă iăv iăcácădiătíchăđôăth ăc ,ăkhuăph ăc ,ădinhăth ,ănhàă ădânăd ng,ă

v năc nh:ăThi tăl păs ăcânăb ngăgi aăb oăt nădiăs năv năhoáăvàăphátătri năđôăth ,ăgi aăđôăth ăc ăvàăđôăth ăm iăđ ăcóăth ăv aăb oăt năcácăm tăgiáătr ăđôă

th ăc ăv aăđápă ngăđ căcácănhuăc uăv ăđi uăki năs ngăhi năđ iăchoăc ădânătrongă đôă th ă đó.ă Phongă cáchă ki nă trúcă vàă đ ă caoă c aă cácă côngă trìnhă xâyă

d ngăm iătrongăkhuăv căti păgiápădiătíchăc năhàiăhoàăv iădiătích.ăB oăt nănguyênăv năv ăm tăki nătrúcăđ iăv iăcácăph ,ăkhuăph ămangăđ măgiáătr ă

ki nătrúcăc ăDuyătrìăcácătruy năth ngăv năhoáăvàămôiătr ngăs ngăđôăth ,ă

t ngăth ăc aădanhălamăth ngăc nh.ăT ăch căkhaiăthácătheoăh ngăduăl chă

v năhoáăvàăngh ăd ng,ăcóăgi iăphápăt tătrongăvi căng năch năôănhi mămôiă

tr ngăvàăx ălỦărácăth i [44]

Quy tă đ nhă s ă 1494/Q -UBNDă ngàyă 10/9/2008ă v ă vi că phêă duy tă

ch ngătrìnhăhànhăđ ngăth căhi năNgh ăquy tăs ă16-NQ/TUăngàyă18ăthángă3ăn mă2008ăc aăBanăth ngăv ăThànhă yăv ăphátătri năv năhóaăH iăPhòngătrongăth iăk ăcôngănghi păhóa,ăhi năđ iăhóaăđ aăraă7ăch ng trình,ătrongăđóă

ch ngătrìnhă6ăv ăv năđ ăch ngăxu ngăc p,ătônăt o,ăb oăv ăvàăphátăhuyătácă

d ngăc aăcácădiătíchăl chăs ,ăv năhóa,ăcáchăm ng,ăđ yăm nhăvi căs uăt măvàăphátăhuyăv năv năhóa,ăv năngh ătruy năth ngăc aănhânădânăH iăPhòng

Ch ngă trìnhă hànhă đ ng c aă Bană Th ngă v ă Thànhă yă th că hi năQuy tă đ nhă s ă 33-NQ/TWă ngàyă 09/6/2014ă c aă Bană ch pă hànhă Trungăngă ngăKhóaăXIă“v ăxâyăd ngăvàăphátătri năv năhóaăconăng iăVi tăNamăđápă ngăyêuăc uăphátătri năb năv ngăđ tăn c’’ănêuărõă“Chúătr ngă

đ uăt ăchoăcôngătác b o t năvàăphátăhuyăgiáătr ăcácădiăs năv năhóaătrênăđ aăbànăthànhăph ’’.ă

Trongănh ngăn măqua,ăcôngătácăb oăt năvàăphátăhuyăcácăgiáătr ăc aă

h ăth ngădiătíchătrênăđ aăbànăhuy năluônăđ căs ăquanătâmăc aăc pă yăvàăchínhăquy năt ăhuy năđ năc ăs ,ăc ăth ăHuy nău - UBNDăhuy n V nhăB oă

29 đưă cóă nhi uă Ngh ă quy t,ă Ch ngă trình,ă Ch ă th ,ă K ă ho ch, chuyênă đ ă v ă

t ngăc ngăqu nălỦăb oăt n,ătônăt o vàăphátăhuyăgiáătr ăcácădiătíchăl chăs -

v năhóa,ăcácăn iădungă yăđ căt pătrungăth hi n ăcácăn iădung:

- T ăch căcácăho tăđ ngănghiênăc uătr ngăbàyăb ăsungădiătích.ăTh că

hi năcácăbi năphápătuăb ,ătônăt oăcácădiătíchăx păh ngătrongăcácătr ngăh pă

c năthi tătrênăc ăs ăđ măb oătínhănguyênăv n,ătônătr ngăcácăy uăt ăg c,ăs ă

b năv ngăhàiăhoàăc aădiătíchăvàăc nhăquanăl chăs - v năhoáăc aădiătích.ăB oă

t năcácădiăs năv năhoáăphiăv tăth ăgópăph năgìnăgi ăb năs cădânăt c,ăđápăngănhuăc uăh ngăth ăvàăsángăt oăc aănhânădân

- G nătráchănhi măc aăchínhăquy n,ăcácăt ăch căđoànăth ăđ aăph ngătrongăth căhi nănhi măv ăb oăt năvàăphátăhuyăgiáătr ădiăs năv năhoá.ă yă

m nhăcôngătácătuyênătruy n,ăph ăbi nănângăcaoănh năth căc aăc ngăđ ngă

v ăgiáătr ădiăs năv năhoá;ăv ăỦăth c,ătráchănhi măb oăt năvàăphátăhuyăgiáătr ădiăs năv năhoá,ăxâyăd ngămôiătr ngăv năhoáălànhăm nhătrongăc ngăđ ng

- Nâng caoăn ngăl căhi uăqu ăqu nălỦănhàăn căv ăl nhăv cădiăs nă

v năhoá.ăKi nătoàn,ănângăcaoătráchănhi măb ămáyăqu nălỦăt iădiătích.ăT ngă

c ngăcôngătácăqu nălỦăl ăh i,ăcôngătácăthanhătra,ăki mătra,ăgi iăquy tăkhi uă

n i,ăt ăcáoăvàăx ălỦăcácăhànhăviăviăph mătrongăl nhăv cădiăs năv năhoá;ăt ă

ch căch ăđ oăvi căkhenăth ng,ăđ ngăviênăcácăt ă ch c,ă cáănhână cóăcôngătrongăvi căb oăt năphátăhuyăgiáătr ădiăs năv năhoá;ăphátăhuyăvaiătròăc aăcácă

ch căs cătônăgiáoătrongăcôngătácăb oăt năvàăphátăhuyăcácăgiáătr ăc aădiătích

- T ngăc ngăcôngătácăqu nălỦăvi căxâyăd ngăli năk ădiătích,ăđ mă

b oăphongăcáchăki nătrúcăvàăđ ăcaoăc aăcácăcôngătrìnhăxâyăm iătrongăkhuă

v căti păgiápădiătíchăc năhàiăhoàăv iăc nhăquanădiătích

- PhòngăVH&TT,ăBanăQu nălỦădiătíchăcácăxư,ăth ătr năc năph iăh pă

v iăc ăquanăc pătrênăvàăc ăquanăchuyênămônătrongăvi căphátăhuyăgiáătr ădiătích:ă S ă VH&TTă thànhă ph ă H iă Phòng,ăcácă đ nă v ă cóăliênă quanăt ă ch că

30 nghiênă c uă vàă l pă h ă s ă khoaă h că x pă h ngă diă tích;ă xâyă d ngă k ă ho chă

ki măkêăkhoaăh căcácăhi năv tătrongădiătíchăđ ăcóăc ăs ăb oăv ăvàăph căv ăcôngătácăqu nălỦ.ăCóăk ăho chăb oăd ngăcácăhi năv tătheoăđ nhăk ăBană

qu nălỦăcácădiătíchăđưăđ căx păh ngăt iăđ aăph ngăti păt căho tăđ ngăd iă

s ăqu nălỦ,ătheoădõi,ăch ăđ oăsátăsaoăc aăchínhăquy năđ aăph ngăvàăcácăc ă

quanăchuyênămôn.ă

ătônăvinhăcácăgiáătr ăl chăs ăv năhoá,ănângăcaoăỦăth cătráchănhi mă

c aăng iădânătrongăvi căgiáoăd cătruy năth ngăl chăs ,ăv năhoáăc aădânăt căchoă nhână dân,ă đ că bi tă làă th ă h ă tr ;ă UBNDă huy nă V nhă B oă yêuă c uăUBNDăxưăTr năD ngăvàăBQLădi tíchăc năti păt căt ăch căgi iăthi uăb nă

s că vàă tinhă hoaă v năhoáă c aă c ngă đ ngăv i duă khách.ă óă làă c ă s ă quană

tr ngăđ ăgópăph năxâyăd ngăv năhóa,ăconăng iăVi tăNamăđápă ngăyêuăc uăphátătri năb năv ngăđ tăn cătheoătinhăth năNgh ăquy tăTrungă ngă5ăkhóaă

VIIIăđưăđ ăra.ă

1.3 T ngăquanăv ădiătíchăl chăs - v năhoáăđ n - chùaăThái

1.3.1 Khái quát v xã Tr n D ng, huy n V nh B o, thành ph H i Phòng

1.3.1.1 V trí đ a lý, đi u ki n t nhiên

Tr năD ngălàăm tăxưăthu nănôngăn mă ăphíaă ôngăNamăhuy năV nhă

B o,ăcáchătrungătâmăhuy nă13ăkm,ăcóăv ătríăđ aălỦ: Phíaăb c,ă ôngăb căgiápă

v iăsôngăTháiăBìnhăhuy năTiênăLưng, PhíaăNam,ă ôngăNamăgiápăsôngăHóaă

t nhăTháiăBình PhíaăTâyănamăgiápăxưăV nhăTi năhuy năV nhăB o PhíaăTâyă

b căgiápăxưăHòaăBìnhăhuy năV nhăB o

a hìnhă c aăxưă t ngăđ iă b ngă ph ng, đ ăd cănghiêngă theoă h ngăTâyăb c - ôngănam,ăcóăth ăchiaălàmă2ăkhuăv c:ăTrongăvàăngoàiăđê,ătrongăđêăđ aăhìnhăcaoătrungăbìnhăthíchăh păv iăthâmăcanhălúaăvàăcácăcâyătr ngă

ng năngày.ăNgoàiăđêă(ph năl iăsóng)ăđ aăhìnhătr ngă thíchăh pănuôiătr ngă

th yăs n,ătr ngăcói

31

Tr năD ng cóăkhíăh uămangănétăđ cătr ngăc aăvùngăđôngăb ngăchâuăth ăsôngăH ng,ăđóălàăkhíăh uănhi tăđ iăgióămùa.ăTrongăn măphânăthànhăb nămùaăXuân,ăH ,ăThu,ă ôngărõăr t.ăNhi tăđ ătrungăbìnhă230C.ăNhi tăđ ătrungăbình thángănóngănh tălàă320

C

XưăTr năD ngăcóădi nătíchăđ tăt ănhiênălàă1202,89ha,ăđ tăxưăTr nă

D ngăđ căhìnhăthànhătrênăphùăxaăc aăh ăth ngăsôngăHoáăvàăsôngăTháiăBìnhăb iăt ă tăđaiăc aăxưăđ căphânăraăhaiăvùng:ăVùngăđ tăbưiăngoàiăđêă

đ că b iă hàngă n m,ă cóă nhă h ngă m nă th ngă xuyênă vàă vùngă trongă đêăkhôngăđ căb iăhàngăn m,ăvùngăđ tătrongăđ ngăth ngăb ălâyăm nhăvàăb ăphènăhoáăho cănhi măm n.ă

V n c m t: Ch ă y uă l yă t ă sôngă Hoá,ă sôngă Tháiă Bìnhă vàă kênhă

ChanhăD ngăquaăh ăth ngătr măb m,ăkênhăd năđ năcácăx ăđ ng

V n c ng m: Ngu năn căng măc aăxưăt ngăđ iăd iădàoăvàănông,ă

cácăgi ngăđàoăcóăđ ăsâuă3 - 4ăm,ăgi ngăkhoanăt ngăch aăn căn mă ăđ ăsâuă

50 - 70ăm,ătuyănhiênăch tăl ngăn căgi ngăkhoanăv năkhôngăđ măb oăchoăsinhăho t,ăng iădânăv năph iăs ăd ngăn căm aăđ ăn uă n

V iăđi uăki năt ănhiên,ătàiănguyênăthiênănhiênăc aăxưăTr năD ngăr tă

gi uăti măn ngă:

- Tr năD ngăcóăv ătríăđ aălỦăthu năl i:ăCóăđ ngă17Aăvàă17Băch yăqua, ngoàiăraăcònăcóăsôngăHoá,ăsôngăTháiăBìnhăvàăkênhăChanhăD ngăv aăcungăc păn căt i,ătiêuăchoădi nătíchăgieoătr ngăv aăthu năl iăchoăgiaoăthôngăđ ngăthu ăphátătri n.ă âyălàăđ ngăl căquanătr ngăthúcăđ yăm nhăm ăquáătrìnhăphátătri năkinhăt ,ănângăcaoăthuănh păchoăng iădânătrongăxư

- tăđai,ăđ aăhình,ăkhíăh uăchoăphépăxưăphátătri năn nănôngănghi pătheoăh ngăs năxu tăchuyênăcanhăvàăthâmăcanhăt ngăv ăvàăchuy năđ iăc ă

c uăcâyătr ngăv tănuôi.ăT ngăgiáătr ăc aăngànhănôngăthu ăs n

- Cóăngu nălaoăđ ngăd iădào,ăng iădânăc năcù,ăsángăt o

- Cóăs ăch ăđ oăsátăsaoăc aăcácăc pău ă ngăchínhăquy năv ăphátătri năkinhăt - xưăh i

32

1.3.1.2 L ch s hình thành xã Tr n D ng

Tr năD ngălàăm tătrongăcácăxưăcóăđông nhânăkh uăc aăhuy năV nhă

B o:ă Hi nă nayă cóă 9ă thônă là:ă B oă Ngưi,ă Ngưiă ông,ă D ngă Am,ă D ngă

Ti n,ăTr năH i,ăV nhăD ng,ăTr năNam,ă ngăTâmăvàăTr năB c

Vàoăth ăk ăth ăXII,ăXIIIăcóă10ădòngăh ăt pătrungăv ăđâyăkhaiăkh nă

m nhă đ tă trùă phúă nàyă làă cácă h :ă ng,ă V ,ă Hà,ă Ph m,ă Tr n,ă ò,ă oàn,ăNguy năvàăh ăBùi.ăNg iăTr năD ngăt pătrungăkhaiăhoangăl năbi năv tă

kh iă2ăconăđê;ăconăđêăth ănh tă ăth iăLỦă(1.010)ănhânădânăth ngăg iălàăđêă

C c,ăđ ngăvòngăd năđ ngăđ ăphíaăđôngăb căthônăB oăNgưi,ăconăđêăth ăhaiă trongă quáă trìnhă l nă bi nă đ că đ pă vàă n mă 1.225ă t ă b nă C ă Amă đ năTangăTh nhăxưăLỦăH c,ăconăđêănày b oăv ădânălàngă nă ăsinhăs ng,ăs nă

xu tămùa màng.ă năn măM uăTíă(1.078),ăđêăđ căkèăđáădàiăkho ngătr nă2ăkm,ădoăviênăTr năth ăc aăt nhăH iăD ngăh ă ăđ căxu tădânăbinhăch ăđáă

ăH iăTri uăv ăkè,ădânălàngăg iălàăđêăđáăNgưiăAm

Theoătàiă li uă l chăs ă v ă vi căđônăđ că khaiă hoangă đ păđêă bi nă th iă

H uăLỦ vàăb năđ ăc aăPhápăinăn mă1926ăcònăghiărõ:ăhaiălàngăNgưiă ôngăvàă

D ngă Amă thu căt ngă Ngưiă Amă huy nă V nhă L i.ăLàngă Ngưiă ôngăhìnhăthànhăs măh n,ădânăs ăphátătri năngàyăm tăđôngăvàoăcu iăth ăk ăXIIăđ căchiaălàmă2ăthôn,ăm tăthôn g iălàăthônăB u,ănayălàăthôn Ngưiă ông,ăthônăth ăhaiălàăNg yănayăg iălàăthônăB oăNgưi.ă

Làngă D ngă Amă c ngă đ că chiaă thànhă t ă ă ngoàiă đêă th ă nh tă v ăphíaă ôngăKinh,ăsauănhi uăth păniênădânăs ăngàyăm tăphátătri năđông,ălàngă

D ngăAmăl păkênhălàmăđ ngăđiăl iăsinhăho t,ăg iălàăđ ngăkênhăsauănày.ăLàngăđ cătáchăraălàmăbaăthônălàăthônăH u,ăthônăTrungăvàăthônăTi n.ăThônă

H u,ă thônă Trungă nayă làă thônă D ngă Am,ă thônă Ti nă nayă làă thônă D ngă

Ti n.ăTr iăquaăbaoăđ iăkhaiăpháăl pănênălàng m c,ăd iăth iăphongăki n,ăcácălàngăxómăc ăng ăg nănhau,ăru ngăđ ngăliênăcanh,ăcóăcùngăv ătríăđ aălỦ,ă

th yăl iăvàăt păt călàmă năv iăngh ătruy năth ngălàăc yălúa,ătr ngăcâyăthu călào,ăcâyăcói,ăđánhăcáăbi n

33

Tr căn mă1945,ăcácălàngăBàoăAm,ăNgưiă ông,ăB oăNgưi,ăD ngăAmăthu căt ngăNgưiăAm,ăhuy năV nhăL i,ăt nhăH iăD ng.ăN mă1946ăcácălàngă Bàoă Am,ă Ngưiă ông,ă B oă Ngưiă vàă D ngă Amă l pă thànhă xưă T nhă

Th y,ăn mă1948ăh pănh tăxưăTiênăAmăv iăxưăT nhăTh yăl yătênăm iălàăxưă

Tr năD ng,ă10ăn măsauăvàoăngàyă27ăthángă10ăn mă1962,ăt nhăKi năAnă

đ căsátănh păvàoăthànhăph ăH iăPhòng.ăXưăTr năD ngăthu căhuy năV nhă

B oăthànhăph ăH iăPhòngăt ăđó.ă

Th căhi năvi căti năcanh,ăti năc ăđòiăh iăc năđ căđ iăm i,ăvi căgiưnădânăvàătáchăcácăh ă ălàngăc ăđ căđ aăraăbànăt iăcácăh iăngh ănhânădân,ăsauăđóăm tăs ăthônăm iăđ căthànhăl p,ăthônăTr n H iăđ căthànhăl păt ăn mă

1987 [1, tr.8]

1.3.1.3 Tình hình dân c , đ i s ng kinh t và truy n th ng v n hoá

Trongăquáătrìnhăxâyăd ngăvàăphátătri nătrênăm nhăđ tăTr năD ngă

đ năn mă2017,ătoànăxưăcóă21ădòngăh ,ătrongăđóăđ căbi tălàădòngăh ăPh mă

Tr ngă Quy nă th iă vuaă Lêă V nhă Th nhă phongă s că n mă 1754ă thu că làngă

Ng yăcóăcôngăv năđ ngănhânădânătrongăxưăđ păđêăđáăvàăch ngăl tăúng.ăTínhă

đ năngàyă31.01.2018,ăt ngăs ăh ăc aăxưăTr năD ngălàă1.976ăh ăv iădânăs ălàă 7.711ă nhână kh uă trongă đóă nhână kh uă trongă đ ă tu iă laoă đ ngă làă 3.570ă

ng i.ăThànhăph năc ădânătrongăxưăc ngăđ yăđ ăcánăb ,ăcôngăch c,ăviênă

ch c,ăng iăbuônăbán,ăti uăth ngầ h ăđ uălàănh ngăng iădânăb năx ăchi măch ăy u,ăcònăl iălàăc ădânăn iăkhácăđ năsinhăs ngăt iăđây.ă

Tr năD ngălàăxưăcóănhi uădòngăh ,ănh ngănh ngăng iădânăn iăđâyăluônăcoiătr ngăđ oălỦătìnhălàngăngh aăxóm,ăs ngăcóăc iăngu n,ătìnhăc m,ăđoànăk tăgiúpăđ ăl nănhauătrongăs năxu tăvàătrongăđ iăs ng.ăT căth ăcúngă

t ătiên,ăông,ăbà,ăcha,ă m ă ăt tăc ăcácăth iăđ iăđ uăđ căcoiătr ngăvàăl uătruy năt ăđ iănàyăsangăđ iăkhác,ăxâyăd ngăTr năD ngăthànhăquêăh ngă

h ngăth nhăcóăđ ăphúc,ăl c,ăth ănh ăđi nătíchăTr năD ngăth ngăchúcăth ă

H ngăn măngàyăt t,ăd păgi ăt ălàăd păconăcháuăđ căđoànăt ăcùngănhauăônă

m ngămángăđ căxâyăm iăvàăc iăt o,ăthu năl iăchoăvi căthâmăcanhăt ngă

v ăTr căđâyăru ngăđ tăch ăc yăđ căm tăv ăn ngăsu tăkhôngă năđ nh,ăđ nănayăđưă năđ nhăvàăc yăđ căhaiăv ătrongăn m.ă

Hi nănay,ătuyălàăxưăthu nănôngăsongăkinhăt ăc aăTr năD ngăphátătri năt ngăđ iătoànădi n,ăt căđ ă phátă tri năkinhăt ăbìnhă quână 5ă n mă đ tă12%,ătrongăđóăph iăk ăđ nălàăngànhăs năxu tănôngănghi p.ăT ngăgiáătr ăs nă

xu tănôngănghi păt ngăcao,ănhânădânătrongătoànăxưătíchăc căchuy năgiaoă

ti năb khoaăh căk ăthu t,ăphátătri nănôngănghi pătheoăh ngăthâmăcanhă

t ngăn ngăsu t,ăch tăl ngăcâyătr ngăconăv tănuôiăcóăgiáătr ăkinhăt ăcao,ăphùă

h păv iăđi uăki năc aăđ aăph ng.ăBênăc nhăs ăduyătrìăv ăphátătri năs nă

su tănôngănghi păthìăcôngănghi păvàăth ăcôngănghi p,ăth ngăm iăvàăd chă

v ăc aăng iădânăn iăđâyăc ngăđ căduyătrìăvàăphátătri n.ă ăđây,ăcóănhi uăngh ăth ăcôngătruy năth ngăv năđ căduyătrìăđóălàăngh ăđanăl iăxu tăkh u,ăvàăđanăchi uăcói.ă iăs ngăc aănhânădânătrongătoànăxưăngàyăcàngăđiălênăcùngăv iăs ăphátătri năchungăc aăđ iăs ngănhânădânătrongătoànăhuy n.ă

Ng iădânăxưăTr năD ngăcóătruy năth ngăđoànăk t,ăg năbó,ăcùngănhauăđ ngălênăch ngăgi căngo iăxâm.ăTr căn mă1930ăkhiă ngăc ngăs nă

Vi tăNamăch aăthànhăl p,ăcácăphongătràoăt ăphátăc aănôngădânăliênăt căn iălên,ătiêuă bi uă ngàyă 21/2/1927,ă cu că đ uă tranhă c aă nôngă dână ch ngă c pă